Arthur Conan Doyle

Groźny cień

The Great Shadow

La Grande Ombre

Tekst – Text – Texte:

Polski / Englisch / Français

Przełożyła: Z. N.

Traduction par Albert Savine

Armoryka

Sandomierz

Projekt okładki: Juliusz Susak 

Copyright © 2014 by Wydawnictwo „Armoryka”

Wydawnictwo ARMORYKA

ul. Krucza 16

27-600 Sandomierz

tel +48 15 833 21 41

e-mail: wydawnictwo.armoryka@interia.pl 

http://www.armoryka.pl/ 

ISBN 978-83-7950-197-7

Groźny cień

Rozdział 1. Noc sygnałów.

Otom jest, który piszę, ja Jock Calder z West Inch’u, w wieku lat pięćdziesięciu i w połowie dziewiętnastego stulecia jeszcze w pełni władz wszystkich, zdrów na ciele i na duszy.

Żona zaledwie raz na tydzień dopatrzeć może na skroni jakiś tam jeden siwiejący włosek i wyrywa mi je dosyć gniewnie, choć nie rozumiem, co właściwie jej na tym zależy?

Nie mam po prostu czasu myśleć o takich drobnostkach, teraz szczególniej, gdy więcej niż kiedykolwiek czuję, że jestem już człowiekiem z bezpowrotnie minionej epoki, i że życie moje płynęło jednakże w okresie, w którym sposób myślenia i działania różnił się tak od dzisiejszych, jakby ci ludzie pochodzili nie z przed ćwierć wieku, a z jakiejś innej, dalekiej planety.

Kiedy, na przykład, przechadzam się wśród pól i zieleniejących łanów, a spojrzę tam, – w stronę Berwick, – dostrzegam liczne, splątane sznurki białawego dymu, który mówi mi o tym dziwnym, nowym potworze, żywiącym się węglem, i który w cielsku swoim ukrywa do tysiąca ludzi, i snuje się bez końca wzdłuż granic.

W dni bardzo pogodne dojrzeć mogę bez trudu nawet czerwone błyski miedzianych kominów, skoro ów potwór kieruje się ku Corriemuir. A gdy obejmę wzrokiem sine, kłębiące się morza, dostrzegam go znowu, czasem dwa, częściej jeszcze kilkanaście żelaznych potworów i od cielsk dziwacznych nie umiem już oderwać oczu... Przejście ich w wodzie znaczy biała smuga, w powietrzu czarny ślad posępny, pod wiatr idą z większą łatwością, niż łosoś, płynący w górę Tweed’y.

I wyobrażam sobie, że na podobny widok mój ojciec oniemiałby chyba z zdumienia, a więcej może jeszcze z gniewu, bo starowina miał w duszy tak głęboko zakorzeniony lęk obrażenia czemkolwiek Wszechmocnego Stwórcy, że ani słyszeć nie chciał o „niewoleniu” natury i naginaniu jej do celów ludzkich, a wszelkie innowacje graniczyły w umyśle jego nieledwie z bluźnierstwem.

Bóg stworzył zwierzę pociągowe, konia.

A zuchwały śmiertelnik z pod Birmingham’u wymyślił, zuchwalszą jeszcze od siebie, maszynę.

I dlatego mój poczciwy ojciec upierał się przy wyłącznym używaniu siodła i odwiecznych ostróg, uświęconych tradycjami przodków.

Ale niemniej by się z pewnością zdziwił, gdyby mu było danem oglądać spokój i chęć czynienia dobrego, jakie królują teraz w sercach ludzi, gdyby mógł czytać dzienniki i słyszeć to, co mówią wszyscy, – że już nie trzeba wojny, – prócz, rozumie się, konieczności poskramiania negrów i tym podobnych niemiłych Bogu, czarnych stworzeń.

Bo przecież, – kiedy umierał, – biliśmy się i biliśmy się bez przerwy, – jeśli pominiemy krótki, zaledwie dwuletni rozejm – prawie już ćwierć wieku.

Zastanówcie się nad tem, wy, którzy prowadzicie teraz spokojne i bez żadnych wstrząśnień gwałtowniejszych, życie.

Toż dzieci, zrodzone podczas wojny, stawały się dojrzałymi ludźmi, którzy z kolei mieli swoje dzieci, a krwawy odblask bitew i stłumiony huk strzałów, ciągle jeszcze napełniał Anglię trwożnym, śmiercionośnym szmerem.

Ci, którzy poszli w służbę ojczyźnie w kwiecie wieku, w pełni sił młodzieńczych, doczekali się pochylonych pleców i siwizny, członki ich straciły jędrność i tężyznę, a wrogie floty i armie jeszcze walczyły, jeszcze się potykały i jeszcze ścierały bez końca.

I chyba nic dziwnego, iż wreszcie zaczęto uważać wojnę, za stan zupełnie normalny, i że w okresach pozornego, lub chwilowego pokoju, doznawano uczucia jakiegoś szczególniejszego braku, czegoś, czego niedostawało.

A całe owo nieskończone ćwierćwiecze wypełniły wojny z Duńczykami, z Holendrami, z Hiszpanią, a potem biliśmy się z Turkiem, z Amerykanami, a potem jeszcze z zastępami z Montevideo.

Pamiętam, jak mówiono, że w tym powszechnym zamęcie, żadna rasa, żaden naród nie był w zbyt blizkim, albo w zbyt dalekim stopniu pokrewieństwa, by uniknąć wplątania w ów wir olbrzymi, a złowieszczy.

Jednak przedewszystkiem i najwięcej biliśmy się z Francuzami, a wódz, który im przewodził, był człowiekiem, co natchnął nas wprawdzie niedoznawaną nigdy przedtem trwogą, nieokreślonym lękiem, ale także i szczerym, głębokim podziwem.

My, żołnierze, chlubiliśmy się niby tworzeniem wyszydzających go piosenek, w pułkach krążyły ośmieszające go rysunki, zabawne anegdotki, i każdy z nas przezywał go najchętniej szarlatanem, ale nie mógłbym zaprzeczyć, że przerażenie, jakie wzbudzał ten, upośledzonego wzrostu, człowiek, przesnuwało niby mgłą czarną, niby złowrogim cieniem całą bez wyjątku Europę, ani – że był kiedyś czas, w którym błysk płomienia, buchającego nagle nocą na wybrzeżu, wszystkie kobiety nasze rzucał na kolana i kładł karabiny w ręce wszystkich mężczyzn, zdolnych władać bronią.

Zwał się niezwyciężonym i zwyciężał zawsze: oto straszny talizman, który towarzyszył tej dumnej postaci.

Sławę, powodzenie, szczęście, – wszystko niósł z sobą, wszystko stanowiło z nim nierozerwalną jakby całość.

A w owych czasach wiedzieliśmy, że legł oto przyczajony na północnym brzegu, a z nim sto pięćdziesiąt tysięcy wypróbowanych weteranów, co więcej, towarzyszyły im i statki potrzebne do przebycia, zbyt niestety, wązkiego kanału.

Stara to historia.

Każdy wie, w jaki sposób nasz mały jednooki i bezręki unicestwił i zniszczył ich flotę.

W Europie zostawała przecież ziemia, w której wolno było myśleć i wolno było mówić.

Zresztą, przy ujściu Tweed’y, na wielkiej wyniosłości, mieliśmy przygotowany sygnał na wypadek jakiegoś alarmu.

Był to rodzaj drewnianego rusztowania, usianego gęsto beczułkami ze smołą i mazią.

Doskonale pamiętam, jakem co wieczór wypatrywał oczy i drżałem, czy nie ujrzę krwawego odblasku.

Miałem wprawdzie wtedy dopiero lat osiem,ale i „w tym wieku” można wziąć coś gorąco do serca, mnie zaś zdawało się, że losy ojczyzny zależą w ten sposób poniekąd ode mnie i bystrości moich oczu.

Aż pewnego wieczora, kiedy, jak zwykle, patrzyłem w ciemności, jak w tęczę, dostrzegłem nagle coś niby blade światełko, migocące tuż około sygnałowego pagórka, a potem czerwony języczek płomienia, który jął śpiesznie lizać smolne drzewo.

Jak dziś, przypominam sobie, że przetarłem kilkakrotnie, prawie do bólu, powieki i pokrwawiłem ręce o kamienne ramy okna, by przekonać się niezawodniej, iż nie śnię.

Tymczasem płomień rósł iście z zawrotną szybkością, po chwili szkarłatny blask upadł na wodę i drgał niby złoty wąż ruchomy, ja zaś wpadłem jak nieprzytomny do kuchni.

Tu urywanym głosem oznajmiłem ojcu, że Francuzi musieli przepłynąć nasz kanał, bo sygnał przy ujściu Tweed’y pali się wielkim płomieniem.

Rozmawiał wtedy z panem Mitchll’em, studentem prawa z Edymburga.

Chwilami zdaje mi się, że widzę go jeszcze, wytrząsającego popiół z ulubionej fajki, i że słyszę, jak pyta, patrząc na mnie przez, wierzch dużych okularów w rogowej oprawie.

– Czy pewien tego jesteś, Jock’u?

– Tak pewien, jak zdrów i żywy – odparłem zadyszanym głosem, cały przejęty ważnością własnej osoby i chwili.

Ojciec pochwycił Biblię, leżącą na stole, rozłożył ją na kolanach, jakby miał zamiar przeczytać nam jakiś wyjątek, otworzył prędko, zamknął jeszcze prędzej i wybiegł pośpiesznie na dwór.

Student prawa i ja podążyliśmy za nim bez namysłu. Ojciec otworzył małą, okratowaną furtkę, tęgo umocowaną w murze i wychodzącą na główny gościniec.

I nagle oślepił nas sygnał, teraz już jeden wielki, gorejący słup płomieni, niby krwawa pochodnia na czarnym tle nieba, a za tym, gdzieś na północ, może koło Ayton, drgał drugi, mniejszy i nie tak złowrogi.

Za chwilę matka wyniosła dwa pledy, gdyż noc była niezwykle zimna, i zostaliśmy tak aż do rana, zrzadka tylko zamieniając po kilka słów, trwożnym, przyciszonym szeptem.

Droga tymczasem zaroiła się ludźmi, i wkrótce czerniło się ich więcej, niż tych, co przez cały dzień poprzedni mogli iść tędy i jechać. I ciągle prawie dostrzegałem jakąś twarz znajomą, byli to przeważnie okoliczni nasi dzierżawcy, którzy przedtem jeszcze zaciągnęli się w ochotnicze pułki w Berwick, a teraz pędzili, co koń wyskoczy, by stawić się do apelu, bo sygnał przecież oznaczał wołanie ojczyzny.

Niektórzy nie skąpili widać przed odjazdem strzemiennego, bo jechali butnie, z okrutną fantazyą.

Nie zapomnę nigdy jednego, który przemknął tuż koło nas, na wielkim białym koniu, zapamiętale wywijając ogromną zardziewiałą szablą, lśniącą w świetle księżyca, niby zielono-niebieska, krwawymi plamami, poznaczona smuga.

A wszyscy wołali, mijając, że sygnał z North Berwick Law cały gorzeje i że alarm rozpoczął się prawdopodobnie od strony edymburskiego Zamku.

Potem śmignęła nieliczna garstka jeźdźców w przeciwnym kierunku, byli to kuryerzy, wysłani do stolicy Szkocyi, wśród nich dojrzałem spokojną twarz syna pewnego szlachcica, za nim jechał master Playton, podszeryf i jeszcze kilku innych w podobnej godności.

Pomiędzy tymi „innymi” wyróżniał się przystojny, tęgi mężczyzna, siedzący na pięknym, dereszowatym rumaku. Przejeżdżał tuż koło muru i zatrzymał się przed naszą furtką, pytając o dokładną drogę.

– Jestem najmocniej przekonany, że to fałszywy alarm – odezwał się nagle pełnym przekonania tonem. – Spokojnie mogłem zostać w domu, ale kiedym już ruszył, nie widzę nic lepszego, jak spożycie śniadania przy pułku.

Spiął ostrogami konia i wkrótce zniknął wśród zielonych, falujących wzgórzy.

– Znam tego człowieka – szepnął student, ruchem głowy wskazując oddalającego się jeźdźca, – to pewien prawnik z Edymburga, układa wspaniałe wiersze. Nazywa się Wattie Scott.

Wprawdzie żaden z nas nie słyszał wtedy jeszcze o takim poecie, niewiele jednak dni minęło kiedy imię jego stało się rozgłośne w całej Szkocyi.

I nieraz potem wspominaliśmy pięknego jeźdźca, który pytał nas o drogę podczas tej straszliwej nocy.

Nad rankiem przecież ochłonęliśmy trochę na duchu.

Było pochmurno, łąki i pola przesnuła mgła szara i gęsta, czyniło się dojmujące zimno.

Matka wróciła do domu, chcąc zagrzać nam trochę herbaty, a prawie jednocześnie nadjechała bryczka, wioząca doktora Horscroft’a z Ayton i jego syna, Jim’a.

Doktór nasunął aż na uszy wysoki kołnierz swego bronzowego płaszcza, twarz miał gniewną i mocno nasępioną i opowiedział na wstępie, że Jim, ujrzawszy sygnały, jeden z pierwszych popędził do Berwick, zabierając ze sobą nowiuteńką dubeltówkę ojca.

Biedny pan Horscroft całą noc strawił na szukaniu syna i teraz prowadził go w charakterze, buntującego się co chwila, więźnia, – błyszcząca lufa fuzyi wychylała się ponętnie z pod siedzenia bryczki...

Mina Jima, piętnastoletniego wyrostka, dla którego miałem zdawna wielkie uwielbienie, gniewniejsza jeszcze była, niźli surowa twarz ojca, brwi ściągnięte, pogardliwie wydęta dolna warga i ręce, niedbale wetknięte w kieszenie, zdawały się trochę wyzywać, trochę urągać władzy rodzicielskiej...

– A wszystko kłamstwo – dodał na zakończenie zirytowany eskulap. – Tamtym ani się śniło lądować, ci głupi Szkoci napróżno tylko zalegli Bogu ducha winne, drogi!

Jim nie mógł już tego najwidoczniej słuchać i wydał jakiś głos nieludzki, za co oberwał od ojca przyzwoitego szturchańca.

Uderzenie miało przynajmniej ten skutek, że chłopak zwiesił głowę z pokorą na piersi i siedział już spokojnie, nieczuły i obojętny na wszystko.

Mój ojciec kiwnął tymczasem w zamyśleniu ręką, trochę jakby z żalem, gdyż lubił niezmiernie Jim’a, a potem wróciliśmy do domu, żartując z małego wodza, głównie jednak mrugając zawzięcie oczami, które kleiły się same, teraz, kiedyśmy już wiedzieli, że nie ma niebezpieczeństwa.

A przecież każdy z nas uczuwał coś, niby dreszcz wielkiej radości, tak wielkiej, jakiej doświadczyłem potem raz jeszcze, dwa najwyżej w życiu.

Tutaj zarzuci mi ktoś może, iż wszystko, co mówię, niezupełnie odnosi się do tego, com przedsięwziął opowiedzieć, ale skoro się ma dobrą pamięć, a przytem bardzo mało wprawy, trudno niezmiernie jedną myśl choćby z mózgu przelać na cierpliwy papier, żeby nie pojawiło się dwanaście innych, równie żądnych utrwalenia atramentem.

Zresztą, teraz, kiedy myślę nad tym wszystkiem głębiej, dochodzę do wniosku, że opisane powyżej zdarzenie, nie jest tak bardzo obce tym, które opowiem tu wkrótce, gdyż Jim Horscroft miał w skutku owego zajścia tak gwałtowną rozmowę z zapalczywym ojcem, że go niezwłocznie wyprawiono do kollegium w Berwick, a ponieważ mój znowu ojciec, oddawna już nosił się z projektem umieszczenia tam mnie także, skorzystał teraz z przypadkowej, pomyślnej okoliczności i wysłał mię z nim razem.

Zanim jednak wspomnę tu cokolwiek o tej szkole, muszę powrócić do punktu, od którego powinien byłem zacząć i oznajmić, kim właściwie jestem, bo mogłoby się zdarzyć, że te własnoręcznie pisane kartki, znajdą się nagle wśród ludzi, zamieszkujących zdala od naszego „brzegu” i którzy na przykład, nigdy nie słyszeli o rodzinie Calder’ów z West Inch’u.

West Inch, prawda jak nazwa brzmi arystokratycznie? a jednak mizerna to posiadłość i dom zwykły, najzwyklejszy.

Spory szmat ziemi, stanowiącej wprawdzie doskonałe pastwisko dla owiec, po którem przecież większą część roku wiatr wyprawia niczem niewstrzymane harce, zimny, pełen złowrogich świstów, wiatr północny.

Ciągnie się długim pasem wzdłuż wybrzeża i krawędzi szeroko omywają zielone, słone, fale.

Tylko tyle, ile oszczędny, ciężko pracujący człowiek, może wydobyć z niej na cały dach nad głowę i na chleb z masłem w święta, zamiast mało pożywnej melasy.

Mniej więcej w pośrodku owego spłachcia ziemi, wznosi się dom z kamienia, pokryty jeszcze łupkiem i od tyłów przyozdobiony zacisznym, dużym gankiem.

Na kamiennym progu widnieje grubo i nieudolnie wykuta data roku 1703-go.

Dom ten od stu lat przeszło należy do naszej rodziny, która, pomimo ubóstwa, cieszy się w okolicy nieskażoną cnotą i niebylejakim wpływem, gdyż tutaj, u nas, większy nieraz szacunek zdobyć może ubogi dzierżawca, niż nowoprzybyły, bogatszy, ale nieużyty szlachcic, posiadacz znacznych choćby ziemi.

A domek w West Inch’u szczyci się przytem szczególną własnością.

Kiedyś, mianowicie, kiedyś, inżynierowie i inni jeszcze kompetentni, orzekli, że linia łącząca i rozdzielająca zarazem dwa kraje, biegnie z całą dokładnością przez środek naszego mieszkania, w ten sposób, iż najwspanialszy z pokoi sypialnych, przecina niejako na dwoje, na dwie polowy: angielską i szkocką.

Przytem łóżeczko moje zdawien dawna dumne było tym szczegółem, że „głowy” kierowały się ku północnej, „nogi” ku południowej graficy.

Przyjaciele moi utrzymują, że gdyby przypadek umieścił był nieszczęsne łóżko w położeniu akurat przeciwnem, zarost miałbym może jaśniejszy i nie tak czerwony, umysł zaś lotniejszy nie tyle „uroczysty”.

Na obronę swoją to tylko powiedzieć mogę, iż raz jeden w życiu, kiedy moja ruda, szkocka głowa nie nasuwała mi żadnego sposobu wywinięcia się z niebezpieczeństwa, mocne, wypróbowane nogi Anglika przyszły mi z pomocą i lotem wichru uniosły daleko.

Za to w szkole, nieszczęśliwa owa własność stawała się powodem nieskończonych z kolegami zatargów i źródłem niezliczonych przezwisk, – jedni ochrzcili mię przydomkiem „Grogu z wodą”, dla innych byłem „Wielką Brytanią” inni jeszcze nadawali mi miano „Unii Jack’a” Najgorsze cięgi spadały na mnie wtedy, kiedy pomiędzy małymi Szkotami i Anglikami zachodziła jakaś walna bitwa! Bo pierwsi zasypywali mię gradem kopnięć i szturchańców w nogi, a kułaki i targania drugich najlepiej odczuwały moje uszy.

A potem zarządzano krótkie „zawieszenia” broni i obydwa obozy wybuchały przeciągłym, głośnym śmiechem, jakby osoba moja doprawdy przedstawiała coś niezwykle zabawnego.

To też w początkach pobytu w szkole w Berwick czułem się ogromnie nieszczęśliwy.

Starszym nauczycielem był pan Birtwhistle, młodszym – Adams, nie umiałem jednak się przywiązać do żadnego.

Z natury nieśmiały, małomówny i zamknięty w sobie, jak cień snułem się pomiędzy kolegami, upływały dni, tygodnie i miesiące, a ciągle jeszcze daleki byłem od zjednania sobie profesorów, od zawarcia przyjaźni z którymkolwiek z towarzyszy.

A Berwick od West Inch u dzieliło mil dziewięć w prostej linii, jedenaście i pół, jeśli jechało się gościńcem.

Więc moje małe serduszko ściskało się na samo wspomnienie tych nieskończonych obszarów, zalegających między mną i matką!

Pomyślcie tylko! Cóż, że malec „w tym wieku” udaje czasem dojrzałego i rad okazuje, że umie już obejść się bez pieszczot macierzyńskich? Ale kiedy wezmą go za słowo i oderwą z kochającego łona, cierpi gorzko i tym ciężej, im mniej chciałby się do tego przyznać.

Wkońcu nie mogłem tak dłużej wytrzymać, postanowiłem uciec co rychlej ze szkoły i wrócić do matki, do ukochanego domu.

Ale nigdy nie miałem szczęścia, bo trzebaż trafu, że – w ostatniej chwili, – dostąpiłem zaszczytu ściągnięcia na siebie pochwal i uznania wszystkich, całego personelu kollegium, począwszy od dyrektora, a skończywszy na najostatniejszym uczniu, – co oczywiście zmieniło do gruntu warunki i życie w szkole uczyniło bardzo pożądanym i przyjemnem.

A wszystko z powodu wypadku, jakiemu uległem, wywróciwszy – najzupełniej niechcący – koziołka przez okno drugiego piętra do ogrodu.

Oto jak rzecz się miała.

Pewnego wieczora, Ned Barton, starszy kolega i kat całej szkoły, wybił mię tak mocno i obdarzył takiem mnóstwem potężnych kułaków, iż upokorzenie owo, przydane do reszty moich zgryzot, przepełniło i tak pełen już kielich dziecinnej goryczy.

Ukryłem pod kołdrą twarz zalaną łzami i tłumiąc łkanie, przysiągłem sobie gorąco, że ranek jutrzejszy zastanie mię w West Inch’u, a conajmniej, gdzieś blizko domu.

Wprawdzie, sypialnia nasza znajdowała się na drugiem piętrze, słynąłem jednak ze zwinności i nie doznawałem zawrotu głowy na najbardziej niebotycznych drzewach.

Nigdy nie uczuwałem też najmniejszej trwogi, kiedy w West Inch’u, spuszczałem się z folwarcznego muru, po sznurze wprawdzie, i mocno nim w pasie owiązany, ale z wysokości pięćdziesięciu trzech stóp od powierzchni ziemi!

Stąd, ani mi przez myśl nie przeszło, bym nie potrafił wymknąć się z sypialni i z pod czujnego oka srogiego pana Birtwhistle’a.

Czekałem tylko niecierpliwie, aż ustaną szepty, słowem wszelki ruch w pokoju, co zwiastowałoby zaśnięcie wszystkich.

Kiedy ustały wreszcie najdrobniejsze nawet szmery, a tu i owdzie ozwało się nawet chrapanie i z długiej linii drewnianych łóżek cicho i równo jął dobiegać miarowy oddech śpiących, podniosłem się z posłania bez szelestu, śpiesznie naciągnąłem na siebie ubranie, chwyciłem buty w rękę i powoli, na palcach, skierowałem się ku oknu.

Otworzyłem je cichutko i zagłębiłem wzrok w ciemnawą przestrzeń.

U stóp moich roztaczał się olbrzymi ogród, a tuż koło ręki zwisały wielkie konary rozłożystej gruszy.

Czegóż mógł żądać więcej chłopak lekki i zwinny, jakim ja wtedy byłem, – jedna chwila i zsunę się oto po gruszy, niby po drabinie.

A raz znalazłszy się w sadzie, muszę przeskoczyć tylko mur, pięć stóp wysoki, istna fraszka.

Potem zaś jedynie pozostanie przestrzeń, dzieląca mię od domu ojców.

Ująłem więc silnie zbawczą gałąź, oparłem kolano na innej, trochę grubszej i miałem już wyskoczyć z okna, gdy nagle znieruchomiałem, zastygłem, zmieniłem się w kamień.

U szczytu szkolnego muru ciemniała jakaś twarz nieznana, tak zwrócona, jakby patrzyła tu, – ku mnie.

Dreszcz lodowaty przebiegł moje ciało i zaraz zacząłem drżeć mocno, tak dziwnie przeraziła mię ta twarz blada, o mur oparta, trwająca bez ruchu.

Po chwili księżyc oblał ją martwem, zielonawem światłem i wtedy dojrzałem oczy skrzące się i biegające niespokojnie, kilkakrotnie nawet podniosły się w górę, ale mię nie dostrzegły pod gęstą osłoną liści gruszy, które okrywały mnie, niby firanką.

Potem, gwałtownym ruchem, twarz dźwignęła się wyżej i ukazała długą, obnażoną szyję.

Minęło jeszcze kilka sekund i zaczerniały ramiona, tułów, wreszcie kolana obcego człowieka.

Usiadł teraz na murze, jak na koniu, schylił się i wkrótce, z widocznym wysiłkiem, przyciągnął ku sobie jakiegoś chłopca, mego mniej więcej wzrostu, który dyszał ciężko i łkał cicho, zatykając usta ręką.

Starszy poszturchiwał go ciągle i szeptał coś groźnym głosem, krzywiąc się przytem szkaradnie.

Następnie obaj położyli się na ziemi i jęli pełzać ostrożnie, kryjąc się w trawach, to wychylając znowu.

Wkrótce znikli mi z oczu, ja zaś pozostawałem ciągle w tej samej pozycyi, z jedną nogą na gruszy, a drugą na występie okna, nie śmiejąc się poruszyć, – trochę ze strachu i trochę z obawy zwrócenia ich uwagi, zresztą, – po chwili, – dostrzegłem znowu dwie sylwetki, skradające się jakimś wilczym, złym, kurczowym ruchem, w linię cienia, rzucanego przez gmachy kollegium.

I nagle, tuż pod memi stopami, rozległ się szczęk głuchy czegoś żelaznego, a potem sciszone, przeciągłe dźwięczenie szkła, upadającego na ziemię.

– Zrobione – szepnął mężczyzna grubym, ochrypłym głosem – właź teraz, a prędko!

– Ależ otwór jest najeżony odłamkami szkła potrzaskanego – broniło się dziecko, całe drżące z trwogi.

Z ust złodzieja wybiegły jakieś gniewne słowa.

– Właź, mówię ci, przeklęty szczeniaku! – zasyczał ze złością – albo...

Nie mogłem dojrzeć co uczynił, tylko prawie jednocześnie przypłynął do mnie stłumiony jęk bólu.

– Idę, już idę – bełkotał niewyraźnie nieszczęśliwy malec.

Nie słuchałem dłużej, bo nagle – zakręciło mi się w głowie...

Pięta zsunęła się z gałęzi...

Krzyknąłem strasznie i całym ciężarem moich dziewięćdziesięciu pięciu funtów spadłem na pochylony grzbiet złodzieja.

Nie wiem, jak się to stało, i dziś nawet nie umiałbym powiedzieć, czy to był wypadek, czy też skoczyłem umyślnie.

Być może, iż zamierzałem właśnie to uczynić, kiedy pośliznęła mi się noga i przypadek rozstrzygnął trudną kwestyę.

Człowiek ów schylał się właśnie i wyciągając długą szyję, pomagał malcowi przedostać się przez zbite okno, kiedym, jak ciężki pocisk, zwalił się na niego, przytłaczając w miejscu, gdzie szyja staje się tak zwaną pacierzową kością.

Wydał tylko rodzaj urywanego, świszczącego krzyku, padł na wznak i potoczył się ciężko, głęboko ryjąc ziemię.

Towarzysz jego dał susa w bok i w mgnieniu oka zniknął po za murem.

Ja zaś usiadłem w trawie i jąłem wrzeszczeć w niebogłosy, usiłując jednocześnie rozcierać prawą swoją nogę, w której uczuwałem ból tak nieznośny, jakby ją kto ściskał w rozpalone do białości kleszcze.

Nic więc dziwnego, że nie upłynęła chwila, kiedy dom w pełnym komplecie, z dyrektorem na czele i stajennym, niosącym latarnię, zbudził się i biegł do sadu.

Tutaj wyjaśniono sprawę w oka mgnieniu.

Jęczącego złodzieja umieszczono na zerwanej okiennicy i zabrano pod silną eskortą.

Mnie zaś poniesiono w tryumfie i złożono troskliwie w specyalnej sypialni, gdzie wkrótce przybył chirurg Purdie, młodszy z dwóch lekarzy, noszących to słynne nazwisko, i umiejętnie złożył moją połamaną goleń.

Potem opatrzono rzezimieszka, doktór orzekł, iż obiedwie nogi ma sparaliżowane i na razie nie wiadomo, czy kiedykolwiek odzyska w nich władzę.

Prawo jednak nie czekało, aż medycyna wyjaśni tę kwestyę, gdyż w sześć tygodni później, skazano winnego na śmierć przez powieszenie i wyrok wykonano niezwłocznie, przy sądzie kryminalnym w Carlyle.

Ukarano go zaś z taką surowością, nietyle za ostatnią kradzież, ile że poznano w nim najzuchwalszego bandytę, jaki kiedykolwiek grasował na północy Anglii, na sumieniu zbrodniarza ciążyły podobno trzy jakieś ohydne morderstwa i niezliczona ilość win innych, za które powinien był już wisieć dziesięć razy.

Teraz jest chyba jasnem, żem nie mógł mówić wam o swej młodości, pomijając ten szczegół, najważniejszy i najdonioślejszy w skutki.

Na przyszłość również nie pozwolę się unieść opisywaniu żadnych pobocznych wypadków, gdyż skoro pomyślę o tym wszystkiem, co z konieczności samej muszę tu zamieścić, widzę, że to istna gmatwanina – splątany misternie kłąb zdarzeń – i wtedy zaczynam wątpić, czy – rozwodząc się tak szeroko – dobrnę szczęśliwie do końca.

Bo jeśli ktoś opowiada tylko własne swoje życie, ściśle zamknięte w szczupłem kole wrażeń osobistych, – może mu to wprawdzie zabrać wiele czasu, lecz ma przynajmniej pewną linię wytyczną, którą się kieruje, – skoro jednak losy złączą czyjąś mizerną dolę z wypadkiem tak wielkiej wagi, jak te, które chciałbym tu poruszyć, – wtedy na każdym kroku napotyka się nieprzewidziane i coraz zawilsze do pokonania trudności, i podobno mądrze czyni ów, który w myśli kreśli przedtem całkowity plan i szkielet owej pracy.

Za to pamięć mam doskonałą i umysł chwała Bogu, jeszcze nie zaćmiony, i staram się odtąd opowiadanie moje uczynić tak zwięzłem, jak tylko niem być może.

Owa przygoda z włamywaczem, stała się otóż niejako zawiązkiem przyjaźni pomiędzy mną i Jim’em, synem doktora Horscroffa.

Nie znaczyło to wcale nic bylejakiego, bo Jim był chlubą szkoły i przywódcą wszystkich prawie od chwili wejścia do kollegium, gdyż w niespełna godzinę, pobił się z Barton’em i przerzucił go przez wielką klasową tablicę, Barton:a, największego zawadyakę i najsilniejszego z nas aż dotąd.

Przytem rósł i rozrastał się w oczach. Wtedy już był nad wiek wysoki, muskularny, barczysty,

tęgi.

Ręce długie, prędkie ruchy i prędsze jeszcze czyny, przydawały mu oczywiście w naszych oczach nadzwyczajnego uroku, kiedy zaś oparł o mur szerokie swoje plecy i pięści zagłębił w przepaściste kieszenie dolnego ubrania, a spojrzał z dumą, śmiało – drżeli i bali się wszyscy.

Pamiętam także, że miał zwyczaj żuć bezustannie słomkę i przytem trzymał ją w zębach jakimś szczególniejszym ruchem, tym samym, którym później pykał nierozłączną już fajeczkę.

Jim otóż stał się dla mnie niezmienny w złej i dobrej doli, od początku przyjaźni, od pierwszego dnia, kiedyśmy się zapoznali i zbliżyli.

Boże! jakiśmy dla niego mieli podziw i szacunek!

Podówczas byliśmy wprawdzie wszyscy „jako te dzikie płonki”, ale też względy, któremiśmy go otaczali zawierały w sobie coś z bojaźni i zachwytu maluczkich wobec oczywistej siły.

Kolegował przecież z nami Tom Carndale z Appleby, który sam potrafił układać wiersze alkaiczne i pięciostopowe, a heametrem władał, jak każdy z nas pięścią, – jednak nikt nie poświęciłby w obronie jego „czci” jednego szczutka.

Był i Willie Earnshaw, który umiał na pamięć wszystkie daty, począwszy od zabójstwa Abla, aż do dni dzisiejszych, i to tak doskonale, że nauczyciele sami nieraz zwracali się do niego, skoro zdarzyły się jakieś w materyi owej, wątpliwości, cóż kiedy miał wązkie piersi, był wysoki i chudy, jak tyczka, a w dniu, w którym Jack Simons, malec z trzeciej, zapędził go w róg korytarza, wywijając tylko paskiem z metalową sprzączką, – od śmiechu kolegów nie obroniły go nieskazitelne daty!

A niechby który sprobował postąpić tak z Jim’em Horscroffem!

Toż o jego sile krążyły wśród nas istne legendy, z ust do ust podawane z pobożnym przejęciem i z niekłamanym zachwytem.

Czyż nie on to wyłamał drzwi dębowe, wiodące do sali gier, jednym uderzeniem pięści? Czyż nie on, w dniu, w którym duży Merridew zdobył piłkę, chwycił w pół wielkoluda i dobiegi do mety wyprzedziwszy jeszcze po drodze wszystkich innych przeciwników?

Stąd niejednemu z nas wydawało się nieraz godnym oburzenia, by zuch tej miary, musiał łamać sobie głowę nad spondejami, albo daktylami, lub obowiązany był wiedzieć, kto podpisywał Charta Magna – Ustawę Kardynalną – Kartę Swobód w Anglii?

I skoro kiedyś, wobec całej klasy, oświadczył, iż powołał ją do życia król Alfred, my, wszyscy młodzi, byliśmy przekonani, że tak właśnie odbyć się musiało i że Jim wie prawdopodobnie lepiej, niż ten, kto pisał nieszczęsny podręcznik.

Wypadek z włamywaczem, odrazu ściągnął szczególniejszą uwagę Jim’a na moją, podówczas mizerną, osobę.

Z powagą położył mi rękę na głowie i uroczyściej jeszcze oznajmił, że jestem skończonym wisusem, kto wie, może nawet wcielonym dyabłem, co napełniło mię niezmierną dumą i przynajmniej z tydzień pyszniłem się nowym przydomkiem.

Potem zaś staliśmy się najserdeczniejszymi przyjaciółmi, a przyjaźń owa zacieśniała się przez następne dwa lata, nieledwie z każdym dniem więcej, pomimo różnic, jakie pomiędzy nami żłobiły nauki i szkoła; i chociaż popędliwość i nierozwaga pchnęły go do niejednego czynu, który w głębi martwił mię, a nieraz ranił, kochałem go jednak jak najmilszego brata i dnia, któregośmy się rozstawali na dłużej, kiedy odjeżdżał do Edymburga, by tam poświęcić się studyowaniu zawodu swego ojca, doktora, dnia tego wylałem morza łez, zdolne zapełnić przynajmniej dwie butelki atramentu.

U pana Birtwhistle’a przebyłem pięć lat jeszcze i sam potem zostałem najgłośniejszym zawadyaką szkolnym, wprawdzie byłem chuderlawy i tak smukły, jak prątek fiszbinu, ale moje żylaste i silne ramiona umiały nakazać sobie posłuch i szacunek, nie taki może, jaki wzbudzała pokaźniejsza postawa mego niezapomnianego poprzednika, jego bajeczne muskuły i nieprawdopodobna waga, dostateczny jednak, by zapewnić sobie pierwsze miejsce wśród poczciwych towarzyszy.

Jakoś, pamiętam, w jubileuszowym roku, opuściłem przecież mury kollegium Birtwhistle’a.

A potem trzy lata przebyłem w domu, ucząc się obchodzić z naszymi stadami, gdy tymczasem floty i armie ścierały się ciągle, – i posępny cień Bonaparte’go rozpościerał się bez końca nad moim umęczonym krajem.

Czy mogłem wtedy odgadnąć, że i ja również kiedyś przykładać się będę do odwrócenia tej chmury, która coraz niżej zwisała i niżej, i kładła się już prawie na potruchlałe głowy mojego narodu?...

Rozdział 2. Edie z Eyemouth.

Na kilka lat przedtem – przed powyższymi wypadkami, – kiedy jeszcze byłem prawie dzieckiem, zjechała do nas jedyna córka brata mego ojca i bawiła około pięciu tygodni.

Willie Calder w młodości jeszcze, osiedlił się w Eyemouth, w charakterze fabrykanta sieci i z kręcenia sznurów potrafił ciągnąć bez porównania lepsze korzyści, niż my z piasczyśtych, gdzieniegdzie tylko, pokrytych janowcem „land’ów” w West Inch’u.

To też, córeczka jego, Edie, zjawiła się u nas w pąsowym staniczku, w kapeluszu, który kosztował co najmniej pięć shilling’ów i w towarzystwie kufra, kryjącego takie cuda, że na widok ich, nietylko mnie, ale i matce mojej, paliły się oczy.

I dziwnie było patrzeć, jak sypała wokoło pieniądze, nie targując się, nie licząc, jakby bogaczka z bajki, – to dziecko, prawie siostra.

Woźnicy dała na przykład wszystko, czego żądał, i jeszcze nowiuteńki, dwupensowy pieniądz, do którego nie miał najmniejszego prawa.

Z imbierowego piwa niewiele co więcej robiła sobie, niż ze zwykłej wody, do herbaty używała stale cukru, chleba nie umiała inaczej jeść, jak grubo posmarowanego masłem, – zupełnie jakby była prawdziwą Angielką.

Co do mnie, wtedy jeszcze nie zwracałem prawie uwagi na dziewczynki i zupełnie nie mogłem pojąć w jakim celu zostały stworzone.

U Birtwhistle’a, żaden z nas nie raczył o nich myśleć, a najmłodsi okazywali się najmądrzejszymi, bo który tylko podrastał, zaraz – dziwnym zbiegiem okoliczności – okazywał się mniej stanowczy w tych, zdawało się, nie podlegających najmniejszej wątpliwości, kwestyach.

Najmłodsi bowiem zgadzali się jednogłośnie, że: stworzenie nie umiejące się bić, trawiące czas na powtarzaniu nudnych plotek i które nawet nie potrafi rzucić zwykłego kamienia, inaczej, jak wymachując w powietrzu ręką tak niezgrabnie, jakby to chodziło o marny gałganek, – jest po prostu do niczego i nie zasługuje na jakie takie choćby względy.

Zresztą, – trzeba je widzieć, jak nadają sobie tony, myślałby kto, że stanowią ojca i matkę w jednej swej osobie, wtrącają się do naszych gier, do naszych zabaw i od czasu do czasu cedzą ze śmieszną wyższością: „Jimmy, goły palec wygląda ci z trzewika”, albo: „Idź do domu, brudasie, i umyj się, zanim „zechcemy” się bawić”... słowem, umieją tylko dokuczać i w owej epoce, każdy z nas co tchu zmykał na widok cienkich nóżek i krótkiej sukienki.

Skoro więc kuzynka Edie pojawiła się nagle w West Inch’u nie zanadto byłem zachwycony perspektywą spędzenia, wspólnych z nią, wakacyi.

Miałem wtedy lat dwanaście.

Edie była o rok młodszą.

Pamiętam jej szczupłą, wysoką sylwetkę, duże, czarne oczy, śmiałe ułożenie i dziwne maniery.

Najczęściej patrzyła gdzieś nieruchomo, przed siebie, z przymglonym trochę wzrokiem i rozchylonymi ustami, jakby dostrzegała coś osobliwego, skoro jednak zbliżałem się na palcach i stawałem za nią, a potem zwracałem głowę w tym samym kierunku, widziałem tylko albo rodzaj sadzawki do dojenia owiec, albo ciemne stosy nawozu, lub wreszcie rozmaite części ojcowego ubrania, suszące się w słońcu.

A jeśli ujrzała kilka krzaków, albo kępę paproci, czy coś innego, równie pospolitego, wpadała w niezrozumiały, niemilknący zachwyt.

– Ach, jakież to piękne! Ach, jak tu prześlicznie! – szeptała leniwie, mrużąc oczy.

Myślałby kto, że podziwia obraz, albo jakiś słynny pomnik...

Nie lubiła gier wspólnych i rzadko bardzo udawało mi się namówić ją, żeby choć zabawiła się w kotka i myszkę, a i to odbywało się bez najmniejszego ożywienia, gdyż doganiałem zwykle dziewczynkę w trzech skokach, ona zaś nie umiała przyłapać mię nigdy, choć robiła zamieszanie i podnosiła wrzawę za dziesięciu chłopców.

Zirytowany, zaczynałem jej dokuczać, mówiłem, że jest do niczego, że stryj mógłby zrobić coś lepszego, niźli wychowywać taką niedołęgę i inne podobne grzeczności, a wtedy Edie wybuchała płaczem, oznajmiała, żem bąk nieznośny i głuptas, że odjedzie tego samego wieczora i nie przebaczy mi nigdy.

Ale nie upłynęło i pięć minut, kiedy zapominała o najsroższych swoich groźbach.

Co zaś było najdziwniejsze, to, że daleko więcej miała do mnie przywiązania, niż ja do niej i dzień cały nie dawała mi spokoju.

Szukała mnie, gdy odbiegłem, wyszperała w najdoskonalszej kryjówce, wykrzykiwała wtedy z radością: „Ach! jesteś tuta;?”!!” – i udawała zdziwioną.

Prędko jednak dostrzegłem w niej i dobre strony.

Od czasu do czasu wtykała mi przemocą kilka pensów, tak, że raz zdarzyło mi się posiadać jednocześnie cztery, co mi się najlepiej jednak podobało, to opowiadane przez nią bajki.

Wiedziałem, że okrutnie boi się żab i ropuch.

Nie omieszkałem więc codziennie chwytać jednej i grozić, że włożę za kołnierz struchlałej ofiary, chyba... że opowie jaką ładną historyjkę.

Sumienie miałem spokojne, tłumacząc sobie, że tylko pomagam jej zacząć, bo skoro już raz wpadła w zapał, żadna siła nie mogła utrzymać potoku słów, płynących z koralowych ustek!

Potem zaś słuchałem niestworzonych bredni z zapartym prawie oddechem, cały w pobożnym skupieniu.

Więc w Eyemouth pojawił się kiedyś okrutny pirat, barbarzyńca.

Za pięć lat miał wrócić na okręcie, wyładowanym po brzegi samem złotem i pojąć ją, Edie, za żonę.

Kiedy indziej znów, opowiadała, iż do Eymouth zawitał błędny rycerz i ofiarował jej pierścień, o który miał jakoby upomnieć się za blizkim powrotem.

Edie, mówiąc to, ukazywała mi obrączkę, do złudzenia podobną do tych, które podtrzymywały firanki mego łóżka i zapewniała, że jest zrobiona ze szczerego złota.

W tym miejscu ośmielałem się głos zabrać i pytałem, co uczyni rycerz, jeśli się spotka z piratem?

Edie objaśniała bez wahania, że zmiecie mu zuchwałą głowę z karku za jednym zamachem!

Co oni widzieli w tej chudej, czarniawej dziewczynce?

To przewyższało już zakres mej inteligencji.

Potem zwierzała się jeszcze, iż w czasie podróży do West Inch’u, pragnął się jej przedstawić pewien przebrany, niezmiernie bogaty, książę...

Tu już nie umiałem powściągnąć zdumienia i wyrażałem pewne wątpliwości, – po czem mianowicie mogła poznać księcia?...

– Po przebraniu – odcinała bez namysłu.

Innego znów dnia opowiadała w tajemnicy, że ojciec jej układa niezwykle trudną zagadkę, a kiedy będzie gotowa, ogłosi ją w dziennikach, kto zaś nadeśle rozwiązanie, otrzyma rękę córki i połowę majątku.

Wtedy wyrzekłem z dumą, że doskonale umiem zgadywać szarady, niechże więc przyśle mi tę, skoro tylko będzie ukończona.

Dziewczynka szepnęła, że zagadka pojawi się w „Gazecie z Berwick”, a potem koniecznie chciała się dowiedzieć, co z nią uczynię, skoro ją, Edie, otrzymam z łaskawych rąk ojca?

Odparłem, że sprzedam ją przez licytacyę, więc oczywiście temu, kto ofiaruje najwięcej, prędko jednak pożałowałem słów swoich, gdyż tego wieczora Edie nie chciała już opowiadać mi bajek, w niektórych razach okazywała się nieubłagana.

Jim Horscroft był nieobecny cały czas, który F.die spędziła w domu mych rodziców.

Powrócił dopiero w kilka dni po jej wyjeździe i pamiętam jak mię niezmiernie zdziwiło, że raczył zadawać pytania i okazywać jakiekolwiek zajęcie osobą zwyczajnej, na domiar nieznanej dziewczynki.

Więc pytał, czy ładna, a kiedym odrzekł, że nie uważałem, wybuchnął głośnym śmiechem,przezwał mię skrytym i zapowiedział, iż wkrótce otworzą mi się oczy.

Potem jednak zajęliśmy się zupełnie czem innym i mała kuzynka na dobre wywietrzała mi z głowy, aż do dnia, w którym wzięła moje życie w swoje ręce i złamała, jak ja mógłbym złamać teraz gęsie pióro.

Stało się to w roku 1813-ym.

Opuściłem właśnie szkołę, – miałem już lat ośmnaście, co najmniej czterdzieści włosków na górnej wardze i nadzieję posiadania z czasem więcej.

I z chwilą rozstania się z murami zakładu czcigodnego pana Birtwhistle’a, dziwnie się zmieniłem.

Unikałem towarzyszy, żadnej z gier nie umiałem oddać się z dawnym zapałem.

Za to wymykałem się na wybrzeże, albo w ciemnozielone zarośla janowców i tam, wyciągnięty na piasku, pozwalałem słońcu pieścić moje ciało, albo wpatrywałem się w dal, nieruchomo, nawpół bezwiednie rozchylając usta, zupełnie jak to czyniła dawniej mała Edie.

Dobre to były czasy! Wtedy radowało mię wszystko, a kiedy mogłem biedź prędzej, lub skakać wyżej, niż mój bliźni, uważałem życie za rozkoszne i dostatecznie wypełnione.

A teraz, teraz, wszystko to wydawało mi się dzieciństwem i marnością.

Niezrozumiałe westchnienia poruszały moją pierś młodzieńczą, wznosiłem oczy ku jasnym błękitom niebios, to znów zatapiałem w szafirowo-szmaragdowych głębiach, pieniącego się u stóp mych, morza.

Coś, jakby ciężar nieznośny, tłoczyło mi myśli, czułem, że brak mi czegoś, nie umiałem jednak uprzytomnić sobie, coby to właściwie być mogło.

Stawałem się zły, zgorzkniały, – coraz gorszy i bardziej zniechęcony.

Niekiedy wydawało mi się, że każdy nerw czuję, że wszystkie są we mnie chore, i tak naprężone, iż którykolwiek lada chwila pęknie.

Matka często zatrzymywała na mojej twarzy niespokojne, troską zasnute, oczy i pytała zcicha, czy mi co nie dolega, ojciec od czasu do czasu napomykał o potrzebie bardziej wytężonej pracy, – obojgu odpowiadałem tak opryskliwie i cierpko, że nieraz potem doznawałem w głębi ducha ciężkich, najcięższych wyrzutów.

Bo można mieć więcej, niż jedną żonę, więcej niźli jedno dziecko, i niejednego przyjaciela, ale jedną jedyną tylko matkę, jedynego ojca!

Więc trzeba ich szanować i czcią otaczać, póki żyją, modlić się do zmarłych.

Ale wróćmy się do rzeczy. Kiedyś oto, kiedy wracałem z pola, wiodąc do owczarni stado, zdaleka jeszcze dostrzegłem ojca, siedzącego przed domem, z listem w ręku.

Był to wypadek rzadki i niezwykłej wagi, gdyż właściwie wcale nie odbieraliśmy listów, z wyjątkiem tego, który zjawiał się regularnie w oznaczonym czasie, pisany przez plenipotenta i przypominający o uiszczeniu dzierżawy.

Przyśpieszyłem więc kroku i po chwili, zauważyłem, że staruszek płacze, co napełniło mię, pamiętam, przedewszystkiem, ogromnym zdumieniem, bo myślałem dotąd, że to wyłączna właściwość kobiet, – rzecz niepodobna dla mężczyzny.

Zbliżyłem się jeszcze więcej i nie umiałem oderwać wzroku od zmienionej i postarzałej nagle twarzy ojca. W poprzek lewego policzka biegła tak głęboka zmarszczka, że łzy nie mogły jej widocznie przebyć i toczyły się powoli brzegiem, aż do ucha, skąd dopiero ściekały na papier.

Matka siedziała przy nim i w milczeniu gładziła jego rękę, jak czasem pieści się małe dziecko, chcąc je uspokoić.

Cicho stanąłem opodal.

– Jeannie – skarżył się boleśnie ojciec – Jeannie, kochana żono. Biedny Willie już nie żyje. Wszystko stało się tak nagle. Dlatego nie pisali. To był podobno antraks, a potem uderzenie krwi do głowy... Tak pisze mi prawnik.

– Więc skończyły się jego troski – pocieszała łagodnym głosem matka.

Ojciec otarł mokre od łez uszy, milczał chwilę, a potem odezwał się, o wiele już spokojniej:

– Oszczędności swoje zapisał naturalnie córce, a jeśli, czego niech Bóg broni, nie zmieniła się od tego czasu, kiedyśmy ją ostatni raz widzieli, – to nie na długo jej wystarczy. Czy pamiętasz, jak utrzymywała, że herbata u nas jest za słaba, mówiła to przecież o herbacie, której funt płaciłem po siedem shilling’ów!

Matka pokiwała w zamyśleniu głową i mimowoli spojrzała ku połciom słoniny, zwisającym od pułapu wielkimi płatami.

– Ten pan nie pisze, ile będzie miała – ciągnął ojciec dalej – zawsze jednak jest tam tego sporo, więcej może, niż potrzeba. I Edie zamieszka z nami, bo takiem było ostatnie życzenie nieszczęśliwego mego brata.

– Więc musi płacić za swe utrzymanie przerwała stanowczo matka.

W pierwszej uczyniło mi się dziwnie przykro, że można mówić o pieniądzach w takiej smutnej chwili, potem dopiero pomyślałem, że jednak matczysko ma racyę, bo West Inch zaledwie wystarczał na najskromniejsze potrzeby nas trojga, więc każdy większy wydatek, nie rachując już osoby tak rozrzutnej jak Edie, mógł przyczynie się do deficytu, a zatem w następstwie – i smutnego wyrugowania z dzierżawy.

– Naturalnie, że zapłaci – odpowiedział tymczasem ojciec nie znoszącym wątpliwości, tonem. – A przyjedzie dziś jeszcze. Jock’u, mój chłopcze – dodał, zwracając się do mnie, – zaprzęgnij do bryczki. Trzeba, żebyś zaraz wyruszył do Ayton. Zaczekasz tam na wieczorny dyliżans, zabierzesz Edie i przywieziesz ją tutaj, do West Inch’u.

I kwadrans po piątej, siedziałem już na koźle, energicznie popędzając poczciwą Souter Johnnie, naszą klacz długowłosą i liczącą tylko – około piętnastu wiosen – i z dumą oglądając się na świeżo malowany wasąg bryczki, która służyła nam jedynie w wielkie uroczystości kościelne i rodzinne.

Dyliżans ukazał się właśnie, kiedy zajeżdżałem przed oberżę, i złożyłem wtedy dowód iście zdumiewającej inteligencji, bo, zapomniawszy o ubiegłych sześciu latach, z zapałem szukałem w tłumie przyjezdnych małej, czarniawej dziewczynki, w krótkiej, kolan nawet nie sięgającej, sukience.

A kiedy tak błądziłem z wytężonym wzrokiem i podaną naprzód szyją, ktoś dotknął nagle mojego ramienia, przede mną stanęła wysoka, żałobnie, lecz nadzwyczaj elegancko ubrana, młoda dama i oznajmiła, że – jest moją siostrą cioteczną, Edie Calder.

Wiedziałem to podobno, gdyby mi się jednak nie była przedstawiła sama, mogłem dwadzieścia razy minąć ją i nie poznać.

Jeżeliby zaś Jim Horscroft zapytał mię wtedy powtórnie, czy jest ładna, z pewnością po raz drugi, nie umiałbym mu odpowiedzieć.

Była brunetką, i o wiele ciemniejszą, niż zdarzają się zwykle dziewczęta, na naszym szkockim brzegu, a jednak poprzez te krucze włosy przewijał się miedziano-złoty odcień, podobny trochę do cudnej, ciepłej barwy, jaką dostrzegamy w głębi płatków żółto-czerwonej róży.

Usta miała pąsowe i świeże, w twarzy malowała się stanowczość i zarazem dziwna słodycz, pod cienką skórą krążyła krew młoda, gorąca, a duże, czarne oczy patrzyły łagodnie i jasno, od pierwszej jednak chwili dostrzegłem w ich przepaścistych głębiach błądzący wyraz jakiejś złośliwej, figlarnej chytrości.

Odym stał tak przed nią i zachwyconym wzrokiem podziwiałem jej niezwykłą piękność, Edie obejmowała mię tymczasem w kapryśne władanie, jakbym ja także był jakąś cząstką świeżego dziedzictwa. Po prostu wyciągnęła rękę i zerwała mię jak kwiat, którym zapragnęła się przystroić.

Wysmukłą postać okrywała żałobna, powłóczysta suknia, która mię wprawiła w niekłamany podziw starannością wykończenia i oryginalnością formy, twarz przedtem osłaniał długi, krepowy welon, teraz w tył odrzucony i opływający ją czarną, lśniącą falą.

– Och! Jack’u... – szepnęła nagle, przeciągłym i obcym angielskiej mowie, akcentem, którego podobno nabyła na pensji, – usuwając się i broniąc wypieszczonymi rączkami – nie, nie, Jack’u... za starzy jesteśmy już chyba na to?...

Gdyż ja, z niezręcznością prawdziwego wiejskiego niezgrabiasza, zbliżałem do jej twarzy swoje ogorzałe policzki i chciałem ją pocałować jak uczyniłem wtedy, kiedyśmy się po raz ostatni widzieli...

Na krótką chwilę zapanowała między nami kłopotliwa cisza.

– Bądź tak dobry i daj konduktorowi shilling’a – odezwała się niespodziewanie Edie, podnosząc ku mnie oczy z niemą prośbą – on tak troskliwie opiekował się mną całą drogę...

Spłonąłem, jak wiśnia, a potem zbladłem, niby ściana, i coś ostrego ukłuło mię w serce. W kieszeni miałem jeden tylko srebrny, czteropensowy pieniążek.

Nigdym nie odczuł braku mamony tak dotkliwie i boleśnie, jak w owej nieszczęsnej chwili. Kolana się pode mną zgięły...

Edie objęła mię szybkim spojrzeniem, potem twarz jej rozjaśnił dobry uśmiech i w milczeniu wsunęła mi do ręki zgrabną portmonetkę ze srebrnym zameczkiem.

Załatwiłem polecenie i chciałem oddać jej pieniądze, ale spotkał mię wzrok serdeczny i prawic błagalny:

– Będziesz moim intendentem, Jack’u – prosiła wesoło. – Czy to jest nasz „powóz?” Och, jaki zabawny! Gdzież usiądę?!

– Na tym worku – objaśniłem trochę niepewnym głosem.

– A jak się na niego dostanę?

– Oprzyj nogę na kole, pomogę ci z chęcią, – postanowiłem już śmielej.

Jednym susem wskoczyłem do bryczki i ująłem małe, rękawiczką obciągnięte dłonie w swoje, szorstkie ręce.

Edie zręcznie wspięła się do wózka i przez jedno krótkie mgnienie oddech jej był na mojej twarzy, oddech dziwnie gorący i słodki, a potem zaraz uczyniło mi się w sercu jasno, i owe nieokreślone smutki, owe ciężkie i dręczące myśli, pierzchły gdzieś bezpowrotnie i bez śladu.

I zdało mu się, że ta jedna chwila, zabierała mię sobie niejako na własność, że już nie będę nigdy tym co dawniej, bo oto czyniła mię jakby członkiem, dojrzałem ogniwem, wśród całej rzeszy innych mężczyzn, moich towarzyszy, przyjaciół i braci.

Wszystko nie zajęło nawet tyle czasu, ile nasza poczciwa Johnnie zużyłaby na machnięcie swoim obfitym ogonem, a jednak... stało się i żadna siła nie cofnęłaby już tej przemiany.

Niewidzialne ręce zdarły mi oto zasłonę.

I ujrzałem się na progu życia szerszego, pełniejszego, słodszego, z głową pełną rojeń i szczęsnych snów o przyszłości.

Tu chmara myśli spadła na mnie, niby wiosenna ulewa, ale zarazem zmieszałem się okrutnie i nie wiedząc prawie, co robię, zacząłem gorliwie poprawiać i układać wygodniejsze dla Edie, siedzenie.

Ona tymczasem goniła w zamyśleniu spiesznie oddalającą się sylwetkę pocztowego dyliżanse, który z hałasem zawracał w stronę Berwick.

Nagle uniosła się trochę i z całej siły jęła poruszać białą, misternie haftowaną, chustką.

– Zdjął kapelusz... – szepnęła cicho i może nawpół bezwiednie – zdaję mi się, że to był chyba oficer. Wyglądał „dystyngowanie”. Czy go zauważyłeś? – pytała, pochylając się ku mnie – patrz, ten „gentleman” na imperyalu, w branżowym paltocie i bardzo, bardzo przystojny.

Potrząsnąłem przecząco głową i cała moja radość gdzieś odrazu znikła, znowu uczułem gorycz w ustach i zniechęcenie w duszy.

Przez długą chwilę było cicho.

– Co tam! Nie zobaczymy się już nigdy – ozwała się Edie z wesołym uśmiechem. – Ot, wjeżdżamy już między zielone pagórki, i ta droga brunatna, kręta, – wszystko zostało mi w pamięci. Jak tutaj nic się nie zmieniło! Ty nawet, Jack’u, prawie ten sam jesteś, co i dawniej. Tylko... śmiem żywić nadzieję... że postępowanie twoje ze mną ulegnie jakiej takiej zmianie?... Myślę, że nie zechcesz ustanawiać całego królestwa żab za moim nieszczęsnym kołnierzem?...

Dreszcz zimny przebiegł moje ciało na samo wspomnienie tych dziecinnych figlów.

– Uczynimy wszystko, co będzie leżało w naszej mocy, byłeś się czuła szczęśliwą w West Inch’u – odparłem drżącym głosem i z uwagą przyglądając się sznurkom biczyska.

– Wielka to z waszej strony dobroć, że zgadzacie się przyjąć do siebie biedną, opuszczoną przez wszystkich dziewczynę – rzekła Edie cicho.

– Ty jesteś dobra, żeś chciała przyjechać – przerwałem wzruszony. Obawiam się tylko, że wyda ci się u nas trochę smutno i nudno, a przedewszystkiem monotonnie.

– Wiedziałam o tem, Jack’u, – uspakajała mię łagodnie. – Znam przecież to ciche życie. Sąsiadów nawet niema, o ile pamiętam?

– Owszem, jest major Elliot – zaprzeczyłem ze szczerą radością. – Mieszka niedaleko, w Corriemuir, i często cale dnie spędza u nas, Stary to wprawdzie, ale dzielny żołnierz, – pod Wellingtonem otrzymał postrzał powyżej kolana...

– Ależ, mówiąc o sąsiadach, nie miałam przecież na myśli staruszków, którzy przechowują w kolanach zaszczytnie otrzymane kule! zaśmiała się wesoło Edie. – Myślałam o ludziach w naszym wieku, z którymi można się przyjaźnić! Ot, na przykład, ten stary, zgryźliwy doktór – miał zdaje się, syna, nieprawdaż?

– A jakże! Nazywa się Jim Horscroft i jest moim najlepszym przyjacielem.

– Czy tu mieszka?

– Nie, ale przyjedzie wkrótce. Studyuje medycynę w Edymburgu.

– Pamiętaj, Jack’u, że chciałabym ci dotrzymywać towarzystwa, zanim on przyjedzie – szepnęła dziewczyna miękko, a mnie znowu radość zalała duszę cichą falą. – Ale dziś jestem okropnie zmęczona i pragnę jaknajprędzej znaleźć się w West Inch’u.

Śmignąłem starą Johnnie batem i nie dawałem spokoju, aż póki nie puściła się kłusem, co nie zdarzyło jej się nigdy przedtem, ani potem.

W godzinę później Edie siedziała już za stołem, nakrytym do wieczerzy.

Matka nietylko postawiła przed nią masło, ale nawet galaretę z porzeczek w pięknej, szklanej salaterce, która w świetle świecy mieniła się wszystkimi kolorami tęczy i wyglądała bardzo uroczyście.

Przytem nie minęło i pół pacierza, kiedy już zdążyłem zauważyć nieme zdumienie rodziców na widok zmian, zaszłych w dawnej, i tak już eleganckiej, Edie, zdumienie, różne jednak zupełnie od tego, któregom ja doświadczał, a które było rodzajem czci pokornej i tym silniejszego pociągu, im zdawała się w niedościglejszych dla mnie przebywać, wyżynach.

Matkę, na przykład, tak usposobił dziwny wąż z drobnych piórek, który otaczał jej szyję, że mimowoli mówiła do niej miss Calder, zamiast po prostu Edie, a wdzięczne licho wygrażało jej paluszkiem, ilekroć odezwała się w ten sposób.

Po kolacyi, kiedy dziewczę oświadczyło, że czuje się zmęczone i odeszło do swojej sypialni, – oboje rodzice nie umieli rozmawiać o niczem, tylko o pięknej, czarnowłosej siostrzenicy, jej eleganckiem obejściu i wysokiem wykształceniu.

Nagle ojciec się zasępił.

– Wszystko to prawda – szepnął trochę gorzko i jakby z mimowolnym wyrzutem. – Ale wygląda mi na lekkomyślną. Śmierć mego brata nic rozkrwawiła jej zanadto serca.

Po raz trzeci dnia tego uczułem ból ostry w okolicach serca, i zimny, przejmujący chłód w piersiach. W myśli stanęły mi wszystkie jej słowa i nie znalazłem wśród nich żadnego, któreby dotyczyło niedawnej przeszłości i świeżo utraconego ojca...

The Great Shadow

Chapter 1: The Night of the Beacons

It is strange to me, Jock Calder of West Inch, to feel that though now, in the very centre of the nineteenth century, I am but five-and-fifty years of age, and though it is only once in a week perhaps that my wife can pluck out a little grey bristle from over my ear, yet I have lived in a time when the thoughts and the ways of men were as different as though it were another planet from this. For when I walk in my fields I can see, down Berwick way, the little fluffs of white smoke which tell me of this strange new hundred-legged beast, with coals for food and a thousand men in its belly, for ever crawling over the border. On a shiny day I can see the glint of the brass work as it takes the curve near Corriemuir; and then, as I look out to sea, there is the same beast again, or a dozen of them maybe, leaving a trail of black in the air and of white in the water, and swimming in the face of the wind as easily as a salmon up the Tweed. Such a sight as that would have struck my good old father speechless with wrath as well as surprise; for he was so stricken with the fear of offending the Creator that he was chary of contradicting Nature, and always held the new thing to be nearly akin to the blasphemous. As long as God made the horse, and a man down Birmingham way the engine, my good old dad would have stuck by the saddle and the spurs.

But he would have been still more surprised had he seen the peace and kindliness which reigns now in the hearts of men, and the talk in the papers and at the meetings that there is to be no more war – save, of course, with blacks and such like. For when he died we had been fighting with scarce a break, save only during two short years, for very nearly a quarter of a century. Think of it, you who live so quietly and peacefully now! Babies who were born in the war grew to be bearded men with babies of their own, and still the war continued. Those who had served and fought in their stalwart prime grew stiff and bent, and yet the ships and the armies were struggling. it was no wonder that folk came at last to look upon it as the natural state, and thought how queer it must seem to be at peace. During that long time we fought the Dutch, we fought the Danes, we fought the Spanish, we fought the Turks, we fought the Americans, we fought the Monte-Videans, until it seemed that in this universal struggle no race was too near of kin, or too far away, to be drawn into the quarrel. But most of all it was the French whom we fought, and the man whom of all others we loathed and feared and admired was the great Captain who ruled them.

It was very well to draw pictures of him, and sing songs about him, and make as though he were an impostor; but I can tell you that the fear of that man hung like a black shadow over all Europe, and that there was a time when the glint of a fire at night upon the coast would set every woman upon her knees and every man gripping for his musket. He had always won: that was the terror of it. The Fates seemed to be behind him. And now we knew that he lay upon the northern coast with a hundred and fifty thousand veterans, and the boats for their passage. But it is an old story, how a third of the grown folk of our country took up arms, and how our little one-eyed, one-armed man crushed their fleet. There was still to be a land of free thinking and free speaking in Europe.

There was a great beacon ready on the hill by Tweedmouth, built up of logs and tar-barrels; and I can well remember how, night after night, I strained my eyes to see if it were ablaze. I was only eight at the time, but it is an age when one takes a grief to heart, and I felt as though the fate of the country hung in some fashion upon me and my vigilance. And then one night as I looked I suddenly saw a little flicker on the beacon hill – a single red tongue of flame in the darkness. I remember how I rubbed my eyes, and pinched myself, and rapped my knuckles against the stone window-sill, to make sure that I was indeed awake. And then the flame shot higher, and I saw the red quivering line upon the water between; and I dashed into the kitchen, screeching to my father that the French had crossed and the Tweedmouth light was aflame. He had been talking to Mr. Mitchell, the law student from Edinburgh; and I can see him now as he knocked his pipe out at the side of the fire and looked at me from over the top of his horn spectacles.

˝Are you sure, Jock?˝ says he.

˝Sure as death!˝ I gasped.

He reached out his hand for the Bible upon the table, and opened it upon his knee as though he meant to read to us; but he shut it again in silence, and hurried out. We went too, the law student and I, and followed him down to the gate which opens out upon the highway. From there we could see the red light of the big beacon, and the glimmer of a smaller one to the north of us at Ayton. My mother came down with two plaids to keep the chill from us, and we all stood there until, morning, speaking little to each other, and that little in a whisper. The road had more folk on it than ever passed along it at night before; for many of the yeomen up our way had enrolled themselves in the Berwick volunteer regiments, and were riding now as fast as hoof could carry them for the muster. Some had a stirrup cup or two before parting, and I cannot forget one who tore past on a huge white horse, brandishing a great rusty sword in the moonlight. They shouted to us as they passed that the North Berwick Law fire was blazing, and that it was thought that the alarm had come from Edinburgh Castle. There were a few who galloped the other way, couriers for Edinburgh, and the laird's son, and Master Clayton, the deputy sheriff, and such like. And among others there was one a fine built, heavy man on a roan horse, who pulled up at our, gate and asked some question about the road. He took off his hat to ease himself, and I saw that he had a kindly long-drawn face, and a great high brow that shot away up into tufts of sandy hair.

˝I doubt it's a false alarm,˝ said he. ˝Maybe I'd ha' done well to bide where I was; but now I 've come so far, I 'll break my fast with the regiment.˝

He clapped spurs to his horse, and away he went down the brae.

˝I ken him weel,˝ said our student, nodding after him. ˝He's a lawyer in Edinburgh, and a braw hand at the stringin' of verses. Wattie Scott is his name.˝

None of us had heard of it then; but it was not long before it was the best known name in Scotland, and many a time we thought of how he speered his way of us on the night of the terror.

But early in the morning we had our minds set at ease. It was grey and cold, and my mother had gone up to the house to mask a pot of tea for us, when there came a gig down the road with Dr. Horscroft of Ayton in it and his son Jim. The collar of the doctor's brown coat came over his ears, and he looked in a deadly black humour; for Jim, who was but fifteen years of age, had trooped off to Berwick at the first alarm with his father's new fowling piece. All night his dad had chased him, and now there he was, a prisoner, with the barrel of the stolen gun sticking out from behind the seat. He looked as sulky as his father, with his hands thrust into his sidepockets, his brows drawn down, and his lower lip thrusting out.

˝It 's all a lie!˝ shouted the doctor as he passed. ˝There has been no landing, and all the fools in Scotland have been gadding about the roads for nothing.˝

His son Jim snarled something up at him on this, and his father struck him a blow with his clenched fist on the side of his head, which sent the boy's chin forward upon his breast as though he had been stunned. My father shook his head, for he had a liking for Jim; but we all walked up to the house again, nodding and blinking, and hardly able to keep our eyes open now that we knew that all was safe, but with a thrill of joy at our hearts such as I have only matched once or twice in my lifetime.

Now all this has little enough to do with what I took my pen up to tell about; but when a man has a good memory and little skill, he cannot draw one thought from his mind without a dozen others trailing out behind it. And yet, now that I come to think of it, this had something to do with it after all; for Jim Horscroft had so deadly a quarrel with his father, that he was packed off to the Berwick Academy, and as my father had long wished me to go there, he took advantage of this chance to send me also.

But before I say a word about this school, I shall go back to where I should have begun, and give you a hint as to who I am; for it may be that these words of mine may be read by some folk beyond the border country who never heard of the Calders of West Inch.

It has a brave sound, West Inch, but it is not a fine estate with a braw house upon it, but only a great hard-bitten, wind-swept sheep run, fringing off into links along the sea-shore, where a frugal man might with hard work just pay his rent and have butter instead of treacle on Sundays. In the centre there is a grey-stoned slate-roofed house with a byre behind it, and ˝1703˝ scrawled in stonework over the lintel of the door. There for more than a hundred years our folk have lived, until, for all their poverty, they came to take a good place among the people; for in the country parts the old yeoman is often better thought of than the new laird.

There was one queer thing about the house of West Inch. It has been reckoned by engineers and other knowing folk that the boundary line between the two countries ran right through the middle of it, splitting our second-best bedroom into an English half and a Scotch half. Now the cot in which I always slept was so placed that my head was to the north of the line and my feet to the south of it. My friends say that if I had chanced to lie the other way my hair might not have been so sandy, nor my mind of so solemn a cast. This I know, that more than once in my life, when my Scotch head could see no way out of a danger, my good thick English legs have come to my help, and carried me clear away. But at school I never heard the end of this, for they would call me ˝Half-and-half˝ and ˝The Great Britain,˝ and sometimes ˝Union Jack.˝ When there was a battle between the Scotch and English boys, one side would kick my shins and the other cuff my ears, and then they would both stop and laugh as though it were something funny.

At first I was very miserable at the Berwick Academy. Birtwhistle was the first master, and Adams the second, and I had no love for either of them. I was shy and backward by nature, and slow at making a friend either among masters or boys. It was nine miles as the crow flies, and eleven and a half by road, from Berwick to West Inch, and my heart grew heavy at the weary distance that separated me from my mother; for, mark you, a lad of that age pretends that he has no need of his mother's caresses, but ah, how sad he is when he is taken at his word! At last I could stand it no longer, and I determined to run away from school and make my way home as fast as I might. At the very last moment, however, I had the good fortune to win the praise and admiration of every one, from the headmaster downwards, and to find my school life made very pleasant and easy to me. And all this came of my falling by accident out of a second-floor window.

This was how it happened. One evening I had been kicked by Ned Barton, who was the bully of the school; and this injury coming on the top of all my other grievances, caused my little cup to overflow. I vowed that night, as I buried my tear-stained face beneath the blankets, that the next morning would either find me at West Inch or well on the way to it. Our dormitory was on the second floor, but I was a famous climber, and had a fine head for heights. I used to think little, young as I was, of swinging myself with a rope round my thigh off the West Inch gable, and that stood three-and-fifty feet above the ground. There was not much fear then but that I could make my way out of Birtwhistle's dormitory. I waited a weary while until the coughing and tossing had died away, and there was no sound of wakefulness from the long line of wooden cots; then I very softly rose, slipped on my clothes, took my shoes in my hand, and walked tiptoe to the window. I opened the casement and looked out. Underneath me lay the garden, and close by my hand was the stout branch of a pear tree. An active lad could ask no better ladder. Once in the garden I had but a five-foot wall to get over, and then there was nothing but distance between me and home. I took a firm grip of a branch with one hand, placed my knee upon another one, and was about to swing myself out of the window, when in a moment I was as silent and as still as though I had been turned to stone.

There was a face looking at me from over the coping of the wall. A chill of fear struck to my heart at its whiteness and its stillness. The moon shimmered upon it, and the eye-balls moved slowly from side to side, though I was hid from them behind the screen of the pear tree. Then in a jerky fashion this white face ascended, until the neck, shoulders, waist, and knees of a man became visible. He sat himself down on the top of the wall, and with a great heave he pulled up after him a boy about my own size, who caught his breath from time to time as though to choke down a sob. The man gave him a shake, with a few-rough whispered words, and then the two dropped together down into the garden. I was still standing balanced with one foot upon the bough and one upon the casement, not daring to budge for fear of attracting their attention, for I could hear them moving stealthily about in the shadow of the house. Suddenly, from immediately beneath my feet, I heard a low grating noise and the sharp tinkle of falling glass.

˝That's done it,˝ said the man's eager whisper. ˝There is room for you.˝

˝But the edge is all jagged!˝ cried the other in a weak quaver.

The fellow burst out into an oath that made my skin pringle.

˝In with you, you cub,˝ he snarled, ˝or ––˝

I could not see what he did, but there was a short, quick gasp of pain.

˝I'll go! I 'll go!˝ cried the little lad.

But I heard no more, for my head suddenly swam. My heel shot off the branch, I gave a dreadful yell, and came down, with my ninety-five pounds of weight, right upon the bent back of the burglar. If you ask me, I can only say that to this day I am not quite certain whether it was an accident or whether I designed it. It may be that while I was thinking of doing it Chance settled the matter for me. The fellow was stooping with his head forward thrusting the boy through a tiny window, when I came down upon him just where the neck joins the spine. He gave a kind of whistling cry, dropped upon his face, and rolled three times over, drumming on the grass with his heels. His little companion flashed off in the moonlight, and was over the wall in a trice. As for me, I sat yelling at the pitch of my lungs and nursing one of my legs, which felt as if a red-hot ring were welded round it.

It was not long, as may be imagined, before the whole household, from the headmaster to the stable boy, were out in the garden with lamps and lanterns. The matter was soon cleared: the man carried off upon a shutter, and I borne in much state and solemnity to a special bedroom, where the small bone of my leg was set by Surgeon Purdie, the younger of the two brothers of that name. As to the robber, it was found that his legs were palsied, and the doctors were of two minds as to whether he would recover the use of them or no; but the Law never gave them a chance of settling the matter, for he was hanged after Carlyle assizes, some six weeks later. It was proved that he was the most desperate rogue in the North of England, for he had done three murders at the least, and there were charges enough against him upon the sheet to have hanged him ten times over.

Well now, I could not pass over my boyhood without telling you about this, which was the most important thing that happened to me. But I will go off on no more side tracks; for when I think of all that is coming, I can see very well that I shall have more than enough to do before I have finished. For when a man has only his own little private tale to tell, it often takes him all his time but when he gets mixed up in such great matters as I shall have to speak about, then it is hard on him, if he has not been brought up to it, to get it all set down to his liking. But my memory is as good as ever, thank God, and I shall try to get it all straight before I finish.

It was this business of the burglar that first made a friendship between Jim Horscroft, the doctor's son, and me. He was cock boy of the school from the day he came; for within the hour he had thrown Barton, who had been cock before him, right through the big black-board in the class-room. Jim always ran to muscle and bone, and even then he was square and tall, short of speech and long in the arm, much given to lounging with his broad back against walls, and his hands deep in his breeches pockets. I can even recall that he had a trick of keeping a straw in the corner of his mouth, just where he used afterwards to hold his pipe. Jim was always the same for good and for bad since first I knew him.

Heavens, how we all looked up to him! We were but young savages, and had a savage's respect for power. There was Tom Carndale of Appleby, who could write alcaics as well as mere pentameters and hexameters, yet nobody would give a snap for Tom and there was Willie Earnshaw, who had every date, from the killing of Abel, on the tip of his tongue, so that the masters themselves would turn to him if they were in doubt, yet he was but a narrow-chested lad, over long for his breadth; and what did his dates help him when Jack Simons of the lower third chivied him down the passage with the buckle end of a strap? But you didn't do things like that with Jim Horscroft. What tales we used to whisper about his strength! How he put his fist through the oak-panel of the game-room door; how, when Long Merridew was carrying the ball, he caught up Merridew, ball and all, and ran swiftly past every opponent to the goal. It did not seem fit to us that such a one as he should trouble his head about spondees and dactyls, or care to know who signed Magna Charta. When he said in open class that King Alfred was the man, we little boys all felt that very likely it was so, and that perhaps Jim knew more about it than the man who wrote the book.

Well, it was this business of the burglar that drew his attention to me; for he patted me on my head, and said that I was a spunky little devil, which blew me out with pride for a week on end. For two years we were close friends, for all the gap that the years had made between us, and though in passion or in want of thought he did many a thing that galled me, yet I loved him like a brother, and wept as much as would have filled an ink bottle when at last he went off to Edinburgh to study his father's profession. Five years after that did I bide at Birtwhistle's, and when I left I had become cock myself, for I was as wiry and as tough as whalebone, though I never ran to weight and sinew like my great predecessor. It was in Jubilee Year that I left Birtwhistle's, and then for three years I stayed at home learning the ways of the cattle; but still the ships and the armies were wrestling, and still the great shadow of Bonaparte lay across the country. How could I guess that I too should have a hand in lifting that shadow for ever from our people?

Chapter 2: Cousin Edie of Eyemouth

Some years before, when I was still but a lad, there had come over to us upon a five weeks' visit the only daughter of my father's brother. Willie Calder had settled at Eyemouth as a maker of fishing nets, and he had made more out of twine than ever we were like to do out of the whin-bushes and sand-links of West Inch. So his daughter, Edie Calder, came over with a braw red frock and a five-shilling bonnet, and a kist full of things that brought my dear mother's eyes out like a parten's. It was wonderful to see her so ftee with money, and she but a slip of a girl, paying the carrier man all that he asked and a whole twopence over, to which he had no claim. She made no more of drinking ginger-beer than we did of water, and she would have her sugar in her tea and butter with her bread just as if she had been English.

I took no great stock of girls at that time, for it was hard for me to see what they had been made for. There were none of us at Birtwhistle's that thought very much of them but the smallest laddies seemed to have the most sense, for after they began to grow bigger they were not so sure about it. We little ones were all of one mind: that a creature that couldn't fight and was aye carrying tales, and couldn't so much as shy a stone without flapping its arm like a rag in the wind, was no use for anything. And then the airs that they would put on, as if they were mother and father rolled into one; for ever breaking into a game with ˝Jimmy, your toe's come through your boot,˝ or ˝ Go home, you dirty boy, and clean yourself,˝ until the very sight of them was weariness.

So when this one came to the steading at West Inch I was not best pleased to see her. I was twelve at the time (it was in the holidays) and she eleven, a thin, tallish girl with black eyes and the queerest ways. She was for ever staring out in front of her with her lips parted, as if she saw something wonderful; but when I came behind her and looked the same way, I could see nothing but the sheeps' trough or the midden, or father's breeches hanging on a clothes-line. And then if she saw a lump of heather or bracken, or any common stuff of that sort, she would mope over it, as if it had struck her sick, and cry, ˝How sweet! how perfect!˝ just as though it had been a painted picture. She didn't like games, but I used to make her play ˝tig ˝ and such like; but it was no fun, for I could always catch her in three jumps, and she could never catch me, though she would come with as much rustle and flutter as ten boys would make. When I used to tell her that she was good for nothing, and that her father was a fool to bring her up like that, she would begin to cry, and say that I was a rude boy, and that she would go home that very night, and never forgive me as long as she lived. But in five minutes she had forgot all about it. What was strange was that she liked me a deal better than I did her, and she would never leave me alone; but she was always watching me and running after me, and then saying, ˝Oh, here you are!˝ as if it were a surprise.

But soon I found that there was good in her too. She used sometimes to give me pennies, so that once I had four in my pocket all at the same time; but the best part of her was the stories that she could tell. She was sore frightened of frogs, so I would bring one to her, and tell her that I would put it down her neck unless she told a story. That always helped her to begin; but when once she was started it was wonderful how she would carry on. And the things that had happened to her, they were enough to take your breath away. There was a Barbary rover that had been at Eyemouth, and he was coming back in five years in a ship full of gold to make her his wife; and then there was a wandering knight who had been there also, and he had given her a ring which he said he would redeem when the time came. She showed me the ring, which was very like the ones upon my bed curtain; but she said that this one was virgin gold. I asked her what the knight would do if he met the Barbary rover, and she told me that he would sweep his head from his shoulders. What they could all see in her was more than I could think. And then she told me that she had been followed on her way to West Inch by a disguised prince. I asked her how she knew it was a prince, and she said by his disguise. Another day she said that her father was preparing a riddle, and that when it was ready it would be put in the papers, and anyone who guessed it would have half his fortune and his daughter. I said that I was good at riddles, and that she must send it to me when it was ready. She said it would be in the Berwick Gazette, and wanted to know what I would do with her when I won her. I said I would sell her by public roup for what she would fetch; but she would tell no more stories that evening, for she was very techy about some things.

Jim Horscroft was away when Cousin Edie was with us, but he came back the very week she went; and I mind how surprised I was that he should ask any questions or take any interest in a mere lassie. He asked me if she were pretty; and when I said I hadn't noticed, he laughed and called me a mole, and said my eyes would be opened some day. But very soon he came to be interested in something else, and I never gave Edie another thought until one day she just took my life in her hands and twisted it as I could twist this quill.

That was in 1813, after I had left school when I was already eighteen years of age, with a good forty hairs on my upper lip and every hope of more. I had changed since I left school, and was not so keen on games as I had been, but found myself instead lying about on the sunny side of the braes, with my own lips parted and my eyes staring just the same as Cousin Edie's used to do. It had satisfied me and filled my whole life that I could run faster and jump higher than my neighbour; but now all that seemed such a little thing, and I yearned, and yearned, and looked up at the big arching sky, and down at the flat blue sea, and felt that there was something wanting, but could never lay my tongue to what that something was. And I became quick of temper too, for my nerves seemed all of a fret, and when my mother would ask me what ailed me, or my father would speak of my turning my hand to work, I would break into such sharp bitter answers as I have often grieved over since. Ah! a man may have more than one wife, and more than one child, and more than one friend; but he can never have but the one mother, so let him cherish her while he may.

One day when I came in from the sheep, there was my father sitting with a letter in his hands, which was a very rare thing with us, except when the factor wrote for the rent. Then as I came nearer to him I saw that he was crying, and I stood staring, for I had always thought that it was not a thing that a man could do. I can see him now, for he had so deep a crease across his brown cheek that no tear could pass it, but must trickle away sideways and so down to his ear, hopping off on to the sheet of paper. My mother sat beside him and stroked his hands like she did the cat's back when she would soothe it.

˝Aye, Jeannie,˝ said be, ˝poor Willie is gone. It's from the lawyer, and it was sudden or they'd ha' sent word of it. Carbuncle, he says, and a flush o' blood to the head.˝

˝Ah! well, his trouble's over,˝ said my mother.

My father rubbed his ears with the tablecloth.

˝He's left a' his savings to his lassie,˝ said he, ˝and by gom if she's not changed from what she promised to be she'll soon gar them flee. You mind what she said of weak tea under this very roof, and it at seven shillings the pound!˝

My mother shook her head, and looked up at the flitches of bacon that hung from the ceiling.

˝He doesn't say how much, but she 'll have enough and to spare, he says. And she is to come and bide with us, for that was his last wish.˝

˝To pay for her keep!˝ cried my mother sharply. I was sorry that she should have spoken of money at that moment, but then if she had not been sharp we would all have been on the roadside in a twelvemonth.

˝Aye, she'll pay, and she's coming this very day. Jock lad, I 'll want you to drive to Ayton and meet the evening coach. Your cousin Edie will be in it, and you can fetch her over to West Inch.˝

And so off I started at quarter past five with Souter Johnnie, the long-haired fifteen-year-old, and our cart with the new-painted tailboard that we only used on great days. The coach was in just as I came, and I, like a foolish country lad, taking no heed to the years that had passed, was looking about among the folk at the Inn front for a slip of a girl with her petticoats just under her knees. And as I slouched past and craned my neck there came a touch to my elbow, and there was a lady dressed all in black standing by the steps, and I knew that it was my cousin Edie.

I knew it. I say, and yet had she not touched me I might have passed her a score of times and never known it. My word, if Jim Horscroft had asked me then if she were pretty or no, I should have known how to answer him! She was dark, much darker than is common among our border lassies, and yet with such a faint blush of pink breaking through her dainty colour, like the deeper flush at the heart of a sulphur rose. Her lips were red, and kindly, and firm; and even then, at the first glance, I saw that light of mischief and mockery that danced away at the back of her great dark eyes. She took me then and there as though I had been her heritage, put out her hand and plucked me. She was, as I have said, in black, dressed in what seemed to me to be a wondrous fashion, with a black veil pushed up from her brow.

˝Ah! Jack,˝ said she, in a mincing English fashion, that she had learned at the boarding school. ˝No, no, we are rather old for that˝ – this because I in my awkward fashion was pushing my foolish brown face forward to kiss her, as I had done when I saw her last. ˝Just hurry up like a good fellow and give a shilling to the conductor, who has been exceedingly civil to me during the journey.˝

I flushed up red to the ears, for I had only a silver fourpenny piece in my pocket. Never had my lack of pence weighed so heavily upon me as just at that moment. But she read me at a glance, and there in an instant was a little moleskin purse with a silver clasp thrust into my hand. I paid the man, and would have given it back, but she still would have me keep it.

˝You shall be my factor, Jack,˝ said she, laughing. ˝Is this our carriage? How funny it looks! And where am I to sit?

˝On the sacking,˝ said I.

˝And how am I to get there?˝

˝Put your foot on the hub,˝ said I. ˝I'll help you.˝

I sprang up and took her two little gloved hands in my own. As she came over the side her breath blew in my face, sweet and warm, and all that vagueness and unrest seemed in a moment to have been shredded away from my soul. I felt as if that instant had taken me out from myself, and made me one of the race. It took but the time of the flicking of the horse's tail, and yet something had happened, a barrier had gone down somewhere, and I was leading a wider and wiser life. I felt it all in a gush, but shy and backward as I was, I could do nothing but flatten out the sacking for her. Her eyes were after the coach which was rattling away to Berwick, and suddenly she shook her handkerchief in the air.

˝He took off his hat,˝ said she. ˝I think he must have been an officer. He was very distinguished looking. Perhaps you noticed him – a gentleman on the outside, very handsome, with a brown overcoat.˝

I shook my head, with all my flush of joy changed to foolish resentment.

˝Ah! well, I shall never see him again. Here are all the green braes and the brown winding road just the same as ever. And you, Jack, I don't see any great change in you either. I hope your manners are better than they used to be. You won't try to put any frogs down my back, will you?˝

I crept all over when I thought of such a thing.

˝We'll do all we can to make you happy at West Inch,˝ said I, playing with the whip.

˝I 'm sure it's very kind of you to take a poor lonely girl in,˝ said she.

˝It's very kind of you to come, Cousin Edie,˝ I stammered. ˝You'll find it very dull, I fear.˝

˝I suppose it is a little quiet, Jack, eh? Not many men about, as I remember it.˝

˝There is Major Elliott, up at Corriemuir. He comes down of an evening, a real brave old soldier who had a ball in his knee under Wellington.˝

˝Ah, when I speak of men, Jack, I don't mean old folk with balls in their knees. I meant people of our own age that we could make friends of. By the way, that crabbed old doctor had a son, had he not?˝

˝Oh yes, that's Jim Horscroft, my best friend.˝

˝Is he at home?˝

˝No. He'll be home soon. He's still at Edinburgh studying.˝

˝Ah! then we'll keep each other company until he comes, Jack. And I 'm very tired and I wish I was at West Inch.˝

I made old Souter Johnnie cover the ground as he has never done before or since, and in an hour she was seated at the supper table, where my mother had laid out not only butter, but a glass dish of gooseberry jam, which sparkled and looked fine in the candle-light. I could see that my parents were as overcome as I was at the difference in her, though not in the same way. My mother was so set back by the feather thing that she had round her neck that she called her Miss Calder instead of Edie, until my cousin in her pretty flighty way would lift her forefinger to her whenever she did it. After supper, when she had gone to bed, they could talk of nothing but her looks and her breeding.

˝By the way, though,˝ says my father, ˝it does not look as if she were heart-broke about my brother's death.˝

And then for the first time I remembered that she had never said a word about the matter since I had met her.

La Grande Ombre

Chapitre 1. La Nuit des Signaux

Me voici, moi, Jock Calder, de West Inch, arrivé à peine au milieu du dix-neuvième siècle, et à l’âge de cinquante-cinq ans.

Ma femme ne me découvre guère qu’une fois par semaine derrière l’oreille un petit poil gris qu’elle tient à m’arracher.

Et pourtant quel étrange effet cela me fait que ma vie se soit écoulée en une époque où les façons de penser et d’agir des hommes différaient autant de celles d’aujourd’hui que s’il se fut agi des habitants d’une autre planète.

Ainsi, lorsque je me promène par la campagne, si je regarde par là-bas, du côté de Berwick, je puis apercevoir les petites traînées de fumée blanche, qui me parlent de cette singulière et nouvelle bête aux cent pieds, qui se nourrit de charbon, dont le corps recèle un millier d’hommes, et qui ne cesse de ramper le long de la frontière.

Quand le temps est clair, j’aperçois sans peine le reflet des cuivres, lorsqu’elle double la courbe vers Corriemuir.

Puis, si je porte mon regard vers la mer, je revois la même bête, ou parfois même une douzaine d’entre elles, laissant dans l’air une trace noire, dans l’eau une tache blanche, et marchant contre le vent avec autant d’aisance qu’un saumon remonte la Tweed.

Un tel spectacle aurait rendu mon bon vieux père muet de colère autant que de surprise, car il avait la crainte d’offenser le Créateur, si profondément enracinée dans l’âme, qu’il ne voulait pas entendre parler de contraindre la Nature, et que toute innovation lui paraissait toucher de bien près au blasphème.

C’était Dieu qui avait créé le cheval.

C’était un mortel de là-bas, vers Birmingham, qui avait fait la machine.

Aussi mon bon vieux papa s’obstinait-il à se servir de la selle et des éperons.

Mais il aurait éprouvé une bien autre surprise en voyant le calme et l’esprit de bienveillance qui règnent actuellement dans le cœur des hommes, en lisant dans les journaux et entendant dire dans les réunions qu’il ne faut plus de guerre, – excepté bien entendu, avec les nègres et leurs pareils.

Quand il mourut, ne nous battions-nous pas, presque sans interruption, – une trêve de deux courtes années, – depuis bientôt un quart de siècle?

Réfléchissez à cela, vous qui menez aujourd’hui une existence si tranquille, si paisible.

Des enfants; nés pendant la guerre, étaient devenus des hommes barbus, avaient eu à leur tour des enfants, que la guerre durait encore.

Ceux qui avaient servi et combattu à la fleur de l’âge et dans leur pleine vigueur, avaient senti leurs membres se raidir, leur dos se voûter, que les flottes et les armées étaient encore aux prises.

Rien d’étonnant, dès lors, qu’on en fût venu à considérer la guerre comme l’état normal, et qu’on éprouvât une sensation singulière à se trouver en état de paix. 

Pendant cette longue période, nous nous battîmes avec les Danois, nous nous battîmes avec les Hollandais, nous nous battîmes avec l’Espagne, nous nous battîmes avec les Turcs, nous nous battîmes avec les Américains, nous nous battîmes avec les gens de Montevideo.

On eût dit que dans cette mêlée universelle, aucune race n’était trop proche parente, aucune trop distante pour éviter d’être entraînée dans la querelle.

Mais ce fut surtout avec les Français que nous nous battîmes; et de tous les hommes, celui qui nous inspira le plus d’aversion, et de crainte et d’admiration, ce fut ce grand capitaine qui les gouvernait.

C’était très crâne de le représenter en caricature, de le chansonner, de faire comme si c’était un charlatan, mais je puis vous dire que la frayeur qu’inspirait cet homme planait comme une ombre noire au-dessus de l’Europe entière, et qu’il fut un temps où la clarté d’une flamme apparaissant de nuit sur la côte faisait tomber à genoux toutes les femmes et mettait les fusils dans les mains de tous les hommes. 

Il avait toujours gagné la partie: voilà ce qu’il y avait de terrible.

On eût dit qu’il portait la fortune en croupe.

Et en ces temps-là nous savions qu’il était posté sur la côte septentrionale avec cent cinquante mille vétérans, avec les bateaux nécessaires au passage.

Mais c’est une vieille histoire.

Chacun sait comment notre petit homme borgne et manchot anéantit leur flotte.

Il devait rester en Europe une terre où l’on eût la liberté de penser, la liberté de parler.

Il y avait un grand signal tout prêt sur la hauteur près de l’embouchure de la Tweed.

C’était un échafaudage fait en charpente et en barils de goudron.

Je me rappelle fort bien que tous les soirs je m’écarquillais les yeux à regarder s’il flambait.

Je n’avais alors que huit ans, mais à cet âge, on prend déjà les choses à cœur, et il me semblait que le sort de mon pays dépendît en quelque façon de moi et de ma vigilance.

Un soir, comme je regardais, j’aperçus une faible lueur sur la colline du signal: une petite langue rouge de flamme dans les ténèbres.

Je me rappelle que je me frottai les yeux, je me frappai les poignets contre le cadre en pierre de la fenêtre, pour me convaincre que j’étais éveillé.

Alors la flamme grandit, et je vis la ligne rouge et mobile se refléter dans l’eau, et je m’élançai à la cuisine.

Je hurlai à mon père que les Français avaient franchi la Manche et que le signal de l’embouchure de la Tweed flambait.

Il causait tranquillement avec M. Mitchell, l’étudiant en droit d’Edimbourg.

Je crois encore le voir secouant sa pipe à côté du feu et me regardant par-dessus ses lunettes à monture de corne.

– Êtes-vous sûr, Jock, dit-il?

– Aussi sûr que d’être en vie, répondis-je d’une voix entrecoupée.

Il étendit la main pour prendre sur la table la Bible, qu’il ouvrit sur son genou, comme s’il allait nous en lire un passage, mais il la referma, et sortit à grands pas.

Nous le suivîmes, l’étudiant en droit et moi, jusqu’à la porte à claire-voie qui donne sur la grande route.

De là nous voyons bien la lueur rouge du grand signal, et la lueur d’un autre feu plus petit à Ayton, plus au nord.

Ma mère descendit avec deux plaids pour que nous ne fussions pas saisis par le froid, et nous restâmes là jusqu’au matin, en échangeant de rares paroles, et cela même à voix basse.

Il y avait sur la route plus de monde qu’il n’en était passé la veille au soir, car la plupart des fermiers, qui habitaient en remontant vers le nord, s’étaient enrôlés dans les régiments de volontaires de Berwick, et accouraient de toute la vitesse de leurs chevaux pour répondre à l’appel.

Quelques-uns d’entre eux avaient bu le coup de l’étrier avant de partir.

Je n’en oublierai jamais un que je vis passer sur un grand cheval blanc, brandissant au clair de lune un énorme sabre rouillé.

Ils nous crièrent en passant, que le signal de North Berwick Law était en feu, et qu’on croyait que l’alarme était partie du Château d’Edimbourg.

Un petit nombre galopèrent en sens contraire, des courriers pour Edimbourg, le fils du laird, et Master Playton, le sous-shérif, et autres de ce genre.

Et, parmi ces autres, se trouvait un bel homme aux formes robustes, monté sur un cheval rouan. Il poussa jusqu’à notre porte et nous fit quelques questions sur la route.

– Je suis convaincu que c’est une fausse alerte, dit-il. Peut-être aurais-je tout aussi bien fait de rester où j’étais, mais maintenant que me voilà parti, je n’ai rien de mieux à faire que de déjeûner avec le régiment.

Il piqua des deux et disparut sur la pente de la lande.

– Je le connais bien, dit notre étudiant en nous le désignant d’un signe de tête, c’est un légiste d’Edimbourg, et il s’entend joliment à enfiler des vers. Il se nomme Wattie Scott.

Aucun de nous n’avait encore entendu parler de lui, mais il ne se passa guère de temps avant que son nom fut le plus fameux de toute l’Ecosse. 

Bien des fois nous pensâmes alors à cet homme qui nous avait demandé la route dans la nuit terrible.

Mais dès le matin, nous eûmes l’esprit tranquille.

Il faisait un temps gris et froid.

Ma mère était retournée à la maison pour nous préparer un pot de thé, quand arriva un char à bancs ramenant le docteur Horscroft, d’Ayton et son fils Jim.

Le docteur avait relevé jusque sur ses oreilles le collet de son manteau brun, et il avait l’air de fort méchante humeur, car Jim, qui n’avait que quinze ans s’était sauvé à Berwick à la première alerte, avec le fusil de chasse tout neuf de son père.

Le papa avait passé toute la nuit à sa recherche, et il le ramenait prisonnier; le canon de fusil se dressait derrière le siège.

Jim avait l’air d’aussi mauvaise humeur que son père, avec ses mains fourrées dans ses poches de côté, ses sourcils joints, et sa lèvre inférieure avancée.

– Tout ça, c’est un mensonge, cria le docteur en passant. Il n’y a pas eu de débarquement, et tous les sots d’Écosse sont allés arpenter pour rien les routes.

Son fils Jim poussa un grognement indistinct en entendant ces mots, ce qui lui valut de la part de son père un coup sur le côté du crâne avec le poing fermé.

À ce coup, le jeune garçon laissa tomber sa tête sur sa poitrine comme s’il avait été étourdi.

Mon père hocha la tête, car il avait de l’affection pour Jim, et nous rentrâmes tous à la maison, en dodelinant du chef, et les yeux papillotants, pouvant à peine tenir les yeux ouverts, maintenant que nous savions tout danger passé.

Mais nous éprouvions en même temps au cœur un frisson de joie comme je n’en ai ressenti le pareil qu’une ou deux autres fois en ma vie.

Sans doute, tout cela n’a pas beaucoup de rapport avec ce que j’ai entrepris de raconter, mais quand on a une bonne mémoire et peu d’habileté, on n’arrive pas à tirer une pensée de son esprit sans qu’une douzaine d’autres s’y cramponnent pour sortir en même temps. 

Et pourtant, maintenant que je me suis mis à y songer, cet incident n’était pas entièrement étranger à mon récit, car Jim Horscroft eut une discussion si violente avec son père, qu’il fut expédié au collège de Berwick et comme mon père avait depuis longtemps formé le projet de m’y placer aussi, il profita de l’occasion que lui offrait le hasard pour m’y envoyer.

Mais avant de dire un mot au sujet de cette école, il me faut revenir à l’endroit où j’aurais dû commencer, et vous mettre en état de savoir qui je suis, car il pourrait se faire que ces pages écrites par moi tombent sous les yeux de gens qui habitent bien loin au-delà du border, et n’ont jamais entendu parler des Calder de West Inch.

Cela vous a un certain air, West Inch, mais ce n’est point un beau domaine, autour d’une bonne habitation.

C’est simplement une grande terre à pâturages de moutons, ou la bise souffle avec âpreté et que le vent balaie.

Elle s’étend en formant une bande fragmentée le long de la mer. 

Un homme frugal, et qui travaille dur, y arrive tout juste à gagner son loyer et à avoir du beurre le dimanche au lieu de mélasse.

Au milieu, s’élève une maison d’habitation en pierre, recouverte en ardoise, avec un appentis derrière.

La date de 1703 est gravée grossièrement dans le bloc qui forme le linteau de la porte.

Il y a plus de cent ans que ma famille est établie là, et malgré sa pauvreté, elle est arrivée à tenir un bon rang dans le pays, car à la campagne le vieux fermier est souvent plus estimé que le nouveau laird.

La maison de West Inch présentait une particularité singulière.

Il avait été établi par des ingénieurs et autres personnes compétentes, que la ligne de délimitation entre les deux pays passait exactement par le milieu de la maison, de façon à couper notre meilleure chambre à coucher en deux moitiés, l’une anglaise, l’autre écossaise.

Or, la couchette que j’occupais était orientée de telle sorte que j’avais la tête au nord de la frontière et les pieds au sud.

Mes amis disent que si le hasard avait placé mon lit en sens contraire, j’aurais eu peut-être la chevelure d’un blond moins roux et l’esprit d’une tournure moins solennelle.

Ce que je sais, c’est qu’une fois en ma vie, où ma tête d’Ecossais ne voyait aucun moyen de me tirer de péril, mes bonnes grosses jambes d’Anglais vinrent à mon aide et m’en éloignèrent jusqu’en lieu sûr.

Mais à l’école, cela me valut des histoires à n’en plus finir: les uns m’avaient surnommé Grog à l’eau; pour d’autres j’étais la «Grande Bretagne» pour d’autres, «l’Union Jack».

Lorsqu’il y avait une bataille entre les petits Ecossais et les petits Anglais, les uns me donnaient des coups de pied dans les jambes, les autres des coups de poing sur les oreilles.

Puis on s’arrêtait des deux côtés pour se mettre à rire, comme si la chose était bien plaisante.

Dans les commencements, je fus très malheureux à l’école de Berwick.

Birtwhistle était le premier maître, et Adams le second, et je n’avais d’affection ni pour l’un ni pour l’autre. 

J’étais naturellement timide, très peu expansif.

Je fus long à me faire un ami soit parmi les maîtres, soit parmi mes camarades.

Il y avait neuf milles à vol d’oiseau, et onze milles et demi par la route, de Berwick à West Inch.

J’avais le cœur gros en pensant à la distance qui me séparait de ma mère.

Remarquez, en effet, qu’un garçon de cet âge, tout en prétendant se passer des caresses maternelles, souffre cruellement, hélas! quand on le prend au mot.

À la fin, je n’y tins plus, et je pris la résolution de m’enfuir de l’école, et de retourner le plus tôt possible à la maison.

Mais au dernier moment, j’eus la bonne fortune de m’attirer l’éloge et l’admiration de tous depuis le directeur de l’Ecole, jusqu’au dernier élève, ce qui rendit ma vie d’écolier fort agréable et fort douce.

Et tout cela, parce que par suite d’un accident, j’étais tombé par une fenêtre du second étage.

Voici comment la chose arriva. 

Un soir j’avais reçu des coups de pieds de Ned Barton, le tyran de l’école, cet affront, s’ajoutant à tous mes autres griefs, fit déborder ma petite coupe.

Je jurai, ce soir même, en enfouissant ma figure inondée de larmes sous les couvertures, que le lendemain matin me trouverait soit à West Inch, soit bien près d’y arriver.

Notre dortoir était au second étage, mais j’avais une réputation de bon grimpeur, et les hauteurs ne me donnaient pas le vertige.

Je n’éprouvais aucune frayeur, tout petit que j’étais, de me laisser descendre du pignon de West Inch, au bout d’une corde serrée à la cuisse, et cela faisait une hauteur de cinquante-trois pieds au-dessus du sol.

Dès lors, je ne craignais guère de ne pas pouvoir sortir du dortoir de Birtwhistle.

J’attendis avec impatience que l’on eût fini de tousser et de remuer.

Puis quand tous les bruits, indiquant qu’il y avait encore des gens réveillés, eurent cessé de se faire entendre sur la longue ligne des couchettes de bois, je me levai tout doucement, je m’habillai, et mes souliers à la main, je me dirigeai vers la fenêtre sur la pointe des pieds.

Je l’ouvris et jetai un coup d’œil au dehors.

Le jardin s’étendait au-dessous de moi, et tout près de ma main s’allongeait une grosse branche de poirier.

Un jeune garçon agile ne pouvait souhaiter rien de mieux en guise d’échelle.

Une fois dans le jardin, je n’aurais plus qu’à franchir un mur de cinq pieds.

Après quoi, il n’y aurait plus que la distance entre moi et la maison.

J’empoignai fortement une branche, je posai un genou sur une autre branche, et j’allais m’élancer de la fenêtre, lorsque je devins tout à coup aussi silencieux, aussi immobile que si j’avais été changé en pierre.

Il y avait par-dessus la crête du mur une figure tournée vers moi.

Un glacial frisson de crainte me saisit le cœur en voyant cette figure dans sa pâleur et son immobilité.

La lune versait sa lumière sur elle, et les globes oculaires se mouvaient lentement des deux côtés, bien que je fusse caché à sa vue par le rideau que formait le feuillage du poirier.

Puis par saccades, la figure blanche s’éleva de façon à montrer le cou.

Les épaules, la ceinture et les genoux d’un homme apparurent.

Il se mit à cheval sur la crête du mur, puis d’un violent effort, il attira vers lui un jeune garçon à peu près de ma taille qui reprenait haleine de temps à autre, comme s’il sanglotait.

L’homme le secoua rudement en lui disant quelques paroles bourrues.

Puis ils se laissèrent aller tous deux par terre dans le jardin.

J’étais encore debout, et en équilibre, avec un pied sur la branche et l’autre sur l’appui de la fenêtre, n’osant pas bouger, de peur d’attirer leur attention, car je les voyais s’avancer à pas de loup, dans la longue ligne d’ombre de la maison.

Tout à coup exactement au-dessous de mes pieds j’entendis un bruit sourd de ferraille, et le tintement aigre que fait du verre en tombant. 

– Voilà qui est fait, dit l’homme d’une voix rapide et basse, vous avez de la place.

– Mais l’ouverture est toute bordée d’éclats, fit l’autre avec un tremblement de frayeur.

L’individu lança un juron qui me donna la chair de poule.

– Entrez, entrez, maudit roquet, gronda-t-il, ou bien je…

Je ne pus voir ce qu’il fit. Mais il y eut un court halètement de douleur.

– J’y vais, j’y vais, s’écria le petit garçon.

Mais je n’en entendis pas plus long, car la tête me tourna brusquement.

Mon talon glissa de la branche.

Je poussai un cri terrible et je tombai de tout le poids de mes quatre-vingt quinze livres, juste sur le dos courbé du cambrioleur.

Si vous me le demandiez, tout ce que je pourrais vous répondre, c’est qu’aujourd’hui même je ne saurais dire si ce fut un accident, ou si je le fis exprès.

Il se peut bien que pendant que je songeais à le faire, le hasard se soit chargé de trancher la question pour moi.

L’individu était courbé, la tête en avant, occupé à pousser le gamin à travers une étroite fenêtre quand je m’abattis sur lui à l’endroit même où le cou se joint à l’épine dorsale.

Il poussa une sorte de cri sifflant, tomba la face en avant et fit trois tours sur lui-même en battant l’herbe de ses talons.

Son petit compagnon s’éclipsa au clair de la lune et en un clin d’œil il eut franchi la muraille.

Quant à moi, je m’étais assis pour crier à tue-tête et frotter une de mes jambes où je sentais la même chose que si elle eut été prise dans un cercle de métal rougi au feu.

Vous pensez bien qu’il ne fallut pas longtemps pour que toute la maison, depuis le directeur de l’école, jusqu’au valet d’écurie accourussent dans le jardin avec des lampes et des lanternes.

La chose fut bientôt éclaircie.

L’homme fut placé sur un volet et emporté.

Quant à moi, on me transporta en triomphe, et solennellement dans une chambre à coucher spéciale, où le chirurgien Purdie, le cadet des deux qui portent ce nom, me remit en place le péroné. 

Quant au voleur, on reconnut qu’il avait les jambes paralysées, et les médecins ne purent se mettre d’accord sur le point de savoir s’il en retrouverait ou non l’usage.

Mais la loi ne leur laissa point l’occasion de trancher la question, car il fut pendu environ six semaines plus tard aux Assises de Carlyle.

On reconnut en lui le bandit le plus déterminé qu’il y eût dans le nord de l’Angleterre, car il avait commis au moins trois assassinats, et il y avait assez de preuves à sa charge pour le faire pendre dix fois.

Vous voyez bien que je ne pouvais parler de mon adolescence sans vous raconter cet événement qui en fut l’incident le plus important.

Mais je ne m’engagerai plus dans aucun sentier de traverse, car lorsque je songe à tout ce qui va se présenter, je vois bien que j’en aurai de reste à dire avant d’être arrivé à la fin.

En effet, quand on n’a à conter que sa petite histoire particulière, il vous faut souvent tout le temps, mais quand on se trouve mêlé à de grands événements comme ceux dont j’aurai à parler, alors on éprouve une certaine difficulté, si l’on n’a pas fait une sorte d’apprentissage à arranger le tout bien à son gré.

Mais j’ai la mémoire aussi bonne qu’elle fût jamais, Dieu merci, et je vais tâcher de faire mon récit aussi droit que possible.

Ce fut cette aventure du cambrioleur qui fit naître l’amitié entre Jim, le fils du médecin, et moi.

Il fut le coq de l’école dès le jour de son entrée, car moins d’une heure après, il avait jeté, à travers le grand tableau noir de la classe, Barton, qui en avait été le coq jusqu’à ce jour-là.

Jim continuait à prendre du muscle et des os. Même à cette époque, il était carré d’épaules et de haute taille.

Les propos courts et le bras long, il était fort sujet à flaner, son large dos contre le mur, et ses mains profondément enfoncées dans les poches de sa culotte.

Je n’ai pas oublié sa façon d’avoir toujours un brin de paille au coin des lèvres, à l’endroit même où il prit l’habitude de mettre plus tard le tuyau de sa pipe.

Jim fut toujours le même pour le bien comme pour le mal depuis le premier jour où je fis connaissance avec lui.

Ciel! comme nous avions de la considération pour lui!

Nous n’étions que de petits sauvages, mais nous éprouvions le respect du sauvage devant la force.

Il y avait là Tom Carndale, d’Appleby, qui savait composer des vers alcaïques aussi bien que des pentamètres et des hexamètres, et, cependant pas un n’eût donné une chiquenaude pour Tom.

Willie Earnshaw savait toutes les dates depuis le meurtre d’Abel, sur le bout du doigt, au point que les maîtres eux-mêmes s’adressaient à lui s’ils avaient des doutes, mais c’était un garçon à poitrine étroite, beaucoup trop long pour sa largeur, et à quoi lui servirent ses dates le jour où Jack Simons, de la petite troisième, le pourchassa jusqu’au bout du corridor à coups de boucle de ceinture. 

Ah! il ne fallait pas se conduire ainsi à l’égard de Jim Horscroft.

Quelles légendes nous batissions sur sa force?

N’était-ce pas lui qui avait enfoncé d’un coup de poing un panneau de chêne de la porte qui conduisait à la salle des jeux? N’était-ce pas lui qui, je jour où le grand Merridew avait conquis la balle, saisit à bras-le-corps et Merridew et la balle et atteignit le but en dépassant tous les adversaires au pas de course.

Il nous paraissait déplorable qu’un gaillard de cette trempe se cassât la tête à propos de spondées et de dactyles, ou se préoccupât de savoir qui avait signé la Grande Charte.

Lorsqu’il déclara en pleine classe que c’était le roi Alfred, nous autres, petits garçons, nous fûmes d’avis qu’il devait en être ainsi, et que peut-être Jim en savait plus long que l’homme qui avait écrit le livre.

Ce fut cette aventure du cambrioleur qui attira son attention sur moi.

Il me passa la main sur la tête. Il dit que j’étais un enragé petit diable, ce qui me gonfla d’orgueil pendant toute une semaine.

Nous fûmes amis intimes pendant deux ans, malgré le fossé que les années creusaient entre nous, et bien que l’emportement ou l’irréflexion lui aient fait faire plus d’une chose qui m’ulcérait, je ne l’en aimais pas moins comme un frère, et je versai assez de larmes pour remplir la bouteille à l’encre, quand il partit pour Édimbourg afin d’y étudier la profession de son père.

Je passai cinq ans encore chez Birtwhistle après cela, et quand j’en sortis, j’étais moi-même devenu le coq de l’école, car j’étais aussi sec, aussi nerveux qu’une lame de baleine, quoique je doive convenir que je n’atteignais pas au poids non plus qu’au développement musculaire de mon grand prédécesseur.

Ce fut dans l’année du jubilé que je sortis de chez Birtwhistle.

Ensuite je passai trois ans à la maison, à apprendre à soigner les bestiaux; mais les flottes et les armées étaient encore aux prises, et la grande ombre de Bonaparte planait toujours sur le pays.

Pouvais-je deviner que moi aussi j’aiderais à écarter pour toujours ce nuage de notre peuple?

Chapitre 2. La Cousine Edie d’Eyemonth

Quelques années auparavant, alors que j’étais un tout jeune garçon, la fille unique du frère de mon père était venue nous faire une visite de cinq semaines.

Willie Calder s’était établi à Eyemouth comme fabricant de filets de pêche, et il avait tiré meilleur parti du fil à tisser que nous n’étions sans doute destinés à faire des genêts et des landes sablonneuses de West Inch.

Sa fille, Edie Calder, arriva donc en beau corsage rouge, coiffée d’un chapeau de cinq shillings et accompagnée d’une caisse d’effets, devant laquelle les yeux de ma mère lui sortirent de la tête comme ceux d’un crabe.

C’était étonnant de la voir dépenser sans compter, elle qui n’était qu’une gamine. 

Elle donna au voiturier tout ce qu’il lui demanda, et en plus une belle pièce de deux pence, à laquelle il n’avait aucun droit.

Elle ne faisait pas plus de cas de la bière au gingembre que si c’eût été de l’eau, et il lui fallait du sucre pour son thé, du beurre pour son pain, tout comme si elle avait été une Anglaise.

Je ne faisais pas grand cas des jeunes filles en ce temps-là, car j’avais peine à comprendre dans quel but elles avaient été créées.

Aucun de nous, chez Birtwhistle, n’avait beaucoup pensé à elles, mais les plus petits semblaient être les plus raisonnables, car quand les gamins commençaient à grandir, ils se montraient moins tranchants sur ce point.

Quant à nous, les tout petits, nous étions tous d’un même avis: une créature qui ne peut pas se battre, qui passe son temps à colporter des histoires, et qui n’arrive même à lancer une pierre qu’en agitant le bras en l’air aussi gauchement que si c’était un chiffon, n’était bonne à rien du tout.

Et puis il faut voir les airs qu’elles se donnent: on dirait qu’elles font le père et la mère en une seule personne, elles se mêlent sans cesse de nos jeux pour nous dire: «Jimmy, votre doigt de pied passe à travers votre soulier» ou bien encore: «Rentrez chez vous, sale enfant, et allez vous laver» au point que rien qu’à les voir, nous en avions assez.

Aussi quand celle-là vint à la ferme de West Inch, je ne fus pas enchanté de la voir.

Nous étions en vacances.

J’avais alors douze ans.

Elle en avait onze.

C’était une fillette mince, grande pour son âge, aux yeux noirs et aux façons les plus bizarres.

Elle était tout le temps à regarder fixement devant elle, les lèvres entr’ouvertes, comme si elle voyait quelque chose d’extraordinaire, mais quand je me postais derrière elle, et que je regardais dans la même direction, je n’apercevais que l’abreuvoir des moutons ou bien le tas de fumier, ou encore les culottes de papa suspendues avec le reste du linge à sécher.

Puis, si elle apercevait une touffe de bruyère ou de fougère, ou n’importe quel objet tout aussi commun, elle restait en contemplation.

Elle s’écriait:

– Comme c’est beau! comme c’est parfait!

On eût dit que c’était un tableau en peinture.

Elle n’aimait pas à jouer, mais souvent je la faisais jouer au chat perché; ça manquait d’animation, car j’arrivais toujours à l’attraper en trois sauts, tandis qu’elle ne m’attrapait jamais, bien qu’elle fit autant de bruit, autant d’embarras que dix garçons.

Quand je me mettais à lui dire qu’elle n’était bonne à rien, que son père était bien sot de l’élever comme cela, elle pleurait, disait que j’étais un petit butor, qu’elle retournerait chez elle ce soir même, et qu’elle ne me pardonnerait de la vie.

Mais au bout de cinq minutes, elle ne pensait plus à rien de tout cela.

Ce qu’il y avait d’étrange, c’est qu’elle avait plus d’affection pour moi que je n’en avais pour elle, qu’elle ne me laissait jamais tranquille.

Elle était toujours à me guetter, à courir après moi, et à dire alors: «Tiens! vous êtes là!» en faisant l’étonnée.

Mais bientôt je m’aperçus qu’elle avait aussi de bons côtés.

Elle me donnait quelquefois des pennie, tellement qu’une fois j’en eus quatre dans la poche, mais ce qu’il y avait de mieux en elle, c’étaient les histoires qu’elle savait conter.

Elle avait une peur affreuse des grenouilles.

Aussi je ne manquais pas d’en apporter une, et de lui dire que je la lui mettrais dans le cou, à moins qu’elle ne me contât une histoire.

Cela l’aidait à commencer, mais une fois en train, c’était étonnant comme elle allait.

Et à entendre les choses qui lui étaient arrivées, cela vous coupait la respiration.

Il y avait un pirate barbaresque qui était allé à Eyemouth.

Il devait revenir dans cinq ans avec un vaisseau chargé d’or pour faire d’elle sa femme.

Et il y avait un chevalier errant qui lui aussi était allé à Eyemouth et il lui avait donné comme gage un anneau qu’il reprendrait à son retour, disait-il.

Elle me montra l’anneau, qui ressemblait à s’y méprendre à ceux qui soutenaient les rideaux de mon lit, mais elle soutenait que celui-là était en or vierge.

Je lui demandai ce que ferait le chevalier s’il rencontrait le pirate barbaresque.

Elle me répondit qu’il lui ferait sauter la tête de dessus les épaules.

Qu’est-ce qu’ils pouvaient bien trouver en elle?

Cela dépassait mon intelligence.

Puis elle me dit que pendant son voyage à destination de West Inch, elle avait été suivie par un prince déguisé.

Je lui demandai à quoi elle avait reconnu que c’était un prince.

Elle me répondit:

– À son déguisement.

Un autre jour, elle dit que son père composait une énigme, que quand elle serait prête, il la mettrait dans les journaux, et celui qui la devinerait aurait la moitié de sa fortune et la main de sa fille.

Je lui dis que j’étais fort sur les énigmes, et qu’il faudrait qu’elle me l’envoyât dès qu’elle serait prête. 

Elle dit que ce serait dans la Gazette de Berwick, et voulut savoir ce que je ferais d’elle quand je l’aurais gagnée.

Je répondis que je la vendrais aux enchères, pour le prix qu’on m’offrirait, mais ce soir-là elle ne voulut plus conter d’histoires, car elle était très susceptible dans certains cas.

Jim Horscroft était absent pendant le temps que la cousine Edie passa chez nous.

Il revint la semaine même où elle partit, et je me rappelle combien je fus surpris qu’il fit la moindre question ou montrât quelque intérêt au sujet d’une simple fillette.

Il me demanda si elle était jolie, et quand j’eus dit que je n’y avais pas fait attention; il éclata de rire, me qualifia de taupe, et dit qu’un jour ou l’autre j’ouvrirais les yeux.

Mais il ne tarda pas à s’occuper de tout autre chose, et je n’eus plus une pensée pour Edie, jusqu’au jour où elle prit bel et bien ma vie entre ses mains et la tordit comme je pourrais tordre cette plume d’oie.

C’était en 1813.

J’avais quitté l’école, et j’avais déjà dix-huit ans, au moins quarante poils sur la lèvre supérieure, et l’espérance d’en avoir bien davantage.

J’avais changé depuis mon départ de l’école.

Je ne m’adonnais plus aux jeux avec la même ardeur.

Au lieu de cela il m’arrivait de rester allongé sur la pente de la lande, du côté ensoleillé, les lèvres entr’ouvertes, et regardant fixement devant moi, tout comme le faisait souvent la cousine Edie.

Jusqu’alors je m’étais tenu pour satisfait, je trouvais mon existence remplie, du moment que je pouvais courir plus vite et sauter plus haut que mon prochain.

Mais maintenant, comme tout cela me paraissait peu de chose!

Je soupirais, soupirais, je levais les yeux vers la vaste voûte du ciel, puis je les portais sur la surface bleue de la mer.

Je sentais qu’il me manquait quelque chose, mais je n’arrivais point à pouvoir dire ce qu’était ce quelque chose.

Et mon caractère prit de la vivacité.

Il me semblait que tous mes nerfs étaient agacés. 

Si ma mère me demandait de quoi je souffrais, ou que mon père me parlât de mettre la main au travail, je me laissais aller à répondre en termes si âpres, si amers que depuis j’en ai souvent éprouvé du chagrin.

Ah! on peut avoir plus d’une femme, et plus d’un enfant, et plus d’un ami, mais on ne peut avoir qu’une mère.

Aussi doit-on la ménager aussi longtemps, qu’on l’a.

Un jour, comme je rentrais en tête du troupeau, je vis mon père assis, une lettre à la main.

C’était un événement fort rare chez nous, excepté quand l’agent écrivait pour le terme.

En m’approchant de lui, je vis qu’il pleurait, et je restai à ouvrir de grands yeux, car je m’étais toujours figuré que c’était là une chose impossible à un homme.

Je le voyais fort bien à présent, car il avait à travers sa joue pâlie une ride si profonde, qu’aucune larme ne pouvait la franchir.

Il fallait qu’elle glissât de côté jusqu’à son oreille, d’où elle tombait sur la feuille de papier. 

Ma mère était assise près de lui et lui caressait la main, comme elle caressait le dos du chat pour le calmer.

– Oui, Jeannie, disait-il, le pauvre Willie est mort. Cette lettre vient de l’homme de loi. La chose est arrivée subitement. Autrement on nous aurait écrit. Un anthrax, dit-il, et un flux de sang à la tête.

– Ah! Alors ses peines sont finies, dit ma mère.

Mon père essuya ses oreilles avec la nappe de la table.

– Il a laissé toutes ses économies à sa fille, dit-il, et si elle n’a pas changé, par Dieu, de ce qu’elle promettait d’être, elle n’en aura pas pour longtemps. Vous vous rappelez ce qu’elle disait, sous ce toit même, du thé trop faible, et cela pour du thé à sept shillings la livre.

Ma mère hocha la tête et considéra les pièces de lard suspendues au plafond.

– Il ne dit pas combien elle aura, reprit-il, mais elle en aura assez, et de reste. Elle doit venir habiter avec nous, car ç’a été son dernier désir. 

– Il faudra qu’elle paie son entretien, s’écria ma mère avec âpreté.

Je fus fâché de l’entendre parler d’argent dans un tel moment, mais après tout, si elle n’avait pas été aussi âpre, nous aurions été jetés dehors au bout de douze mois.

– Oui, elle paiera. Elle arrive aujourd’hui même. Jock, mon garçon, vous aurez la bonté de partir avec la charrette pour Ayton, et d’attendre la diligence du soir. Votre cousine Edie y sera, et vous pourrez l’amener à West Inch.

Je me mis donc en route à cinq heures et quart avec la Souter Johnnie, notre jument de quinze ans aux longs poils, et notre charrette avec la caisse repeinte à neuf qui ne nous servait que dans les grands jours.

La diligence apparut au moment même où j’arrivais, et moi, comme un niais de jeune campagnard, sans songer aux années qui s’étaient écoulées, je cherchais dans la foule aux environs de l’auberge un bout de fille en jupe courte arrivant à peine aux genoux.

Et comme je m’avançais obliquement, le cou tendu, je me sentis toucher le coude, et me trouvai en face d’une dame vêtue de noirs debout sur les marches, et j’appris que c’était ma cousine Edie.

Je le savais, dis-je, et pourtant si elle ne m’avait pas touché, j’aurais pu passer vingt fois près d’elle sans la reconnaître.

Ma parole, si Jim Horscroft m’avait alors demandé si elle était jolie ou non, je n’aurais su que lui répondre.

Elle était brune, bien plus brune que ne le sont ordinairement nos jeunes filles du border, et pourtant à travers ce teint charmant, s’entrevoyait une nuance de carmin pareille à la teinte plus chaude qu’on remarque au centre d’une rose soufre.

Ses lèvres étaient rouges, exprimant la douceur, et la fermeté, mais dès ce moment même, je vis au premier coup d’œil flotter au fond de ses grands yeux une expression de malice narquoise.

Elle s’empara de moi séance tenante, comme si j’avais fait partie de son héritage. Elle allongea la main et me cueillit.

Elle était en toilette de deuil, comme je l’ai dit, et dans un costume qui me fit l’effet d’une mode extraordinaire, et elle portait un voile noir qu’elle avait écarté de devant sa figure.

– Ah! Jock, me dit-elle en mettant dans son anglais un accent maniéré qu’elle avait appris à la pension. Non, non, nous sommes un peu trop grands pour cela?…

Cela, c’était parce que, avec ma sotte gaucherie, j’avançais ma figure brune pour l’embrasser, comme je l’avais fait la dernière fois que nous nous étions vus…

– Soyez bon garçon et donnez un shilling au conducteur, qui a été extrêmement complaisant pour moi pendant le trajet.

Je rougis jusqu’aux oreilles, car je n’avais en poche qu’une pièce d’argent de quatre pence.

Jamais le manque d’argent ne me parut plus pénible qu’à ce moment-là.

Mais elle me devina d’un simple regard, et aussitôt une petite bourse en moleskine à fermoir d’argent me fut glissée dans la main.

Je payai l’homme et allais rendre la bourse à Edie, mais elle me força de la garder. 

– Vous serez mon intendant, Jack, dit-elle en riant. C’est là votre voiture, elle à l’air bien drôle. Mais où vais je m’asseoir?

– Sur le sac, dis-je.

– Et comment faire pour monter?

– Mettez le pied sur le moyeu, dis-je, je vous aiderai.

Je me hissai d’un saut, et je pris deux petites mains gantées dans les miennes.

Comme elle passait par-dessus le côté de la carriole, son haleine passa sur sa figure, une haleine douce et chaude, et aussitôt s’effacèrent par lambeaux ces langueurs vagues et inquiètes de mon âme.

Il me sembla que cet instant m’enlevait à moi-même et faisait de moi un des membres de la race des hommes.

Il ne fallut pour cela que le temps qu’il faut à un cheval pour agiter sa queue, et pourtant un événement s’était produit.

Une barrière avait surgi quelque part.

J’entrai dans une vie plus large et plus intelligente.

J’éprouvai tout cela sous une brusque averse, et pourtant dans ma timidité, dans ma réserve, je ne sus faire autre chose que d’égaliser le rembourrage du sac.

Elle suivait des yeux la diligence qui reprenait à grand bruit la direction de Berwick.

Tout à coup elle se mit à faire voltiger en l’air son mouchoir.

– Il a ôté son chapeau, dit-elle, je crois qu’il a dû être officier. Il avait l’air très distingué. Peut-être l’avez-vous remarqué – un gentleman sur l’impériale, très beau, avec un pardessus brun.

Je secouai la tête, et toute la joie qui m’avait envahi fit place à une sotte mauvaise humeur.

– Ah! mais je ne le reverrai jamais. Voici toutes les collines vertes, et la route brune et tortueuse; elles sont bien restées les mêmes qu’autrefois. Vous aussi, Jack, je trouve que vous n’avez pas beaucoup changé. J’espère que vos manières sont meilleures que jadis; vous ne chercherez pas à me mettre des grenouilles dans le cou, n’est-ce pas?

Rien qu’à cette idée, je sentis un frisson dans tout le corps. 

– Nous ferons tout notre possible pour vous rendre heureuse à West Inch, dis-je en jouant avec le fouet.

– Assurément, c’est bien de la bonté de votre part que d’accueillir une pauvre fille isolée, dit-elle.

– C’est bien de la bonté de votre part que de venir, cousine Edie, balbutiai-je. Vous trouverez la vie bien monotone, je le crains, dis-je.

– Elle sera assez calme en effet, Jack, n’est-ce pas? Il n’y a pas beaucoup d’hommes par là-bas, autant qu’il m’en souvient.

– Il y a le Major Elliott, à Corriemuir. Il vient passer la soirée de temps à autre. C’est un brave vieux soldat, qui a reçu une balle dans le genou, pendant qu’il servait sous Wellington.

– Ah! quand je parle d’hommes, je ne veux pas parler des vieilles gens qui ont une balle dans le genou, je parle de gens de notre âge, dont on peut se faire des amis. À propos, ce vieux docteur si aigre, il avait un fils, n’est ce pas?

– Oh! oui, c’est Jim Horscroft, mon meilleur ami. 

– Est-il chez lui?

– Non, il reviendra bientôt. Il fait encore ses études à Edimbourg.

– Alors nous nous tiendrons mutuellement compagnie jusqu’à son retour, Jack. Ah! je suis bien lasse, et je voudrais être arrivée à West Inch.

Je fis arpenter la route à la vieille Souter Johnnie, d’une allure à laquelle elle n’a jamais marché ni avant, ni depuis.

Une heure après, Edie était assise devant la table à souper.

Ma mère avait servi non seulement du beurre, mais encore de la gelée de groseilles qui, dans son assiette de verre, scintillait à la lumière de la chandelle et faisait fort bon effet.

Je n’eus pas de peine à m’apercevoir que mes parents étaient tout aussi surpris que moi, du changement qui s’était opéré en elle, mais qu’ils l’étaient d’une autre façon que moi.

Ma mère était si impressionnée par l’objet en plumes qu’elle lui vit autour du cou, qu’elle l’appelait Miss Calder au lieu de Edie, et ma cousine, de son air joli et léger, la menaçait du doigt toutes les fois qu’elle se servait de ce nom.

Après le souper, quand elle fut allée se coucher, ils ne purent parler d’autre chose que de son air et de son éducation.

– Tout de même, pour le dire en passant, fit mon père, elle n’a pas l’air d’avoir le cœur brisé par la mort de mon frère.

Alors, pour la première fois, je me souvins qu’elle n’avait pas dit un mot à ce sujet, depuis que nous nous étions revus.

Edycja na podsatawie wydań:

Artur Conan Doyle

Groźny cień

przełożyła: Z. N.

(1909)

The Great Shadow

by Arthur Conan Doyle

(1892)

Arthur Conan Doyle

La Grande Ombre

traduction par Albert Savine

(1909)

Zachowano oryginalną pisownię.