Redakcja

Redaktor prowadząca: Anna Szymanek

Menedżer produktu: Monika Doroś

Kierownik grupy tematycznej:

Piotr Szczygieł

Koordynator produkcji: Mariusz Jezierski

Korekta: Zespół

Projekt graficzny: Magdalena Huta

Skład i łamanie: 6AN Studio

Drukarnia: Miller Druk sp. z o.o.

ISSN: 2719-7344

Nakład: 230 egz.

Nr rejestrowy BDO: 000008579

E-mail do redakcji: redakcja@gospodarowaniewoda.pl

Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

03-918 Warszawa, ul. Łotewska 9a

Tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10

Formularz kontaktowy: www.formularze.wip.pl

NIP: 526-19-92-256

Numer KRS: 0000098264

– Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy,

Sąd Gospodarczy XIII Wydział Gospodarczy Rejestrowy

Wysokość kapitału zakładowego: 200.000 zł

Publikacja „Gospodarowanie wodą i ściekami” wraz z przysługującymi Czytelnikom innymi elementami dostępnymi w subskrypcji (e-letter, www i inne) chronione są prawem autorskim.  Przedruk i sprzedaż tych materiałów bez zgody wydawcy są zabronione. Zakaz nie dotyczy cytowania publikacji z powołaniem się na źródło.

Publikacja „Gospodarowanie wodą i ściekami” została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów i konsultantów. Zaproponowane w publikacji „Gospodarowanie wodą i ściekami” oraz w innych dostępnych elementach subskrypcji wskazówki, porady i interpretacje nie mają charakteru porady prawnej i dotyczą sytuacji typowych. Ewentualne zastosowanie się do nich powinno być skonsultowane z wykwalifikowanym specjalistą lub ekspertem, w celu uwzględnienia indywidualnych okoliczności związanych z daną sprawą, w związku z czym zastosowanie lub wykorzystanie w jakikolwiek sposób informacji zawartych w tych materiałach następuje na własne ryzyko i odpowiedzialność osoby tego dokonującej. Publikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowiska organów i urzędów państwowych.

redakcja@gospodarowaniewoda.pl

www.GospodarowanieWoda.pl

Od redakcji

Drogi Czytelniku!

To wydanie specjalne magazynu poświęcamy ostatnim powodziom, które dotknęły południowe i zachodnie regiony Polski. Intensywne opady deszczu doprowadziły do wylania rzek i znacznych strat materialnych.

W tym numerze analizujemy wpływ ostatnich powodzi na systemy wodno-ściekowe oraz środowisko naturalne. Przyglądamy się przyczynom i konsekwencjom tych wydarzeń. Omawiamy znaczenie układu rzek i hydrologii dla powstawania powodzi, a także sposobu, w jaki planowanie przestrzenne może zmniejszyć ryzyko takich zjawisk. Podkreślamy również znaczenie małej retencji w zatrzymywaniu wody w obszarach zlewni i opisujemy praktyczne metody jej wdrażania. Zajmujemy się także odzyskiwaniem i renowacją systemów wodno-ściekowych po przejściu żywiołu, w tym nowoczesnymi metodami napraw oraz działaniami prawnymi wspierającymi proces odbudowy. W numerze znajdują się również informacje dotyczące roli firm i organów państwowych w zarządzaniu wodą i ściekami podczas kryzysów, a także szczegółowa analiza powodzi jako siły wyższej, jej wpływu na stosowanie Prawa zamówień publicznych, realizację umów oraz gospodarkę odpadami.

Zapraszam do lektury i refleksji nad wyzwaniami, jakie powodzie stawiają przed naszą branżą, oraz nad możliwościami, jakie niesie odpowiednie planowanie i zarządzanie zasobami wodnymi.

Wpływ powodzi na systemy wodno-ściekowe i środowisko

Powodzie stanowią poważne zagrożenie dla systemów wodno-ściekowych i środowiska naturalnego, a ich częstotliwość i intensywność wzrastają w wyniku przekształceń hydrologicznych oraz ingerencji człowieka. Regulacje rzek, urbanizacja terenów zalewowych i niewłaściwe zarządzanie wodami opadowymi to tylko niektóre z czynników potęgujących problem. Artykuł analizuje wpływ powodzi na infrastrukturę, ekosystemy oraz prezentuje metody ograniczania szkód i wspierania naturalnych procesów regeneracyjnych rzek.

Anna Sydor specjalista ds. ochrony środowiska

Znaczenie układu rzek i hydrologii dla powodzi

Powodzie są bezpośrednio związane z układem rzek i stopniem ich naturalności, w tym obecnością terenów zalewowych wzdłuż dolin rzecznych. Tereny te umożliwiają swobodne rozlewanie się wód, co zmniejsza ryzyko powodzi. Coraz częściej jednak do powodzi przyczyniają się zmienne sytuacje hydrologiczno-meteorologiczne występujące o różnych porach roku.

Wzmożony spływ wód ze zlewni jest skutkiem działań takich jak wycinanie lasów, zwiększenie powierzchni utwardzonych, bezpośrednie odprowadzanie wód opadowych i roztopowych z miast do rzek bez retencji i ich infiltracji w obszarze mniejszych zlewni oraz budowa systemów melioracyjnych służących odwadnianiu terenu. Powyższe przyczynia się do nasilenia problemów związanych z dynamiką przepływów wód w rzekach uregulowanych, co z kolei przekłada się na coraz częstsze zjawiska związane z występowaniem powodzi czy podtopień.

Rzeki pozostawione w stanie naturalnym, z zachowanymi terenami zalewowymi, takimi jak łąki, lasy czy nieużytki, nie stanowią zagrożenia dla człowieka. Natomiast uregulowane koryta rzek, o zwężonym biegu, pozbawione terenów zalewowych, stwarzają znaczne niebezpieczeństwo. Rzeka, której zostaną przywrócone tereny biologicznie czynne, mogące okresowo być zalewane, będzie się samoczynnie renaturyzować. Przez lata kształtować będzie swoje koryto na nowo, w tym meandry, starorzecza itp., oraz dynamikę przepływu wód. Rzeka będzie dążyć do osiągnięcia równowagi między transportem rumoszu a jego akumulacją.

Obecnie należy dążyć do przywracania rzekom ich naturalnych terenów tam, gdzie jest to jeszcze możliwe, do „odbetonowania” miast i wprowadzenia jak największych obszarów zieleni.

Planowanie przestrzenne a zagrożenie powodziowe

Kluczowe jest uwzględnianie w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego oraz planach ogólnych warunków związanych z odwodnieniem terenu poprzez zagospodarowanie wód opadowych i roztopowych na własnym terenie, z uwzględnieniem lokalnych warunków gruntowo-wodnych. Należy także wskazywać minimalne powierzchnie, które powinny pozostać wolne, aby zapewnić infiltrację, ewapotranspirację oraz retencję (np. tereny zielone).

Najważniejszą kwestią jest zaprzestanie budowy na terenach zalewowych i zagrożonych podtopieniami oraz unikanie ich utwardzania. Środki przeznaczane na pomoc powodzianom powinny wspierać nie tylko odbudowę domostw w tych samych miejscach, ale budowę w bezpieczniejszych lokalizacjach, zapewniających bezpieczeństwo i spokój mieszkańcom. Należy tworzyć lub zachować tereny wzdłuż cieków wodnych, na które woda może wystąpić, rozlać się i spowolnić, co pozwala spłaszczyć falę powodziową.

Stałe powtarzanie prac utrzymaniowo-regulacyjnych na przekór naturalnej dynamice rzeki jest nie zawsze konieczne. Czasami można zmienić sposób utrzymania rzek, tak, aby „współgrać” z rzeką, a nie ciągle ją ukierunkowywać, zamykać w uregulowanych korytach itp.

Zagrożenia dla środowiska naturalnego podczas powodzi

Silny przepływ wód przez koryto Odry i starorzecza, związany z oczyszczaniem z namułów, obniżeniem zasolenia czy zmianą pH (wymianą wody), w dłuższej perspektywie może pozytywnie wpłynąć na biologię rzeki, pomimo napływu zanieczyszczeń. Środowisko, które zostało znacznie zanieczyszczone i zasolone po przejściu tak silnego strumienia, doświadczyło zerwania warstwy osadowej i przepłukania starorzeczy oraz innych odcinków. Do wód rzeki Odry, a ostatecznie do morza, przedostały się różnorodne zanieczyszczenia pochodzące z oczyszczalni ścieków, zbiorników bezodpływowych, magazynów odpadów, instalacji itp., które na zalanych terenach mogą być przyczyną problemów sanitarnych. Szlam pozostający po przejściu wód może zawierać fekalia, szczątki zwierząt oraz substancje niebezpieczne, w tym pozostałości środków chemicznych, np. biobójczych czy stosowanych w rolnictwie.

Problemy infrastrukturalne w obliczu powodzi

Instalacje kanalizacyjne przebiegające przez tereny zalane mogą prowadzić do przeciążenia oczyszczalni w wyniku napływu zwiększonej ilości wody i ścieków, co może wpłynąć na ich nieprawidłowe działanie. Konsekwencją może być rzut nieoczyszczonych ścieków do rzek czy wypływanie (wybijanie) ścieków w obszarach zabudowanych czy w samych budynkach.

W przypadku lokalizacji w obszarach zalanych zakładów przemysłowych, miejsc magazynowania odpadów itp. do środowiska mogą przedostać się substancje chemiczne, w tym toksyczne - może dojść do nadzwyczajnych zagrożeń czy skażeń środowiska.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Wpływ powodzi na systemy wodno-ściekowe i środowisko

Jak zatrzymywać wodę w obszarze zlewni – mała retencja

Odzyskiwanie i renowacja systemów wodno-ściekowych po powodzi

Rola firm i organów w zarządzaniu wodą i ściekami w sytuacjach kryzysu powodziowego

Powódź jako siła wyższa

Przygotowanie do wersji elektronicznej: RASTER studio, 603 59 59 71