Oleńce

ROZDZIAŁ PIERWSZY

Znowu jestem w Paryżu i nie potrafię przestać myśleć o tym, co się zdarzyło z Anną. Może dlatego, że poznaliśmy się właśnie tutaj. Mieszkaliśmy w sąsiadujących ze sobą mieszkankach na poddaszu, na północnym stoku Montmartru. Pierwszy raz zobaczyłem ją w windzie, jechała tak samo jak ja na ósme piętro. Nie mogłem od niej oderwać oczu: wysoka, smukła, o wijących się ciemnych włosach związanych w koński ogon, na pierwszy rzut oka sprawiała wrażenie nastolatki, jednak obserwując jej zachowanie doszedłem do wniosku, że musi mieć co najmniej dwadzieścia lat, a kiedy poznaliśmy się lepiej, naprawdę ze zdumieniem przyjąłem do wiadomości fakt, że zbliża się do trzydziestki...

Tamtego dnia, gdy pierwszy raz spotkaliśmy się w windzie, miała ze sobą torby z zakupami, jedną z nich przytrzasnęły drzwi i nie mogliśmy ruszyć z miejsca. Pośpieszyłem jej z pomocą. Zamieniliśmy kilka grzecznościowych słów po francusku. Sznurek od jednej z toreb zaplątał się tak, że nie mogła go wyjąć spod drzwi.

– Pardonnez moi1 – powiedziała do mnie i „cholera jasna” – zaklęła pod nosem.

– Pani jest Polką? – zapytałem.

– O, mój Boże – zawstydziła się. – Ależ ten świat jest mały! Więc to pan jest bratem doktora Nowaka? Słyszałam, że ma pan przyjechać.

– Henryk Nowak – przedstawiłem się. – Brat wspomniał, że moją sąsiadką będzie Polka, ale nie uprzedził mnie, że taka urocza.

– Anna Turska, bardzo mi miło – przedstawiła się. – Przeczytałam wszystko, co pan napisał – dodała. – Jakże się cieszę, że będziemy sąsiadami przez ścianę.

Ja także bardzo się ucieszyłem. Anna budziła sympatię. Wydawała się mieć serce na dłoni, z jej twarzy można było czytać jak z książki, myśli, uczucia, nastroje – chyba trudno jej było cokolwiek ukryć przed światem. Pomyślałem, że ta otwartość nie ułatwia jej życia. Błękitne oczy, nieco podkrążone, ocienione gęstymi rzęsami, patrzyły ufnie i budziły ufność, a jednak czasem pojawiał się w nich jakiś niepokój, nie wyglądała na osobę zbyt pewną siebie, chociaż już sama aparycja upoważniała ją do tego. Uporaliśmy się jakoś ze sznurkami od pakunków i winda ruszyła.

Nie wiedziałem jeszcze wtedy, że ta nowo poznana osoba będzie obecna w moich myślach przez większą część mego życia, dopóki los nie wtrąci się w to bezsensownie i brutalnie.

Teraz, po dwudziestu kilku latach znalazłem się znowu nad Sekwaną, a zważywszy na to, jak zamierzam mój pobyt tu wykorzystać, jest to zaiste makiaweliczna sytuacja.

Mieszkam w tym samym domu, przy tej samej co wtedy ulicy Ordener – tylko Anny już tu nie ma i nie będzie...

Niezwykle ważne sprawy, które podjąłem się tu załatwić, kontakty z wydawnictwami, spotkania z autorami, których utwory zamierzamy przetłumaczyć i wydać, tak naprawdę były dla mnie tylko pretekstem do znalezienia się w Paryżu. Napisać o tym, jak znajomość z Anną zaważyła na moim życiu, a także przemyśleć i starać się zrozumieć dwoistość mojej natury – to są prawdziwe powody, które skłoniły mnie do przyjazdu tutaj. Poza ogromnym żalem, że sprawy przybrały taki, a nie inny obrót, zmagam się wciąż z wyrzutami sumienia. Mogłem sprawić przynajmniej to, by zaznała więcej szczęścia i satysfakcji. Zasługiwała na to. Jeśli przez cały czas naszej znajomości, a potem i współpracy nie zachowałem się tak, jak powinienem, nie mogę dziś zwalać tego na okoliczności, moje zależności i tak dalej. Okazałem się słabym człowiekiem i jeżeli inni mogą to usprawiedliwić, ja nie potrafię być dla siebie aż tak pobłażliwy. Tym bardziej że nie da się już niczego naprawić. Co się stało, już się nie odstanie...

Wymyśliłem sobie, że napiszę całą prawdę, jak na spowiedzi. Może to nic nie zmieni, ale wyrzucę to wreszcie z siebie i przy okazji postaram się wszystko jeszcze raz przeanalizować...

Podjąłem decyzję i wyjazd do Paryża nastąpił bardzo szybko. Jestem już na miejscu, ale nie mogę jeszcze odpowiedzieć sobie na pytanie, czy podołam zadaniu, jakie sobie narzuciłem. Na to jest za wcześnie.

Wbrew moim obawom, nie jestem zajęty przez cały czas. Mam też do dyspozycji zupełnie samodzielne mieszkanko i gdy tylko je znowu zobaczyłem, humor mi się poprawił. Szczególnie gdy wyjrzałem przez okno. Kiedy zamieszkałem tu przed laty pierwszy raz, miałem nadzieję, że zobaczę przez nie białą kopułę bazyliki Sacré Cœur, ale widok na przeciwną stronę, na wzgórza Montmartru, nie rozczarował mnie do końca. Jest bardzo malowniczy – są to dachy Paryża, a właściwie ogrody na dachach.

Mieszkam sobie na ósmym piętrze w tym samym domu co mój brat, prawdę mówiąc, w służbówce przynależącej do jego luksusowego mieszkania. Jakież to było oburzenie, kiedy w czasie pierwszej u nich bytności poprosiłem, żeby pozwolili mi tu się przenieść. Ani Juliusz, ani Denise nie mogli w żaden sposób zrozumieć, jak mogę woleć gnieździć się w tym miniaturowym mieszkanku, miast korzystać z olbrzymiego pokoju w ich apartamencie, po którym na upartego mógłbym nawet jeździć na rowerze.

– Ósme piętro? A dajże spokój, co powiedzą nasi znajomi, kiedy dowiedzą się, że wyeksmitowaliśmy cię do służbówki? A co będzie ze śniadaniem? Oczywiście Odile może ci je przynosić, ale będziesz jadał sam jak palec.

– Śniadanie chętnie przygotuję sobie sam. Z natury jestem leniwy, a już takie, jak mam tu, u was, dolce far niente2 zdeprawuje mnie do reszty. Jeśli zaś na trochę zejdę wam z oczu, będę miał tę pewność, że moja obecność nie nuży was nadto. Poza tym będę mógł pracować nie krępując nikogo.

– Od razu trzeba było tak mówić – roześmiał się mój brat. – To ty masz nas dosyć, bo nie możesz pisać, kiedy zapragniesz. Zawracamy ci głowę, co?

– Wiesz, że czuję się u was doskonale, ale w służbówce nie będę miał wyrzutów sumienia, kiedy narobię bałaganu na biurku moimi papierzyskami...

Juliusz szybciej niż jego żona przystał na moją prośbę, bardziej się rozumieliśmy, zresztą sam wiedział, jak Denise potrafi troszczyć się o gości. Jest wzorową panią domu, uprzejmą, ale i despotyczną, doskonale umie sobie wszystkich podporządkować. W ich domu rytuały wydają się mieć znaczenie pierwszorzędne.

Udało mi się w końcu przekonać oboje braterstwa do mego pomysłu i odtąd wielekroć ich odwiedzam, przygotowują mi moje mieszkanko na poddaszu, upewniając się uprzednio, czy mnie nie znudziło wdrapywanie się na ósme piętro. Jakie tam zresztą „wdrapywanie się”, skoro jest przecież winda. Niczego mi tutaj nie brakuje. Jest miniaturowa kuchenka z zaopatrywaną troskliwie przez zapobiegliwą Denise lodówką, pokój niezbyt duży, ale jasny i miły. Mam bardzo wygodne wielkie łoże – grand lit co się zowie, stare rzeźbione biurko z dużą liczbą szuflad, w których poza papierami upchałem nawet bieliznę, żeby mieć luźniej w szafie. Szafa także jest stara, z tego samego kompletu co biurko. Dwa krzesła, wygodny fotel i na dodatek mam szafkę, tak pełną naczyń i zastawy, że mógłbym z powodzeniem urządzać przyjęcia dla kilkunastu osób. Mógłbym, ale nie zamierzam. Nie po to tu jestem.

Tamtego roku, gdy mieszkała tu Anna, pożyczała naczynia ode mnie. Przynajmniej na coś się przydawały...

Kiedy przed miesiącem mój wspólnik usiłował namówić mnie na wyjazd, zacząłem się przed tym bronić, zanim wysłuchałem go do końca.

– Daj się przekonać – mówił. – To naprawdę nie jest tak niemożliwe, jak ci się wydaje. Zanim wyjedziesz, przekażesz swoje zadania Jarkowi (przyjęliśmy ostatnio tego obiecującego absolwenta literaturoznawstwa).

– Chyba żartujesz! – roześmiałem się. – Jarek z najwyższym obrzydzeniem traktuje wszelkie powinności administracyjne. Jedyne, do czego się przykłada, to pisanie zjadliwych recenzji i uświadamianie naszym autorom, że wydajemy ich książki przez pomyłkę, skoro nie stosują się do jego awangardowych upodobań.

– Czas najwyższy, żeby się zapoznał na dobre z pracą w wydawnictwie. Temu, co ty masz do załatwienia we Francji, on nie podoła, natomiast tutaj, z naszą pomocą, jakoś sobie poradzi.

– Jak długo musiałbym tam zostać?

– Nie wiem, może kilka tygodni...

– Aż tak długo? – Parę tygodni! – Nagle doznałem olśnienia. Przecież tego mi było potrzeba. Parę tygodni wolnych od problemów domu i firmy to czas, w którym mógłbym zrealizować prawie w połowie moje zamierzenie.

– Jak ci się nie będzie układać, możesz wrócić szybciej. Przemyśl to, masz ponad tydzień na poukładanie wszystkiego tutaj.

Nie musiałem się zastanawiać. Propozycja po prostu spadła mi z nieba. Uwikłany w administracyjne sprawy wydawnictwa, po prostu bez końca urzęduję, nie jestem w stanie znaleźć czasu na pisanie. Te rutynowe zajęcia zabijają wszelki polot, szczerze mówiąc, zaczynam wątpić, czy jestem jeszcze pisarzem. W Paryżu mógłbym poświęcić na pisanie wszystkie wolne chwile.

Po długiej serii przeciwności losu nic lepszego niż przyjazd tutaj nie mogło mi się przydarzyć. Nie wiem, czy to poddasze ma jakąś magiczną aurę, czy też minęło dla mego pióra siedem przysłowiowo chudych lat? Wszystko jedno! Najważniejsze, że myśli same leją się na papier, jak za dawnych, dobrych czasów.

Długie, wąskie korytarze prowadzące od windy, malownicze mansardowe ściany, łukowate sklepienia, okno w głębokiej wnęce z widoczną za szybą rzeźbioną żelazną balustradą, poznaczoną plamami rdzy i patyny, nawet miniaturowa reprodukcja tancerek Degasa w porcelanowej ramce wisząca nad biurkiem, wszystko to sprawia, że przenoszę się w tamte czasy zupełnie naturalnie, jakby nie było lat, które minęły, jakby Anna była za ścianą i tylko patrzeć, jak stanie w drzwiach... Piszę o Annie, nie wiem jeszcze, jak to spożytkuję, czy będzie z tego książka, czy może tylko ckliwa spowiedź starzejącego się impotenta twórczego. Od dawna jednak nie czułem tego co teraz, ręka z trudem nadąża za myślą, rośnie sterta zapisanych kartek...

***

Tego samego dnia przed laty, kiedy po raz pierwszy ujrzałem Annę w windzie, zostałem wplątany w jej niewiarygodnie barwne życie paryskie. Nie upłynęły dwie godziny od naszego spotkania, kiedy zapukała do moich drzwi.

– Panie Henryku, nie wiem, co pan sobie o mnie pomyśli, bo mam do pana dziwną prośbę. Potrzebuję pańskiej pomocy w niemądrej sprawie. Czy mógłby pan za dwadzieścia minut przyjść do mnie?

– Mógłbym. Jeśli pani sobie życzy...

– Widzi pan – Anna wydawała się bardzo zażenowana. – Ma do mnie za chwilę przyjść mój znajomy, nie chciałabym z nim być sama. Jakoś tak głupio się umówiłam, bez zastanowienia, a on zdaje się wiele sobie po tym spotkaniu obiecuje...

– Mam zostać przyzwoitką? – roześmiałem się. – Przyznam, że nie występowałem jeszcze w takiej roli. Aż tak jest pani nagabywana?

– Ja wiem, że to się panu wydaje idiotyczne, bo przecież jestem dorosła, ale nagle ogarnęła mnie panika.

Co miałem robić? Sytuacja była zabawna, ale i niezręczna. Z jednej strony Anna pochlebiała mi okazując zaufanie, z drugiej dawała do zrozumienia, że jestem poza zasięgiem jej męsko-damskich rozterek. Zostałem oto pasowany na nieszkodliwego wujka, co bynajmniej nie napawało mnie dumą. Gdyby wiedziała, jakie na mnie zrobiła wrażenie, pewnie nie przyszłaby ze swoim kłopotem do mnie. To, że wydawała się nie zauważać swego magnetycznego uroku, było rozbrajające. Mogłem się jednak mylić, może to była po prostu prowokacja. Jedno było pewne – jeżeli chciała mnie zaintrygować, udało się jej to. Chwyciłem przynętę i włączyłem się do gry.

Anna poszła do siebie, a ja daremnie usiłowałem się skupić nad przerwaną pracą, wena mnie opuściła. Moja sąsiadka rozpanoszyła się w moich myślach... Czyżby zamierzała mnie uwodzić? Ten pomysł przypomniał mi, co powiedziała tuż po tym, kiedy się jej przedstawiłem: „Przeczytałam wszystko, co pan napisał”.

Ileż to razy słyszałem to zdanie od różnych egzaltowanych pań, które miały się za intelektualistki. Byłem świeżo upieczonym laureatem nagrody literackiej, chodziłem jeszcze w nimbie chwały, a przeniesienie na ekran nagrodzonej powieści dało mi pewien status finansowy. Musiało to budzić wyobraźnię pań pragnących zrobić dobrą partię. Nie byłem jeszcze wtedy żonaty, tylko zaręczony, do tego niezbyt szpetny. Ewa już przymierzała ślubne suknie, ale o tym mało kto wiedział. Byłem trochę próżny i nie taję, że korzystałem z powodzenia. Toteż niezwykła propozycja czarującej Anny rozemocjonowała mnie. Odłożyłem pracę nad nową powieścią i oddałem się przygotowaniom do spotkania.

Postanowiłem ogolić się i zmienić koszulę. Sięgnąłem do szafy, ale wtedy znowu ktoś zapukał do drzwi.

– To jeszcze raz ja – usłyszałem głos Anny. – Bardzo pana przepraszam, że tak zawracam głowę, ale na pewno nic podobnego już się nie zdarzy, to jest wyjątkowa sytuacja. Od razu wyczułam, że jest pan niezadowolony i wolę wszystko zaraz wyjaśnić. Ten Saszko to mój kolega z pracy. Szczerze mówiąc, on mi się szalenie podoba, ale nie mam zamiaru nawiązywać z nim romansu.

– To po co go pani zaprosiła?

– Właśnie. Tak jakoś głupio, w żartach...

– Jeśli jest kolegą z pracy, na pewno nie posunie się do niczego wbrew pani woli, chyba go pani zna na tyle?

– Ja wiem, że to wygląda głupio, ale nie chciałabym nawet prowokować sytuacji, w której mógłby się zachować nie tak, jak bym chciała, lubię go. Naprawdę, bardzo pana proszę... Ja wiem, że nie jest pan zachwycony, ale...

– Skąd pani wie? Z prawdziwą przyjemnością przeszkodzę w czułym „sam na sam”, już choćby dlatego, że dotąd nikt mnie o nic podobnego nie prosił.

– Jeszcze raz pana przepraszam.

– Nie ma za co... Będzie to dla mnie chwila wytchnienia. Chętnie oderwę się od pracy.

– O, Boże! W dodatku przerwałam panu pisanie! – zmartwiła się, lecz nie kwapiła się do wyjścia...

– Pewnie to pana do mnie zniechęci, ale ja pracuję w kabarecie. Tańczę. Nie jest to żaden kabaret erotyczny, po prostu teatrzyk kawiarniany – zwierzyła mi się nagle. – Najśmieszniejsze jest to, że już od pewnego czasu noszę się z zamiarem porzucenia tego zajęcia raz na zawsze. Muszę jednak jakoś zarabiać, żeby opłacić szkołę mego syna... Słowem, wykorzystuję szansę, która w mojej sytuacji jest darem losu.

– Uwielbiam scenę i artystów – roześmiałem się – niestety nie posiadam żadnego talentu.

– I pan mi to mówi! Człowiek, któremu niejeden zazdrości takiego pióra! Co się zaś tyczy tańca – wszystkiego można się nauczyć. Ja tańczyłam od dziecka, ba! Nawet zdawało mi się, że to moje powołanie, dopóki nie zaczęłam pisać.

– Co pani pisze? – zaciekawiłem się.

– Wiersze, artykuły do gazet, ale chciałabym kiedyś napisać książkę. Nie wiem tylko, czy ktoś zechce ją wydać... Tymczasem tańczę. Kiedy znalazłam się tu w rozpaczliwej sytuacji, jedna z moich znajomych z agencji artystycznej przypomniała sobie nagle, że kiedyś byłam tancerką. Jej znajomy reżyser poszukiwał właśnie choreografa do kabaretowej rewii piosenek. To był właśnie Saszko.

– Jest Rosjaninem?

– To Amerykanin. Jego matka była z pochodzenia Ukrainką, stąd to imię. Reżyserował na Broadwayu, potem ożenił się z Francuzką i osiadł w Paryżu. Kiedy moja znajoma przedstawiła mu mnie jako poszukiwanego przez niego choreografa, uznałam to za żart. Propozycja była nęcąca finansowo, miałam nóż na gardle i dałam się namówić. Przeczytałam scenariusz, zaczęłam chodzić na próby muzyczne. Potem zobaczyłam wykonawców i zorientowałam się w zamiarach reżysera, wizja choreografii przyszła sama. Panicznie jednak bałam się Saszki. Od razu zauważyłam, że jest doskonałym profesjonalistą, więc musiał dostrzec moją niekompetencję. Obserwował mnie w milczeniu. Czekałam co dnia na jego wybuch i wyrzucenie mnie z hukiem za drzwi. Z drugiej strony ta praca zaczynała mnie wciągać i już żałowałam, że może będę się musiała z nią pożegnać. To się jednak nie stało. Ku mojemu zdumieniu Saszko powiedział któregoś dnia:

– Wie pani, czego w tym wszystkim brakuje? Solowego numeru dla pani. Proszę sobie coś wymyślić. Ma pani na to dwa tygodnie...

– Ale ja...

– Wieczory ma pani przecież wolne, wiem to od Felice. Chcę panią mieć w programie.

– To brzmi jak bajka – powiedziałem.

– Też tak wtedy pomyślałam.

– A zatem dała się pani namówić i wszystko skończyło się szczęśliwie?

– Nie od razu. Przecież miałam sporą przerwę w tańczeniu. To wszystko z mojej strony było istną szarlatanerią. Minęły dwa lata od czasu, gdy opuściłam teatr, i chociaż dbając o kondycję i utrzymanie się w formie zawsze trochę ćwiczyłam, nie tyle jednak, by móc znowu tańczyć zawodowo. Zanim podjęłam się zrobienia choreografii, poszłam na intensywny kurs tańca klasycznego i lekcje stepowania. Mogłam sobie na to pozwolić bez obciążeń finansowych, bo moja dawna koleżanka z opery warszawskiej, tańcząca aktualnie w „Casino de Paris”, prowadzi prywatną szkołę tańca. Dowiedziawszy się o moim kłopocie, pozwoliła mi uczestniczyć w prowadzonych przez siebie zajęciach.

Spojrzałem dyskretnie na zegarek. Do wizyty owego Saszki zostało niecałe dziesięć minut. Trzeba będzie zrezygnować z golenia i zmiany koszuli. Nic wielkiego, w końcu to nie ja umówiłem się na randkę, tylko Anna.

– Czy nie powinniśmy już udać się do pani? Inaczej zaproszony gość zastanie zamknięte drzwi.

– Rzeczywiście, chodźmy. Ale się rozgadałam! Już mnie pan musi mieć dosyć.

– Bynajmniej. Miło się z panią rozmawia.

– Uciekłam do Paryża od kłopotów małżeńskich – Anna uzupełniła swoje zwierzenia. – Okazało się nagle, że mam bardzo romansownego męża.

– Jak ktoś będący mężem takiej kobiety może mieć ochotę na inne?

– Żartuje pan! Okazuje się, że może, i to jeszcze jak!

W tym momencie rozległo się pukanie do drzwi i sprawa niewiernego męża Anny zeszła na dalszy plan. Oboje poczuliśmy się zakłopotani: ja dlatego, że chyba nie powinienem się tu znaleźć, a Anna też widać miała swoje powody.

Saszko był wysokim blondynem o ascetycznej twarzy, odzianym z fantazją. Miał na sobie długą niemal do kostek granatową jesionkę o kroju dyplomatki, przerzucony przez ramię biały jedwabny szal, a na głowie granatowy kapelusz filcowy z szerokim rondem. Z bukietem czerwonych róż prezentował się malowniczo, ale jego postać wydała mi się bardzo znajoma; potem uzmysłowiłem sobie, że w tymże stroju widziałem go w powtarzanej wielokrotnie telewizyjnej reklamie wody kolońskiej dla panów.

Wręczając Annie kwiaty ucałował ją siarczyście w oba policzki – rytualne cztery pocałunki, jak to we Francji – i podobnie jak gospodyni był trochę skrępowany. Dopiero gdy przedstawiła mnie jako swojego sąsiada i ulubionego pisarza, zauważył moją obecność. Nigdy dotąd nie widziałem na czyjejkolwiek twarzy podobnego rozczarowania moim widokiem.

– Enchanté3 – powiedział, mierząc mnie nieprzyjaznym wzrokiem.

Walczyłem z pokusą, żeby opuścić te progi natychmiast i powstrzymało mnie tylko błagalne spojrzenie mojej nowej znajomej, która już zdołała mnie całkowicie zawojować i oto robiłem na jej życzenie rzeczy, o jakie nawet bym siebie nie podejrzewał...

Czułem jednak, stawiając się w jego sytuacji, że gościowi należą się przynajmniej słowa przeprosin czy wyjaśnienia. Tak dalece nie potrafił ukryć rozczarowania moją obecnością, że aż zrobiło mi się go szkoda. Poza tym, że pałał do mnie wyraźną niechęcią, wydawał się bardzo sympatyczny. Podobnie jak Anna był rozbrajający w swojej spontaniczności.

– Ach, ci artyści! – pomyślałem – trudno, zagram do końca tę niewdzięczną rolę...

– Mam nadzieję – powiedziałem głośno – że nie przeszkodziłem państwu moją niezapowiedzianą wizytą?

– Ależ skąd – zapewniła mnie Anna. – Skoro jesteśmy już w komplecie, zapraszam panów na kawę do Pierrette. – Narzuciła na siebie płaszcz i pociągnęła za sobą ogłupiałego amanta.

Poczekali pod moimi drzwiami, zanim się ubrałem, i zjechaliśmy windą na dół. Byłem poirytowany, zdenerwowanie Saszki uświadomiło mi niezręczność sytuacji, w jakiej się znaleźliśmy.

Wszystko skończyło się niespodziewanie szybko. Najwyraźniej kawa u Pierrette, ze mną na przyczepkę, nie była szczytem marzeń Saszki, bo po jej wypiciu przypomniał sobie, że bardzo się śpieszy. Moja sąsiadka przepraszała mnie jeszcze, ale uciąłem to zdecydowanie.

– Daj spokój, Anno – powiedziałem – i czas najwyższy, żebyśmy mówili sobie po imieniu, skoro tak dalece zostałem wprowadzony w twoje osobiste sprawy. A skoro już tu jesteśmy, co powiesz na lampkę wina?

– Wspaniale!

– Za nasze spotkanie!

Nie rozstaliśmy się do północy. Sączyliśmy wino i Anna rozkleiła się trochę. Zanim wróciłem do siebie, wiedzieliśmy o sobie bardzo dużo. Anna miała niezwykły i irytujący mnie u innych ludzi sposób przeskakiwania z tematu na temat, podchodzenia do spraw poważnych ze szczyptą humoru, jakby bagatelizowania ich, i traktowania błahostek ze śmiertelną powagą. Nie uszło mojej uwagi również to, że posiada w wielu istotnych sprawach zdecydowane zdanie, ale nie wypowiada go w sposób autorytatywny, tylko ot tak, mimochodem. Z przyjemnością odnotowałem, że nie pozbawiona jest autoironii i pokory do sztuki, nauki i w ogóle do życia. Okazała się przemiłym interlokutorem. Nie wiem, jak zdołała tego dokonać, że ja – z zasady raczej nieufny i na pewno nie wylewny – też opowiedziałem jej o sobie niemal wszystko od razu tego pierwszego wieczoru. Jak na spowiedzi. Może dlatego, że słuchać potrafiła jak mało kto.

Gdy wróciłem do siebie, długo nie mogłem zasnąć i rozważałem, jak mógłbym pomóc Annie rozwikłać jej niełatwe problemy, których miała bez liku...

Po jej opowieściach o życiu, jakie wiodła ze swoim przedziwnym mężem, wydałem się sobie niedoścignionym ideałem, pomimo moich słabostek. W każdym razie zapragnąłem być ideałem, moja nowa znajoma budziła we mnie instynkty rycerskie. Zacząłem sobie wyobrażać, jakim potrafiłbym być dla niej oparciem i przyjacielem. Anna powinna być noszona na rękach, a jest taka nieszczęśliwa. Mówi, że człowiek otrzymuje od innych tyle, ile wymaga, a ona nie potrafi wymagać. Myślę jednak, że jej ucieczka z dzieckiem od męża nie była dobrym pomysłem, nawet jeśli to nie na zawsze i jeśli syn doskonale nauczy się mówić po francusku. Wyjechali wszyscy razem w dużym towarzystwie w sierpniu. Dotarli aż do La Rochelle, przeprawili się promem na wyspę Ré i zrobili sobie polską enklawę na jednym z campingów. Miały to być wymarzone wakacje, zainicjowane zresztą przez męża Anny na przeprosiny po jego kolejnej przygodzie. Cóż, kiedy bardzo szybko okazało się, że skruszony winowajca nie omieszkał zadbać o to, by w składzie wycieczki znalazła się jego kolejna flama. Wyniknął z tego skandal, gdyż była ona żoną jego najlepszego przyjaciela. Anna stwierdziła, że dłużej tego nie wytrzyma i postanowiła zostać przez jakiś czas z synkiem we Francji. Uważała, że w ten sposób ukarze niewiernego męża, choć przecież w gruncie rzeczy te wszystkie jego wybryki to nic innego jak chęć potwierdzenia swojej męskości.

– Niektórzy mężczyźni uważają takie postępowanie za coś w rodzaju treningu sportowego – tłumaczyła syna przed Anną jej teściowa. – On nie traktuje tych kobiet poważnie, tylko musi się sprawdzać. Taką ma słabość, w końcu nikt nie jest doskonały... Krewni Andrzeja z Montpellier, którzy obiecywali zbuntowanej żonie pomoc w uzyskaniu pracy i mieszkanie, stwierdziwszy, że potraktowała swoje pogróżki poważnie, szybko się z obietnic wycofali i mogła liczyć tylko na siebie.

Przyjechała do Paryża i postanowiła radzić sobie sama. Miała w banku trochę pieniędzy ze swego ostatniego kontraktu i za nie umieściła chłopca w szkole z internatem. Znajomi wynajęli jej maleńkie mieszkanko na poddaszu w zamian za opiekę nad ich matką i jej trzema kotami. To z pozoru łatwe zajęcie miało się stać wkrótce jej utrapieniem. Znajomi bowiem wyjechali na pół roku do Indiany w USA, a sprawy ich matki przybrały dramatyczny obrót. Starsza pani, dotąd żwawa i samodzielna, pewnego dnia potknęła się o podwinięty dywan, straciła równowagę i upadła twarzą na kaloryfer. Kiedy Anna przyszła nakarmić koty, znalazła ją nieprzytomną w kałuży krwi. Wezwany lekarz stwierdził złamanie nosa i wstrząśnienie mózgu. Trzeba było zająć się jej leczeniem i w ogóle pielęgnować ją przez całe dnie. W ciągu tygodnia Anna jakoś sobie z tym radziła, ale na sobotę i niedzielę zabierała synka z internatu i wtedy wszystko bardzo się komplikowało. Kiedy starsza pani poczuła się nieco lepiej, zaproponowała Annie, aby w czasie weekendów mieszkała z chłopcem u niej, by nie musiała kursować bez przerwy między trzecim piętrem a poddaszem. Miało to i tę zaletę, że wieczorami, kiedy Anna szła do kabaretu, nie zostawiała chłopca samego na górze. Wprawdzie opieka staruszki była iluzoryczna, ale jednak szedł spać o należytej porze i nie miał odwagi psocić... Pani Amanda była zresztą zadowolona z jego towarzystwa. Nie doczekała się dotychczas wnuków i bardzo nad tym bolała. Tym serdeczniej odnosiła się do niesfornej latorośli Anny. Filip przy dorosłych był uroczym malcem, ale pozostawiony na chwilę sam sobie wpadał na szalone pomysły.

Natomiast w szkole nie skarżono się na niego... Był ambitny, lubił się wyróżniać, zwracać na siebie uwagę i dlatego zachowywał się tam bez zarzutu i uczył doskonale. Zupełnie inaczej było w domu, trzeba było ustawicznie nad nim czuwać.

Anna wychodziła więc do pracy z duszą na ramieniu. Nigdy nie była pewna, co wymyśli jej ancymonek, czy rozpali ognisko na środku pokoju, czy też spróbuje dostać się na balkon kolegi z siódmego piętra, używając parasola jako spadochronu.

Przyjrzawszy się temu wszystkiemu z bliska i ja dołączyłem do gromadki o trzy piętra niżej, dyżurowałem tam żeby moja przyjaciółka mogła spokojniej odtańczyć swój solowy numer w rewii.

Upłynęły od naszego poznania prawie dwa miesiące, zdrowie starszej pani poprawiało się powoli, opiekowałem się Filipem i przemiłą staruszką ku oburzeniu mego brata i jego żony. Coraz bardziej byliśmy zżyci ze sobą... Pani Amanda nie mogła się doczekać końca tygodnia. Twierdziła, że Anna i mały Filip wnoszą w jej życie powiew młodości, przejmowała się ich sprawami. Przyznam, że i mnie nie ciążyło to, iż w sobotnie i niedzielne wieczory wyrzekam się bardziej atrakcyjnych zajęć niż dotrzymywanie towarzystwa kilkulatkowi i osiemdziesięciosześcioletniej matronie. Robiłem to z entuzjazmem dla Anny, w której zadurzyłem się bez pamięci. Ona zaś była tak zapracowana i uwikłana w najrozmaitsze kłopoty, że zdawała się mego zauroczenia w ogóle nie dostrzegać. Dziwiłem się temu, irytowało mnie to i intrygowało. Z jednej strony wyraźnie potrzebowała mego towarzystwa, nie umiała nie zdać mi relacji ze wszystkiego, co się każdego dnia zdarzyło, z drugiej zdawała się nie dostrzegać mego zniewolenia, traktowała mnie jak przyjaciółkę, ufnie i bez podtekstów. Miałem nadzieję, że to udawana obojętność, po prostu poza. Nieraz chciałem porozmawiać o tym, co czuję, ale Anna bardzo mnie onieśmielała i wciąż odkładałem tę rozmowę na stosowną chwilę.

Okazało się wkrótce, że nigdy nie miała się zdarzyć. Pewnego dnia wszystko nagle musiało ulec zmianie. Dokonał tego jeden krótki telefon od jej teściowej.

Właśnie szykowałem się do wyjścia, kiedy zapłakana Anna stanęła w drzwiach.

– Co się stało? – spytałem, widząc ją tak zmienioną.

– Muszę wracać natychmiast do domu, Andrzej jest strasznie chory. On umiera...

– Miał wypadek?

– Nowotwór, przypadkiem wykryty, przy okazji ataku wyrostka robaczkowego. Nie wierzę, nie mogę w to uwierzyć!

Zacząłem ją pocieszać, jak umiałem, przytuliła się do mnie i płakała rozpaczliwie. Trzymałem ją w objęciach zmartwiony jej zmartwieniem i moim. Zrozumiałem bowiem, że liczenie na zdobycie jej wzajemności było bezpodstawną mrzonką. Ona naprawdę nic nie zauważyła, zaufała mi jak kumplowi i tylko w takiej roli byłem jej potrzebny. Anna kochała swego męża i cały czas żyła nadzieją, że wszystko się między nimi ułoży.

W obliczu jej nieszczęścia ja z moim problemem byłem nieważny i nie na miejscu. Jedyne, co mogłem zrobić, to ofiarować jej pomoc w tych ciężkich chwilach. Samochodem mego brata pojechałem do internatu po Filipa, podczas gdy ona pakowała swój dobytek, wykupiłem bilety lotnicze do Warszawy i odwiozłem ich na lotnisko. Zostałem sam na ósmym piętrze, ze swoją porażką i tęsknotą, do której nie miałem prawa. Mimo obietnic, że zawiadomi mnie, jak się sprawy potoczyły, Anna nie dała znaku życia. Długo nie mogłem o niej zapomnieć... Próbowałem jej szukać po powrocie do Polski, ale po śmierci męża wyjechała ponoć z Warszawy – tylko tyle powiedzieli mi jej sąsiedzi.

Nie zamierzałem dać za wygraną, postanowiłem ją odnaleźć i dokonałbym tego, gdyby w moim życiu nie pojawiły się komplikacje, które udaremniły mi wszelkie poczynania nie tylko w sferze uczuć, ale i w każdej innej dziedzinie.

Początek wielkim zmianom dał wydrukowany w „Kulturze” paryskiej napisany przeze mnie felieton o wypadkach grudniowych na Wybrzeżu sprzed dwóch lat, w ich rocznicę. Zbiegło się to akurat z tym, że naraziłem się osobiście pewnemu pracownikowi służb bezpieczeństwa, kiedy ten został moim sąsiadem. Miał on nieznośny zwyczaj wystawiania przed drzwi pustych butelek, niepotrzebnych mebli i szpargałów, co uczyniło z naszego dotychczas zadbanego korytarza istne składowisko rupieci. Doszło do tego, że zaczęliśmy się przeciskać pod ścianą, żeby przejść do windy. Wszyscy narzekali, ale tym, który pierwszy zwrócił mu uwagę, byłem ja. Nie wytrzymałem, pewnego dnia zapukałem do bałaganiarza i poprosiłem, żeby respektował panujące w tym domu zwyczaje i nie powiększał swojej powierzchni mieszkalnej o wspólny korytarz. Zareagował bardzo ostro, najzwyczajniej w świecie zmieszał mnie z błotem, grożąc i proponując, żebym pilnował swego nosa. Wycofałem się i zaniechałem dyskusji. Po pewnym czasie dozorca poprosił go o uprzątnięcie korytarza. Gdy sąsiad wyrzucił go za drzwi, sprawa trafiła do administracji budynku i pracownicy nękali go dopóty, dopóki pod jego drzwiami nie zastali porządku. Mimo, że moja rola skończyła się na zwróceniu mu uwagi, to mnie przypisywał zorganizowanie całej akcji przeciw niemu i prawdopodobnie poprzysiągł mi wtedy dozgonną zemstę. Udało mu się to zrealizować szybciej, niż się spodziewał. Rzeczony felieton okazał się pretekstem i uwiarygodnieniem ogromnej liczby sfabrykowanych dowodów na to, jak to z premedytacją uprawiam działalność na szkodę władzy ludowej. Konsekwencje nie dały na siebie długo czekać, zakaz jakichkolwiek moich publikacji, zniszczenie całego nakładu ostatnio wydanej powieści i inne szykany były tylko wstępem do tego, co miało mi się jeszcze przydarzyć: aresztowanie, skazanie na kilka lat więzienia... Byłem przesłuchiwany przez mego sąsiada, nawet nie starał się ukrywać satysfakcji z tego powodu...

Cicho sza! O tym nie będę pisać, to jeszcze nie zagojone, jeszcze nie nabrałem dystansu do ogromu upokorzenia i cierpień moralnych, które mi zgotowano. Moi prześladowcy osiągnęli jedno: jeśli byłem w duchu opozycjonistą, w wyniku ich intensywnej pracy wychowawczej zostałem nim zarówno w teorii, jak i w praktyce, natychmiast gdy znalazłem się poza murami więzienia. W konspiracji zetknąłem się powtórnie z Ewą. Po pamiętnym pobycie w Paryżu, kiedy to zauroczony Anną nawet nie pofatygowałem się zawiadomić jej o zerwaniu zaręczyn, jak struś chowając głowę w piasek, miała prawo nie spojrzeć w moją stronę. Wiem, że wtedy cierpiała; opowiadała mi o tym moja matka. Zachowałem się fatalnie, byłem tak zajęty sobą, że wszystko inne się nie liczyło.

Ewa była redaktorką moich książek w wydawnictwie, które je wydało. Śmiałem się, że zna od podszewki zarówno moje mocne, jak i słabe strony. Na początku nasze stosunki były bardzo napięte. Kiedy dostała do rąk pierwszy mój maszynopis, powiedziała obcesowo:

– Ma pan, oczywiście, coś do powiedzenia i dużą łatwość pisania, ale ta akurat cecha u ludzi pańskiego pokroju może okazać się zgubna.

– „Pańskiego pokroju!” – prychnąłem. – Co pani może o mnie wiedzieć? Żeby wydawać takie kategoryczne opinie, trzeba chyba najpierw człowieka trochę poznać...

– Wiem o panu więcej, niż pan sobie wyobraża – powiedziała, mierząc mnie rozbawionym spojrzeniem.

– Chyba na podstawie maszynopisu, bo nie pamiętam, żebyśmy mieli przyjemność kiedykolwiek się spotkać.

– Ma się rozumieć, że na podstawie maszynopisu. Po latach doświadczenia to mi absolutnie wystarcza.

– Głupia koza! – pomyślałem. Ta dziewczyna irytowała mnie coraz bardziej. Strasznie mi ważna pani redaktor! Ze słomianą grzywą niesfornie podskakującą nad czołem, w kiecuchnie do połowy uda, wygląda, jakby dopiero co zdała maturę, a obnosi się ze swoim wielkim doświadczeniem. Musiała chyba odgadnąć moją nieprzychylną ocenę, bo powiedziała:

– Nie musi się pan tak zaperzać, panie Henryku. Mając od czterech lat do czynienia z autorami, zdążyłam poczynić trochę obserwacji. Po prostu umiem wyciągać wnioski. Pan, niewątpliwie obdarzony talentem literackim, nie ma cierpliwości, żeby dopracować wszystko do końca. Nie zwraca pan uwagi na takie drobiazgi, jak znaki interpunkcyjne, błędy maszynowe i tym podobne, wedle pana, drobiazgi. Pośpiech pana gubi, prawdopodobnie myśli pan znacznie szybciej, niż pisze. Nie lubi pan oglądać się za siebie i nie należy do tych pedantycznych pisarzy, którzy każde zdanie przewałkują po stokroć, zanim postawią po nim kropkę. Ludzie o takich wadach winni zatrudniać sekretarza, który wszystko wygładzi, uporządkuje. Na to jednak pan jeszcze nie jest w stanie zarobić. Jest pan człowiekiem utalentowanym, ale troszeczkę niedbałym i dlatego pozwoliłam sobie powiedzieć, że łatwość pisania, jaką pan posiada, może okazać się dla pana zgubna.

A to mnie szelma rozszyfrowała! Czułem, że mam czerwone uszy i nie byłem w stanie wydusić z siebie słowa na całe to nietaktowne dictum acerbum4. I ta żmija ma być redaktorem mojej książki! Ładna to będzie współpraca, nie ma co!

– Przystąpmy jednak do rzeczy, oto moje uwagi dotyczące konstrukcji pańskiej powieści. Jeśli pan zechce się do nich zastosować i zrobić korektę, sądzę, że możemy liczyć na sukces. Oczywiście, ostatnie słowo należy do pana, ale proszę odrzucić emocje i wprowadzić zmiany, jakie proponuję. Wyjdzie to na dobre pańskiej książce. Czy zdoła pan uporać się z tym w ciągu miesiąca?

Ta dziewczyna zdumiewała mnie coraz bardziej. Nigdy nie spotkałem nikogo, kto by był tak niezachwianie pewny siebie. Jej kategoryczny ton nie pasował do wręcz szczeniackiej zewnętrzności. Poza tym wypowiadała się z wyraźną kokieterią, co w moich oczach ujmowało jej wiarygodności zawodowej. Miało się niebawem okazać, jak bardzo się myliłem. Nie skrywając urazy, zabrałem pokreślony i popstrzony uwagami maszynopis i zamknąłem się w domu, żeby się przyjrzeć z bliska temu, co ta zarozumiała gęś wymyśliła. Kiedy przeczytałem uwagi ogólne, najpierw myślałem, że mnie szlak trafi. Postanowiłem, że za nic nie zgodzę się na proponowane zmiany. Raczej zmienię wydawnictwo, niż pozwolę na jakiekolwiek wyżywanie się tej próżnej i źle wychowanej pannicy nad moim tekstem. Potem, już tylko gwoli utwierdzenia się w moim postanowieniu, zacząłem strona po stronie czytać naniesione poprawki, a moja buńczuczność ustąpiła miejsca spokornieniu i co tu owijać w bawełnę – nawet zażenowaniu. Bo oto rzeczywiście przeoczyłem masę głupich błędów, słowem, mój maszynopis – mimo że go przecież, dalibóg, sprawdzałem – okazał się dość niechlujny i niedopracowany. Wszystkie przeoczone przeze mnie potknięcia poprawione starannym drobnym pismem Ewy przyprawiały mnie teraz o palący wstyd. Ze zdumieniem musiałem też przyznać jej rację, kiedy w paru miejscach zamieniła jakieś użyte przeze mnie słowo na bardziej trafne lub przestawiła szyk zdana na taki, jaki nie przyszedłby mi do głowy. Po przeczytaniu całości byłem załamany. Szczerze mówiąc, dziwiłem się, dlaczego wydawnictwo zdołało w ogóle zainteresować się moją powieścią, skoro nawet tak młoda redaktorka, jak Ewa, tyle w niej znalazła błędów. Była nawet taka chwila, gdy uznałem, że powinienem całe moje wypociny wrzucić do pieca i raz na zawsze dać sobie spokój z pisaniem. Ewa proponowała w dodatku, żebym złagodził opis śmierci jednego z bohaterów, bo nie pasuje do konwencji całości, albo w ogóle tej postaci nie uśmiercał. Jakże mogłem tego zaniechać? Przemyślałem to, przywiązałem się do tej myśli i nie potrafię sobie wyobrazić innego rozwiązania. Trzeba by zmienić potem również inne rzeczy i to już będzie zupełnie co innego...

Niemniej zadzwoniłem do Ewy, żeby omówić z nią szczegóły. Trochę się jeszcze targowałem o niektóre zmiany, ale była w swoich sądach tak pewna siebie, że ustąpiłem. Zawsze kapituluję przed ludźmi pewnymi siebie, czasem także wtedy, kiedy mam rację. Moja matka bardzo się tym irytuje.

– Zbyt łatwo dajesz się zbijać z tropu – powiada. – To twoja największa słabość, to cecha, która nie pozwoli twoim walorom wyjść na światło dzienne. Powinieneś to, synu, zmienić.

Ewa też bardzo szybko zorientowała się, że nie należę do ludzi przebojowych. Podczas kolejnych spotkań poświęconych redagowaniu mojej powieści zauważyłem pewną zmianę w jej sposobie przekazywania mi swoich opinii. Najwyraźniej gryzła się nieraz w język, żebym nie czuł się urażony taką czy inną uwagą.

Obserwowałem ją z rosnącym zainteresowaniem i kiedy zdecydowano, że książka jest gotowa do druku, zrobiło mi się żal, że nie będę mógł widywać tej, którą poprzednio obwołałem swoją dręczycielką.

– Nie cieszy się pan, że mamy to już za sobą? – spytała Ewa wyrównując pedantycznie stertę poprawionych kartek. – Jakoś po minie tego nie widać... A właściwie winien mi pan jest kawę...

– Właśnie! Powinniśmy jakoś uczcić zakończenie pracy. Pozwoli pani gdzieś się porwać?

– Bardzo chętnie, ale nie dzisiaj, na dzisiaj już jestem umówiona.

– Wobec tego poczekam, aż zdoła mnie pani umieścić w swoim harmonogramie – powiedziałem zawiedziony.

Spojrzała na mnie rozbawiona.

– Bezinteresowna zazdrość to nieładna cecha, panie Henryku.

– Skąd pani wie, że bezinteresowna?

– Powiedziałam to z żalem, nie zauważył pan?

– Czy pani redaktor mnie prowokuje?

– Bardzo pan domyślny, ale proszę nie pytać, czy postępuję tak z każdym autorem.

– Będę siedział jak mysz pod miotłą, pod warunkiem że wyznaczy mi pani spotkanie na neutralnym terenie.

– Na pewno do pana zadzwonię, nie wykręci się pan od spotkania.

– Obiecanki-cacanki...

Ewa zadzwoniła nazajutrz z pytaniem, czy nie miałbym ochoty obejrzeć słynnego Kabaretu z Lizą Minelli, bo udało się jej zdobyć bilety.

– Pomyślałam o panu, bo skoro i tak mieliśmy się spotkać...

– Bardzo dobrze, że pani pomyślała, ponieważ mam wielką ochotę obejrzeć z panią ten film, Ewo.

Tak to się zaczęło. Widywaliśmy się odtąd prawie codziennie. Zanim moja książka pojawiła się w księgarniach, byliśmy już zaręczeni. Ewa spodobała się mojej matce. Bardzo mnie to dziwiło, bo nie była wcale typem dziewczyny, jakie matka uważała za czarujące. Zawsze mówiła mi, że niewiasta zbyt praktyczna i obrotna, mocno stąpająca po ziemi, po trosze zatraca kobiecość.

Uważała, że najbardziej kochane przez mężczyzn są panie bezradne i zagubione. Myślę, iż sama udawała przed ojcem, że jest właśnie taka, co w gruncie rzeczy nie było prawdą. Okazało się potem, gdy zostaliśmy sami, że potrafi być niezwykle twarda i dzielna.

Teraz, kiedy patrzę na to z pespektywy czasu, wydaje mi się, że udawała bezradną po to, by on czuł się ważny i niezbędny. Inaczej rzecz się miała, gdy chodziło o jej młodszego i – wedle jej zdania – niezaradnego syna. Mimo że starała się nie wychowywać mnie na maminsynka, znała moje słabe strony i szybko zorientowała się, że dla nie dbającego o sprawy bytowe marzyciela taka partnerka, jak Ewa, to prawdziwy skarb. Przynajmniej jeśli chodzi o sferę zawodową, matka wykazała się niezwykłą intuicją. Jak bym nie patrzył teraz na przeżyte z Ewą lata, jednego wyprzeć się nie mogę: gdyby nie ona, nie odniósłbym połowy moich sukcesów. Tak, jak skutecznie zredagowała i przyczyniła się do poprawienia mojej pierwszej książki (za którą, notabene, dostałem prestiżową nagrodę), tak samo wszystkie moje późniejsze poczynania, zarówno literackie jak i życiowe, przeszły przez jej wnikliwą korektę. Los figlarz sprawiał, że nadopiekuńcza wobec mnie Ewa działała nieraz przeciw sobie, bo to ona wymyśliła mi ów pamiętny wyjazd do Paryża do brata, gdzie w spokoju i pięknym anturażu miałem skończyć kolejną książkę. Zamiast tego zadurzyłem się nieprzytomnie w podobnie jak ja niepraktycznej Annie i opiekowałem się nią, jej synem oraz starszą panią Amandą i jej trzema kociskami. W dodatku zupełnie zapomniałem o swojej narzeczonej.

Anna i Ewa – jakże były różne, jak bardzo do siebie niepodobne! Myślę, że w czasie stosunkowo krótkiej, bo ledwie kilkumiesięcznej mojej przygody z Anną potrafiłem być jej tym, kim nigdy nie byłem i nie jestem dla Ewy. Samego mnie to zadziwia, bo przecież moje zauroczenie Anną było jednostronne, bez żadnej z jej strony zachęty i kto wie, czy chciane? Gdyby wtedy wiedziała, jakie na mnie robi wrażenie, jakie mrzonki na jej temat snują mi się po głowie, pewnie unikałaby mnie jak ognia.

Ewa potrafiła wykalkulować, zaaranżować wszystko, nawet płeć naszych dzieci. To ona wiedziała nieomylnie, z jakimi czasopismami powinienem współpracować, jaką książkę koniecznie muszę napisać, jakiego pomysłu zaniechać. Umiała wprawić mnie w zdumienie i podziw i nie zmieniło się to do dzisiaj. Jest z pewnością najbardziej metodyczną, pedantyczną i konsekwentną osobą, jaką w życiu spotkałem. Podejrzewam nawet, że w ogóle nie ma w tym sobie równych. Dotyczy to wszystkiego: zarówno pracy, jak i uczuć. Nie powiem, że zupełnie pozbawiona jest szczerości – takie twierdzenie byłoby niesprawiedliwe. Jednak wszystko, co robi i czuje, odbywa się w odpowiednim miejscu i czasie i ona decyduje, kiedy i gdzie to się dziać powinno. Może nie jestem człowiekiem twardym, czy raczej nie bezwzględnym w dążeniu do celu, ale przecież żyłem i tworzyłem, kiedy jej jeszcze przy mnie nie było. Teraz nie jestem w stanie sobie tego wyobrazić.

– Henryk jest jak dziecko zagubione we mgle – powtarza wszystkim moja dzielna żona. – Gdybym nie organizowała jego poczynań, chyba nie potrafiłby sam oddychać.

To prawda, staram się stosować do jej poleceń, po pierwsze dlatego, że jestem skłonny do kompromisów, po drugie jest mi z tym wygodnie. Przy jej zapobiegliwości mam tak zwany „spokój na tyłach”, mogę się zająć tylko pracą. W tym względzie staram się sprostać jej oczekiwaniom. Czy naprawdę? Chyba się zagalopowałem. Powinienem użyć tu czasu przeszłego... Dawniej bowiem udawało mi się nie zawodzić pokładanych we mnie nadziei, ostatnio zupełnie się to zmieniło.

Miałem pisać o Annie, dlaczego tak się dzieje, że analizuję zamiast tego moje życie u boku Ewy? Chyba dlatego, że tylko te dwie kobiety, poza matką oczywiście, liczą się w moim życiu. Zdaję sobie sprawę z tego, jak to stwierdzenie jest niesprawiedliwe w stosunku do mojej żony, ale nic na to nie mogę poradzić.

Ewa jest zdania, że wiele rzeczy w życiu można zaplanować i ona rzeczywiście ma do tego niezwykły talent. Ze mną jest inaczej, jestem igraszką losu. Raczej skłonny jestem uważać, że wszystko zależy od takich czy innych zbiegów okoliczności. Dlatego wszelkie dyskusje z moją żoną na tematy egzystencjonalne bardziej oddalają nas od siebie, aniżeli łączą.

Gdybym nie miał zawziętego sąsiada z bezpieki, nigdy nie dostałbym się do więzienia, może nawet nie walczyłbym potem z taką desperacją, na jaką się poważyłem. No i nie zdobyłbym sobie opinii uciemiężonego bohatera obłożonego zakazami i restrykcjami. Bohater z przypadku i mimo woli – to bardziej do mnie pasuje niż ów niezasłużony podziw, jaki mnie otaczał. Sam to wiem najlepiej.

Ewa pracowała wtedy w wydawnictwach podziemnych, to ona sprawiła, że zaczęto mnie drukować w tak zwanym drugim obiegu. Długo nie wiedziałem, komu zawdzięczam perfekcyjną redakcję tomu moich opowiadań i zbioru szkiców literackich.

Spotkaliśmy się przypadkowo na konspiracyjnym zebraniu w roku 1976. Ja uważam, że przypadkowo, a ona twierdzi, że szczegółowo to zaplanowała. Straciłem właśnie wtedy matkę, czułem się bardzo osamotniony i z radością, choć i z niejakim zażenowaniem odnalazłem Ewę na nowo. O Annie wprawdzie nie zapomniałem, ale spisałem ją na straty, upłynęło dość czasu, abym ostygł w moich daremnych afektach. Pierwszym wrażeniem, jakie mnie ogarnęło na widok Ewy, był wstyd, że tak nieelegancko wobec niej ongiś się zachowałem. Była jeszcze bardziej atrakcyjna niż przed laty, jak zwykle zadbana i elegancka i z przyjemnością odnotowałem, że nabrała klasy. Ujęła mnie tym, że zdawała się nie pamiętać cierpienia i upokorzenia, na które ją naraziłem. Wiedziała o śmierci mojej matki, w ogóle wszystko o mnie wiedziała. Zaczęliśmy się spotykać i bardzo szybko wróciła dawna zażyłość. Pamiętając jednak moje przewinienie, nie byłem skłonny do deklaracji. Tym bardziej, że byłem równocześnie uwikłany w bardzo przyjemną, acz niezobowiązującą przygodę z pewną śliczną panią. Mieszkała ze swoim mężem marynarzem o piętro wyżej w tej samej co ja kamienicy. Zapukała kiedyś do mnie z prośbą o autograf na mojej książce, którą kupiła przed laty.

– Proszę mi wybaczyć natręctwo, ale kiedy dowiedziałam się, że to pan jest tym sławnym Henrykiem Nowakiem, nie mogłam się oprzeć. Mam nadzieję, że pan mi nie odmówi i złoży podpis na mojej ulubionej lekturze?

– Nie odmawia się pięknym kobietom – powiedziałem przyglądając się jej z ukontentowaniem.

Bo też było na czym zawiesić wzrok! Platynowe włosy spadające na ramiona, piwne oczy o figlarnym spojrzeniu, długie opalone nogi i dekolt odsłaniający akurat tyle, żeby pobudzić wyobraźnię.

– Komu mam zadedykować?

– Marzenie Radeckiej, jeśli pan taki miły...

– To dla pani?

– Oczywiście.

Uzyskawszy pewność podpisałem, jak następuje: „Pani Marzenie, pięknej jak marzenie, z podziwem – Henryk Nowak”.

– Jak pani mnie tu znalazła? – zainicjowałem rozmowę, bo chciałem, żeby jeszcze trochę została.

– O, to nie było trudne. Figuruje pan przecież na liście lokatorów. Kiedy zobaczyłam to nazwisko, zapytałam męża, czy jest pan pisarzem. Potwierdził, a potem zobaczyłam pana i...

– Obawiam się, że męża nie zachwyci treść dedykacji. Cóż, nie przyszło mi do głowy, że już zdążyła pani wyjść za mąż...

– Dziękuję panu – wzięła ode mnie książkę i zamknęła ją nie czytając tego, co napisałem. – Będzie to dla mnie cenna pamiątka.

Wyszła do przedpokoju, odwróciła się i obdarowała mnie szerokim uśmiechem. Nie nieśmiałym, bynajmniej.

Były to pierwsze dni po opuszczeniu przeze mnie więzienia. Zapach perfum urodziwej Marzeny, jej głos (jeszcze dźwięczący mi w uszach), figlarne oczy – wszystko to uświadomiło mi nagle, jak dawno nie miałem kobiety. Myśli moje zboczyły na bardzo nieprzyzwoite tory...

Owo nieznaczące zdarzenie połechtało też przyjemnie moją próżność i zmobilizowało mnie do tego, żeby zasiąść przy biurku.

– Napiszę – pomyślałem – opowiadanie erotyczne, rozładuję w ten sposób napięcie.

Dałem upust fantazji i ani się spostrzegłem, jak zapisałem siedem kartek. Były to wierutne bzdury i wiedziałem, że nigdy nie poważę się ich opublikować, ale pisanie sprawiało mi przyjemność. Z pewnością spędziłbym tak przynajmniej połowę nocy, gdyby ostry dzwonek telefonu nie przerwał mego natchnienia. Podniosłem słuchawkę.

– Nie może pan spać? – odezwał się dźwięczny głos Marzeny. – A może przeszkodziłam panu w tworzeniu?

Byłem tak zaskoczony, że upłynęła spora chwila, zanim zdołałem się odezwać.

– Kto mówi? – zapytałem, chociaż nie miałem co do tego wątpliwości.

– Marzena Radecka, byłam u pana dzisiaj po autograf, pamięta pan?

– Chyba sobie przypominam... – droczyłem się.

Uświadomiłem sobie, że nie wypadam w tym najmądrzej. Pomyśli jeszcze, że jestem kabotynem, tak jakbym chciał jej dać do zrozumienia, że drzwi się u mnie nie zamykają, bo piękne kobiety szeregami pchają się przez nie po autografy.

– Żartowałem – pośpieszyłem ze sprostowaniem. – Pani łatwo zapada w pamięć. Udawałem tylko z obawy przed mężem, bo gdyby nas usłyszał...

– Spokojna głowa, nie usłyszy. Jego statek pruje fale gdzieś tam w okolicy Labradoru.

– Jego statek? Jest armatorem??

– Zaledwie bosmanem – roześmiała się. – To i tak nieźle w jego wieku, no nie?

– Teraz wszystko rozumiem. Dzielny bosman wyrusza w rejs, a jego piękna, młoda żona...

– Jest pan okropny! Wcale nie o to chodzi! Zresztą...

Usłyszałem energiczny stukot i połączenie zostało przerwane.

Nie było to zbyt grzeczne z mojej strony, nie powinienem był tego mówić. Ba! Ale co tam... i tak nie dla psa kiełbasa. Uspokojony tym rozsądnym stwierdzeniem, poszedłem pod prysznic. Ledwie odkręciłem wodę, gdy telefon znowu się rozdzwonił. Owinąłem się szlafrokiem i podreptałem na bosaka do pokoju, zostawiając na dywanie mokre ślady.

– Ja wcale nie szukam przygód – odezwała się Marzena. – Pan może jest przyzwyczajony do tego, że wszystkie na pana lecą, ale ja nie jestem taka. Po prostu przeczytałam to, co pan mi napisał, i chcę zapytać, czy chciał pan sobie ze mnie zażartować? Czy przychodząc do pana zachowałam się niewłaściwie? Tak pan uważa?

– Uważam, że napisałem prawdę i tylko prawdę. Cieszę się, że pani się u mnie zjawiła. Nie co dzień zdarza mi się coś tak miłego.

– Naprawdę tak pan myśli?

– Mam przysiąc?

– Nie trzeba. Życzę panu dobrej nocy...

– Zaraz, zaraz, skoro już wyciągnęła mnie pani spod prysznica, nie może pani tak wyłączyć się w środku zdania.

– Dlaczego?

– Bo ja chcę z panią jeszcze porozmawiać.

– Nie wierzę.

– Straszna z pani kokietka.

– Znowu pan zaczyna?

– Skończę, jeśli podyktuje mi pani numer swego telefonu; też bym czasem zadzwonił.

– Pan do mnie? Nie wierzę.

– Przekona się pani, no... czekam!

– Nie wiem doprawdy... Jeśli pan rzeczywiście chce zadzwonić, to niech się pan potrudzi tak jak ja i zdobędzie mój numer.

– A jak pani zdobyła?

– Przepisałam z książki telefonicznej. Po prostu.

– Nie omieszkam skorzystać z pani doświadczenia. – Cichutki stukot słuchawki o widełki i cisza, która po nim nastąpiła uświadomiły mi, że teraz ja muszę się postarać. Czy rzeczywiście musiałem? Na pewno nie. Nawet nie powinienem. Tylko że bardzo tego chciałem i to był wystarczający powód.

Flirtowaliśmy z Marzeną coraz intensywniej przez telefon. Było zabawnie, ale przestało mi to wystarczać. Pewnego wieczoru udało mi się wyciągnąć ją z domu. No i stało się. Wpakowaliśmy się w romans bez sensu... Miał swoje odpływy i przypływy, podobnie jak oceany, po których żeglował pewien nieświadomy niczego bosman... Z tajemnych spotkań wychodziłem odprężony i zadowolony, o ich bohaterce nie rozmyślałem wiele, po prostu zaczynałem zajmować się czym innym. Marzena nie stawiała mi warunków, nie wymagała oświadczeń i zapewnień. Nie narzekała na męża, jak to mają w zwyczaju niewierne żony. Unikaliśmy zgodnie rozmów na jego temat, poza wymianą wiadomości o terminach rejsów. Czasem kochając się z nią myślałem o Annie. Nigdy zaś o Ewie, chociaż poza tym była ona stale obecna w moich myślach. Mieliśmy od początku wiele ważnych wspólnych ścieżek. Przede wszystkim nie mogłem obejść się bez niej w sferze ducha. Wymienialiśmy wrażenia o przeczytanych książkach, razem chodziliśmy do kina, teatru, zasięgałem jej opinii w wielu dziedzinach, nawet o ludziach z konspiracji wiedziała więcej ode mnie. To zrozumiałe, dłużej w tym tkwiła. A najważniejsze, że mogłem z nią rozmawiać o mojej utraconej matce, bo Ewa dobrze ją znała. To też się liczy.

Matka pewnie żyłaby znacznie dłużej, gdyby nie szykany władz wobec mnie. Tego było za wiele dla jej zmęczonego serca. Dlatego wciąż będę się czuł winnym jej śmierci, chociaż nie z własnej woli poszedłem do więzienia.

Jak sięgam pamięcią, zawsze miałem w życiu szczęście do mądrych kobiet i to trwa, bo teraz już i moja córka Beata potrafi mnie zadziwić oczytaniem i dojrzałością sądów.

A Marzena przede wszystkim działa na moje zmysły. Była tak piękna, pogodna i miła, że cechy te przyćmiewały jej inne walory. Dopiero przy rozstaniu uświadomiłem sobie, jak była taktowna i pozbawiona egoizmu. W czasie trwania naszej przygody nigdy nie odczułem, że przeżywa rozterki, że ma wyrzuty sumienia. A przecież to wszystko jej nie ominęło, bo nie była osobą bez serca. Ona wszystkie ciemne strony naszego związku zostawiała sobie, mnie obdarzając tym, co najlepsze. Toteż nic dziwnego, że było mi z nią dobrze.

Nie wiem, ile by się to jeszcze ciągnęło, gdyby nie Ewa. Gdyby nas nie wyśledziła, może nigdy nie zostałaby moją żoną? Bo, jak już wspomniałem, nie byłem skłonny do deklaracji ani jakichkolwiek zmian w moim życiu. Musiała najpierw zerwać się burza, abym mógł sobie uświadomić, kto ile dla mnie znaczy.

1 (fr.) – proszę wybaczyć

2 (wł.) – słodkie nieróbstwo

3 (fr.) – bardzo mi miło

4 (łac.) – gorzka prawda

АХIS MUNDI: Marta Szelichowska-Kiziniewicz, Basia Basiewicz-Borowska

Współpraca wydawnicza: Anna Tomaszewska

Projekt okładki: Positive Studio

Korekta: Elżbieta Makowska

Wydanie II

ISBN e-book: 978-83-61432-39-5

Copyright ©2009 by Axis Mundi, Barbara Rybałtowska

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żadna część książki nie może być wykorzystana bez zgody wydawcy.

Wydawca: Axis Mundi

www.axismundi.pl

wydawnictwo@axismundi.pl

Plik cyfrowy został przygotowany na platformie wydawniczej Inpingo

Warszawa 2012