Redakcja i korekta: JACEK OBRĘBOWSKI

Ilustracje: MAJA KORWIN-KOWALEWSKA, wnuczka Autorki

Skład, łamanie, projekt okładki: EWA MAJEWSKA

Published with support of the Deasan Cultural Foundation(Korea)

Podręcznik akademicki dotowany przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego

© Copyright by Anna Korwin-Kowalewska and Wydawnictwo Akademickie DIALOG 2007

ISBN e-pub 978-83-8002-601-8

ISBN mobi 978-83-8002-605-6

Wydanie elektroniczne, Warszawa 2016

Wydawnictwo Akademickie „DIALOG” Anna Parzymies Sp. z o.o.
00-112 Warszawa, ul. Bagno 3/218
tel./faks (+48 22) 620 87 03
e-mail: redakcja@wydawnictwodialog.pl
WWW: www.wydawnictwodialog.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Przedmowa

Literatura koreańska XX wieku wieńczy ponad czterdziestoletnią pracę naukowo-badawczą i translatorską Haliny Ogarek-Czoj.

Druga część pracy poświęconej historii literatury koreańskiej, choć ukończona dużo wcześniej, musiała poczekać na wydanie dwa lata od śmierci Autorki. Szybko postępująca choroba, która przerwała w pół taktu to czynne i pełne wyrzeczeń życie, uniemożliwiła Autorce dokonanie końcowych korekt i ustaleń, w czym nikt nie zdołał Jej zastąpić. Podziękowania za udzielone konsultacje koreanistyczne w trakcie zbierania przeze mnie końcowych danych do niniejszej książki należą się dr. Christophowi Janasiakowi, jednemu z pierwszych wychowanków Autorki.

Halina Ogarek-Czoj niemal do ostatnich chwil swego życia zaangażowana była nie tylko w pracę nad tą monografią, lecz także uczestniczyła czynnie w życiu akademickim, prowadząc wykłady z kulturoznawstwa i czuwając nad swymi magistrantami. Planowała także dalsze prace badawcze i translatorskie.Wiem, że ideał pracy do końca był Jej bliski: nie wyobrażała sobie bezczynnego życia po odejściu z uczelni. Literatura i kultura Korei były największą pasją Jej życia.

To dzięki wysiłkom i osobowości Haliny Ogarek-Czoj, emanującej ciepłem i zaangażowaniem, jeszcze w latach siedemdziesiątych zebrało się niewielkie grono orientalistów, zainteresowanych niezwykłą kulturą Korei. Na początku lat osiemdziesiątych stopniowo nawiązywane były kontakty naukowe między ośrodkami badawczymi w Korei Południowej a Uniwersytetem Warszawskim. Jako pierwsza koreanistka z krajów Europy Wschodniej Halina Ogarek-Czoj wzbudziła w latach osiemdziesiątych duże zainteresowanie w gronie koreanistów nie tylko europejskich, lecz także wywodzących się z innych ośrodków badawczych na świecie. Była częstym gościem na uczelniach Południowej Korei oraz w europejskich ośrodkach akademickich, uczestnicząc w licznych sympozjach poświęconych literaturze i szerzej pojętej kulturze koreańskiej.Wzbudzała również ogromny szacunek wśród intelektualistów koreańskich, którzy z ogromnym smutkiem przyjęli wiadomość o odejściu tak oddanej popularyzatorki kultury ich kraju. Łączyła Ją przyjaźń z tak cenionymi pisarzami koreańskimi jak Han Malsuk, Han Musuk, Li Hoczhol, Pak Wanso czy Czho Inho. Przekłady ich powieści oraz monografia poświęcona twórczości Na Tohyanga znalazły się na ubiegłorocznych Międzynarodowych Targach Książki we Frankfurcie, których Korea była honorowym gościem.

Pisząc niezliczone opracowania dotyczące zarówno literatury, jak historii i religii Korei, Halina Ogarek-Czoj potrafiła przyciągnąć i zainteresować zwykłego czytelnika, a nie tylko przedstawicieli wąskiego grona specjalistów. Wzbraniała się przed hermetycznym językiem -izmów i -logii, nie kusiły Jej czysto teoretyczne spory, nie wnoszące wiele do procesu poznawania odmiennych kultur. Pisząc kolejne monografie, Autorka myślała nie tylko o czytelniku obeznanym z problematyką Dalekiego Wschodu, lecz przede wszystkim o odbiorcy ciekawym innych kultur, nieznającym języka koreańskiego, a tym bardziej zawiłości rozmaitych systemów transkrypcji tego języka. Często stosowała uproszczoną polską transkrypcję fonetyczną koreańskich nazwisk i nazw własnych (pisownię najlepiej oddającą brzmienie oryginału). Tak samo postąpiła w przypadku niniejszego opracowania[*].

Będąc absolwentką sinologii, a także przez wiele lat jedyną w Polsce koreanistką, obejmowała swymi badaniami szerokie spektrum zagadnień. Można śmiało powiedzieć, że była jedynym specjalistą o tak wszechstronnej wiedzy koreanistycznej w kraju. Jej przekłady literackie spotykały się z uznaniem wielu literaturoznawców i pisarzy: do najpiękniejszych należą Opowieść o Czhun-hian (ludowa opowieść z XVIII wieku) i Hwan-dzini (utwór jednego z najlepszych prozaików Korei Południowej, Czho Inho).

Oprócz odznaczeń przyznanych przez polskie instytucje naukowe została uhonorowana orderem Prezydenta Republiki Korei (w 1996 r.) za szczególne osiągnięcia w popularyzacji kultury Korei.

Jako człowiek nie dążyła nigdy do zaszczytów, nie marzyły Jej się szumnie brzmiące tytuły. Jeszcze na początku swej kariery zawodowej odrzuciła pracę w dyplomacji wiedząc, że uniemożliwiłoby Jej to pracę badawczą.

Była także wspaniałą Matką. Pozostaje mi mieć nadzieję, że publikacja ta, podobnie jak wieloletnia, pełna zaangażowania praca na rzecz popularyzacji w Polsce literatury, historii, języka i systemów filozoficzno-religijnych Korei zapadną w serca i umysły czytelników, oraz zainspirują badaczy tej niezwykłej kultury.

Anna Korwin-Kowalewska

Warszawa, styczeń 2007

[*] W indeksie umieszczony został wykaz tych nazw i nazwisk także w pisowni oryginalnej oraz w obowiązującej obecnie w Republice Korei transkrypcji na alfabet łaciński.

Wstęp

Literatura koreańska XX wieku powstawała i rozwijała się w skraj nie niesprzyjających warunkach. Od samego początku pozostawała w opozycji do starej literatury, odrzucała tradycyjne wartości, propagowała idee modernizacji, przebudowy struktury społecznej, wzorowała się na zachodnich kierunkach i prądach literackich. Musiała wciąż szukać nowych środków wyrazu, doskonalić, a właściwie stworzyć niemal od początku literacki język koreański. I choć niektórzy badacze, jak na przyklad Sin Dzonghjon (Jeong-Hyun Shin The Trap of History), wyrażają się bardzo krytycznie o drogach jej rozwoju, negując niewątpliwe osiągnięcia, zarzucając większości twórców skłonność do imitacji wszelkich nowinek z Zachodu i niemożność stworzenia czegoś własnego, samookreślenia się jako Koreańczycy, pozwolę sobie być odmiennego zdania.

Najpierw trzeba odpowiedzieć na pytanie, w jakich warunkach rodziła się nowa literatura, jakimi dysponowała narzędziami. Do 1895 roku oficjalnym językiem państwowym był hanmun i dopiero w tymże roku język koreański uznano za oficjalny język państwowy, a od 1899 zaczęto go nauczać na szerszą skalę w szkołach podstawowych i średnich.

Antyfeudalny i patriotyczny ruch oświeceniowy przyśpieszył niewątpliwie proces formowania się narodowego języka literackiego w Korei. Stał się on istotnym elementem działań na rzecz jedności pisanego i mówionego języka koreańskiego onmun ilćhi. Opowiadało się za tym wielu uczonych i działaczy – reformatorów. W roku 1896 Dzu Sigjong zorganizował Towarzystwo Ujednolicenia Pisma Narodowego (Kungmun Thongsikhwe), w 1905 Dzi Sokjong przedstawił na dworze Sindzong kungmun (Nowo poprawiony system pisma narodowego), a w 1907 powstało Centrum Badawcze Pisma Narodowego (Kungmun Jonguso). W tym samym 1907 roku Dzu Sigjong opublikował artykuł Kugowa kungmunyi phirjo (Potrzeba istnienia narodowego języka i pisma). Centrum przeprowadziło szereg konferencji, ale w końcu 1909 roku właściwie zawiesiło swą działalność. Natomiast Dzu Sigjong opublikował wyniki swych badań nad językiem w tak fundamentalnych pracach jak: Dzosono mundzon ymhak (Gramatyka i fonetyka języka koreańskiego) w 1908 roku, Dzosono munpop (Gramatyka języka koreańskiego, 1910) i Maryi sori (Dźwięki języka koreańskiego, 1914).

Na przełomie XIX i XX wieku w Cesarstwie Koreańskim, zagrożonym utratą niepodległości, rozwijał się na szeroką skalę patriotyczny ruch oświeceniowy. Wielu uczonych i polityków próbowało ratować zagrożony byt państwa poprzez rozwój oświaty wśród prostych ludzi, rozwój szkolnictwa, zastąpienie konfucjańskiego modelu edukacji przez bardziej nowoczesny, tzw. sinkjojuk (nowy typ edukacji). Jedni dążyli do modernizacji kraju na wzór Japonii, inni próbowali naśladować wzory amerykańskie. Powstawało w tym okresie wiele towarzystw naukowych lub raczej oświatowych. Na przykład w roku 1906 utworzono Koreańskie Towarzystwo Wytężonych Starań (Tehan dzaganghwe) i Towarzystwo Naukowe Przyjaciół Zachodu (Sou hakhwe). Utworzono wiele szkół podstawowych, w których naukę znaków chińskich zastąpiono nauką języka i pisma koreańskiego, a także wprowadzono pewne elementy wiedzy przyrodniczej. Powstawały szkoły kształcące tłumaczy z języków obcych (japońskiego, angielskiego, rosyjskiego, chińskiego, francuskiego i niemieckiego). Misjonarze chrześcijańscy (głównie protestanci) również zakładali szkoły dla Koreańczyków. Pojawiać się zaczęły pierwsze gazety i czasopisma: w 1883 roku „Hansong Sunbo” („Gazeta Stołeczna” – wychodziła raz na 10 dni w systemie pisma hanmun), w 1896 „Tongnip Sinmun” („Niepodległość” – w języku koreańskim), „Dzeguk Sinmun” („Gazeta Cesarstwa”) i inne ; po roku 1905 zaczęły ukazywać się czasopisma „Sou”(„Przyjaciel Zachodu”), „Tehan Hakhwe Wolbo” („Miesięcznik Koreańskiego Towarzystwa Oświeceniowego”), „Jarwe” („ Nocna Burza”). Zaczęto wydawać przekłady zachodnich powieści, ukazywały się też biografie bohaterów koreańskich i tzw. sin sosol (nowe powieści). Sin sosol, których większość ukazała się między 1906 a 1915 rokiem stanowiły formę przejściową od tradycyjnej prozy koreańskiej do nowożytnej powieści. Wprowadziły do literatury język kolokwialny, a wraz z nim problematykę życia codziennego. Propagowały nowe idee (np. prawa kobiet), potępiały zabobony i anachroniczne zwyczaje.

Po przyłączeniu Korei do Japonii w 1910 roku wiele osiągnięć patriotycznego ruchu oświeceniowego zostało zaprzepaszczonych, a Japonia skutecznie powstrzymywała rozwój i modernizację kultury koreańskiej polityką intensywnej japonizacji. W roku 1910 władze japońskie skonfiskowały książki o historii i geografii Korei, spalono około 300 tysięcy egzemplarzy takich prac. Konfiskacie podlegały też czytanki w języku koreańskim, biografie bohaterów narodowych Korei, a także przekłady z języków obcych, szczególnie te, które opisywały walkę o niepodległość lub propagowały idee rewolucyjne. W ciągu dwunastu lat (1910–1922) liczba prywatnych szkół koreańskich zmniejszyła się z dwóch tysięcy do zaledwie sześciuset. Powstały szkoły publiczne z językiem wykładowym japońskim.

Władze japońskie konsekwentnie ograniczały możliwość posługiwania się językiem koreańskim, aż w końcu został on całkowicie usunięty ze szkół i z życia publicznego. Językiem oficjalnym został japoński. W ciągu pierwszych dziesięciu lat panowania Japonii w Korei praktycznie przestała wychodzić prasa w języku koreańskim. Zamknięto takie gazety jak „Tehan Minbo” („Koreańska Gazeta Narodowa”), „Hwangsong Sinmun” („Stołeczny Dziennik Cesarski”)i „Tehan Meil Sinbo” („Codzienna Gazeta Korei”). Zezwalano jedynie na druk nielicznych czasopism naukowych, młodzieżowych i religijnych. Jednak przed skierowaniem numeru do druku zgodę musiał wyrazić cenzor japoński.

Kolonialne rządy Japonii w Korei można podzielić na trzy okresy. Pierwszy, obejmujący lata 1910–1919 tzw. okres „rządów miecza”, drugi – okres „kulturalnego zarządzania” Koreą i trzeci, od końca lat trzydziestych do klęski Japonii w II wojnie światowej w 1945 roku, charakteryzujący się ponowną intensyfikacją procesu japonizacji. W latach 1910–1919, w celu złamania oporu Koreańczyków Japonia wprowadziła do Korei nie tylko jednostki regularnej armii, ale również duże siły policyjne i żandarmerii. Powstała też rozbudowana sieć tajnych agentów. Uniemożliwiono właściwie jakąkolwiek działalność patriotyczną w Korei. Próby takiej działalności można było podejmować tylko poza jej granicami. Japonia widziała w Korei jedynie źródło zaopatrzenia w żywność i surowce. Utrudniano próby budowania przemysłu koreańskiego. Koreę zalewały niskiej jakości towary japońskie. Większość ziemi znalazła się pod kontrolą Japonii, przybywało przesiedlanych do Korei rodzin japońskich rolników, japońscy rybacy eksploatowali koreańskie łowiska. Pogarszające się warunki ekonomiczne i narastający terror musiały budzić coraz silniejszy sprzeciw. Wszelkie zarządzenia modernizujące życie w Korei wprowadzane były jedynie z myślą o tym, by były korzystne dla Japonii. 1 marca 1919 roku stał się punktem zwrotnym. Miał się wtedy odbyć pogrzeb cesarza Kodzonga. Krążyły wieści, że zmarł otruty przez Japończyków. Jego pogrzeb miał być pretekstem do pokojowej demonstracji na rzecz niepodległości Korei. Zainspirowani deklaracją prezydenta Stanów Zjednoczonych Thomasa Woodrowa Wilsona „O prawie do samostanowienia małych narodów” koreańscy działacze religijni i oświatowi sporządzili i odczytali w parku Pagoda w Seulu koreańską deklarację niepodległości. Pokojowe demonstracje na rzecz poparcia tej deklaracji szybko przekształciły się w zbrojne starcia z japońską policją, żandarmerią i wojskiem na terenie całego kraju, w Mandżurii i na Sachalinie. Ponad 7500 osób zabito, liczbę rannych szacowano na 15 950, aresztowano 46 306 osób. Liczby te dotyczą okresu od 1 marca 1919 do 31 maja tegoż roku. Wydarzenia te uzmysłowiły władzom japońskim, że muszą zmienić system zarządzania kolonią, gdyż inaczej nie zdołają „uspokoić” Koreańczyków. Zaczął się więc tzw. okres „kulturalnego zarządzania” Koreą.

Koreańczycy nie rezygnowali jednak z działań na rzecz odzyskania niepodległości. W 1919 roku w Szanghaju (Chiny) powstał Koreański Rząd Tymczasowy; działał aż do 1945 roku, próbując zwrócić uwagę opinii światowej na sprawę Korei. W Mandżurii działała partyzantka antyjapońska, na terenie samej Korei wybuchały strajki w fabrykach i protesty chłopów-dzierżawców, demonstrowali również uczniowie szkół średnich (największa fala strajków i demonstracji miała miejsce w latach 1929–1930).

Po stłumieniu powstania pierwszomarcowego w 1919 roku władze japońskie złagodziły szereg obowiązujących w Korei przepisów. Zezwolono na druk gazet, czasopism i książek w języku koreańskim. Przyzwolono również na pewne rodzaje działalności społecznej – powstawały organizacje naukowe i literackie. Oczywiście wszystko to mogło rozwijać się jedynie pod ścisłą kontrolą policji japońskiej.

Działalność wydawnicza lat dwudziestych XX wieku miała ogromne znaczenie dla rozwoju literackiego języka koreańskiego i jego standaryzacji. Można pokusić się o stwierdzenie, że właśnie lata dwudzieste były okresem uformowania się podstaw literackiego języka w Korei. Prawdę mówiąc, aż do początku lat trzydziestych w Korei pisano wedle indywidualnego upodobania. Nawet u tego samego autora można znaleźć to samo słowo pisane na dwa lub trzy sposoby. Dopiero w 1933 roku opublikowano Hanguk maczhum thongilan (Zasady ortografii koreańskiej), a w 1936 Sadzonghan Dzoson phjodzunmal moym (Zasady wymowy koreańskiej). Pierwszym obszernym słownikiem języka koreańskiego było opracowane w 1936, a opublikowane w 1939 roku dzieło Dzosono sadzon Mun Sejonga. Wielkie zasługi dla usystematyzowania wiedzy o języku koreańskim, opracowania zasad ortografii i wymowy miało Towarzystwo Studiów nad Językiem Koreańskim (Dzosono jonguhwe), powstałe w grudniu 1921 roku, a dziesięć lat później przemianowane na Naukowe Towarzystwo Języka Koreańskiego (Dzosono hakhwe). W roku 1949 nastąpiła kolejna zmiana nazwy na Hangyl hakhwe. Od roku 1927 wydawano czasopismo „Hangyl” („Pismo Koreańskie”), a badania nad językiem i jego popularyzacją wspierane były skutecznie przez gazety „Tonga Ilbo” i „Dzoson Ilbo”, a także przez czasopisma „Tonggwang” i „Sinsenghwal”.

Ostatnie dziesięciolecie rządów Japonii w Korei (1935–1945) to dla wielu pisarzy koreańskich czasy pisania „do szuflady” lub w skrajnych wypadkach – kolaboracji z władzami okupacyjnymi.

Po odejściu Japończyków i krótkim okresie euforii, „zachłyśnięcia się” wolnością, nadchodzi czas nasilania się podziałów ideologicznych, rozrachunków z przeszłością, wreszcie wojna koreańska lat 1950–1953, a potem utrwalenie się podziału kraju na dwa wrogie sobie organizmy państwowe. Od tego momentu drogi rozwoju literatury koreańskiej na południu i na północy podporządkowane zostały kryteriom ideologicznym. Długi okres rządów autorytarnych w Republice Korei nie sprzyjał swobodzie twórczej, a nasilający się kult jednostki w Korei Północnej doprowadził do powstania karykaturalnych form literackich.

W każdym z państw koreańskich inaczej ocenia się poszczególne etapy rozwoju nowożytnej i współczesnej literatury, inne są kryteria podziału i systemy wartości. Nie sugerując się żadnym z nich, spróbuję przedstawić ten proces z punktu widzenia człowieka z zewnątrz, zainteresowanego, do jakiego stopnia literatura ta odmalowuje losy narodu, pozwala wejrzeć w system wartości przeciętnego Koreańczyka.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Wydawnictwo Akademickie

DIALOG

specjalizuje się w publikacji książek dotyczących języków, zwyczajów, wierzeń, kultur, religii, dziejów
i współczesności świata Orientu.

Naszymi autorami są znani orientaliści polscy
i zagraniczni, wybitni znawcy tematyki Wschodu.

Wydajemy także przekłady bogatej
i niezwykłej literatury pięknej krajów Orientu.

Redakcja: 00-112 Warszawa, ul. Bagno 3/219

tel.: +48 22 620 32 11, +48 22 654 01 49

e-mail: redakcja@wydawnictwodialog.pl

Biuro handlowe : 00-112 Warszawa, ul. Bagno 3/218

tel./faks: +48 22 620 87 03

e-mail: biurohandlowe@wydawnictwodialog.pl

www.wydawnictwodialog.pl

Serie Wydawnictwa Akademickiego DIALOG:

• Języki Orientalne

• Mądrość Orientu

• Języki Azji i Afryki

• Współczesna Afryka i Azja

• Literatury Orientalne

• Vicus. Studia Agraria

• Skarby Orientu

• Orientalia Polona

• Teatr Orientu

• Philologia Orientalis

• Życie po Japońsku

• Literatura Okresu Transformacji

• Sztuka Orientu

• Literatura Frankofońska

• Dzieje Orientu

• Być Kobietą

• Podróże−Kraje−Ludzie

• Temat Dnia

• Świat Orientu

• Wieczory z Nauką

• Historia/Polityka

• Życie Codzienne w...

Prowadzimy sprzedaż wysyłkową