Dla Ellie, Alfiego i Bertie

Dane oryginału

Paul Dix

The Essential Guide to Taking Care of Behaviour

Second edition 2010

Copyright © Paul Dix 2007, 2010

This translation of THE ESSENTIAL GUIDE TO TAKING CARE OF BEHAVIOUR: PRACTICAL SKILLS FOR TEACHERS 02 Edition is published by arrangement with Pearson Education Limited.

Projekt okładki i stron tytułowych

David Carroll

Redaktor inicjujący

Joanna Marek-Banach

Wydawca

Aleksandra Małek-Leśniewska

Redaktor prowadzący

Jolanta Świetlikowska

Konsultacja merytoryczna

Małgorzata Maria Kulik

Produkcja

Mariola Iwona Keppel

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN

Marcin Kapusta / konwersja.virtualo.pl

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Copyright © for the Polish edition by

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Warszawa 2013

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2013 r., (wyd. I)

Warszawa 2017

ISBN 978-83-01-19366-9

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

tel. 22 69 54 321; faks 22 69 54 228

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; www.pwn.pl

Spis treści

Przedmowa

O autorze

Podziękowania

Wstęp

Jak korzystać z tej książki?

Część I. Kontrolowanie zachowania uczniów w klasie

Rozdział 1. Co musisz przemyśleć, zanim zaczniesz działać

Rozdział 2. Kontrolowanie własnych zachowań: modelowanie umiejętności społecznych i emocjonalnych

Rozdział 3. Wypracowanie i utrzymanie konsekwencji i stałości

Rozdział 4. Rytuały, zasady i procedury dotyczące uczenia się

Rozdział 5. Język, gra aktorska i wywieranie wpływu

Rozdział 6. Motywowanie uczniów: znaczące pochwały i nagrody

Rozdział 7. Pojednanie a kara: sztuka efektywnego stosowania kar

Część II. Zaawansowane strategie kontrolowania zachowań

Rozdział 8. Radzenie sobie z konfrontacją: strategia wygrana – wygrana

Rozdział 9. Jak dotrzeć do uczniów – budowanie relacji

Rozdział 10. Budowanie wzajemnego zaufania w kontaktach z jednostkami i grupami

Rozdział 11. Zachowania skrajne i warunki wpływające na zmianę zachowania

Część III. Współpraca z innymi

Rozdział 12. Dlaczego, kiedy i jak szukać pomocy

Rozdział 13. Współpraca w nauczaniu: wsparcie nauczyciela wspomagającego i innych osób

Rozdział 14. Dbanie o wsparcie ze strony rodziców, mentorów i szerszej społeczności

Część IV. Szczególne sytuacje

Rozdział 15. Zastępstwo i nadzorowanie uczniów pod nieobecność nauczyciela

Rozdział 16. Kontrolowanie zachowania uczniów na terenie całej placówki

Posłowie

Bibliografia

Przypisy

Przedmowa

Nie trzeba dokonywać przeszczepu osobowości, aby nauczyć się strategii kontrolowania zachowania i skutecznie stosować je w praktyce. Nie trzeba także z nabożnym zapałem wdrażać wszystkich rad udzielanych przez najmodniejsze „autorytety” w tej dziedzinie ani poświęcać własnego stylu nauczania w imię nowinek. Niniejsza książka pokazuje nauczycielom, jak radzić sobie z kłopotliwymi zachowaniami uczniów i skutecznie je poprawiać, zachowując jednocześnie atmosferę zaufania i pozytywne relacje z wychowankami. Zachęca nauczyciela do stworzenia najbardziej wartościowej z jego punktu widzenia procedury kontrolowania zachowań w klasie i wdrażania pozytywnych zmian – procedury, która będzie odpowiedzią na potrzeby zarówno nauczyciela, jak i uczniów. Autor nie opowiada się za żadnym konkretnym systemem postępowania ani nie sugeruje, że istnieją jakiekolwiek magiczne wskazówki, dzięki którym uda się rozwiązać wszystkie coraz bardziej skomplikowane problemy, z jakimi na co dzień stykają się nauczyciele. Czytelnik powinien wykorzystać tę książkę jako przewodnik po procesie samokształcenia: rozwinąć posiadane umiejętności, pogłębić zaufanie we własne kompetencje, opracować własne materiały, stworzyć plan działań na miarę swoich możliwości, poznać elastyczne strategie i zrozumieć, dlaczego jego zachowanie jest tak ważne.

Jak modelować zachowania uczniów i zarządzać klasą oferuje nie tylko całościowy kurs kontrolowania zachowania, ale także sprawdzone metody doskonalenia stylu pracy i zachowań zarówno nauczycieli, jak i uczniów.

O autorze

Aby ukarać mnie za moją pogardę dla autorytetów,
Los sprawił, że sam stałem się autorytetem.

Albert Einstein

Paul Dix jest liderem grupy specjalistów od zachowania i motywacji, którzy są prekursorami nowatorskich zmian w brytyjskim systemie szkolnictwa. Jest jednym z czołowych autorów wydawnictwa Pearson/Longman, dwukrotnym laureatem nagrody Course of the Week w konkursie organizowanym przez Times Educational Supplement (TES) oraz laureatem nagrody National Training Awards z 2009 roku. Jest szkoleniowcem cenionym w szczególności za umiejętność opracowywania i prowadzenia szkoleń, dzięki którym możliwe jest dokonanie rzeczywistych zmian.

Paul prowadził szkolenia w Homerton College w Cambridge, a także pracował jako nauczyciel w wielu różnych szkołach i college’ach. Jego pomysły zostały uznane przez Inspektorat Edukacji Jej Królewskiej Mości (Her Majesty’s Inspectorate of Education – HMI) i Urząd ds. Standardów Edukacyjnych (Office for Standards in Education – Ofsted) za główny element działań na rzecz wprowadzania pozytywnych zmian w szkołach objętych programem Special Measures.

Paul jest współzałożycielem organizacji Pivotal Education, która powstała w 2001 roku. Jako jeden z jej czołowych trenerów prowadził szkolenia dla nauczycieli, dyrektorów szkół, wykładowców, osób pracujących z młodzieżą, doradców, studentów, mentorów i asystentów klasowych[1] pracujących z uczniami w różnym wieku – od najmłodszych po dorosłych. Jego metody radzenia sobie z zachowaniami uczniów, poprawy motywacji i oceny są z powodzeniem stosowane w college’ach, szkołach (ogólnodostępnych i specjalnych), oddziałach edukacyjnych dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi i programach szkoleniowych dla nauczycieli w Wielkiej Brytanii i poza jej granicami.

Jego kursy Taking Care of Behaviour (Jak modelować zachowania uczniów) i Managing Extreme Behaviour (Jak radzić sobie z ekstremalnymi zachowaniami uczniów) dostały nagrodę Course of the Week magazynu Times Educational Supplement.

Paul jest autorem rządowego programu New Deal Mentor Training Programme. Jego kursy były emitowane przez telewizje ITV, Teachers’ TV i BBC oraz drukowane w The Guardian. Jego pierwsza książka, Pivotal behaviour management handbook (Podstawowe zasady kontrolowania zachowań. Podręcznik), została określona przez magazyn Times Educational Supplement jako fantastyczna.

Paul jest ekspertem Times Educational Supplement w dziedzinie zachowań, publikuje w takich czasopismach, jak: Teach Primary!, The Independent Schools Magazine, Didactics World oraz Teaching Expertise.

Jego prace można śledzić na bieżąco na blogu zamieszczonym na stronie internetowej Pivotal Education (http://www.pivotaleducation.com/blog/). Pisząc na adres: ellie@pivotaleducation.com, można zamówić szkolenie lub wykład Paula.

Podziękowania

Wiele osób przyczyniło się do opracowania pomysłów i rozwiązań zamieszczonych w drugim wydaniu[2] niniejszej książki. Dziękuję ekipie szkoleniowej Pivotal w składzie: Bill Gribble, Alan Davison, Helen Day, Sian Luscombe, Barry Stay, Miller Thompson, Chris Sweeney, Joe May, Chrissie Spring i Ellie Dix – wszyscy oni wiele mnie nauczyli i wnieśli wiele cennych doświadczeń.

Wstęp

Kiedy obserwujemy dobrego nauczyciela w klasie lub w innym miejscu pracy, wydaje się nam, że kontrolowanie zachowania uczniów nie wymaga żadnego wysiłku. Uczniowie są odprężeni i w dobrym nastroju, słuchają nauczyciela z uwagą i są zaangażowani w to, co dzieje się w klasie, a wzajemne relacje są pozytywne i panuje atmosfera zaufania. Wydaje się, że te same dzieci, które w innych sytuacjach sprawiają kłopoty, przeszły jakąś cudowną wewnętrzną metamorfozę. Inni członkowie grona pedagogicznego doceniają fakt, że na lekcjach tego nauczyciela panuje porządek, ale często przypisują to sile jego osobowości, długości stażu pracy lub fizycznej obecności w klasie. Rzadko dostrzegają jego umiejętności kontrolowania zachowań, gdyż nauczyciel ten korzysta z nich tak dyskretnie, iż trudno je rozpoznać, a tym bardziej naśladować.

A przecież nauczyciele tacy jak opisany powyżej nie budzą się pewnego dnia z darem radzenia sobie z trudnymi zachowaniami. Jakie umiejętności udoskonalili z biegiem czasu? Jakie strategie obejmuje stosowany przez nich z takim powodzeniem sposób nauczania? Jak udaje im się przetrwać całą lekcję i nie dostać wysypki z powodu stresu, na jaki są bez przerwy narażeni?

Zanim podjąłem pierwszą pracę, spędziłem długie godziny, przygotowując plany zajęć. Myślałem intensywnie o uczniach, z którymi będę miał kontakt, i o tym, jak sprawić, by prowadzona przeze mnie lekcja stała się dla nich pasjonującą przygodą edukacyjną. Wyposażony w grube segregatory wypchane starannie przygotowanymi materiałami stawiłem się na mojej pierwszej lekcji, gotowy nauczać i inspirować. Uczniowie mieli jednak własny scenariusz zdarzeń. Przez ostatnie dwa semestry mieli zajęcia z nauczycielami na zastępstwach i dlatego ich oczekiwania wobec mnie były zupełnie inne od tego, co chciałem im zaoferować. W ciągu pierwszych pięciu minut lekcji dwóch uczniów wyszło z klasy oknem, jeden zaczął się bujać na zasłonach, a inni nie dawali się namówić do przerwania gry w kulki, która właśnie weszła w decydującą fazę. Wezwałem pomoc i do klasy przyszedł starszy kolega.

Momentalnie nastały cisza i spokój. Uczniowie słuchali z uwagą tego, co miał im do powiedzenia wezwany przeze mnie nauczyciel. Zdjęli kurtki, wyciągnęli pióra i wreszcie można było rozpocząć lekcję. Gdy kolega wychodził z klasy, podziękowałem mu za pomoc i odwróciłem się z powrotem w stronę uczniów. Ci zaś, widząc, że on wyszedł, powrócili do swoich wcześniejszych zajęć: gra w kulki nie mogła przecież czekać. Wracając do domu po tak spędzonym pierwszym dniu w pracy, byłem bliski łez. Postanowiłem znaleźć nauczycieli, którzy dysponowali umiejętnościami, jakich mi brakowało, i szybko takie umiejętności opanować.

To właśnie tym pierwszym mentorom tak wiele zawdzięczam. Na prowadzonych przez nich zajęciach aż chciało się być: panowały pozytywna atmosfera, dobry nastrój i skupienie na nauce. Nauczyciele ci pokazali mi, w jaki sposób:

• jasno komunikować uczniom moje oczekiwania;

• nabrać dystansu do własnych emocji;

• z empatią podchodzić do potrzeb poszczególnych uczniów;

• postępować konsekwentnie i uczciwie;

• radzić sobie w sytuacji konfrontacji i prowadzić trudne rozmowy;

• zastąpić ciągłe kary pochwałami i pozytywnym wzmocnieniem;

• zacząć budować relacje z uczniami, którzy do tej pory przejawiali wiele konfrontacyjnych zachowań.

Dzięki tym mentorom dowiedziałem się, że przyjęcie akceptującego wsparcia nie jest oznaką słabości, lecz niezbędnym etapem mojej nauki. Pokazuje ono uczniom, że nie pracuję samotnie, lecz jestem częścią silnej drużyny, która pomaga im dokonywać lepszych wyborów.

Zastanawiałem się, ile czasu zajmie mi uzyskanie takiego szacunku, jakim cieszyli się moi mentorzy. Uczciwie przyznaję, że dopiero pod koniec pierwszego roku pracy zacząłem prowadzić lekcje naprawdę efektywnie. Praca w tej placówce była rzeczywiście trudna.

Po czterech latach nauczania i dodatkowych szkoleń stałem się liderem całego zespołu w zakresie wdrażania nowej strategii kontrolowania zachowania, a moje wejście do sali lekcyjnej wywoływało efekt podobny do tego, jaki uzyskał ów starszy kolega w pierwszym dniu mojej pracy. Poradziłem sobie. Nadszedł czas, abym poszukał nowej posady w szkole w centrum miasta. Do nowych obowiązków podszedłem z dużą ufnością w swoje możliwości – w końcu kontrolowanie zachowań uczniów opanowałem do perfekcji i zajmowałem się tym od lat.

Wchodząc na pierwsze zajęcia w nowej szkole wyposażony w pokaźny bagaż doświadczeń wytrawnego nauczyciela, nie potrafiłem zrozumieć, dlaczego uczniowie mnie nie słuchają, dlaczego oni hałasują, a ja zaczynam odczuwać taką samą panikę, jaką czułem podczas swojej pierwszej w życiu lekcji. Trudny pierwszy dzień przedłużył się w trudny tydzień, a potem trudny semestr. Nie wiedziałem, co poszło nie tak. Powoli zaczynałem sobie zdawać sprawę z tego, że ci uczniowie nie znają moich reguł i moich oczekiwań oraz – co było wyjątkowo frustrujące – nie wiedzą, iż mają przed sobą dobrego nauczyciela. Przejrzałem jeszcze raz swoje notatki i spisane spostrzeżenia, po czym powróciłem do strategii, które sprawdziły się w przeszłości. Stopniowo zacząłem przystosowywać umiejętności zdobyte w poprzedniej szkole do realiów nowej placówki. Życie dało mi cenną lekcję: bez względu na posiadany autorytet trzeba przede wszystkim koncentrować się na kwestiach podstawowych, na strategiach, które już raz się sprawdziły.