Złota gałązka

i inne baśnie

Hans Christian Andersen, Wilhelm i Jakub Grimm,
Edward Leszczyński, Bolesław Londyński, Andrzej Sarwa

Armoryka

Sandomierz

Redaktor: Władysław Kot 

Projekt okładki: Juliusz Susak 

Ilustracja na okładce: Samuel Palmer (1805-1881), Garten in Shoreham,
(licencja: public domaine), źródło: http://en.wikipedia.org/wiki/File:Samuel_Palmer_002.jpg  

Copyright © 2009, 2013 by Wydawnictwo „Armoryka”

Wydawnictwo ARMORYKA

ul. Krucza 16

27-600 Sandomierz

tel +48 15 833 21 41

e-mail: wydawnictwo.armoryka@interia.pl 

http://www.armoryka.pl/ 

ISBN 978-83-7950-050-5

Edward Leszczyński
ZŁOTA GAŁĄZKA
powiastka fantastyczna

W Zaczarowanym Lesie

Rycerz Sławomir powracał z wyprawy krzyżowej, gdzie w krajach dalekich wiele łbów tureckich pościnał, walcząc z nieustraszonym męstwem o wyswobodzenie grobu Zbawiciela. Wiela ludów poznał, wiele miast zwiedził, wiela dziwom i cudom napatrzył się po drodze — a teraz na swoim wiernym białym konin powracał do domu.

Powracał, ale nie śpieszno mu było. Przywykł już do owej włóczęgi po świecie, zasmakował w przygodach i niebezpieczeństwach, z których los szczęśliwy wyprowadził go zdrowym i całym.

Dziwne zaiste były te przygody. Spotykał wielkoludów i karłów, walczył szczęśliwie z potwornymi smokami, nocował w zamkach zaczarowanych, które o świcie rozpływały się jak mgła poranna. Nieomal dzień każdy przynosił mu nowe niespodziewane przygody.

Śniły mu się one teraz po nocach tak uporczywie i wyraźnie, ze często zrywał się ze snu, chwytał za swoją szablicę, myśląc, że jakiś potwór lub rycerz czyha na jego zgubę. Ale potworów i błędnych rycerzy już nie spotykał, kraj dookoła stawał się bardziej podobnym do znanych mu przed laty okolic; więc wiedział, że już powraca, że pewnie już nic niezwykłego w drodze powrotnej nie spotka.

Tak jadąc zwolnił biegu koniowi i było mu dziwnie markotno. Zapewne dawne troski i kłopoty czekają nań po powrocie. Wśród sąsiadów miał bowiem wiela nieprzyjaciół, którzy patrzyli z zawiścią na jego dostatki, a zazdrościli mu męstwa i sławy, jaką już w kraju potrafił sobie zdobyć.

Pod brzemieniem tych myśli pochylił Sławomir głowę i pogrążony w zadumie nie spostrzegł, ze droga, którą jechał, stawała się coraz bardziej dzika i ponura, ze duże czarne ptaki migały się w przestworzu, a z lasu do którego się zbliżał dolatywały głosy, podobne do płaczu dziecka i hukania puszczyka.

Dopiero w głębi lasu gałąź, zwisająca z drzewa, o którą zawadził szyszakiem zbudziła go z tej zadumy.

Rozglądnął się i pomyślał: gdyby to był las zaczarowany! Ale głosy, brzmiące przed chwilą, umilkły, w nieruchomym powietrzu liść żaden nie drgnął na gałązce; tylko głuche stąpanie kopyt końskich mąciło ciszę, nadchodzącego wieczoru.

Dziwił się jeno rycerz, że jego koń, oswojony z wszelką drogą, niepokoi się z lekka i rży lękliwie. Naraz zdało mu się, te słyszy jakieś głuche odgłosy, ni to człapanie miarowe a ciche. Koń szarpnął się niecierpliwie a rycerz odwróciwszy głowę spostrzegł szczególne zjawisko.

Tuż za nim na dużym białym jeleniu, którego rogi żółte świeciły w ciemnościach, jak promienie słoneczne, jechał prześliczny młodzieniec.

Sławomir wstrzymał niespokojnego wierzchowca, a dziwny jeździec zrównał się z nim w tej chwili i oczy jak gwiazdy roziskrzone utkwił w jego obliczu.

— Bądź pozdrowiony rycerzu — odezwał się głosem tak melodyjnym i miękkim, jakim nikt a ludzi nie przemawiał na świecie. — Nie spieszno ci wracać do domu; wiem dobrze za jaką tęsknisz krainą. — Będę twym przewodnikiem; tam jedźmy, tą ścieżką na prawo.

— Kto jesteś? — spytał Sławomir.

— Po cóż ci znać moje imię? Wystarczy wiedzieć ci tyle, że kraj mój stąd niedaleko.

Zaledwie kilka kroków ujechali w milczeniu, gdy oto las przedtem ciemny i zmierzchem ponury, rozjaśnił się niespodzianie, jak gdyby w gąszczy onej rozlała się zorza słoneczna. Wkrótce zobaczył Sławomir, że wszystkie na drzewach liście są szczerozłote, a pnie i konary z ciemnego szafiru. Kiedy chciał się zapytać, co znaczą te dziwy, młodzieniec na białym jeleniu uśmiechnął się tajemniczo i wyciągnąwszy rękę, zerwał z drzewa złocistą gałązkę, co miała dziewięć listków podłużnych z czerwono mieniącego się złota.

— Las, przez który jedziemy, złocistą bujną gęstwiną otacza cudną krainę. Śniła ci się ona nieraz po nocach, nie będzie zatem ci obca — nieprawda? W tej krainie mieszka prześliczna księżniczka, Widuna. Pałac jej już niedaleko. Dziś jeszcze możesz stanąć tam gościem.

Uradował się rycerz Sławomir i zaczął wdzięcznymi słowy dziękować za dobrą wróżbę, ale nieznany młodzieniec przerwał mu, mówiąc:

— Prawdą jest to, co rzekłem, lecz los swój sam w ręku trzymasz. Weź tę złotą gałązkę i strzeż jej przez całe życie. Cudowna kraina dziś jeszcze przyjmie cię w gościnę, jeśli z tego badyla zerwiesz trzy listki złote i za siebie porzucisz.

Sławomir już chciał to wykonać, lecz tajemniczy młodzieniec wstrzymał go nagłym ruchem:

— Zastanów się — mówił poważnie — i rozważ to w sobie, rycerzu, czyś gotów rzucić te listki, których bezkarnie nie zerwiesz. Miesiąc jeden przeżyjesz w upojeniu, lecz potem musisz powracać z pamięcią cudów widzianych do życia, którego się lękasz. Brzemię trosk i niepowodzeń, cierpienia i nieszczęścia przygniotą twą duszę stęsknioną.

Posmutniał nieco Sławomir, a młodzian mówił dalej:

— Gałązka, którą ci dałem, patrz, listków złotych ma dziewięć, trzy tylko zerwać masz teraz. W podobny sposób co roku powtórzy się na twe żądanie tajemny czar twojej doli. Lecz — dodał poważniejąc — coraz groźniejsze ciosy gotuje ci los nieubłagany. Więc niech cię wiara wspomaga. Zwątpienie przyniosłoby ci zgubę.

— A gdy już listków nie będzie? — przerwał z niepokojem Sławomir.

— Kiedy trzy lata upłyną i wszystkie listki już zerwiesz, zostanie ci badyl złoty. Gdy ten przełamiesz odważnie w godzinie ostatniej próby, wypełnią się wreszcie twe losy.

Rycerz chciał prosić młodzieńca, aby mu tę przyszłość daleką rozjaśnił, ale dziwny jeździec zawrócił białego jelenia i pochyliwszy się do jego uszu, jakby mu coś szeptał tajemnie, pędem szybkim, jak strzała, zniknął w gąszczu złocistym.

Zdumiony rycerz patrzył przez chwilę w to miejsce, gdzie jeszcze złote gałęzie chwiały się z tajemniczym szelestem.

Ten dziwny leśny jeździec — myślał w głębokiej zadumie — to szczęście, które doń przyszło. Miałżebym się go wyrzec z obawy trosk niezbadanych? Po roku może zaniecham nowego wyzwania losu, lecz teraz... i rękę wyciągnął ku listkom.

Zawahał się jeszcze przez chwilę, a potem ruchem stanowczym zerwał trzy złote płatki i szybko rzucił za siebie.

W tej chwili wysoko ponad lasem rozbłysły przedziwne ognie. Snopy promieni rozpryskiwały się w migotliwe gwiazdy, to znowu barwnymi smugami wiązały się w przeróżne arabeski, niby ogniste i kolorowe wstęgi, falujące w przestworzu niebieskim.

Sławomir nie mógł się dość napatrzeć temu widowisku i a głową, podniesioną ku niebu, przedzierał się przez gąszcz złocistego lasu ku miejscu, skąd owe dziwy światła zdawały się wytryskać.

Naraz zagasło niebo, a rycerz zdumiony spostrzegł, że las się już kończy, a w niewielkiej przed nim odległości wznosi się wśród najbujniejszych ogrodów pałac wspaniały, cały ze srebra, złota i drogich kamieni. Perłowy dach lśnił się smugami tęczy, diamentowe okna płonęły, jak słońca, a z wnętrza rozbrzmiewała cudna muzyka.

W ogrodach księżniczki

Przez most zwodzony wjechał rycerz na dziedziniec, gdzie drożyna paziów, strojnych w czerwone, przetykane złotem szaty, wyszła na jego przyjęcie.

W zamku powitała go śliczna księżniczka, pani tej cudnej krainy.

— Już wszystko na twe przyjęcie gotowe — rzekła z czarującym uśmiechem, który jednak nie zdołał rozproszyć dziwnego smutku jej oczu. — Światła, które na niebie widziałeś, miały rozjaśnić ci drogę i moją radość wyrazić. Bądź miłym gościem w tych progach.

— O, pani mej duszy, cześć ci za słowa życzliwe. Któż ci zapowiedział moje przyjście?

— Złocista strzała z łuku owego młodzieńca, którego w lesie spotkałeś, przyniosła mi dobrą nowinę. Witaj i spocznij po trudach.

Natychmiast strojnie ubrana służba zaprowadziła rycerza do złoconej komnaty, a kiedy zdjąwszy zbroję, po długiej podróży wypoczął, zawezwała go księżniczka do sali szmaragdowej na ucztę, złożoną z potraw przedziwnych, jakich dotąd nigdy w życiu nie jadł. W czasie uczty przygrywała niewidzialna kapela, a chór dziewic pląsał na srebrnej, gładkiej, jak lustro posadzce. Po skończonej biesiadzie odprowadził rycerza orszak usłużnych paziów na spoczynek do komnaty, której powała lśniła, jak niebo, zasłane gwiazdami.

Przez wszystkie dni następne przemiła gospodyni urządzała na cześć swego gościa coraz to inne zabawy z muzyką co dzień bardziej czarującą i coraz to powabniejszymi tańcami. I z każdym dniem rosła ich miłość.

Godzinami całymi oprowadzała księżniczka ciekawego przybysza po obszarach zaklętej dziedziny. A był to jeden czarowny ogród, w którym rosły drzewa o kształtach przedziwnych i kwiaty upajające najcudowniejszą wonią. Wśród gazonów, porosłych bujną, pozłocistą murawą, olśniewały oczy rycerza czarodziejskie fontanny. Były między niemi i takie, które zamiast wody, migotały dokoła drobniutkim pyłem tęczowych opalów, szemrząc łagodnym dźwiękiem najcudowniejszych harmonii.

Wśród tylu rozkosznych powabów zapominał Sławomir, że czas upływa; zapominał tym łatwiej, że w owym zaczarowanym królestwie słońce nie zachodziło, ani nie wschodziło. Łagodne światło napływało ustawicznie z pogodnego nieba, a rycerzowi zdawało się, że przygasa ono tylko wtedy, gdy księżniczka go opuszczała. Przycichał wtedy szmer opalowej fontanny, a kwiaty zadumane przymykały swoje kielichy. Więc nazwał rycerz jej znikanie zachodem, a przyjścia księżniczki po długich godzinach rozłączenia — wschodem.

W czasie, gdy jej nie widział, śnił o niej w komnacie, co miała powałę, jak niebo, zasiane gwiazdami.

— Czy noc zstępuje na ziemię z tą chwilą, co cię ode mnie odrywa? — pytał się zaniepokojony. — Gdzież jest komnata, w której spoczywasz? Czemu odchodzisz zawsze tak nagle, tak tajemniczo?

— Tu niema dnia ani nocy — odpowiadała Widuna. — Co cię obchodzi czas, póki żyjesz tu ze mną?

Wtedy zapominał rycerz, ze czas opływa, a patrząc w smutne jej oczy uczuwał dziwną pewność, że zna księżniczkę już dawno. Jej niewytłumaczony smutek budził w nim niepokojąca myśli i przeczucia.

Przez dłuższy czas zbywała Widuna wszystkie pytania rycerza, dotyczące tajemnicy jej losów, milczeniem uporczywym i zagadkowym, zaklinając go, ażeby był wyrozumiały i cierpliwy. Raz wreszcie w pobliża opalowej fontanny, zamyśliwszy się smętnie, tak rzekła:

— Cuda, jakie tu widzisz, zdają ci się najwyższą błogością, lecz wierz, ze jest inna kraina, stokroć od tej piękniejsza. — Tęsknię, do niej tajemnie.

— Jestże to możliwe? Gdzież jest owa kraina? — zapytał rycerz zdziwiony.

— Posłuszna wyższym wyrokom nic więcej nie powiem ci o niej. Jeśli wytrwasz do końca na drodze, którą obrałeś, twój los odsłoni ci kiedyś jej czary.

— A ty, czy nigdy do niej nie wejdziesz?

— Posłuchaj — rzekła królewna — czas nadszedł, byś o mych losach dowiedział się choć tyle, ile mi wolno powiedzieć. Zły czarnoksiężnik czyha na moją zgubę, lecz drogę do mnie zagradza mu las złocisty, otaczający te ogrody, i władca tego lasu, młodzieniec na białym jeleniu. Szafirowe kamienne konary, niby ramiona olbrzymów, zdusiłyby każdego śmiałka, który by samowolnie chciał wtargnąć w te dziedziny. Złociste gałęzie świerków, niby piły i gwoździe, poszarpałyby jego ciało; nawet piekielna moc czarnoksiężnika nie zmoże ich czujnej straży. Ale gdyby choć jedna złota gałązka z tego lasu dostała się w jego posiadanie — droga do mego zamku stałaby przed nim otworem. Strzeż więc twojego skarbu czujniej, niż oka własnego, albowiem nie wątpię, że zły czarnoksiężnik użyje wielkich sposobów, by go od ciebie wyłudzić.

Słysząc te słowa sposępniał Sławomir, a księżniczka mówiła dalej głosem stłumionym od nadmiaru tajonej boleści:

— Powiedziałam ci to wszystko, bo za chwil kilka już z tobą mówić nie będę.

— Czemu mię dręczysz o ukochana! co masz na myśli, powiedz? — nalegał drżącym głosem zaniepokojony Sławomir?

— Nic nowego — odrzekła smutnie królewna. W rozkoszach moich ogrodów zapomniałeś, że czas upływa, a oto chwila nadeszła, w której musimy się rozstać.

— Przenigdy — zawołał rycerz.

Ale królewna ujęła go łagodnie za rękę i patrząc mu w oczy głęboko, mówiła głosem smutnym, lecz stanowczym:

— Nie chciej się sprzeciwiać wyższym wyrokom. Strasznym nieszczęściem okupilibyśmy oboje chwili oporu i zwłoki. Patrz tam na niebo, przed siebie. Za chwilę ujrzysz znak, co cię ode mnie oderwie — złocistą strzałę młodzieńca z czarodziejskiego lasu. Wtedy musimy się rozstać — ach, oby nie na zawsze! Nie zawiedź we mnie tej nadziei! Tylko rycerz wybrany przynieść mi może wyzwolenie, jeśli przez moc miłości i tęsknoty zwycięży największe przeciwności losu i dotrze lotem pragnienia do granic królestwa najwyższej piękności. Bądź tym wybranym rycerzem! Prawdą jest, że cię kocham i prawdą jest twoja tęsknota, co cię w tę krainę przywiodła. Cokolwiek by temu przeczyło, kłamstwem będzie i podszeptem zwątpienia.

Umilkła królewna; w tych ostatnich chwilach nie znaleźli już oboje żadnego wyrazu. Spleceni niemym uściskiem stali ponad opalową fontanną, patrząc przerażonym wzrokiem przed siebie.

Naraz cudowna rakieta przekreśliła niebo łukiem złocistym. Złota struna zawisła przez chwilę w powietrzu, a potem rozprysnęła się w przestworzu w tysiące drobnych iskierek, które jak gwiazdy spadające rozleciały się na błękicie.

— Żegnaj ukochany! — szepnęła księżniczka wyrwawszy się z uścisku rycerza,

A kiedy Sławomir, jakby przykuty do miejsca przedłużał chwilę rozstania, uczuł nagle, że się pod nim ziemia zatrzęsła.

— Uchodź — zawołała Widuna — albo jesteśmy zgubieni!

Za chwile dosiadłszy swego rumaka, który na dziedzińcu zamkowym stał już osiodłany do drogi, opuszczał Sławomir zaczarowaną krainę.

Z żałością w sercu jechał rycerz powoli, schyliwszy głowę w zamyślenia głębokim, a gdy się po pewnym czasie odwrócił, by zamek czarodziejski ostatnim pożegnać spojrzeniem, nie ujrzał już kształtów cudownej budowy. W mroku wieczornym pogasły złote gałęzie, tylko daleko w tyle świeciły drzew wierzchołki nikłym, rdzawym poblaskiem dogasającej zorzy.

W końcu i to światło zagasło; ciemność nieprzejrzanej nocy ogarnęła las cały, a dziwne głosy, podobne do śmiechu niby wołania puszczyka rozlegały się z ubocza. Księżyc wschodził na niebie, gdy rycerz wyjeżdżał z lasu. Nikła poświata odsłoniła mu znane okolice. Wypocząwszy cokolwiek, wyruszył o świcie w dalszą znajomą już drogę.

Kiedy wreszcie dojeżdżał do tego miejsca, skąd w dzień pogodny moim już było dojrzeć rycerski zamek, który był jego siedzibą, stało już słońce wysoko na niebie. Toteż Sławomir zdziwił się nie mało, że nie widzi przed sobą zarysów wyniosłej budowli. Zdziwienie to zmieniło się w niepokój, a potem w pewność jakiejś straszliwej klęski, która zamek jego przodków zrównała z ziemią. Chcąc jak najprędzej spojrzeć prawdzie w oczy, zatrzymał się w najbliższej wiosce, a to co się od ludzi miejscowych dowiedział, odsłoniło mu straszną rzeczywistość. Oto w czasie jego nieobecności zawistny sąsiad, rycerz z dawna roszczący sobie prawa do granicznej włości, najechał zamek, nielicznych wiernych obrońców wymordował, a z dumnej siedziby jego ojców zostawił tylko gruzy.

Stroskany rycerz spodziewał się, że u sąsiadów znajdzie przecie trochę życzliwości i poparcia, ale wszędzie przyjmowano go niechętnie — zawistny napastnik pozyskał był sobie stronników w całej okolicy. Przez pewien czas pocieszał się tym Sławomir, że znajdzie sprawiedliwość u króla, ale drogę do tronu zagradzały ma oszczerstwa, jakie jego przeciwnicy na prawo i na lewo rozsiewali ku jego zgubie. Głoszono, że część swych włości uzyskał bezprawnie, że wiąże się z wrogami króla i kraju. Zła sława towarzyszyła mu wszędzie. Na koniec zniechęcony do ludzi, z goryczą i bólem w serca, sprzedał konia i zbroję i pod nieznanym nazwiskiem wędrując w świat daleki szukał dla siebie służby.

I stało się, że on rycerz znakomity, niedawno jeszcze dziedzic rozległych obszarów, został prostym pachołkiem na książęcym dworze. Całym jego majątkiem był szczupły woreczek dukatów i owa złota gałązka, na której sześć złotych listków lśniło się tajemniczo. Pomny ostrzeżenia księżniczki nie rozstawał się z swoim skarbem, jedyną pociechą broniącą go przed zwątpieniem.

W państwie podziemnym

Z niecierpliwością liczył dnie i tygodnie, oczekując tej chwili, która po upływie roku niedoli przenieść go miała w czarodziejską krainę nieznanych upojeń i cudów. Obraz zaczarowanej księżniczki śnił ma się często po nocach, a niekiedy na jawie olśniewał znienacka jego duszę przypomnieniem tak wyrazistym, że Sławomir rozglądał się mimo woli naokoło siebie, jak gdyby w pobliżu czuł jej żywą obecność.

Raz, kiedy w dalekim zakątku książęcego parku błądził w głębokiej zadumie, ujrzał między drzewami

Andrzej Sarwa
KRÓLEWNA I WĄŻ

Dawno, dawno temu, tak dawno, że owych czasów nie pamiętają najstarsi nawet ludzie, w pewnym kraju leżącym poza rozległą dziką puszczą, żył pewien król, ojciec trzech pięknych córek. 

Był to władca dzielny i prawy, sprawiedliwie rządzący państwem i dbały o sprawy ludu. Toteż wszyscy poddani kochali go gorąco i dziękowali niebu, iż mają takiego właśnie pana, a nie tyrana i okrutnika. 

Nasz król był pracowity nad miarę, a jedyną rozrywką na jaką sobie pozwalał, było polowanie, na które wybierał się z rzadka, nie częściej niż dwa, trzy razy do roku. Żal mu było bowiem czasu, który mógł poświęcić na jakieś pożyteczniejsze zajęcia niż tracić na błahostki. 

Tego jesiennego dnia, gdy złociste, czerwonawe i brązowe liście mieniły się swymi pysznymi barwami w blasku słońca, ruszono do puszczy. 

Pogoda była wspaniała, zwierzyny pod dostatkiem, psy chętne do walki — wydawało się, iż łowy będą udane, a król rozerwie się nieco. 

Niestety, nie wszystko i nie zawsze jest tak, jakbyśmy chcieli i jakbyśmy planowali. 

Ledwo kawalkada myśliwych wjechała między pierwsze drzewa, gdy oto królewski rumak, kary ogier z białą gwiazdą na czole, przestraszywszy się czegoś — poniósł. 

Mknął cwałem pomiędzy pniami dorodnych buków, których kora połyskiwała srebrzyście. Nieszczęście chciało, iż konar, gruby niczym ramię tęgiego mężczyzny, zwieszał się nisko ku ziemi. 

Zbyt późno król zauważył przeszkodę. Zresztą koń i tak nie reagował na pociągnięcia uzdy, słowem, władca z całych sił uderzył głową o ową gałąź i stracił przytomność. 

Wierzchowiec czas jakiś jeszcze cwałował, wlokąc monarchę po ziemi, bowiem zaczepiwszy jedną nogą o strzemię, nie spadł od razu na ziemię. 

Gdy nadjechali rycerze i damy, król leżał na wznak z szeroko rozłożonymi ramionami, nie dając oznak życia. Jeden z baronów ukląkł przy leżącym i przyłożywszy mu ucho do piersi czas jakiś nasłuchiwał. 

Wszyscy czekali w napięciu. 

Baron w końcu podniósł się na nogi i poważnie skinąwszy głową wyrzekł tylko jedno słowo: 

— Żyje. 

Wyraz ulgi odmalował się na twarzach dworzan.

Hans Christian Andersen
KRÓLOWA ŚNIEGU
baśń w siedmiu opowiadaniach

Opowiadanie pierwsze,
w którym jest mowa o lustrze i okruchach

Posłuchajcie! Zaczynamy. Kiedy bajka się skończy, będziemy wiedzieli więcej, niż wiemy teraz, bo to był zły czarownik! Jeden z najgorszych, sam diabeł. Pewnego dnia wpadł w świetny humor, zrobił bowiem lustro, które posiadało tę właściwość, że wszystko dobre i ładne, co się w nim odbijało, rozpływało się na nic, a to, co nie miało żadnej wartości i było brzydkie, występowało wyraźnie i stawało się jeszcze brzydsze. Najpiękniejsze krajobrazy wyglądały w tym lustrze jak gotowany szpinak, najlepsi ludzie byli szkaradni albo stali na głowach bez tułowia. Twarze w tym lustrze były tak wykrzywione, że nie można ich było rozpoznać; ten, kto miał piegi, mógł być pewien, że pokryją mu cały nos i policzki.

Diabeł zaś uważał, że to było ogromnie zabawne. Skoro tylko przez głowę człowieka przeleciała jakaś zacna, dobra myśl, już twarz w lustrze wykrzywiała się, a diabeł-czarownik śmiał się ze swego sprytnego wynalazku. Wszyscy, którzy chodzili do szkoły diabła, gdyż założył czarcią szkołę, opowiadali na prawo i lewo, że stał się cud; uważali, że dopiero teraz będzie można dowiedzieć się, jak naprawdę wygląda świat i ludzie. Biegali wszędzie z lustrem i w końcu nie było ani jednego człowieka, ani jednego kraju, który by nie został w nim opacznie odbity. Przyszło im do głowy, by polecieć do nieba i zabawić się kosztem aniołów i Pana Boga. Im wyżej lecieli z lustrem, tym bardziej wszystko się wykrzywiało, zaledwie mogli je utrzymać, lecieli wyżej i wyżej, coraz bliżej aniołów i Boga; wtedy lustro zadrżało tak strasznie, że wypadło im z rąk na ziemię, gdzie rozprysło się na tysiące milionów, bilionów i jeszcze więcej okruchów. Teraz dopiero wyrządzili o wiele większą krzywdę niż przedtem, gdyż niektóre kawałki były mniejsze od ziarnka piasku i pofrunęły daleko w świat; gdy wpadły komuś do oka, tkwiły w nim, i wtedy człowiek ten widział wszystko na odwrót albo spostrzegał tylko to, co było w danym przedmiocie złe, gdyż każdy odłamek lustra miał tę właściwość co całe lustro; byli ludzie, którym taki odłamek wpadł do serca, i wtedy działo się coś okropnego: serce stawało się jak kawałek lodu. Niektóre kawałki szkła były takie duże, że zrobiono z nich szyby okienne, ale nie warto było patrzeć przez nie na przyjaciół; inne kawałki dostały się do okularów i źle się działo, kiedy ludzie nakładali te okulary, aby dobrze widzieć i dobrze sądzić; a Zły śmiał się, aż mu się brzuch trząsł, i to go przyjemnie łaskotało.

A w powietrzu unosiły się wciąż maleńkie okruchy lustra. I słuchajcie, co się stało!

Andrzej Sarwa
OPOWIEŚĆ O SMOKU I DZIEWCZYNIE

Przed wielu, wielu laty, w maleńkim miasteczku, położonym śród pól porosłych dorodną pszenicą sandomierką — białoziarną i czerwonokłosą — śród pól kędy po miedzach rosły rozłożyste, błogi cień dające w skwarne dnie, dzikie grusze, mieszkał człek pewien. 

Szczęśliwy był i ciągle wesół, bo niczego mu nie brakowało. Miał piękną, mądrą i gospodarną żonę, która obdarzyła go śliczną córeczką. Miał także spory majątek — dom w rynku, kawałeczek ogrodu i zagon pola za miastem. 

Dnie upływały mu spokojnie i tylko uderzenia zegara na wieży kościelnej oraz zmieniające się pory roku mówiły, iż czas nie stoi w miejscu, lecz nieustannie podąża do przodu, wciąż do przodu... 

Czegoż więcej można pożądać od losu, prócz tego, aby żołądek zawsze był pełny, grzbiet okryty, zgoda a miłość w rodzinie? Zda się, iż niczego. Tak... Lecz to nieprawda, bowiem ze wszech miar godną pożądaną rzeczą jest jeszcze zdrowie. 

Pokąd dopisywało, nikt w rodzinie Mateusza — tak bowiem zwał się ów — smutny nie był. Wszakże pewnego dnia, ledwo świt rozjaśnił nieboskłon, a zbladłe gwiazdy nie uciekły jeszcze przed złotymi promieniami słońca, do kamieniczki Mateusza przyszedł gość nieproszony — choroba. 

Jego żona, ogarnięta gorączką i targana dreszczami, wyschniętymi, spieczonymi wargami, co kilka chwil prosiła, aby ją napoić. Nim ciemnopomarańczowa słoneczna kula skryła się o zachodzie poza horyzontem, odeszła cicho i niepostrzeżenie do lepszego świata. Odeszła pozostawiając męża i osierocając córkę. 

Rozpaczał Mateusz, płakała dziewczynka, która była na tyle duża, iż wiedziała, że nigdy więcej nie zobaczy matki. Ból obojga był wielki. Bardzo wielki, lecz nie będę nawet próbował go opisywać, czyż bowiem można opisać ból?! 

Od tej pory ojciec z córką żyli cisi i milczący. Już pod dachem ich domu nie słychać było głośnego śmiechu i trudno odczytać radość beztroski na twarzach obojga. 

Ojcu i córce dobrze było razem ze sobą i oboje sądzili, iż w ich życiu nic się nie odmieni, niestety, mylili się srodze. 

Oto bowiem przyjaciele Mateusza, gdy usiedli z nim razem przy kuflu złocistego piwa z grubym kożuchem piany na wierzchu, przy wilgotnym sosnowym stole, w szynku znajdującym się u wylotu jednej z wąskich uliczek odchodzących od rynku, powtarzali: 

— Oj Mateuszu, Mateuszu! Nie bądź głupcem. Czemuż to masz się sam męczyć na świecie? Weźże sobie jakowąś babę. Ożeń się po raz wtóry! — ozwał się któryś. 

— Małoż to wdów chętnych by się za mąż wydać? — dorzucił inny. 

— A czemuż ty wdowy raisz? Toć to młody chłop jeszcze. Ledwo mu czterdziestka stuknęła. Na niego niejedna jeszcze młódka, niejedna panna poleci! — dopowiadał inny. 

— Na niego, czy na jego majątek? — zakpił stary kuternoga, któremu ktoś w karczemnej budzie przetrącił kulasa. 

Na początku Mateusz nawet słuchać nie chciał podobnych gadek. Uważał bowiem, iż powtórny ożenek byłby nie tylko zdradą nieboszczki, ale też i jej córeczki Marty. 

— Dajcie mi spokój! Dajcie spokój! — mawiał. 

Lecz w miarę upływu czasu, w miarę oswajania się z tą myślą, coraz częściej rozważał w sercu rady kompanów, aż ostatecznie rzekł sam do siebie: 

— A właściwie, to niby czemu nie miałbym sobie drugiej żony wziąć? Dom byłby dopilnowany, zadbany, mnie nie byłoby smutno i pusto, a Martusia miałaby opiekunkę. Co kobieca ręka w wychowaniu dziewczyny, to kobieca ręka, nie zaś męska, twarda a niezgrabna.

Bolesław Londyński
JUTRZENKA

Był sobie mąż i żona, którzy mieli niewielką zagrodę na wsi: dom mieszkalny, parę obórek dla bydła, piwnicę, spichrz na zapasy i różne rupiecie domowe. Do mająteczku tego dochodzili stopniowo pracą i rozsądnymi zabiegami. Do utrzymania porządku mieli parobków i dziewczęta, dbali o dobrą strawę dla bydła, nie przepuszczali ani jednego tygodnia w roku, ażeby go nie spożytkować odpowiednio, już to mierzwiąc, już orząc, już siejąc, już kosząc, już zbierając i zwożąc do domu. Jednakże, obejście ich było małe, zwłaszcza w porównaniu z mieniem sąsiadów.

Okolica od zachodu była płaska, otwarta i niejeden taki folwarczek istniał na niej, ale od wschodu był gęsty las. Nie było doń żadnych dróg, ani gościńców.

Trzymano las nie dla spaceru, ani też do podbierania drzewa na opał, lub budowę. To też było w nim mnóstwo krzewów i krzaków wzdłuż strumieni i jezior, a drzewa odznaczały się starością i wielkim rozrostem. Nikt nie wiedział, jakie miał rozmiary i jak wyglądał w środku.

Wilhelm i Jakub Grimm
UBOGI I BOGATY
baśń fantastyczna

Dawnymi czasy, gdy Pan Jezus sam jeszcze przechadzał się między ludźmi, zdarzyło się, że pewnego razu uczuł nadzwyczajne znużenie i noc go zaskoczyła, zanim zdążył dojść do gospody.

Ale oto spostrzega po drodze dwa domy, jeden na wprost drugiego, jeden duży i piękny, drugi mały i wyglądający bardzo ubogo.

Pierwszy był własnością bogacza, a drugi biedaka. I Pan Jezus pomyślał sobie:

„— Bogatemu nie będę ciężarem, więc zanocuję u niego.”

Bogacz, gdy usłyszał stuknięcie do drzwi, otworzył okno i zapytał wędrowca, czego chce.

Pan Jezus odpowiedział:

— Proszę tylko o nocleg.

Bogacz zmierzył przybysza od stóp do głowy, a że Pan Jezus był ubrany skromnie i nie wyglądał na człowieka, który by miał dużo pieniędzy, skrzywił się i rzecze:

— Nie mogę was przyjąć