Tytuł oryginału: Vi for upp med mor

Copyright © Wydawnictwo Poznańskie sp. z o.o., 2023
Copyright © for the Polish translation by Agata Teperek, 2023
© Karin Smirnoff and Bokförlaget Polaris 2019 in agreement withPolitiken Literary Agency

Dziękujemy Swedish Arts Council za dofinansowanie przekładu książki.

Redaktorka inicjująca • Adriana Mleczak

Redaktorka prowadząca • Weronika Jacak

Marketing i promocja • Katarzyna Kończal

Redakcja • Anna Mirkowska

Korekta • Anna Nowak, Daria Kozierska

Projekt typograficzny wnętrza • Mateusz Czekała

Łamanie • Grzegorz Kalisiak

Projekt graficzny layoutu serii i okładki • Ula Pągowska

Zezwalamy na udostępnianie okładki książki w internecie.

ISBN 978-83-67727-05-1

Wydawnictwo Poznańskie Sp. z o.o.
ul. Fredry 8, 61-701 Poznań
tel. 61 853-99-10
redakcja@wydawnictwopoznanskie.pl
www.wydawnictwopoznanskie.pl

Konwersja: eLitera s.c.

W SERII DZIEŁ PISARZY SKANDYNAWSKICH
UKAZAŁY SIĘ DOTYCHCZAS:

Tarjei VESAAS, Wiosenna noc / Zamek z lodu, przełożyła Maria Gołębiewska-Bijak

Tommi KINNUNEN, Powiedziała, że nie żałuje, przełożył Sebastian Musielak

Roy JACOBSEN, Anneliese PITZ, Człowiek, który kochał Syberię, przełożyła Iwona Zimnicka

Helga FLATLAND, Ostatni raz, przełożyła Karolina Drozdowska

Karin SMIRNOFF, Pojechałam do brata na południe, przełożyła Agata Teperek

Nina WÄHÄ, Testament, przełożyła Justyna Czechowska

Kjell WESTÖ, Niebo w kolorze siarki, przełożyła Katarzyna Tubylewicz

Roy JACOBSEN, Tylko matka, przełożyła Iwona Zimnicka

Knut HAMSUN, Szarady, przełożyła Maria Gołębiewska-Bijak

Laura LINDSTEDT, Oneiron, przełożył Sebastian Musielak

Roy JACOBSEN, Oczy z Rigela, przełożyła Iwona Zimnicka

Stig DAGERMAN, Poparzone dziecko, przełożyła Justyna Czechowska

Auður Ava OLAFSDÓTTIR, Blizna, przełożył Jacek Godek

Jonas T. BENGTSSON, Życie Sus, przełożyła Iwona Zimnicka

Roy JACOBSEN, Białe morze, przełożyła Iwona Zimnicka

Karen BLIXEN, Pożegnanie z Afryką, przełożyli Józef Giebułtowicz i Jadwiga Piątkowska

Carl Frode TILLER, Początki, przełożyła Katarzyna Tunkiel

Helga FLATLAND, Współczesna rodzina, przełożyła Karolina Drozdowska

Roy JACOBSEN, Niewidzialni, przełożyła Iwona Zimnicka

1

Jedziemy z matką na północ. Spakowałam torbę i wyjechałam dżipem z garażu.

Bror zamknął drzwi. Powiesił klucz na gwoździu.

Lukas biegał wokół niego i skakał mu na nogi. Czuł że coś jest na rzeczy. Bror wziął go na smycz i zaprowadził do kojca. Zamknął za sobą furtkę z siatki i ukucnął.

Nie słyszałam o czym mówili. Lukas podał mu łapę.

Potem bror wyszedł z kojca a lukas stał w środku ze zwieszoną głową. Bror przełożył rękę przez siatkę. Pies odwrócił wzrok.

Aatka pojedzie za nami karawanem. Nordin ją zawiezie.

Aatka zmarła a bror zamilkł. Zrobiła się z niego fajtłapa. Nie dawał rady pracować ledwie się odzywał. Aatka została matką. Z szacunku. Nie było to z naszej strony jakieś wielkie ustępstwo ale mimo wszystko. W chałupie został po niej zapach słodkiej staruszki która stawia czoła życiu po to żeby nagle zejść z tego świata.

Szkoda że angelika nie dostała wolnego westchnęłam.

Märitljungqvist stanęła okoniem. Miała wystarczająco dużo problemów już przez to że ja wzięłam wolne. Dwie nieplanowane absencje w opiece domowej w smalånger są nie do pomyślenia. A teściowa nie wlicza się do najbliższej rodziny.

Angelika mieszkała u nas od poprzedniej gwiazdki. Uwielbiała zespół lassestefanz i seriale telewizyjne. Była niezmiennie życzliwa i pełna mądrości.

Człowiek wie co ma ale nie wie co go czeka.

Skąd można wiedzieć że coś jest niemożliwe skoro się nawet nie spróbuje.

W życiu nie ma powtórek. Chętnie sypała takimi tekstami kiedy tylko nadarzała się ku temu okazja.

Przede wszystkim jednak opiekowała się brorem jak dzieckiem. Utrzymywała go we względnej trzeźwości. Pilnowała żeby jadł i spał.

Opiekowała się brorem jak dzieckiem dzięki czemu ja nie musiałam tego robić.

Zatrzymaliśmy się na ok i kupiliśmy papierosy.

Bror przewertował lokalne wiadomości w mellanbygden.

Ja nalałam sobie kawy z mlekiem.

Jedziecie na pogrzeb spytała petra. Popatrzyła na nas znad lady z lodówką.

Tak przyznałam. Zaczyna się o trzeciej.

Na końcu wszystko potoczyło się szybko powiedziała. Chciałam zadzwonić ale.

A u ciebie jak w porządku przerwałam jej i zamoczyłam tost w kawie.

Chyba tak odparła. Opiekuję się kotem taty. Pojechał do finlandii. W październiku się przeprowadzam. Dostałam dwupokojowe mieszkanie w jugge.

Jugge to dawny ośrodek dla imigrantów. Po wybuchu wojny na bałkanach w dwupiętrowych barakach upchnięto byłych już jugosłowian. Trzymano ich tam kilka miesięcy. Smalånger nigdy nie tętniło życiem tak jak wtedy. Pojawiły się kawiarnie. Icander wypełnił sklep importowanymi towarami. Kościoły biły się o to żeby jakoś pomóc. Przekazywały ubrania zapraszały na kawę.

Przed bogiem wszyscy jesteśmy równi mówił ksiądz.

Niektórzy widzieli jak sąsiedzi mordują ich rodziców.

Inni jak gwałcą ich córki.

W jugge mieszkali przez ścianę serbowie chorwaci czarnogórcy albańczycy z kosowa i bośniacy.

Równie nagle jak się pojawili spakowali manatki i ruszyli dalej. Kawiarnie na nowo zaryglowały drzwi. Icander sprzedał za pół ceny ostatnie puszki ajvaru. Baraki z roku na rok coraz bardziej niszczały. Wprowadzali się do nich pojedynczy beneficjenci socjalu. Chorzy psychicznie sieroty i świeżo upieczeni rozwodnicy. Żony chłopów bez emerytury a teraz jeszcze petra.

Mają położyć nową tapetę trajkotała. Sama ją wybrałam.

Nie wiedziałam że john kupił kota zmieniłam temat.

Syjamskiego.

I teraz john jest w finlandii.

Petra wzruszyła ramionami.

Coś mi dzwoni że to jakaś wystawa. Na razie rzuciła i zajęła się klientem płacącym za benzynę.

Tak. Na razie.

Bror trzymał przed sobą mapę.

Jedziemy ecztery do sangis. Potem na övertorneå. Pochylił się do drzwi. Obłok pary z jego oddechu osiadł na szybie. Bror narysował krzyż.

Zaraz za kräkånger musieliśmy się zatrzymać drogę zablokowało nam stado reniferów. Zatrąbiłam ale nie raczyły nawet na nas spojrzeć.

Bror opuścił fotel i zamknął oczy. Bardzo powoli minęłam zwierzęta.

Przejedź jednego zaproponował. Hodowcom i tak płaci państwo.

Zadzwonili z ośrodka. Powiedzieli że aatce się pogorszyło. Nie wiedziałam nawet że było z nią źle.

Odezwali się akurat kiedy czuwałam u ingerdalgren. Latem opadła z sił. Czekaliśmy aż krewni przyjadą się pożegnać. Mieli szmat drogi do pokonania. Rozrzuciło ich po całym kraju.

Nie przyjadą oświadczyła ingerdalgren. Mam dość wigilii i świąt. Chcę umrzeć po midsommar.

Teraz był jednak wrzesień a ingerdalgren mówiła poważnie. Siedzieliśmy przy niej na zmianę.

Nie miałam samochodu. Pokonanie pieszo ponad dziesięciu kilometrów do ośrodka w którym mieszkała aatka zajęłoby mi zbyt dużo czasu. Zadzwoniłam do brora i do angeliki ale żadne z nich nie odebrało. Göranbäckström i gunnargran mieli wyłączone telefony.

We wschodniej części wsi zebrał się tutejszy oddział towarzystwa odpowiedzialnego za utrzymanie dróg lokalnych. Angelika piekła w związku z tym przez cały tydzień.

Zadzwoniłam po taksówkę.

Taxismalånger proszę czekać.

Czekać na co zapytałam kiedy n’anderstaksówkarz wreszcie odebrał. Masz pełne ręce roboty w sobotnie popołudnie.

Oglądam wyścigi sulek odparł.

Możesz mnie zawieźć do tallbacke. Aatka umiera.

Przykro mi ale ten kurs nie został chyba wcześniej zamówiony.

Nie nie wiedziałam że dzisiaj umrze.

W takim razie nie mogę. Powodzenia.

Do głowy przychodziła mi już tylko jedna osoba. John. Mógł wziąć traktor.

Zamieniłam kilka słów z pielęgniarką. Proszę się pospieszyć ponagliła mnie. Sama pani wie jak to jest. Sobotnie zastępstwa.

Traktor johna był stary. Na upartego dało się usiąść jedynie tuż przed kierowcą. Kabina zaparowała od wydychanego przez nas powietrza. Na oknach osadziła się mgiełka. John przetarł boczną szybę rękawem kurtki.

To z pewnością nic poważnego powiedział. Starzy ludzie łatwo łapią przeróżne infekcje. Pochylił się. Jego włosy łaskotały mnie w twarz. Z przyzwyczajenia zaciągnęłam się jego zapachem. Wypełniał kabinę ciągnika kadzidłem i mirrą.

Zadzwoniłam do ciebie bo nikt inny nie odbierał wyjaśniłam.

Wjechał na ecztery i obrał kurs na dom opieki.

Przytrzymaj chwilę kierownicę poprosił. Pochylił się nade mną i wyciągnął plecak. Nalał kawy z termosu i podał mi kubek.

Ręce utknęły w szczelinie między naczyniem a jego dłonią.

Pożądanie zepchnęło traktor na pobocze.

John zjechał na miejsce postojowe. Odłożył swój kubek. Wziął ode mnie mój i postawił go sobie między nogami.

Brakowało mi ciebie powiedział.

Obiecałam sobie że już do ciebie nie wrócę odparłam. Obiecałeś mi że skończysz pić a ja obiecałam że nigdy więcej się z tobą nie prześpię.

Zmieniłem się zapewnił.

Akurat. Nigdy tego nie zrobi.

Ja też się zmieniłam oświadczyłam.

Nic podobnego.

Jego kilkudniowy zarost drapał.

Paznokcie zostawiały ślady na skórze.

Potem kiedy podciągnęliśmy spodnie i znów wyjechaliśmy na ecztery john przyciągnął mnie do siebie. Objął mnie jedną ręką drugą trzymał kierownicę aż zatrzymaliśmy się przed wejściem do domu starców.

Z pelargoniami w oknach wyglądał przytulnie.

Nikt nie wychodził z niego żywy.

2

Zapach był wyczuwalny już od wejścia. Jedyna w swoim rodzaju mieszanka moczu purée ziemniaczanego i środków do dezynfekcji.

Na oddziale panowała cisza. Pensjonariusze od dawna leżeli w łóżkach. Na ścianach wisiały rzeczy nadające wnętrzu domowy charakter. Narzędzia i koła furmanek miały tchnąć życie w ogarnięte demencją umysły. Biblie i chorały ewangelickie na tradycyjnie robionych regałach anno domini tysiąc osiemset dziewięćdziesiąt osiem.

Pewnego dnia sama będę tu siedzieć usiłując sobie przypomnieć swoje życie. W jednym z pokojów z regałamibilly sofąektorp urządzeniem do pieczenia chleba trzepaczką do szampana poradnikami i pamiętnikami restauratora leifamannerstöma.

Zapukałam i weszłam do środka.

Bror zdążył już przyjechać. Siedział na krześle i głaskał aatkę po ręce.

Usiadłam po drugiej stronie łóżka. Chciałam ostatni raz z nią porozmawiać ale stanęłam przed dylematem. Aatka to nasza nazwa własna. Siri brzmiało dziwnie. Äiti nie było po szwedzku. Mama w ogóle nie wchodziło w rachubę.

Cześć powiedziałam w końcu. Słyszysz mnie.

Jest nieprzytomna odparł bror. Dlaczego się spóźniłaś.

Czuwałam u ingerdalgren kiedy zadzwonili a dotarcie tu trochę mi zajęło.

Cześć spróbowałam jeszcze raz. To ja. Nieznacznie poruszyła się na łóżku. Udarowe oko drżało jakby za wszelką cenę usiłowała je otworzyć.

Pastor wyjęczała.

Pastorzkukkojärvi.

Bror i ja popatrzyliśmy na siebie. W życiu aatki było wielu pastorów.

Maria dodała później.

Hän elää powtórzyła kilka razy. Hän elää.

Czy to imię spytał bror.

Nie wiem odparłam i dla pamięci wstukałam w telefon hännelä i kukjärvi.

Pracownica ośrodka postawiła na stole tacę z kawą. Po chwili przyszła pielęgniarka.

Jak tam spytała i uniosła kołdrę żeby popatrzeć na stopy aatki.

Proszę sobie darować poprosiłam. To bez znaczenia w jakim są kolorze.

Już niedługo powiedziała. Poklepała aatkę po nodze i dała jej więcej morfiny. Wprawdzie morfina tylko przyspieszy sprawę ale lepsze to niż strach przed śmiercią. Widziałam jak ludzie umierają. Dzięki środkom przeciwbólowym śmierć nadchodziła po cichu. Zdarzało się nawet że pogotowie nie zdążało dojechać na miejsce.

Co jej jest spytałam.

Nie sposób stwierdzić z całą pewnością odparła pielęgniarka. Kilka tygodni temu miała zapalenie płuc. Sądziliśmy że z tego wyszła ale potem jej stan znów się pogorszył. Czasem po prostu nadchodzi ten moment.

Aatka oddychała nierówno przez usta. Wyjęli jej sztuczną szczękę. Wyglądała inaczej. Jak ötzi.

Bror skubał skrawek kołdry. Wytarł w rękaw koszuli łzy i cieknące z nosa smarki.

Nie chcę żeby umarła zakwilił i dalej gładził skórę aatki.

Napij się podałam mu kawę. Zanim będzie to znieważenie zwłok.

W pokoju panowała duchota. Grzejnik pykał. Wstałam. Przeszłam się tam i z powrotem żeby przekabacić tasiemca który zaczął się ruszać.

Nie zamierzałam po niej płakać. Ale nie chciałam też żeby umarła.

Przyłożyłam dłoń do czoła aatki. Spocone jak przy gorączce. Wstrząsnęłam jej kołdrę. Poczułam zapach dzieciństwa mydłalux i obory.

Czy się przytulałyśmy. Siadywałam jej na kolanach. Przyciskałam się do piersi skrytych pod prostą sukienką i słuchałam bicia jej serca. Czy głaskała mnie po głowie i do mnie mówiła.

Wstałam i otworzyłam lufcik. Wymieniłam dzieciństwo na jesienny wieczór. Na drzewach ostały się pojedyncze liście. Obok przejechał samochód.

Aatka zarzęziła i nabrała powietrza w płuca.

Czy tak wygląda umieranie wyszeptał bror żeby aatka nie słyszała.

Przytaknęłam. Organizm się wyłącza. Narząd po narządzie. Aatka wkrótce zniknie.

Nie mogłabyś czegoś przeczytać poprosił. Rozejrzałam się w poszukiwaniu książki. Nie leżała ani na stoliku ani koło aatki. Zajrzałam nawet pod kołdrę.

Śmierć nadeszła tak niepostrzeżenie że prawie ją przegapiliśmy. Ostatni wdech i koniec. Zamknęłam udarowe oko i złożyłam na piersi ręce ale palce aatki jakby nie chciały się spleść. Ojcze nasz któryś jest w niebie święć się imię twoje. Jeśli aatka porzuciłaby kiedyś boga ten musiałby się sporo namęczyć żeby odzyskać jej zaufanie. Przyjdź królestwo twoje.

Nie bądź śmieszna ofukał mnie bror. Bóg nie jest przecież człowiekiem. Nic mu na to nie odpowiedziałam. Aatka też nim nie była.

Przyszła pielęgniarka i zapaliła świecę. Cielesna powłoka aatki spoczywała płasko na poduszce. Prześcieliłam łóżko.

Bror wytarł oczy. Objęłam go. Mój własny smutek objawiał się pustką w piersi.

Co my teraz zrobimy spytał bror.

Zadzwonimy po nordina.

Spakowaliśmy rzeczy aatki. W komodzie pod majtkami i skarpetami znaleźliśmy pismo święte. Wiele stron miało pozaginane rogi. Wypadły dwie koperty. Jedna zaadresowana do bliźniąt. Druga do marii.

Koło północy kiedy nordin zabrał już aatkę a jej życie stało spakowane w bagażniku dżipa wróciliśmy do domu i otworzyliśmy list skierowany do nas.

Drogie dzieci.

Jak wiecie, w Smalånger znajduje się nasz rodzinny grobowiec. Nie chcę, żeby mnie w nim pochowano.

Można to zrozumieć powiedziałam i wróciłam do czytania.

Pochodzę z Kukkojärvi, ze wsi w regionie Norrbotten. Wciąż stoi tam mój dom. Albo, jak raczej należałoby powiedzieć, wkrótce Wasz. Przepraszam. Nie chciałam Wam przysparzać dodatkowych trudności. Jeśli potrzebowalibyście z czymś pomocy, zwróćcie się do Jussiego Rahanniego. Jesteście kuzynami.

Grób w Kukkojärvi jest już opłacony. Roztacza się z niego najlepszy widok na całym cmentarzu. To właśnie tam chcę zostać pochowana. Dla Was też znajdzie się miejsce.

Jesteście do siebie podobni. Bardzo łatwo jest Was traktować jak jedność. Dlatego na koniec chciałabym zwrócić się do każdego z Was z osobna z ostatnimi słowami.

Brorze. Spadek po ojcu to piętno. Nie bądź jak ojciec.

Jano. Spadek po matce to piętno. Zajmij się Dianą.

I jeszcze jedno. List do Marii. Dopilnujcie, żeby go dostała.

Niech Bóg was błogosławi.

Äiti

Bror znów zaniósł się płaczem. Płakał teraz z powodu marii i był to inny rodzaj płaczu.

Nie porzuciła boga kiedy pisała ten list stwierdziłam zastanawiając się co się stało z tą dogmatyczną aatką. Tą wybaczającą oocu sińce pod oczami gwałty kopanie zwierząt i znęcanie się nad dziećmi.

Po raz ostatni widziałyśmy się nad morzem w pewien sierpniowy dzień. Przyjechałam po nią dżipem. Przewiozłam ją na wózku inwalidzkim po pomoście prowadzącym do skałek. W koszyku miałyśmy jedzenie. Ktoś kąpał się po raz ostatni tamtego lata. Jakiś tata z dwojgiem dzieci leżał na kocu i się opalał.

Wiesz że oociec uratował mnie przed utonięciem spytałam.

Zapatrzyła się w stronę finlandii i napiła kawy przez słomkę.

Taa pamiętam przytaknęła. Bäckströmowa przyszła do mnie i zarzuciła n’erikowi różne bezeceństwa. Byłaś dzieckiem. A on cię uratował to najważniejsze. Synowi tej tam nie można było ufać. Spalił swojego brata i w ogóle.

A więc nie uwierzyłaś ani jej ani johnowi.

Nie. Dla świętego spokoju jednak zapytałam n’erika czy to prawda. Postawiła kubek na kamieniu koło siebie i poprawiła chustkę. Zwróciła twarz do słońca i zamknęła oczy. Na jej policzkach pojawiły się rozpalone plamy.

Jaki to ma sens pomyślałam. Już za późno. Na tym polegało przebaczenie. Na zdaniu sobie sprawy że nie da się w niej wskrzesić poczucia winy i obrócić go w proch.

3

Dwie torby z prowiantem.

Jedna dla brora i dla mnie. Jedna dla ooca.

Sok dla nas. Inny sok dla ooca.

Bawcie się dobrze na plaży mówi aatka.

Stoimy na ganku i jej machamy. Oociec wyjeżdża samochodem z garażu.

Nie możesz z nami pojechać prosi bror.

Nie znoszę upałów mówi aatka. Poprawia okulary przeciwsłoneczne.

My też nie zauważa bror.

Kąpielówki spadają mu z tyłka.

Drapie mnie po ramieniu.

Myślisz że on bror urywa.

No nie. Trochę źle się czuję odpowiadam. Może powinnam zostać w domu.

Oociec na nas trąbi wskakujemy do samochodu.

Niedzielne popołudnie z oocem.

Dotąd coś takiego nie miało jeszcze miejsca.

Oociec zasypia na ręczniku.

My bawimy się w piasku.

Potem brodząc w wodzie oddalam się od brzegu.

4

Skręciliśmy w kierunku kościoła w kukkojärvi i zaparkowaliśmy obok nordina.

Kościół znajdował się na wzgórzu. Nagrobki opadały równiutkimi rzędami ku rzece.

Krewni aatki zajęli się pogrzebem. My mieliśmy się tu tylko zjawić.

Mróz nie zabrał jeszcze całej roślinności. Liście na drzewach płonęły kolorami ze skraju skali. Ostatnie promienie słońca gasły nad kościołem.

Weszliśmy i usiedliśmy na samym przodzie. Ludzie zapełnili ławki za naszymi plecami. Garnitury majstrowały coś przy ołtarzu. Zerknęłam przez ramię i zobaczyłam nieznane mi twarze. Starców młodzież rodziny z dziećmi. Cicho rozmawiali i kiwali do nas głowami jakbyśmy podzielali ich smutek. Kobiety miały włosy zakryte chustkami.

Gdzie my jesteśmy spytałam brora. Nic nie czaję.

Jesteśmy w aatczyźnie. Opowiadała o tutejszej wspólnocie. Tradycja najwyraźniej ma się tu dobrze. Rozejrzał się. Odwzajemnił pełne współczucia uśmiechy. Siedział tak blisko mnie że czułam jego kościste ramię przy swoim kościstym ramieniu.

Kim są ci wszyscy ludzie nie przestawałam się dziwić. Aatka nie mogła ich przecież znać.

Miała dziewięcioro rodzeństwa odparł bror.

Matka odeszła w zapomnienie.

Jakoś źle się czuję z tym że leży sama w drewnianej skrzyni dodał. Ta skrzynia nie jest nawet oheblowana.

Niedługo robaki odkryją że nogi ma równie chude jak ręce i szyję odparłam.

Przestań skarcił mnie. Wiem że czujesz to samo co ja. Zawsze wiem co czujesz.

Miał rację ale nie powiedziałam mu tego. Chciałam ściągnąć z siebie pogrzebową marynarkę i okryć nią trumnę niczym kocem.

Rozdzwoniły się kościelne dzwony. Czekaliśmy na preludium pierwszego psalmu ale nadaremno żadne preludium nie rozbrzmiało. Zgromadzenie wstało. My też. Zaśpiewaliśmy psalm blott en dag bez akompaniamentu organów. Nie było tragedii. Wyszło po prostu inaczej.

Dwa z trzech garniturów usiadły.

Trzeci jak się zdawało najważniejszy przypiął sobie mikrofon i rozejrzał się po zebranych. Sprawiał wrażenie jakby napawał się tą sytuacją. Scena była jego. Władza była jego na wieki wieków amen.

Dni człowieka są policzone zaczął. Nie mamy wpływu na to jak długo dane nam będzie żyć. Ale możemy wpływać na to jak będzie wyglądało nasze życie.

A to nie jedno i to samo spytałam.

Ciii uciszył mnie bror. Posłuchaj tego kaznodziei ma chyba wyjątkowo coś sensownego do powiedzenia.

Grzech i błogosławieństwo idą ze sobą w parze prawił garnitur. Grzeszymy ale grzechy zostają nam odpuszczone. Grzechy kroczą za nami dokądkolwiek się udajemy. Diabeł za nami kroczy dokądkolwiek się udajemy. Zastawia na nas pułapki w które łatwo wpaść. I większość z nas wpada w nie każdego dnia. To te drobne kłamstewka kiedy kobiety mówią mężom że jedzenie im nie wyszło. Kiedy dzieci sprzeciwiają się rodzicom. Gdy nastolatkowie nie wracają do domu o umówionej porze.

To takie małe grzechy. Ludzie proszą o ich odpuszczenie. Bóg odpuszcza ale żąda żeby więcej się nie powtórzyły. Powtarzające się grzechy się odkładają. Tworzą wieżę babel. Kiedy ta się wali wy marni ludzie prosicie o odpuszczenie grzechów. Biczujecie się i obiecujecie że już nigdy więcej nie dopuścicie się grzechów słabego człowieka. Ale to nigdy więcej zmienia się zawsze w coraz więcej. Raz za razem diabeł otwiera przed wami zapadnie byście w nie wpadali. I to was przerasta. Diabeł znajduje się o krok przed wami i ma to pewien sens. Bez grzechu nie ma zbawienia. Bez wyznania grzechów nie ma łaski.

Wyciągnął nad naszymi głowami ręce przyodziane w marynarkę.

Bez grzechu nie ma zbawienia zawołał przed siebie a jego głos poniósł się po kościele. Bez wyznania grzechów nie ma łaski.

I wierni mu odpowiedzieli.

Bez grzechu nie ma zbawienia. Bez wyznania grzechów nie ma łaski.

W kościele zapanowało poruszenie. Za nami ludzie szlochali nad swoim grzesznym życiem. Lamentowali i kołysali się jakby właśnie skazano ich na ukamienowanie. O kobiecie w trumnie najpewniej zapomnieli.

Pochyliłam się do brora. W pierwszej chwili nie usłyszał co powiedziałam.

Co za farmazony powtórzyłam nieco głośniej. Odsunął się ode mnie.

Garnitur stopniowo podnosił głos.

Sirirahanni powiedział. Albo sirikippo jak zwała się odkąd wbrew wspólnocie wyszła za mąż za południowca. Nigdy nie rozprawiła się z życiem w grzechu. Wręcz przeciwnie zbywała wszelkie oskarżenia chcąc uchodzić za bezgrzeszną. Zamiast pochylić głowę przed mężem któremu oddała swoje ciało i przyjąć na siebie karę za grzechy została więźniarką zaplątaną w diabelskie sieci. Zamiast poprosić o odpuszczenie grzechów i cieszyć się łaską pana upierała się przy swojej niewinności i obarczała winą świętego męża.

Czoło świeciło mu od potu. Oczy lśniły a przez ciało przechodziły dreszcze. Tak go rozpaliły jego własne słowa że trząsłby się cały i szlochał gdyby tylko wypadało.

Przez rzędy ław niosły się płacze i jęk.

Po twarzy brora spokojnie spływały łzy.

We mnie narastał gniew. Chęć wywrócenia chrzcielnicy i rozsypania tacy. Kiedy przyjrzałam się dokładniej brorowi zobaczyłam że nie płacze z żalu. Nie smucił się. Był poruszony w błogo niebiański sposób.

Niepotrzebnie szturchnęłam go w bok aż tak mocno.

Co robisz syknął. Musisz niszczyć ten piękny moment. Nie słyszysz że ludzie opłakują z nami naszą stratę.

Różne rzeczy leżały mi na sercu ale wierni właśnie powstali.

Nieskończoną łaskę dał nam pan

I dzisiaj daje mi.

Zbłądziłem on do domu przywiódł mnie

Ślepemu przywrócił wzrok.

Po zakończeniu psalmu zmówiliśmy po cichu modlitwę. Garnitur modlił się z otwartymi oczami znów unosząc ręce. Jakby uczestniczył w widowisku muzycznym w skansenie. Allsång-på-skansen w wersji-z-kukkojärvi.

Po czterdziestu dziewięciu latach siri zdecydowała się wrócić do domu. Wrócić do nas. Zdecydowała się prosić o odpuszczenie grzechów. Sirirahanni zwrócił się do aatki. Grzechy zostają ci odpuszczone. Zostajesz obdarzona łaską. Masz wolną drogę żeby iść do pana.

Płacz ucichł. Kobiety poprawiły chusty. Ludzie się uspokoili.

Wszyscy poza brorem. On teraz naprawdę płakał. Uszedł ze mnie gniew. Wcisnęłam mu dłoń pod rękę.

Będzie dobrze powiedziałam tak jak tyle razy wcześniej.

Będzie dobrze.

Garnitur zajął miejsce na krześle w tle. Pałeczkę przejęła zwyczajna sutanna.

Odchrząknięcie.

Sirirahanni była najmłodszym z dziesięciorga dzieci zaczął sutanna. Ale kiedy rodzice zachorowali to właśnie jej przyszło się nimi zająć. Niedługo po tym jak ojciec i matka odeszli z tego świata sirirahanni opuściła rodzinną wieś żeby podjąć pracę i móc samej związać koniec z końcem. W smalånger spotkała przyszłego męża erikakippa. Bóg pobłogosławił ich dwojgiem dzieci.

Dwojgiem dzieci albinosów pomiotów diabła dopowiedziałam.

Daj spokój obruszył się bror. Jeszcze cię usłyszą.

Sirirahanni była oddaną żoną i matką a przy tym na zawsze zachowała w sercu rodzinne strony. Wystarczy spojrzeć na te piękne hafty które zdobią nasz dom parafialny żeby się o tym przekonać.

Niech cię pan błogosławi i strzeże.

Pomódlmy się.

Modliliśmy się za aatkę.

Amen.

Teraz każdy kto tylko zechce może pożegnać się osobiście ze zmarłą.

Kolce wbijały nam się w dłonie. Na stacji benzynowej w råne kupiliśmy róże żeby mieć co położyć na trumnie. Ani na niej ani obok niej nie było kwiatów. Nie było też świeczników z trzepoczącymi płomieniami ani innych dekoracji. Jedynie drewniana skrzynia która wręcz prosiła się o jakąś ozdobę. Wstałam.

Chodź szepnęłam. Chcę położyć na trumnie róże.

Bror zaczął się wiercić i rozglądać po otoczeniu. Otoczenie patrzyło na niego.

A co jeśli to nie tak ma być spytał.

Mam to gdzieś odparłam i podeszłam do trumny. Bror ruszył za mną.

Położyliśmy kwiaty na krzyż.

Nie byłaś dobrą aatką powiedziałam. Ale wiem że ten garnitur się myli.

Żegnaj mamo powiedział bror. Wiesz że ja. Załamał mu się głos i znów wstrząsnął nim płacz.

Przez spazmy nogi ledwo go niosły. Pociągnęłam go z powrotem do ławek.

No chodź później będziesz ją opłakiwać popędziłam go. Musimy spadać. Pomyśl tylko o dużym mocnym piwie. O dużym zaparowanym kuflu mocnego piwa kusiłam ale moja przynęta tylko pogorszyła sprawę. Bror płakał teraz jak krnąbrne dziecko i nie chciał się ruszyć.

Mamo zawołał w stronę trumny. Mamo.

Ludzie zgromadzili się wokół nas. Czułam jak ich ciała uciskają próżnię i podpierają brora niczym kule.

W zgiełku pośród chust i garniturów nie było tlenu ani przebaczenia.

Bror wszedł na aatkę jak na pomost. To ona dłubała przy zasłonach i podawała oocu jedzenie i alkohol życząc mu smacznego.

To aatka w chuście. I bror.

Idziemy zarządziłam ale bror zgubił się gdzieś w mocnych uściskach i skorych do pieszczot dłoniach chust. Pociągnęłam go za rękę. Wyrwał się. Przepchnęłam się przez tłum. Głównym przejściem wybiegłam na plac przed kościołem i ruszyłam na parking do samochodu. Przekręciłam kluczyk w stacyjce dżipa. Silnik kilka razy zakaszlał i padł.

Ktoś zapukał w szybę. Opuściłam ją.

Szwankuje.

Déjà vu pomyślałam.

Spodnie myśliwskie ze skórzanymi łatami na kolanach poprosiły mnie żebym otworzyła klapę. Spróbuj teraz powiedziały i dżip odpalił równie niezawodnie jak mruczy kot.

Jussirahanni przedstawiły się spodnie. Podał mi rękę przez okno. Musisz być zapewne janąkippo. Jesteśmy kuzynami.

Nie jesteśmy do siebie podobni zauważyłam.

To prawda. Jesteś bardziej kippo przyznał. Ze mnie jest wykapany rahanni.

Sięgnął do kieszeni. Wyjął puszkę ze snusem i mnie poczęstował.

Nie lubię snusu.

Najwyższa pora polubić.

Może i tak odparłam i uformowałam palcami grudkę po czym wcisnęłam ją sobie pod wargę.

Drobinki tytoniu zawirowały mi w ustach. Dziąsła zapiekły.

Najpierw zrobiło mi się gorąco. Potem ogarnęły mnie mdłości. Otworzyłam drzwi samochodu i zwymiotowałam na wymyślnie przystrzyżony świerk.

Proszę powiedział kiedy zwróciłam ostatni kawałek hot doga ze stacji benzynowej w råne. Wyciągnął z kieszeni chustkę i mi ją podał.

Dzięki stęknęłam i wysmarkałam się staromodnie w kraciasty materiał.

Gdzie planujecie się zatrzymać.

Nie wiedziałam gdzie będziemy spali. Przyjechaliśmy tu nawet się nie zastanawiając nad noclegiem jedzeniem czy jutrzejszym dniem.

Aatka. Ta którą właśnie pochowaliśmy pisała że mamy we wsi dom. Może tam.

Nie to wykluczone powiedział jussirahanni. Możecie przenocować u mnie. Jedliście już coś.

Dopiero co widziałeś nasz dzisiejszy jadłospis zauważyłam.

W kościele rozdzwoniły się dzwony.

Żałobnicy zaczęli wypełzać na plac. Najpierw szła trumna z aatką. Tuż za nią ksiądz i bror podtrzymywany przez jakąś kobietę.

Jussirahanni popatrzył na zbocze na którym aatka zdecydowała się spocząć.

Możemy iść tam razem zaproponował.

Z prochu powstałaś wydeklamował ksiądz.

Ty przyleciałeś z marsa pyskowałam.

W proch się obrócisz.

In pulverem reverteris powiedział jussirahanni.

Ksiądz użył szufelki. Pozostali garści. Rozsypałam trochę ziemi po wieku trumny.

Świeżo wykopaną piaszczystą glebę czuć było hematytem.

Bror stał pośród nowych przyjaciół. Ja i jussirahanni wróciliśmy na parking inną drogą. Miło było wyjść z tego pogrzebu.

Czytałam napisy na kamieniach. Kolejne pokolenia rodziły się i umierały. Niektóre nazwiska pojawiały się częściej niż inne.

Wreszcie bror podszedł do samochodu. Na plecach trzymała mu rękę ta sama chusta co wcześniej. Odwrócił wzrok i wskoczył na siedzenie jak zawstydzone dziecko.

Kobieta obeszła samochód i mnie też podała rękę. Marta przedstawiła się. Jesteśmy kuzynkami.

Nie jesteśmy do siebie podobne.

Fakt przyznała ale może mamy podobne wnętrze.

Taa akurat pomyślałam.

Zajmij się teraz bratem i do usłyszenia jutro.

Skinęłyśmy sobie głowami tak jak kiwa się obcym.

Jedź za mną powiedział jussirahanni i skierował kroki do pickupa.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki