TEATR
NR 11/2020

REDAKCJA:

Jacek Kopciński

redaktor naczelny

Katarzyna Flader-Rzeszowska

zastępca red. naczelnego

Katarzyna Tokarska-Stangret

sekretarz redakcji

Jacek Cieślak, Szymon Kazimierczak, Anna Szymonik, Agata Tomasiewicz, Grzegorz Wroniewicz
Kinga Czaplarska

sekretariat

STALE WSPÓŁPRACUJĄ:

Jarosław Cymerman, Artur Duda, Artur Grabowski, Mirosław Kocur, Jolanta Kowalska, Dorota Kozińska, Edyta Kubikowska, Wojciech Majcherek, Jadwiga Majewska, Małgorzata Piekut, Paweł Płoski, Paweł Schreiber, Iwona Uberman, Halina Waszkiel, Jarosław Zalesiński

RADA REDAKCYJNA:

Janusz Degler, Małgorzata Dziewulska, Piotr Kłoczowski, Antoni Libera, Jerzy Limon, Zbigniew Majchrowski, Tadeusz Nyczek, Barbara Osterloff, Marta Piwińska, Dobrochna Ratajczakowa, Lech Sokół, Lech Śliwonik

PROJEKT LAYOUTU:

Kamila Schinwelska/dizajnia

OPRACOWANIE GRAFICZNE, OKŁADKA I REDAKCJA TECHNICZNA:

Elżbieta Krassowska Modlinger

RYSUNKI:

Bogna Podbielska

ADRES REDAKCJI:

ul. Kozia 3/5 m. 6, 00-070 Warszawa
tel.: +48 22 692 88 18, +48 22 692 88 19

e-mail: teatr@teatr-pismo.pl

WYDAWCA:

Instytut Książki

ul. Zygmunta Wróblewskiego 6

31-148 Kraków
Dział Wydawnictw

ul. Parandowskiego 19, 01-699 Warszawa
tel.: +22 697 05 32, +22 697 05 34

e-mail: czaspatron@instytutksiazki.pl

Czasopismo patronackie Instytutu Książki wydawane na zlecenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Istnieje od 1946 roku.

TEKSTÓW NIEZAMÓWIONYCH REDAKCJA NIE ZWRACA. REDAKCJA ZASTRZEGA SOBIE PRAWO DOKONYWANIA SKRÓTÓW I ZMIAN W PUBLIKOWANYCH TEKSTACH.

Bezpłatny fragment

Jacek Kopciński Lupa w studni narcyzmu

Autorzy

Forum

Dorota Kozińska Zaraza u bram

WYDARZENIE

Matka Joanna od Aniołów w Teatrze Narodowym
Jacek Kopciński Czarne łzy Joanny

Głodne ego – z Wojciechem Farugą rozmawia Katarzyna Flader-Rzeszowska

Marek Kochan Strefowo

TEMAT Z OKŁADKI

stulecie Dybuka
Monika Krajewska Pomiędzy światami. Wycinanki i kolaże inspirowane dramatem „Dybuk” Sz. An-skiego

Paweł Passini Błędne dusze

Bez katharsis – z Agnieszką Holland rozmawia Feliks Platowski

Mariusz Grzegorzek Droga do „Dybuka”

Anna Kuligowska-Korzeniewska Teatr zawsze grany

LUDZIE

Tamara 1990
Złamać kark przestrzeni – z Izabelą Chełkowską-Wolczyńską i Maciejem Wojtyszką rozmawiają Jowita Mazurkiewicz i Mateusz Żurawski

Andrzej Strzelecki (1952–2020)
Barbara Osterloff Chłopak ze Starówki

PRZESTRZENIE TEATRU

centralne – lokalne
Jarosław Cymerman Głos w sprawie wielości mikroświatów

adaptacje teatralne
Katarzyna Gołos-Dąbrowska Proza na scenie

PO PREMIERZE

Agnieszka Rataj Duchologiczna podróż

Jacek Cieślak Hity ratują fatalny scenariusz

Anna Jazgarska (Nie ten) dom

Piotr Dobrowolski Monstrum antyutopii

Dorota Jarząbek-Wasyl Imiona Oceanu

PRZEGLĄD

Henryk Mazurkiewicz Spotkanie przed „Burzą”

Piotr Sobierski American dream

Irina Lappo Płacz i kochaj

festiwale
Paweł Stangret Miłość w pandemii

Kamila Łapicka Skanowanie ciała społecznego

Magdalena Drab Pierwotnie

Artur Pałyga Trucizna

Wiktor Uhlig Nieosiągalne obszary performansu

CZYTELNIA

Natalia Staszczak-Prüfer Regietheater

Fokus na…   …Judytę Berłowską

Rozmaitości

fot. Kinga Karpati

AUTOR: JACEK KOPCIŃSKI

LUPA W STUDNI NARCYZMU

Film Piotra Stasika i Doroty Wardęszkiewicz Spróbujmy skoczyć do studni na tegorocznym festiwalu Millenium Docs Against Gravity został wyróżniony w kategorii „najlepszy film polski”. Po zakończeniu festiwalu przez kilka dni można go było jeszcze obejrzeć w sieci, ale zniknął, zanim krytycy zdołali przyjrzeć mu się dokładniej. Tylko Witold Mrozek w „Wyborczej” i Stanisław Godlewski w „Dialogu”, autorzy tropiący różne formy przemocy w teatrze, film skomentowali. Inni albo go nie widzieli, albo być może uznali, że niczego nowego o Lupie się z niego nie dowiedzieli. Wiadomo, że sam reżyser nie był zadowolony z efektu pracy dwojga dokumentalistów, początkowo nawet próbował nie dopuścić do premiery filmu, o czym Stasik powiedział na antenie Radia TOK FM. W końcu jednak dał się przekonać. Film jest przecież całkowicie skoncentrowany na osobie reżysera.

Kamera towarzyszyła Lupie na próbach do Procesu według prozy Kafki. Oglądamy wyłącznie zapis pracy reżysera z aktorami, opatrzony skąpymi informacjami wyświetlanymi na ekranie. Żadnych komentarzy, objaśnień, uzupełnień. Czysta relacja, wypreparowana z wielogodzinnych rejestracji i oczywiście zmontowana. Film trwa niespełna pięćdziesiąt minut. Przez ponad pół godziny Lupa rozwija swój „wewnętrzny” monolog wobec całkowicie biernych aktorów, natomiast końcowy kwadrans filmu poświęcony jest jego kłótni z Piotrem Skibą, który próbuje jedną z końcowych scen przyszłego spektaklu.

Najbardziej uderzające jest w filmie milczenie zespołu. Reżyser mówi, aktorzy odpowiadają mu ciszą, jakby próba teatralna nie polegała na wymianie. Monologi Lupy są jednak bełkotliwie, trudno więc o jakąś interakcję. Artysta tłumaczy coś poszczególnym aktorom albo krąży po sali, wyrzucając z siebie strzępy myśli. Raz mówi cicho i monotonnie, innym razem donośnie i z emfazą. Czasami krzyczy, przeklina, nikogo to jednak specjalnie nie porusza. Nawet Ewa Skibińska, słysząc kierowane do niej przekleństwa, nie odzywa się ani słowem. Realizatorzy filmu wyjaśniają w napisach, że niezwykle wulgarna kwestia Lupy, rozpoczynająca się pytaniem: „Chcesz nową porcję gówna?”, należy do postaci – ale przecież nie napisał jej Kafka.

Stasik wspomina, że gdy po raz pierwszy wszedł do sali prób, był przekonany, że spektakl jest już gotowy. Tymczasem czekał go wielodniowy maraton zamęczania profesjonalnych aktorów, którzy zbyt pewnie poczuli się w swoich rolach, dlatego mieli zostać wewnętrznie rozbici. „To jest tak naprawdę nie do wytrzymania” – mówił na antenie autor filmu, całkowicie znokautowany „metodą” reżysera, którego w przeszłości podziwiał. „Dla mnie w ogóle bycie tam było wielką męką, zakończoną tym, że chciałem zrezygnować z robienia filmów i zajmowania się sztuką. Krystian męczy siebie i innych tak bardzo, że właściwie powiedziałem: koniec”.

Film jednak powstał, a jego twórca nie porzucił zawodu. Przeciwnie, usprawiedliwił Lupę, odwołując się do romantycznej koncepcji sztuki jako paktu z szatanem, zawieranego z pragnienia duchowej „transcendencji”. „Muszą zgrzeszyć, nawet mocno, ale to jest cena” – tłumaczył strategię podobnych mu „geniuszy”. „Aktorzy się na to zgadzają, wszyscy są dorośli” – przekonywał, jakby jedynym prawem aktorów była rezygnacja z udziału w spektaklu.

Absurdalna scena kłótni z aktorem nie rozładowuje ciężkiej atmosfery prób. Skiba przekonuje reżysera, że leżąc z prawej strony łoża, nie może wstać z lewej. Lupa natomiast upiera się, że tylko wtedy, gdy aktor wstanie z lewej, a więc przeczołga się przez całe posłanie, jego gest nabierze „ekstremalnego” charakteru. Gotowy jest mu to udowodnić i zdejmuje nawet spodnie, zapewniając jednocześnie o swojej głębokiej „intuicji” takiego rozwiązania. Skiba, życiowy partner reżysera, traktowany jest przez niego inaczej niż pozostali aktorzy. Dlatego w ogóle wolno mu się odezwać, a nawet wzywać innych do buntu. Ale jak się buntować przeciwko artyście, który zapala się na widok rozgrzebanej pościeli?

Bełkot Lupy stał się już tematem rozpraw teatrologów. Można się z nich dowiedzieć, że snując swoje niekończące się „no wiecie… to jest takie…”, reżyser dociera do nieświadomych pokładów psychiki pracujących z nim ludzi. Raczej wątpię. W filmie widzimy zdolnych zawodowców, którzy dobrze wiedzą, że podczas prób z Lupą zawsze przychodzi taki moment, kiedy reżyser „uwalnia swojego wewnętrznego wariata” (jak to sam kiedyś określił). W milczeniu znoszą więc jego chaotyczne słowa, dziwaczną gestykulację, wulgarne skojarzenia, okrzyki i przekleństwa. Lekko nie jest, dlatego cieszą się, gdy artysta ma lepszy humor i próbuje z nimi zatańczyć tango. Choć podskakuje przy tym jak przedszkolak, to przynajmniej przez chwilę są razem, patrzą sobie w oczy.

W pozostałych scenach filmu nie czuje się już między nimi takiego porozumienia. Przepływ energii, inspiracja, choćby błysk? Nic podobnego. Jakby w pracy nad spektaklem wcale nie chodziło o wspólną kreację, ale o karmienie afektów narcystycznego lidera. Skandalem to nie jest, ale trochę smuci.

AUTORZY

IZABELA CHEŁKOWSKA-WOLCZYŃSKA – absolwentka Wydziału Malarstwa poznańskiej PWSSP oraz Wydziału Architektury Wnętrz warszawskiej ASP, scenografka teatralna, współpracowała z Teatrem Wielkim. Nagradzana m.in. za scenografię do spektakli Tamara oraz Księżyc i magnolie.

JACEK CIEŚLAK – krytyk teatralny i dziennikarz „Rzeczpospolitej”, redaktor „Teatru”.

JAROSŁAW CYMERMAN – teatrolog, krytyk, pracuje w Katedrze Współczesnej Literatury i Kultury Polskiej UMCS, zastępca dyrektora ds. programowych Instytutu Teatralnego w Warszawie.

PIOTR DOBROWOLSKI – literaturoznawca, estetyk, teatrolog; pracownik naukowy w Zakładzie Estetyki Literackiej UAM. Krytyk literacki i teatralny, tłumacz, eseista.

MAGDALENA DRAB – aktorka, autorka i reżyserka, obecnie w zespole Teatru Modrzejewskiej w Legnicy. Współzałożycielka Teatru Zamiast w Łodzi. Laureatka GND za dramat Słabi. Ilustrowany banał teatralny (2017).

KATARZYNA FLADER-RZESZOWSKA – teatrolożka, profesor UKSW, redaktorka „Teatru”. Autorka książki Teatr przeciwko śmierci. Kryptoteologia Tadeusza Kantora (2015).

KATARZYNA GOŁOS-DĄBROWSKA – absolwentka filologii polskiej i kulturoznawstwa, asystentka w Katedrze Poetyki Intersemiotycznej i Komparatystyki Mediów UKSW.

MARIUSZ GRZEGORZEK – reżyser teatralny i filmowy, scenarzysta, grafik, realizator telewizyjny. Profesor sztuk filmowych, w l. 2012–2020 rektor PWSFTviT w Łodzi.

AGNIESZKA HOLLAND – wybitna reżyserka filmowa i teatralna, scenarzystka, zdobywczyni Złotych Lwów, nominowana parokrotnie do Oscara, tłumaczka literatury czeskiej.

DOROTA JARZĄBEK-WASYL – historyk teatru, pracuje w Katedrze Teatru i Dramatu Wydziału Polonistyki UJ, ostatnio wydała (wraz z Barbarą Maresz) Archiwum teatru XIX wieku. Ludzie, dokumenty, historie (2019).

ANNA JAZGARSKA – literaturoznawczyni i krytyk teatralna. Na co dzień redaktorka portalu teatralny.pl.

SZYMON KAZIMIERCZAK – krytyk teatralny, redaktor „Teatru”.

MAREK KOCHAN – pisarz, profesor Uniwersytetu SWPS. Autor powieści (m.in. Fakir z Ipi, 2013), zbioru opowiadań (Ballada o dobrym dresiarzu, 2005) oraz wielu dramatów realizowanych w Teatrze Telewizji i Teatrze Polskiego Radia (m.in. Holyfood, Rio, Reduty).

JACEK KOPCIŃSKI – redaktor naczelny miesięcznika „Teatr”. Profesor w IBL PAN, wykładowca UKSW i UW. Ostatnio opublikował tom Wybudzanie. Dramat polski / Interpretacje (2018).

DOROTA KOZIŃSKA – latynistka, krytyk muzyczna i teatralna, tłumaczka, wykładowczyni, wieloletnia redaktorka „Ruchu Muzycznego”. Autorka Dobrej pustyni (2012).

ANNA KULIGOWSKA-KORZENIEWSKA – historyk teatru, wykładowczyni w warszawskiej AT, do niedawna związana także z UŁ. Autorka m.in. książki Scena obiecana. Teatr polski w Łodzi 1844–1918 (1995).

IRINA LAPPO – teatrolożka, tłumaczka, etnolingwistka; doktor habilitowana, pracuje w Instytucie Filologii Polskiej na UMCS w Lublinie. Autorka monografii Teatr Czechowa w Polsce (2010).

KAMILA ŁAPICKA – teatrolożka, w 2019 roku obroniła doktorat na temat dramatów historycznych Juana Mayorgi w Instytucie Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich UW.

HENRYK MAZURKIEWICZ– absolwent Instytutu Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej UWr, doktorant Wydziału Nauk Społecznych, krytyk teatralny. Członek redakcji portalu teatralny.pl.

JOWITA MAZURKIEWICZ – absolwentka Wiedzy o Teatrze AT; współpracuje z Teatrem Studio i kinem Muranów.

BARBARA OSTERLOFF – historyk teatru, wykładowczyni w warszawskich AT i ASP, wieloletnia redaktorka „Teatru”. Autorka m.in. monografii Aleksander Zelwerowicz (2011). W 2018 roku pod jej redakcją naukową ukazała się dwujęzyczna książka Ryszard Bolesławski. Jego twórczość i jego czasy.

ARTUR PAŁYGA – dramatopisarz, dziennikarz, dramaturg w Teatrze Śląskim w Katowicach. Autor m.in. Żyda i Nieskończonej historii; uhonorowany GND za tekst W środku słońca gromadzi się popiół (2013).

PAWEŁ PASSINI – reżyser teatralny, dramatopisarz, kompozytor, aktor, twórca lubelskiego neTTheatre.

FELIKS PLATOWSKI – absolwent Wiedzy o Teatrze AT i Organizacji Produkcji Filmowej łódzkiej PWSFTviT.

AGIESZKA RATAJ – absolwentka Wydziału Polonistyki UW i Wiedzy o Teatrze AT. Dziennikarka i copywriterka, pracuje w TVP Kultura. Współpracowała m.in. z festiwalem Sztuka Ulicy, Programem 1 PR i „Rzeczpospolitą”.

PIOTR SOBIERSKI – dziennikarz, publikował w „Gazecie Wyborczej”. Współprowadzi audycję Ten cały musical w Programie 2 PR. Autor książki Więcej niż musical. Teatr Wojciecha Kościelniaka (2018).

PAWEŁ STANGRET – doktor habilitowany, pracownik UKSW, zajmuje się literaturą i teatrem awangardowym. Autor książki Artysta jako tekst (2018).

NATALIA STASZCZAK-PRÜFER – teatrolożka, pracuje jako niezależna dziennikarka, menadżerka kultury angażująca się w polsko-niemieckie projekty kulturalne. Tłumaczy sztuki teatralne, prowadzi bloga o literaturze niemieckojęzycznej (@buchczyliksiazka).

KATARZYNA TOKARSKA-STANGRET – redaktorka „Teatru”, autorka słownika Kantorowskiego Pokój Wyobraźni (2015).

AGATA TOMASIEWICZ – krytyk teatralna, redaktorka „Teatru”.

WIKTOR UHLIG – absolwent kulturoznawstwa i geografii w ramach MISH na UW. Publikował m.in. w „Kontekstach. Polskiej Sztuce Ludowej” i „Przeglądzie Humanistycznym”.

MACIEJ WOJTYSZKO – reżyser, pedagog, pisarz, autor sztuk i słuchowisk radiowych. Od 2018 roku dyrektor artystyczny Teatru Nowego im. Kazimierza Dejmka w Łodzi.

MATEUSZ ŻURAWSKI – historyk teatru, redaktor, edytor, wykładowca w warszawskiej AT; specjalista ds. programowych w Teatrze Studio w Warszawie.

Instytut Książki z siedzibą w Krakowie, przy ul. Z. Wróblewskiego 6, jako Administrator danych informuje, że Państwa dane osobowe będą przetwarzane wyłączenie w celu realizacji prenumeraty Czasopism Patronackich. W związku z przetwarzaniem, Administrator może podpowierzyć dane osobowe podmiotom zewnętrznym. Przysługuje Państwu prawo dostępu do treści swoich danych, ich poprawiania, cofnięcia zgody na dalsze przetwarzanie, prawo do bycia zapomnianym oraz wniesienia skargi na zasady przetwarzania danych do organu nadzorczego tj. Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Podanie danych jest dobrowolne, lecz niezbędne w celu złożenia zamówienia na prenumeratę. W sprawach związanych z danymi osobowymi można kontaktować się z inspektorem ochrony danych – iod@instytutksiazki.pl.

PRENUMERATA 2021

Instytut Książki również w 2020 roku realizuje specjalną ofertę dla Czytelników. Prenumerując jedno z czasopism IK, drugi, tańszy tytuł otrzymają Państwo z 50-procentowym rabatem. Prenumeratę można zamówić na dowolnie wybrany okres. Zamawiający nie ponosi żadnych opłat związanych z wysyłką. Promocja dotyczy tylko prenumeraty realizowanej przez Instytut Książki. Szczegółowe informacje pod numerem telefonu: +48 22 697 05 34.

„TEATR” MOŻNA ZAPRENUMEROWAĆ ONLINE:

ZA POŚREDNICTWEM INSTYTUTU KSIĄŻKI

www.instytutksiazki.pl (e-sklep) lub przez Dział Wydawnictw IK: + 48 22 697 05 34

ZA POŚREDNICTWEM FIRMY RUCH SA

Prenumerata krajowa:

Zamówienia na prenumeratę przyjmują zespoły prenumeraty właściwe dla miejsca zamieszkania klienta, www.prenumerata.ruch.com.pl , e-mail: prenumerata@ruch.com.pl

Prenumerata ze zleceniem wysyłki za granicę:

Informację o warunkach prenumeraty i sposobie zamawiania można uzyskać pod nr tel. +48 22 693 67 75, www.ruch.pol.pl, e-mail: prenumerataz@ruch.com.pl

W 2020 roku cena „Teatru” nie ulega zmianie. Cena numeru w prenumeracie – 10 zł, prenumerata kwartalna – 30 zł, półroczna – 60 zł, roczna – 120 zł.

Na pierwszej stronie okładki zdjęcie ze spektaklu Matka Joanna od Aniołów w reżyserii Wojciecha Farugi, Teatr Narodowy w Warszawie; fot. Magda Hueckel / Archiwum Artystyczne Teatru Narodowego.

Na trzeciej stronie okładki: Monika Krajewska, Przeczyste źródło i serce świata.

FORUM

WYDARZYŁO SIĘ

Prokuratura w Gardzienicach

W maju 2020 na portalu povaha.org.ua ukazał się wpis Ukrainki Mariany Sadovskiej, na przełomie wieków jednej z głównych artystek Gardzienic, mówiący o przemocy psychicznej i fizycznej, jakiej doświadczyła ze strony Włodzimierza Staniewskiego. Uwolniło to kolejne świadectwa, które opisał Witold Mrozek w artykule Mobbing i molestowanie w legendarnym teatrze. Wszyscy słyszeli, nikt o tym nie mówił („Gazeta Wyborcza”, 6.10.2020). Staniewski w oświadczeniu zaprzeczył stawianym mu zarzutom, sprawą jednak zajęła się prokuratura, zaś kolejne publikowane rozmowy i głosy nie pozostawiają wątpliwości, że w Ośrodku Praktyk Teatralnych dochodziło ze strony lidera do poważnych nadużyć.

Jednym z wątków tej sprawy stała się dyskusja na temat przemocowych metod stosowanych w teatrze, a także odpowiedzialności badaczy, w imię sztuki cicho przyzwalających mistrzom na podobne praktyki i piszących entuzjastyczne teksty utrwalające ich legendy. Dyskutowano o tym na nadzwyczajnym spotkaniu Polskiego Towarzystwa Badań Teatralnych, którego pierwszy zjazd odbył się właśnie w Gardzienicach. W czasie spotkania ukonstytuowała się grupa robocza PTBT, mająca wypracować narzędzia pozwalające teatrologom i krytykom dostrzegać, analizować i opisywać zjawiska przemocy w spektaklach oraz zwracać uwagę na etyczność procesu twórczego.

Zmarł Wojciech Pszoniak (1942–2020)

Jeden z najwybitniejszych polskich aktorów powojennych, występował w teatrze, filmie, radiu i telewizji. Po ukończeniu krakowskiej PWST grał w Starym Teatrze (m.in. w Klątwie Konrada Swinarskiego i Biesach Andrzeja Wajdy), Teatrze Narodowym i u Zygmunta Hübnera w Powszechnym (legendarny McMurphy w Locie nad kukułczym gniazdem), a po wyjeździe do Paryża w latach osiemdziesiątych – w Comédie-Française czy Teatrze Narodowym Chaillot. Światowe uznanie przyniosły mu role filmowe, których było ponad osiemdziesiąt. Niezapomniane kreacje stworzył m.in. u Wajdy (jako Dziennikarz w Weselu, Moryc Welt w Ziemi obiecanej – aktor za tę rolę otrzymał Złote Lwy w Gdyni, Robespierre w Dantonie, Janusz Korczak), Andrzeja Żuławskiego (tytułowa rola w Diable), Jerzego Kawalerowicza (Rudy Josełe w Austerii), zagrał też w kilku międzynarodowych produkcjach, na przykład u Volkera Schlöndorffa w oskarowym Blaszanym bębenku, a później w Strajku. Aktor od lat zmagał się z nowotworem.

Wojciech Pszoniak; fot. Marcin Stępień / Agencja Gazeta

Lockdown dla teatru

Objęcie Polski „czerwoną strefą”, w której obowiązują zaostrzone reguły sanitarne, przyniosło najpierw ograniczenie dopuszczalnej liczby widzów w teatrach z 50 do 25 procent, a następnie czasowe (obecne rozporządzenie objęło okres od 7 do 29 listopada 2020) zamknięcie dla publiczności instytucji kultury.

Premier Mateusz Morawiecki uzasadnił tę decyzję potrzebą zmniejszenia „mobilności społecznej”. Dyrektorzy zawieszają więc działalność repertuarową lub szukają nowych, doraźnych rozwiązań cyfrowych. Jednym z nich są kanały VOD. Uruchomiły je już stołeczne Powszechny, Dramatyczny, Ateneum czy TR Warszawa.

Skutki pandemii są dla sektora kultury dotkliwe. Duże dotacje ministerialne, w tym z programu „Kultura w sieci” oraz 400 milionów z Funduszu Wsparcia Kultury, przy tej skali kryzysu okazują się niewystarczające, nie trafiają też do wszystkich. Sygnalizował to zaplanowany na Dzień Zaduszny ogólnopolski spacer środowisk artystyczno-kreatywnych „Daj żyć kulturze”. Organizatorzy wysunęli pięć postulatów do rządu, na które MKiDN odpowiedziało już 30 października listem otwartym.

Nie żyje Ludwik Flaszen (1930–2020)

Od 1959 roku współtworzył z Jerzym Grotowskim opolski Teatr 13 Rzędów, był jego kierownikiem literackim, w latach 1980–1984 dyrektorem Teatru Laboratorium, po rozwiązaniu którego wyemigrował do Paryża. Nazywano go „wewnętrznym krytykiem”, to on ukuł termin „teatr ubogi”, w swoich tekstach formułował idee Teatru Laboratorium, opisywał praktykowany w nim nowy rodzaj aktorstwa. Prowadził warsztaty i seminaria. Jest autorem przetłumaczonej na kilka języków książki Grotowski & Company (w 2014 roku ukazało się rozszerzone wydanie Grotowski & Company. Źródła i wariacje) oraz współredaktorem antologii Il Teatr Laboratorium di Jerzy Grotowski 1959–1969. Współpracował z ośrodkami teatralnymi na całym świecie, brał udział w spotkaniach i konferencjach naukowych. Zmarł we Francji w wieku 90 lat.

Ludwik Flaszen; fot. Karol Jarek / Instytut im. Jerzego Grotowskiego

KADRY

Nowy dyrektor TPB

Teatr Polski im. Hieronima Konieczki w Bydgoszczy przez cztery kolejne sezony poprowadzi reżyser, scenograf i dramaturg Wojciech Faruga. Nowy dyrektor wybrany został w procedurze konkursowej i powołany przez prezydenta Bydgoszczy Rafała Bruskiego.

Hycnar poprowadzi Teatr Jaracza?

Po zwolnieniu Waldemara Zawodzińskiego i fiasku nierozstrzygniętego konkursu na stanowisko dyrektora Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi, pojawiła się być może szansa na konsensus. Zrzeszeni w związku zawodowym aktorzy zostali poproszeni przez urząd marszałkowski o zaopiniowanie kandydatury Marcina Hycnara – od 2006 do 2016 roku związanego z Teatrem Narodowym w Warszawie aktora (zdobywcę m.in. Nagrody im. Aleksandra Zelwerowicza za rolę Artura w Tangu Jerzego Jarockiego), reżysera, a w latach 2017–2020 dyrektora artystycznego Teatru im. Ludwika Solskiego w rodzinnym Tarnowie.

Marcin Hycnar; fot. Justyna Rojek / East News

W TOKU

Zbiórka dla Centrum Sztuki Włączającej

Trwa remont siedziby Centrum Sztuki Włączającej, gdzie działać też będzie istniejący od piętnastu lat Teatr 21, tworzony głównie przez aktorów z zespołem Downa i autyzmem. – Bardzo długo szukaliśmy swojego miejsca w Warszawie. Chcąc, aby było ono jak najbardziej dostępne dla wszystkich osób, szukaliśmy wśród przestrzeni na parterze. W końcu znaleźliśmy – jest to były sklep wielobranżowy na warszawskiej Pradze, niedaleko placu Hallera. Teraz musimy go wyremontować, dostosować do potrzeb osób z niepełnosprawnościami i nadać mu nowe znaczenie; stworzyć ze sklepu teatr, to wyzwanie, ale nie jest to pierwsze, które podejmujemy – mówi Justyna Sobczyk, reżyserka i prezeska Fundacji Teatr 21. Koszty remontu przewyższają dotację miasta, trwa zbiórka publiczna. Szczegóły znaleźć można na stronie www.zrzutka.pl/teatr21.

Ikony aktorstwa w przestrzeni publicznej

W serii kolekcjonerskiej Narodowego Banku Polskiego pojawiła się druga z zaplanowanej serii monet z wizerunkami wielkich polskich aktorek – zapoczątkowała ją Helena Modrzejewska, teraz można zdobyć podobiznę Antoniny Hoffmann. Z kolei w infrastrukturze Warszawy przybędą dwa legendarne nazwiska aktorów: mała uliczka obok Teatru Syrena zyska nazwę Adolfa Dymszy, natomiast rondo przy ulicy Alternatywy 4 na Ursynowie będzie nosiło imię Romana Wilhelmiego – Stanisława Anioła z kultowego serialu Barei.

Moneta z wizerunkiem Antoniny Hoffmann; fot. materiały organizatora

ODESZLI

Henryk Boukołowski – aktor Teatru Polskiego Radia, filmowy (m.in. Nikt nie woła Kazimierza Kutza) i telewizyjny, reżyser, współzałożyciel Teatru Adekwatnego.

Giovanny Castellanos – pochodzący z Kolumbii reżyser, absolwent krakowskiej PWST, od dwudziestu lat związany z polskim teatrem. Przez kilka lat współpracował z Teatrem Jaracza w Olsztynie, gdzie był także dyrektorem artystycznym Sceny Margines. Reżyserował spektakle m.in. w Bałtyckim Teatrze Dramatycznym, Teatrze Na Woli, Teatrze Wybrzeże czy Teatrze Bagatela, gdzie aktualnie prowadził próby do Ich czworo Gabrieli Zapolskiej. Miał 40 lat.

Joanna Cortés – znakomita śpiewaczka operowa przez niemal trzydzieści lat związana z warszawskim Teatrem Wielkim – Operą Narodową.

Agnieszka Fatyga – aktorka teatralna i telewizyjna, śpiewaczka, pianistka. Od 1984 do 2000 roku związana była z Teatrem Ateneum w Warszawie (występowała też w Teatrze Narodowym i Operetce Warszawskiej).

Ewa Głowacka – ikona polskiego baletu, primabalerina Polskiego Baletu Narodowego i Teatru Wielkiego – Opery Narodowej w Warszawie.

Dariusz Gnatowski – aktor teatralny (po studiach w krakowskiej PWST występujący w Teatrze STU) i telewizyjny (największą popularność przyniosła mu rola Arnolda Boczka w serialu Świat według Kiepskich). Był zarażony koronawirusem.

Jan Krenz – wybitny dyrygent, kompozytor, autor muzyki teatralnej i filmowej, m.in. do Kanału i Zezowatego szczęścia. Powołał „Warszawską Jesień” i Grupę 49. Był szefem Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach, dyrektorem Teatru Wielkiego w Warszawie (1968–1973), kierował też Filharmonią Krakowską (od 2005 do 2008 roku).

Jerzy Zygmunt Nowak – aktor, występował w radiu, filmie, telewizji, kabarecie. Fabian Bohatyrowicz w Nad Niemnem (1986).

Ryszard Ronczewski – aktor filmowy i teatralny, reżyser, przez większość życia związany z Sopotem i tamtejszymi teatrami: jako aktor z Teatrem Wybrzeże i sopocką Estradą Piosenki (którą przez kilka lat kierował), jako reżyser z Teatrem Muzycznym w Gdyni. Znany z ról filmowych m.in. w Krzyżakach, Faraonie, Szatanie z siódmej klasy, O dwóch takich, co ukradli księżyc, Zezowatym szczęściu. Zmarł na COVID-19.

Janusz Ryl-Krystianowski – uznany reżyser teatru animacyjnego, lalkarz, dyrektor. W latach osiemdziesiątych kierował Teatrem Animacji w Jeleniej Górze, następnie został dyrektorem artystycznym poznańskiego Teatru Animacji (był nim do 2014 roku).

Iwona Stankiewicz – absolwentka Wydziału Lalkarskiego PWST. W latach 1986–1991 pracowała w Teatrze Współczesnym im. Edmunda Wiercińskiego, następnie w Operetce Wrocławskiej i Teatrze Muzycznym Capitol, od 2017 roku w zespole Teatru Polskiego we Wrocławiu.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

WYDARZENIE

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Czarne łzy Joanny

AUTOR: JACEK KOPCIŃSKI

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Głodne ego

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

TEMAT Z OKŁADKI

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pomiędzy światami
Wycinanki i kolaże inspirowane dramatem Dybuk Sz. An-skiego

AUTOR: MONIKA KRAJEWSKA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Błędne dusze

AUTOR: PAWEŁ PASSINI

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Bez katharsis

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Droga do Dybuka

AUTOR: MARIUSZ GRZEGORZEK

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Teatr zawsze grany

AUTOR: ANNA KULIGOWSKA-KORZENIEWSKA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

LUDZIE

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Złamać kark przestrzeni

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Chłopak ze Starówki

AUTOR: BARBARA OSTERLOFF

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

PRZESTRZENIE TEATRU

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Głos w sprawie wielości mikroświatów

AUTOR: JAROSŁAW CYMERMAN

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Proza na scenie

AUTOR: KATARZYNA GOŁOS-DĄBROWSKA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

PO PREMIERZE

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Duchologiczna podróż

AUTOR: AGNIESZKA RATAJ

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Hity ratują fatalny scenariusz

AUTOR: JACEK CIEŚLAK

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

(Nie ten) dom

AUTOR: ANNA JAZGARSKA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Monstrum antyutopii

AUTOR: PIOTR DOBROWOLSKI

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Imiona Oceanu

AUTOR: DOROTA JARZĄBEK-WASYL

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

PRZEGLĄD

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Spotkanie przed Burzą

AUTOR: HENRYK MAZURKIEWICZ

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

American dream

AUTOR: PIOTR SOBIERSKI

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Spotkanie przed Płacz i kochaj

AUTOR: IRINA LAPPO

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Miłość w pandemii

AUTOR: PAWEŁ STANGRET

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Skanowanie ciała społecznego

AUTOR: KAMILA ŁAPICKA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Nieosiągalne obszary performansu

AUTOR: WIKTOR UHLIG

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

CZYTELNIA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Regietheater

AUTOR: NATALIA STASZCZAK-PRÜFER

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.