Dla mojej wnuczki Alicji

Październikowa pralnia

Wydanie pierwsze, ISBN: 978-83-66915-31-2

©Halina Grochowska i Wydawnictwo Agrafka 2021 REDAKCJA I KOREKTA

Sylwia Lewandowska

II KOREKTA

Wioleta Żyłowska

SKŁAD I ŁAMANIE

Studio Grafpa

OKŁADKA

Krzysztof Fabrowski

DRUKI OPRAWA

Print Group

WYDAWCA

Wydawnictwo Agrafka

ul. Macierzankowa 15, 64-514 Przecława e-mail: wydawnictwo.agrafka@gmail.com

www.wydawnictwoagrafka.pl

SPIS TREŚCI

WIOSNAROK1952  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

Chórzystka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8

Podwórko  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

Wejście do ogrodu  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16

Zasiać . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20

Odwrócony kociołek  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

Warzywniak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33

Skarb  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

Po co jest dżdżownica  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48

Po praniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59

Żołnierka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69

Koszyczek z robótkami  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75

Lokatorka  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82

Byłyśmy grzeczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85

Dwa numery  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88

Mieć sąsiada . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95

Niemowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 00

LATOROK1954  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 07

Imieniny  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 08

Wiązanka i perfumy  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 08

Damą być  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 11

Pójść po ciastko (dzień imienin, godz. 10.00) . . . . . . . 1 17

Piwonie i perfumy (godz. 16.30)  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 19

Nie garb się (godz.17.00)  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 22

Rosół (godz 17.15)  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 26

Za kotarą (godz.18.00) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 32

Nie bądź kapusiem (godz. 20.00) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 35

Upał . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 41

Ważne, żeby razem  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 44

Krawcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 50

Wynajem  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 58

Powiernica  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 81

Wieczór . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 84

Niewybuch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 88

Krzyś książątko  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 93

JESIEŃ ROK1956 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 00

Winobranie  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 01

Odwilż wpralni  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 06

Będę dyrektorem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 10

Dwa obiady  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 14

Napisanie życiorysu  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 19

Dostaniecie zaszeregowanie  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 22

Lusterko powiedz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 26

Witaj na podwórku  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 31

Do domu z różami  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 36

Janinka pracująca  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 40

Łapówka  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 45

Kasztany  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 53

Łupiny  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 60

Tornister  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 63

Klucz  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 67

Króliki  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 73

ZIMAROK1958  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 78

Pełno wskrzyni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 79

Trzech  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 82

Choinka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 88

Szare mydło  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 91

Lalka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 96

Nieprawdziwy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 02

Katastrofa  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 06

Przyjaciółka  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 14

Alfabetycznie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 21

Poradnik techniczny  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 27

Podsłuchać  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 35

Zimowe urodziny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 41

Nie musisz wiedzieć  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 44

Zatęskniłabym  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 51

WIOSNA

R O K 1 9 5 2

Rodarowska Grażynka – lat 3, Bożenka – lat 1,5, Konieczyński Mariuszek – lat 4, Michałek – lat 2, Małgosia Stawarska – lat 12, Kaleta Justyna – lat 11, Krzysiu – lat 4, Kamil Wiktorski – lat 10

CHÓRZYSTKA

Podwórko-kocioł, miało z trzech stron okna. Wewio - senne i letnie wieczory okna otwierano na oścież, a para - pety wyścielano poduszkami. Często bez poszwy, tylko wsamych wsypach. Możnabyło, wyglądając przez okno, wygodnie oprzeć łokcie i dyskutować z kumoszką z okna naprzeciwko. Jasia Rodarowska miała tego dnia wyraźnie dobry humor. Oparta na wyścielonym parapecie swo - jego okna chwaliła się tym, jak taniutko kupiła osełkę masła. Sąsiadki już dawno temu zaobserwowały, że Janinka potrafiła kilka razy okrążyć targowisko przy ulicy Fabrycznej, żeby kupić najtańsze i najświeższe masło. – Naprawdę tak mało kosztowało?

– Naprawdę!

– Może było trochę mniejsze? – wyraziła swój scep - tycyzm Ignasia z parteru.

8

– Jak rozwinęłam je z liścia, to rzeczywiście było tro - chę mniejsze.

– Wąchałaś czy świeże?

– Świeżusieńkie!

– Nie kazałaś przekroić i sprawdzić, czy w środku czasem nie ma czegoś innego? Kuzynka kupiła na targu masło, które wśrodku miało ugotowany kartofel.

– Nie sprawdziłam, ale wydaje mi się, że była to uczciwa kobiecina. Oddawnastaje tamz masłemi serami. – To ci się udało.

– Tak, bo miałam odłożone na masło, a kupiłam i masło, i jajka.

– Ile jajek?

– Dwa.Najednym nasmażyłam placków ziemniacza - nych i już był gotowy obiad, a drugie będzie na kolację dla dziewczynek.

– Jak się podzielą jednym jajkiem? Nie pobiją się? – Tak podzielę, żeby nie było awantury.

– Jak podzielisz?

– Dodam mąki rozmąconej w mleku, posiekanej cebulki, naskubię szczypiorku z doniczki i usmażę jajecznicę.

– Sprytnie pani pomyślała. No to na pewno dziew - czynki jakoś się pogodzą.

Uwaga sąsiadki była słuszna. Prawie już czteroletnia Grażynkai jej młodszaodwalata siostra Bożenka potrafiły

9

oswoje się spierać dokrwi. Młodszamiała słabsze piąstki niż jej siostra, jednak miała silniejszy głos. Starała się pła - kać i krzyczeć wmiarę możliwości jak najgłośniej, po to, żebydorośli właśnie nadnią się użalali, albo przynajmniej zwrócili uwagę na konflikt. Czasem, zanim rozległ się jej donośny płacz, wypowiadała ostrzeżenie.

– Bo będę płakać!

Wdodatku wypracowała sobie specjalny rodzaj pisku. Takie swoje przejmujące do szpiku kości „iii… ii…”, które wszystkich wokół stawiało na równe nogi.

– Mamaleńka mocny głos – komentowali sąsiedzi. – Na pewno zostanie chórzystką. Póki co, maleńka terrorystka robiła ze swojego aparatu głosowego uży - tek daleki od celów kulturalnych. Kiedyś dziewczynki towarzyszyły mamie wrobieniu zakupów. Znalazły się w samym środku tłumu klientów w spożywczaku, do którego „rzucili” cytryny i pomarańcze. Dostawa była dwatygodnie wcześniej uprzedzona. WPolskim Radiu, w radiowych wiadomościach wygłoszono komunikat o wypłynięciu z bratniego kraju – z Kuby, statku załado - wanego cytrusami. Kupujący ustawili się w zakręconym ogonku i zrobił się tłok. Dwuletnia Bożenka poczuła się wnim niekomfortowo i załkała:

– Nie cie do lejki. Uuu. Cie do domu. Uuu. – Nikt spe - cjalnie na płacz dziewczynki nie zareagował, więc stał się on głośniejszy.

10

Próby jej uspokojenia się nie powiodły. W swojej dziecięcej rozpaczy wydała z siebie najbardziej przej - mujący pisk, jaki potrafiła. Głosik małej Bożenki okazał się nie do zniesienia dla stłoczonych i zniecierpliwionych kolejkowiczów.

– Proszę sprzedać tej pani z tymwrzeszczącym dzie - ciakiem, co tylko będzie chciała, bo nie wytrzymamy! – odezwał się podniesionym głosem jakiś neurasteniczny staruszek.

– Tylko nie cytryny, bo po nie właśnie stoimy. – Jedna z pań zachowała poczucie sprawiedliwości.

Nie tylko staruszek nie wytrzymywał głosiku dwu - latki. Wszyscyprzebywający wmocnozatłoczonym skle - pie zapragnęli pozbycia się z niego głośnej beksy. Cały zgromadzony przed ladą tłum rozstąpił się, by przepuścić do sprzedawczyni panią Janinę z córeczką.

– Sprzedam po jednej cytrynie dla każdego dziecka, bo na pewno potrzebują witamin – odezwała się sprze - dawczyni, dając zgromadzonymdo zrozumienia, że tutaj to ona rządzi.

– Nie można jednej, żeby się podzieliły?

– Sprzedam po jednej!

Pani Janina skwapliwie kupiła to, co chciała, czyli chleb, mąkę, margarynę, zapałki i nawet dwie cytryny,

11

i szybciutko opuściła sklep. Przed wyjściem jeszcze usły - szała złośliwy komentarz:

– Patrzcie, jaka to cwaniara! Wypożyczyła sobie cudze dziecko do robienia zakupów. Przecież gdyby to było jej własne, to na pewno potrafiłaby je uspokoić.

– Tak, tak. Przecież wcale nie dostało klapsów. Gdyby była ze swoim własnym, to by tak przylała, że gówniara zapomniałaby o wrzasku. Mieszkańcy podwórka podob - nie jak stłoczeni klienci sklepu nie cierpieli głośnego wyra - żania niezadowolenia maleńkiej Bożenki.

– To wycie jest gorsze od syreny strażackiej.

– Uspokójcie dzieciaka! – Szczepan nie pierwszy raz bardzo ostro reagował na charakterystyczne wysokie „c” małej. Szczepan-weteran szlaku od Lenino do Berlina, który wiele razy słyszał syreny alarmowe, świst poci - sków i inne przejmujące do szpiku kości odgłosy wojny. Cierpła muskóra przy każdym głośniejszymi dźwięku, takim, jaki wydawała z siebie ta wątła dwulatka. Parę dni temumaleńkie Rodarowskie przy obiedzie krzyczała bardzo głośno o ten trochę większy kawałek wątróbki, jaki dostała jej starsza siostra.

– Wolałbym słyszeć szwabską krowę niż ten pisk – skomentował kiedyś piszczenie małej Bożenki Zenon Konieczyński, przywołując równie bogatą co u Tomasza, wojenną przeszłość.

12