Skład i łamanie: Robert Majcher

Projekt okładki: Maciej Sikorzak

Copyright © by Krzysztof Piersa 2020

Copyright for the Polish edition © 2020 by Wydawnictwo Jaguar Sp. z o.o.

Wyrażamy zgodę na wykorzystanie okładki w Internecie.

ISBN 978-83-7686-891-2

Wydanie pierwsze, Wydawnictwo Jaguar, Warszawa 2020

Adres do korespondencji:

Wydawnictwo Jaguar Sp. z o.o.

ul. Ludwika Mierosławskiego 11a

01-527 Warszawa

www.wydawnictwo-jaguar.pl

instagram.com/wydawnictwojaguar

facebook.com/wydawnictwojaguar

Wydanie pierwsze w wersji e-book

Wydawnictwo Jaguar, Warszawa 2020

Spis treści

Rozdział 1. Apokalipsa nadgryzionego jabłka

Krzyczą: JESTEM TUTAJ!

Guns don’t kill people

Cisza i spokój.

Internauci wypierają problem

Witaj w internecie – będę twoim przewodnikiem

Rozdział 2. W szambie lepiej nie zdejmuj kapci

Hejting

Trolling

Bulling

Wykluczenie społeczno-internetowe

Photoshopowe żarty

Stalking

Flooding

Sexting

Zjawisko Rudego Lisa

Rajd

Regulamin internetu

Rozdział 3. Negatywne skutki korzystania z portali społecznościowych

Zanikający wstyd

Brak wzajemnego zaufania i dotrzymywania tajemnicy

Żyję w kłamstwie, bo nie jestem taki, na jakiego się kreuję

Wszyscy są lepsi ode mnie

Bezkarność w sieci

Oficjalne tylko na Facebooku

Prawo do wypowiedzi wszelakiej

Ocena wszystkiego u wszystkich

Zobojętnienie emocjonalne

Przychodzi zbyt łatwo, więc się nie cieszymy

Totalny przepływ informacji

Marnowanie czasu ponad wszelką miarę

Zanikająca umiejętność komunikacji

Lekcja chemii – dopamina

Deprywacja sensoryczna – klątwa XXI wieku

Hikikomori

Rozdział 4. Patologie współczesnego internetu

Porno jest po prostu wszędzie

Mikropłatności

Patostreamerzy

Nieodpowiedzialne streamy

Makabryczne filmy viralowe

Niebieski Wieloryb

Ognista Wróżka

Momo

Challenge

Oblej się wrzątkiem

Cynamon challenge

Sól plus kostka lodu

Dezodorant challenge

Tide pod challenge

Ice bucket challenge

Kto jest najodważniejszy?

Rozdział 5. Umarł diler – niech żyje diler!

Gdy samotność i nuda stają się nie do zniesienia – na ratunek smart-oaza

Internetowa niańka millenialsów

Wcale nie takie groźne uzależnienie

Nieskończony oj-tam-oj-tamizm

WEB 3.0

Rozdział 6. Jak rozpoznać początki uzależnienia?

Wszystko ma swoje priorytety

Nieumiejętność skupienia się

FOMO – syndrom odstawienia

Telefon niczym część ciała

Nadpobudliwość i agresja

Rozdział 7. Jak zwalczać uzależnienie?

Zacznijmy od rozmowy

Metoda koszykowa

Mierzenie czasu przy telefonie

Ładowarka tylko w nocy

Przestrzeganie zasad savoir vivre

Szturm na pasję

Wojna totalna

Aplikacja sprawdzająca

Rozdział 8. Nikt nie pisze takich scenariuszy jak życie

Szał

Widziałeś, tato?

Dziecko mieszkające wsi a dziecko mieszkające w mieście

Wyglądasz jak pedał

Spójrz na moje pokolenie

Czy pokażesz to swojej mamie?

FAQ

Słowem podsumowania: rybka czy szambo?

Słownik internauty

Podziękowania

Przypisy

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji ebooka.

Rozdział 1
Apokalipsa nadgryzionego jabłka

Od czterech lat jeżdżę po Polsce i prowadzę wykłady o uzależnieniu od gier komputerowych i niebezpieczeństwach czyhających na najmłodszych w internecie. Przemierzyłem Polskę wzdłuż i wszerz, od Katowic po Gdańsk. Rozmawiałem zarówno z dziećmi z pierwszych klas podstawówki, jak i z zatroskanymi rodzicami. Do jakiego wniosku doszedłem po odbyciu ponad ośmiuset spotkań?

Za kilka lat czeka nas społeczna apokalipsa.

Wszystko wskazuje na to, że internet i smartfon wkrótce doprowadzą nas na skraj przepaści, a na jej dnie nie będzie trampoliny, od której moglibyśmy się odbić.

Na wstępie chciałbym jednak nieco państwa uspokoić. Nie jestem natchnionym eko-kaznodzieją, roztrzaskującym telefony o beton, przecinającym kable od telekomunikacji i nawołującym: „Szatan siedzi w sieci”. Jestem w pełni świadomy dobrego wpływu internetu i korzyści, jakie można z niego czerpać. Ba! Uważam, że to prawdziwa złota rybka – zdradź swoje najgłębsze pragnienie, skryte marzenia, a Wujek Google, Ciocia Wikipedia i Brat YouTube z pewnością udzielą odpowiedzi na nurtujące cię pytania i rozwiążą wszelkie problemy.

Sam dzisiaj nie wyobrażam sobie pracy bez internetu. Byłem dziennikarzem gamingowym i kulturalnym, chociaż redakcja portalu mieściła się sześćset kilometrów od mojego domu. Prowadziłem drużynę e-sportową, komunikując się z zawodnikami za pomocą komunikatorów. Codziennie rozmawiam z młodymi ludźmi, którzy mają chęć podzielić się ze mną swoją historią. Ja zaś mogę dotrzeć do wielu autorów, redaktorów, kolegów po fachu i ponarzekać na trudy oraz rozterki codzienności pisarza.

Kłopot w tym, że wyciągnęliśmy właśnie tę złotą rybkę z jeziora i wrzuciliśmy do akwarium pełnego szlamu.

Potraktowaliśmy internet jak nieomylną wyrocznię, pozwalając, by smartfon wypełnił każdą wolną chwilę naszego życia. Pierwsze, co robimy po przebudzeniu, to sprawdzamy posty na Facebooku, choć dobrze wiemy, że wszyscy w tym czasie spali i nic ważnego się nie wydarzyło.

Zostawienie telefonu w domu wywołuje u nas atak paniki. Komórka towarzyszy nam na spotkaniach biznesowych, randkach, wyjściach ze znajomymi, a nawet w trakcie jazdy samochodem. Zgodnie z najnowszymi raportami policji cztery na dziesięć wypadków drogowych jest spowodowanych przeglądaniem internetu podczas jazdy. Uzależniliśmy się od tego przenośnego komputerka. Możemy to chyba uczciwie przyznać, prawda? Nie to jest jednak najgorsze.

Zrobiliśmy to również naszym dzieciom.

Pokolenie urodzone w latach dziewięćdziesiątych i dwutysięcznych, choć uczestniczyło w rewolucji internetowej, jedynie otarło się o niebezpieczeństwo uzależnienia. Cyfrowego odosobnienia doświadczył na szczęście tylko niewielki procent ludzi z tych roczników, co wnioskuję po setkach rozmów w bibliotekach i szkołach. Nie zauważamy poszkodowanych, bo dla nas stali się niewidzialni. To smutne, szare osoby, pozbawione ambicji i celu, które przeniosły swoje życie do sieci, a szybsze bicie serc wywołują u nich jedynie posty, emotikony i memy. Zbyt przerażeni, by zmienić swój świat. Zbyt przerażeni, by porozmawiać z żywym człowiekiem bez tarczy, jaką stanowi ekran komputera.

Podejrzewam, że znasz taką osobę. Osobę zagubioną w sieci, która potrzebuje pomocy, ale nie potrafi wystarczająco głośno krzyknąć.

A może również czujesz, że coś nie gra w twoim życiu?

Osoby uzależnione od internetu to zazwyczaj osoby skrywające głębokie urazy, najczęściej z czasów dzieciństwa. Traumy wywołane przerażającym incydentem lub patologicznym zachowaniem występującym nieustannie. Spotkało ich coś niedobrego, z czym nie potrafią sobie poradzić. Dlatego uciekają do bezpiecznej internetowej przystani. To powód, dla którego alkoholik pije, a palacz pali. To również przyczyna tego, że internet przestaje być dla nich zwykłym narzędziem.

A co z pokoleniem urodzonym po dwa tysiące dziesiątym roku? Właśnie rozpoczynają naukę w szkołach podstawowych. Urodzili się z tabletem wciśniętym w ich malutkie rączki w imię spokoju i wygody rodziców. Żeby było grzeczne. Żeby zjadło kaszkę bez grymaszenia. Żeby nie hałasowało. Nie znają pojęcia offline, a internet nie jest dla nich odrębną rzeczywistością. Nie widzą granicy pomiędzy światem realnym a wirtualnym. Dla nich ta granica nie tylko przestała istnieć. Jej po prostu nigdy nie było.

Nie są świadomi również uzależnienia kiełkującego w ich sercach.

Dzieci, które osiągnęły odpowiedni wiek, żeby rozpocząć naukę w szkole, są już całkowicie uzależnione od telefonu komórkowego. Reagują agresją i paniką na samą myśl o rozstaniu się ze smartfonem. Przyzwyczajeni do jego stałej obecności, traktują go jak aparat tlenowy. Ich uzależnienie jednak nie ma źródeł. Nie ma traumy, którą muszą przepracować. Nie ma rany, którą mogliby zaleczyć. Zostali sztucznie uzależnieni na życzenie własnych rodziców.

Smartfon stał się dla nich artefaktem. Internet – Bogiem.

Zgodnie z badaniami fundacji „Dajemy dzieciom siłę” aż dziewięćdziesiąt siedem procent nastolatków deklaruje codzienne używanie internetu. W trakcie wykładów zawsze sam zadaję pytanie o portale społecznościowe i czas spędzany w sieci. Choć Facebook i Instagram zastrzegają w regulaminie, że konto może założyć wyłącznie osoba, która ukończyła szesnaście lat, blisko połowa czwartych klas podstawówki deklaruje posiadanie tam konta. Sam niejednokrotnie dostaję zaproszenie do znajomych od dziewięciolatka. Bezrefleksyjnie przeglądają wszystkie posty, gdy pozostali domownicy już śpią.

Nie wiedzą, że przeginają, bo nikt nie pokazał im granicy. Widzą rodziców przyklejonych do telefonów. Ja również spotykam się z tym widokiem na co dzień – podczas spotkań autorskich, w autobusie, metrze, na ławce w parku…

Niestety ci biedni młodzi ludzie muszą zmierzyć się ze wszystkimi konsekwencjami cyfrowego uzależnienia, które wraz z upływem czasu jeszcze się pogłębia. Wady fizyczne – krzywy kręgosłup, pogorszenie lub utrata wzroku, epilepsja, zwyrodnienie nadgarstków, otyłość, zwiotczenie mięśni. A także psychiczne – aspołeczność, depresja, lęk, alienacja, hejt, zobojętnienie i wiele, wiele więcej.

Dlatego właśnie zdecydowałem się na napisanie tej książki.

Jeżeli niczego z tym nie zrobimy, za niecałe dziesięć lat do społeczności dorosłych Polaków dołączą ludzie na wskroś aspołeczni, nieposiadający podstawowych umiejętności komunikacji, obce im będą kontakt wzrokowy i mowa ciała. Będą bali się zabrać głos, kogokolwiek poprzeć i czemukolwiek się sprzeciwić. Nie zdobędą pracy, wykształcenia czy medali. Nie będą przejawiać ambicji, która mogłaby doprowadzić ich do sukcesu. Zamiast tego czeka ich nieustanna walka z własnymi rozchwianymi emocjami, których nikt nigdy z nimi nie przepracował. Przyzwyczajeni do wiedzy dostępnej od ręki, stają się całkowicie rozbici w momencie zagrożenia, kiedy to decyzję muszą podjąć sami, kierując się jedynie instynktem i doświadczeniem. Nie będą znać prawdziwej miłości, prawdziwego smutku i spontanicznej radości. Legiony zombie przyrośniętych do ekranów.

Obserwuję to każdego dnia w swojej pracy. Widzę problemy ze skupieniem uwagi, coraz większą trudność z formułowaniem rozbudowanych zdań i ich publicznym wygłaszaniem. Granica czasu spędzanego przy telefonie stale się przesuwa. Coraz młodsi użytkownicy internetu sygnalizują mi, że spotykają się z wszelkiego rodzaju formami przemocy i agresji.

I ta przerażająca obojętność rodziców i starszego rodzeństwa... Bo przecież nic strasznego jeszcze się nie dzieje, prawda?

Ale niestety jest nieuchronna przyszłość, która nas czeka… chyba że podejmiemy działanie.

Młodzi już rozpoczęli bunt. Desperacko szukają kontaktu. Zostawieni sami sobie w internetowej dżungli, adaptują się w nowej sytuacji, czyniąc ten dziki świat własnym. Wrzucają tysiące postów, nagrywają filmiki, komentują każde wydarzenie.

Pozytywnie czy negatywnie, nie ma żadnego znaczenia. Chcą zostać zauważeni, choćby musieli połknąć tabletkę do zmywarki, byle tylko ktoś zwrócił na nich uwagę, choć na kilka chwil.

Krzyczą: JESTEM TUTAJ!

Nie musisz mi oczywiście wierzyć, problem w tym, że to nie jest kwestia wiary. Odwiedzam blisko sto pięćdziesiąt miast rocznie. Prowadzę szkolenia dla nauczycieli, pedagogów i dyrektorów szkół. Służę pomocą terapeutom, którzy nie znają zagadnień związanych z internetem tak dobrze. Jestem tym gościem, który doświadczył wszystkiego na własnej skórze. Nie jestem przewodnikiem turystycznym. Jestem tubylcem, który może ci opowiedzieć, jak to wszystko wygląda od podszewki, który pokaże ci nie tylko piękną fasadę miasta, ale też jego mroczne zaułki. Bez zbędnych upiększeń i nadprogramowego straszenia.

Czasami, obserwując zmiany w społeczeństwie, mam wrażenie, że dążymy do filmowego Dnia Sądu, czuję się jak John Connor z filmu Terminator. Mam niestety poczucie, że nie jesteśmy w stanie zatrzymać zbliżającego się kataklizmu, a ja sam mogę ochronić jedynie tych, do których uda mi się dotrzeć.

Guns don’t kill people

Większość wywodów oraz tez krążących wokół smartfonów i internetu skupia się na destrukcyjnym działaniu tych urządzeń. Niestety, zupełnie pomijana jest przy tym rola rodziców. To tak, jakby zły Apple lub inny wujaszek od smartfonów pod groźbą rozstrzelania wciskał wszystkim telefon do ręki, każąc przeglądać Facebooka.

Bardzo chcielibyśmy w to wierzyć. Jak cudownie byłoby obarczyć odpowiedzialnością kogokolwiek innego! A tymczasem pierwszym i najważniejszym krokiem jest przyznanie, że problem istnieje i że w pewnym zakresie to my sami jesteśmy za niego odpowiedzialni.

Trzeba bowiem pamiętać, że nawet najbardziej zabójczy narkotyk i najbardziej śmiercionośne narzędzie jest nieszkodliwe, dopóki nie użyje go człowiek. To my kupujemy telefony komórkowe. To my zaopatrujemy w nie dzieci od najmłodszych lat. Cieszymy się, gdy dwulatek samodzielnie odblokuje ekran i wciśnie ikonę YouTube’a, włączając pierwszy lepszy filmik. To właśnie my zostawiamy to bezbronne dziecko bez żadnej opieki i przewodnictwa, pozwalając mu poznać zarówno złotą rybkę, jak i pływający wokół szlam.

Przypomina mi to długie rozmowy z nauczycielami, skarżącymi się na fakt, że dzieci przynoszą do szkoły telefon mimo zakazu. Niektórzy nawet mają dwa telefony (na wypadek gdyby pedagog zabrał im ten pierwszy) albo przynoszą smartwatch (bo w regulaminie szkolnym jest mowa o telefonie, a nie o zegarku). Zawsze jednak przypominam, że dziecko samo nie kupiło sobie drugiego telefonu za kilkaset złotych.

Dlaczego więc to robimy? Z wygody? Lenistwa? Ignorancji?

Niejednokrotnie podczas spotkań autorskich usłyszałem od rodziców, że „wiele rodzicielskich złotych zasad idzie w zapomnienie, gdy chcemy mieć odrobinę czasu dla siebie”. Gdy chcemy pooglądać telewizję lub popracować, a szkrab zaczyna natrętnie szarpać nas za rękaw, pokazując narysowaną laurkę. Wtedy tablet działa niczym środek uspokajający. Dziecko, zafascynowane kolorowym ekranem, przestaje nas zaczepiać. Przestaje również płakać. Przestaje nawet szukać z nami kontaktu, bo w internecie znajduje wystarczające zastępstwo.

Cisza i spokój.

Nie musimy sprzątać klocków, zdrapywać plasteliny z dywanu, zmywać farb z mebli i kredek ze ściany. Nie musimy nawoływać dziecka, które zasiedziało się na dworze. Przed ekranem komputera, w swoim pokoju, jest bezpieczne. Nikt go nie napadnie ani nie pobije. Nie pozna szemranego towarzystwa proponującego alkohol i papierosy. A my nie będziemy naklejać plastrów, cerować spodni, wytrzepywać piasku z czupryn… Niczego nie będziemy musieli robić.

Bardzo byśmy chcieli zrzucić całą winę na telefon. Jakby to YouTube, Facebook, Snapchat i wielu innych urządzali sobie posiedzenia, na których pierwszym punktem obrad jest temat: „Jak uzależnić młodych ludzi od naszych aplikacji”.

To jednak my, pomimo całej swojej wiedzy i przezorności, kupujemy tablety. To przerażający paradoks, biorąc pod uwagę liczbę osób nostalgicznie narzekających, że: „Kiedyś to było inaczej!. „Dzieciaki bawiły się na placach zabaw, grały w piłkę… za moich czasów to trzeba było człowieka nawoływać, żeby w ogóle wrócił do domu! A teraz… ech, ta dzisiejsza młodzież.”

Tylko, że KTOŚ tę młodzież wychowuje. Ktoś pokazał jej wzorce zachowań. Ktoś powiedział, że smartfon jest dobrym i ciekawym sposobem spędzania wolnego czasu. Nie zabraliśmy dzieci na ryby, nie poszliśmy na mecz i nie jeździliśmy na rowerze.

Owszem, kupiliśmy rower. Ba! Nawet wstawiliśmy zdjęcia na Facebooka, żeby pochwalić się znajomym.

Ale dziecko, które po zawołaniu: „Mamo, widziałaś?!” nie spotyka się z żadną reakcją swojego rodzica siedzącego z nosem przyklejonym do ekranu… zwyczajnie traci ochotę na wszystko.

Zdajemy sobie sprawę z druzgocącej porażki, jaką ponieśliśmy dopiero wtedy, gdy dziecko ma czternaście lat i nawet nie próbuje szukać z nami kontaktu, nie mówiąc już o jakimkolwiek wsparciu. I trudno mu się dziwić.

Jeżeli przez kilka lat rodzic mnie ignorował, dlaczego teraz miałoby się coś zmienić?

Niestety musimy przełknąć tą gorzką pigułkę. Jest to niezbędne, żeby móc zacząć naprawiać błędy. To nie dziecko jest winne. To nie telefon jest winowajcą.

To my ponosimy za to dużą odpowiedzialność.

Naprawdę wiem, jak trudno jest przyjąć to do wiadomości. Zapieramy się ze wszystkich sił. Nie wiedzieliśmy. Nie mieliśmy pojęcia, jak niebezpieczne narzędzie oddajemy w ręce dziecka.

Jest to niestety marna wymówka.

Internauci wypierają problem

Rodzice nie są jednak jedynymi winowajcami w przegranej bitwie o pokolenie urodzone po dwutysięcznym roku. Moi rówieśnicy również dołożyli swoją cegiełkę.

Mam tu na myśli pokolenie lat dziewięćdziesiątych i osiemdziesiątych. Internetowych weteranów z czasów, gdy stałe łącze zaczęło pojawiać się w naszych domach. Jeszcze starszych niż pamiętne „Dzieci Neostrady”. To ja i mnie podobni znamy fora internetowe, czasy przed Facebookiem, pierwsze komunikatory internetowe, całą tę nomenklaturę, lagów, screenów, off-topiców, past, peerów i sherów.

Wiedzieliśmy o każdej aferze, która za pięć minut miała eksplodować w internecie. Znaliśmy każdy dramat i niebezpieczną zabawę krążącą w sieci. Widzieliśmy zdjęcia a nawet filmiki, ludzi, którym działa się krzywda.

A mimo to nie powiedzieliśmy nic.

A podobno większą krzywdę powoduje nie ten, który czyni zło, lecz ten, który jest świadomy wszelkich zagrożeń, ale nawet nie próbuje ich powstrzymać.

Dobrym przykładem będzie pandemia „Niebieskiego Wieloryba”, która swego czasu opanowała Polskę. Mordercza gra komputerowa. Internetowa zabawa w „ucznia i nauczyciela”, która w pięćdziesiąt dni potrafiła złamać nastolatkowi psychikę i przekonać go do odebrania sobie życia. Przerażeni rodzice dzwonili do mnie dzień w dzień, a na każdym spotkaniu autorskim słyszałem pytania: „Czy to naprawdę istnieje?”.

Czy gra była prawdziwa? Dostaję wiele sygnałów, że był to tylko wymysł, internetowa historyjka, która kompletnie wymknęła się spod kontroli. Dostawałem jednak mnóstwo anonimowych wiadomości i telefonów od rodziców opowiadających o nastolatkach, którzy trafili do szpitala. Czy zatem znaleźli się naśladowcy tego okrutnego żartu? Mieliśmy do czynienia z „samospełniającą się przepowiednią?” A może w historyjce o „Niebieskim Wielorybie” jest jednak ziarnko prawdy? Dzisiaj trudno to stwierdzić.

Rodzice byli przerażeni. Portale prześcigały się w komentarzach, bazując jedynie na strzępkach informacji. Mój telefon rozbrzmiewał co minutę z zapytaniami od dyrekcji szkół. Na każdym spotkaniu przeprowadzonym w tamtym okresie musiała paść odpowiedzieć na pytanie: „Czy mamy się czego bać?”.

Pytali nas, internautów, czym jest „Niebieski Wieloryb”. Jakie niebezpieczeństwo nam grozi? Co wiemy o tym zagadnieniu?

Odpowiadaliśmy: Przecież to jest fejk! „Niebieski Wieloryb” nie istnieje!

Kpiąco prychaliśmy na wszelkie komentarze. Nawet branżowe media oficjalnie podawały w wątpliwość istnienie „Niebieskiego Wieloryba”. Choć nie znaliśmy szczegółów, słyszeliśmy tylko plotki, niewiarygodne historie z Ukrainy i Rosji.

W internecie pojawiła się cała lista zadań. Mogliśmy użyć wszelkich środków, dopytać, sprawdzić, sprecyzować.

Udawaliśmy, że to nie istnieje. Wypieraliśmy to.

Skąd takie nastawienie? Baliśmy się, że zostaniemy wrzuceni do jednego worka ze wszystkim, co złe w internecie.

Media bardzo często atakowały internet. Zauważano jedynie negatywne występki, całkowicie ignorując pozytywny wpływ sieci. Użytkownicy portali byli mieszani z błotem przez ludzi nieznających zasad, jakimi rządzi się nowe medium. Każde wyzwisko, bójka, kradzież, a nawet strzelanina w szkole. Wszystkiemu były winne gry komputerowe i internet. No i internauci, przedstawiani jak członkowie jakiejś groźnej sekty, która ma na celu zniszczenie czyjegoś życia.

Sam doskonale pamiętam każdy wywiad telewizyjny i radiowy, w którym brałem udział. Niejednokrotnie dziennikarz napędzał strach słuchaczy i próbował wywołać sensację przez stawianie tezy, że „gry komputerowe i internet to plaga tego świata”. Często też słyszałem określenie: „morderca wyhodowany na komputerze”.

Ileż to razy musiałem, i muszę do tej pory, tłumaczyć, że są zarówno pozytywne, jak i negatywne skutki oddziaływania nowoczesnej technologii, że bardzo wiele zależy od podejścia i kultury użytkowników.

Nie wszyscy jednak podchodzili wówczas do zagadnienia z terapeutyczną cierpliwością.

W odpowiedzi internauci nie zostawiali suchej nitki na poprzednim pokoleniu, które nie znało i nie chciało poznać internetowej nomenklatury. Nazywaliśmy starsze pokolenie ignorantami i boomerami.

No i zaczęto reagować prewencyjną agresją skierowaną do wszystkich wywołujących dyskusję na temat patologii internetu.

Mnie również niejednokrotnie się za to dostało od kolegów internautów. Usłyszałem, że jestem bajkopisarzem, bo nie ma czegoś takiego jak uzależnienie od nowoczesnych technologii. Nie pomogło powoływanie się na artykuły naukowe i opracowania Światowej Organizacji Zdrowia. Dla wielu byłem pieniaczem, szukającym łatwych pieniędzy w nakręcaniu spirali strachu.

Ostatnio nawet usłyszałem, że należę do mafii pedagogów wynajętych przez koncerny telewizyjne do szkalowania internetu.

Internauci przyjmują zagrożenia jako coś oczywistego. Niejednokrotnie w czasie spotkań autorskich, gdy poruszam temat internetowych patologii wśród uczniów słyszę głośne: „Aaa, to o TO chodzi...”, podczas gdy nauczyciele dopiero zaczynają zgłębiać temat.

Przerażające jest to, że odkąd opublikowałem książkę Komputerowy Ćpun, a więc od dwa tysiące piętnastego roku, nic w tej kwestii się nie zmieniło. Wielu graczy ma mi za złe tę publikację, ponieważ ich zdaniem nie istnieje przecież coś takiego jak „uzależnienie od gier komputerowych”. Gra może być co najwyżej wciągająca. Śmierć przed monitorem w kafejce to raptem „wypadek przy pracy”.

Tymczasem z roku na rok pojawia się w sieci coraz więcej zagrożeń.

Rodzice albo o nich nie wiedzą, albo nie chcą wiedzieć. Zaś gracze wiedzą, lecz milczą.

A apokalipsa zbliża się nieubłaganie.

Witaj w internecie – będę twoim przewodnikiem

Internet jest naprawdę niezwykłym miejscem, na które nie można już patrzeć tylko jak na narzędzie. Od dobrych dziesięciu lat mamy do czynienia z realną przestrzenią, która ma większy wpływ na człowieka niż wszystkie pozostałe media razem wzięte.

Podstawowa różnica pomiędzy internetem a tak zwanymi tradycyjnymi mediami polega na tym, że w sieci każdy może być twórcą treści. W przypadku radia, prasy i telewizji, byliśmy jedynie odbiorcami gotowego produktu. Czytaliśmy artykuły, oglądaliśmy wiadomości, słuchaliśmy audycji radiowych. Czasami tylko jakaś gazeta pokusiła się na dodanie rubryczki „listy czytelników” a w niektórych programach odbierają telefony od widzów czy słuchaczy. Internet niemal od początku pozwalał nam na aktywne współtworzenie publikowanych treści. Mogliśmy wrzucać zdjęcia, filmy i artykuły. Mogliśmy zadawać pytania i szukać na nie odpowiedzi.

I tak w naszym stawie zaczęła pływać złota rybka.

Internet stał się błogosławieństwem dla wszelkiego rodzaju indywidualistów.

Jako nastolatek byłem pasjonatom japońskich komiksów i modelarstwa. Zainteresowania te nie należały do szczególnie popularnych w moim mieście. Doprowadziło to prawie do wykluczenia mnie ze szkolnej społeczności. Natomiast dzięki forom internetowym i grupom fanów mogłem wymieniać poglądy na przykład na temat najróżniejszych publikacji. Która jest ciekawsza i dlaczego? Co sam o niej myślę? Internetowym dyskusjom nie było końca. Mało tego! W necie dowiadywałem się o konwentach fantastyki, na których spotykałem osoby podobne do mnie. Nie tylko pasjonatów mangi (czyli japońskiego komiksu), ale również ludzi, którzy mieli rozterki podobne do moich. Ludzi zagubionych, wstydliwych i odrzuconych w swych mikrospołecznościach.

No i tu się automatycznie pojawił element samooceny. Jak myślisz, ilu pasjonatów japońskich komiksów, modelarstwa lub fantastyki jesteś w stanie znaleźć w swojej klasie lub szkole? Dziesięciu? Piętnastu? Przez wiele lat byłem jedynym graczem gier bitewnych w moim rodzinnym mieście. Pamiętam, jak znajomi żartowali: „Przyjechała dzisiaj cała reprezentacja klubu z Brodnicy”.

Mogłem zacząć przypuszczać, że coś ze mną nie tak, skoro absolutnie nikt nie interesował się tym co ja. Niejeden nastolatek pomyślał właśnie w ten sposób.

I tu nagle, jak cudowne lekarstwo na odosobnienie, pojawił się internet. Dowiadujesz się, że w miasteczku czterdzieści minut samochodem od ciebie jest klub modelarski! A godzinę samochodem od ciebie jest konwent fantastyki! Poznajesz setki ludzi w twoim wieku, ludzi, o tych samych zainteresowaniach!

Internet zaradził też w dużej mierze samotności. Dostępne dla wszystkich portale randkowe zaczęły cieszyć się ogromną popularnością. Cóż, dotąd, mimo usilnych starań, nie byliśmy w stanie poznać nikogo ciekawego w swoim rodzinnym mieście, aż tu nagle okazywało się, że tuż za miedzą mieszka nasza druga połówka.

Internet stał się również miejscem, w którym mogliśmy rozwijać swoje umiejętności i zainteresowania. Nie zliczę filmików poradnikowych, z których korzystałem, ucząc się zaawansowanych technik modelarskich. Całkowicie za darmo – od hobbysty dla hobbysty. Szkolenia, poradniki i artykuły na każdy dowolny temat, choć ich wiarygodność niejednokrotnie zostawiała wiele do życzenia. Mimo to na brak dostępności wiedzy nie mogliśmy narzekać.

Jakiś czas temu wpadłem na pomysł wydania swojej książki Kosmiczne Bobry i Zemsta Księżycowej Szarańczy za granicą. Nie miałem jednak pojęcia, od czego powinienem zacząć. Kogo zapytać? Dokąd jechać? Napisałem do międzynarodowej grupy pisarzy „Writers for Writers” na Facebooku. Posługując się tłumaczem Google’a (ponownie plus dla ciebie, internecie), skleciłem kilka zdań. Mam książkę i chcę ją wydać za granicą. Jak to zrobić?

W godzinę dostałem listę stu siedemdziesięciu agentów literackich z numerami telefonów i mejlami. Polecono mi zainteresowanie ich swoją twórczością. Dodatkowo zaproponowano mi wyjazd na targi książki we Frankfurcie. Google nie tylko podpowiedziało mi, że to największe i najważniejsze wydarzenie branżowe w Europie, jeśli nie na świecie, ale też dostałem ofertę „Wycieczka targi książki we Frankfurcie”. Hotel, dojazd, bilety, wszystko zapewnione i zorganizowane! Wpłacasz tylko kasę.

Nawet zgłosiło się kilku tłumaczy, którzy potrafią przełożyć rozdział mojej powieści z polskiego na angielski i hiszpański (podobno warto być tak przygotowanym).

Dostałem rozwiązanie problemu na srebrnej tacy!

Jakiś rok temu zacząłem się uczyć gry na pianinie. Po kilku lekcjach z nauczycielem doszedłem do wniosku, że mogę uzyskać podobny efekt z tabletem położonym na keyboardzie. Na YouTubie znalazłem naukę tempa, sposoby układania dłoni, a nawet fanowskie nuty najróżniejszych utworów! Marsz imperialny? Żaden problem!

Dalej. Dzięki internetowi zaczęliśmy mieć możliwość uczestniczenia w wykładach bez wychodzenia z domu, co stało się prawdziwą rewolucją dla osób niepełnosprawnych. Studia, wykłady i kursy w całości prowadzone online przez renomowanych wykładowców i specjalistów.

Dziś, w każdej chwili możesz wykupić szkolenie prowadzone przez Hansa Zimmera, oskarowego kompozytora na portalu Masterclass!

Anonimowość panująca w internecie stała się wielkim atut tego medium. Zwłaszcza dla osób szukających pomocy. To miejsce, w którym ludzie moli znaleźć odrobinę wsparcia, mając pewność, że ich sekrety nie wyjdą na jaw. Dzięki temu młodzież zaczęła rozmawiać o rozterkach egzystencjalnych, strachu przed dorosłością i problemach w rodzinnym domu. Niejeden zagubiony nastolatek znalazł pomoc wśród anonimowych rozmówców po drugiej stronie łącza.

Wielokrotnie dzięki internetowi obchodziliśmy też system. My, początkujący artyści, bez pieniędzy i znajomości. Kiedy telewizja pozostawała zamknięta na nowe talenty, a radia głuche… internet przyjmował wszystkich z otwartymi ramionami. W ten sposób wybiła się choćby Lindsey Stirlink, wspaniała artystka łącząca balet, grę na skrzypcach i dubstep. W tradycyjnych mediach nikt nigdy nie dałby jej szansy, a próbowała zaistnieć w amerykańskich edycjach Mam Talent. Tymczasem w sieci znalazła miliony fanów. Nie potrzebowała już telewizji i reklamy, bo sama się wypromowała. Nie potrzebowała nawet wydawcy, bo w przedsprzedaży zebrała pieniądze na produkcję krążka. W tym momencie koncertuje na całym świecie, a wszystko za sprawą internetu.

Dokładnie taki sam przykład można znaleźć w branży książkowej. Mam na myśli Pięćdziesiąt Twarzy Greya, które było publikowane na blogu autorki, gdzie powieść cieszyła się ogromnym zainteresowaniem. Kolejny przykład: serial internetowy The Guild opowiadający o perypetiach przyjaciół grających w gry komputerowe, zmagających się z rozterkami dnia codziennego. Aktorzy z serialu, zwłaszcza pomysłodawczyni Felicia Day, stała się międzynarodową gwiazdą i gościem honorowym przeróżnych imprez.

Niski budżet, własna reklama, szczerość i całkowite obchodzenie systemu marketingowego stworzonego przez media tradycyjne stały się domeną internetowych twórców. Szansę otrzymały projekty, które szalenie trudno byłoby zrealizować w tradycyjnych mediach. Tu, w internecie jedynym sędzią była widownia, która zaszczyciła twórcę swoją uwagą. Jakość wykonania i przekazu stała się drugorzędna. Szczerość otwierała wszelkie drzwi.

Internet pozwolił przeciętnemu człowiekowi na spełnienie największych marzeń.

I wtedy właśnie do stawu wpuściliśmy szlam.

Kiedy jedni przychodzili do złotej rybki z życzeniami, inni wpadli na pomysł, że równie dobrze mogą umyć passata w tym jeziorze, a przy okazji wrzucić do niego starą pralkę.

W internecie mógł pisać każdy, każdy mógł dać upust negatywnym emocjom. Wszyscy mogliśmy wyrazić sprzeciw, gdy coś nam się nie podobało. Czasami uzasadniony. Czasami zabieraliśmy głos, bo po prostu mogliśmy to zrobić. Nie istniała netykieta. Dziś już co prawda istnieje, ale nie do końca jest przestrzegana. Mogłem w komentarzu i na forum zwyzywać człowieka, jego matkę i psa od najgorszych, bez jakichkolwiek konsekwencji. Administratorzy banowali, czyli wyrzucali agresywnych użytkowników. Ci jednak wracali pod nową ksywką.

Tworzyliśmy szkolenia i filmiki na każdy temat. Nie tylko edukacyjne. Mieszaliśmy z błotem innych twórców, ludzi, wydarzenia, zachowania… praktycznie wszystko, co dało się skrytykować!

Szeroko zakrojone oszustwa, kradzieże, wyłudzenia, wyzwiska… Internet stał się domem dla odrzuconych artystów, ale przy okazji przyciągnął pokiereszowanych samotników o przedziwnych zachowaniach, czy wręcz socjopatów.