Przemyśleć z Michelem Foucaultem edukacyjne dyskursy o młodzieży

Dyspozytyw i urządzanie

Helena Ostrowicka

Kraków 2015

Spis treści

Podziękowania

Przedmowa

Michel Foucault i badania edukacyjne

Terminy gouvernementalité i dispositif

Pola problematyzacji

Struktura monografii

Od pojęcia dyskursu do heurystyki dyspozytywu

1. Z recepcji Michela Foucaulta w polskiej pedagogice

Podsumowanie

2. Wokół perspektyw badania dyskursu edukacyjnego

Praktyki badawcze – eksploracja

3. Dyskurs edukacyjny – dyskurs pedagogiczny

Ujęcie instytucjonalne

Ujęcie interakcyjne

4. Przemyśleć z Michelem Foucaultem dyskurs edukacyjny

Dyskurs, praktyka dyskursywna, wiedza

Dyskurs pedagogiczny z perspektywy Foucaultowskiej

Podsumowanie

5. Dyspozytyw jako kategoria dla analityczno-krytycznych badań pedagogicznych

Dispositif w badaniach Foucaulta

Od analizy dyskursu do koncepcji analizy dyspozytywu w optyce postfoucaultowskiej

Analityka dyspozytywu

Podsumowanie

Urządzanie jako kategoria i perspektywa badawcza dla pedagogiki

1. Pedagogie – praktyki dyskursywne

2. Od wiedzy-władzy do urządzania

3. Urządzanie jako kategoria dla pedagogiki

Historyczność urządzania

Aporia urządzania

4. Studia nad urządzaniem

5. W diagramie urządzania

Topografia urządzania

Diagram i dyspozytyw

Podsumowanie

Dyskursy o młodzieży w diagramie urządzania

1. Diagram urządzania – model analizy

2. Wiedza o młodzieży w dyskursach pedagogicznych

3. Urządzanie młodzieży z perspektywy dyspozytywu

Dyspozytyw wieku a sprawa Ani

4. Dyskursy edukacyjne i kategoria młodzieży – europejska przestrzeń urządzania

Pedagogia uczestnictwa i formacje władzy

Dyspozytyw wieku w przestrzeni europejskiej

5. Dyspozytyw wieku w warunkach pedagogizacji życia społecznego

Pojęcie i odmiany pedagogizacji

Pedagogizacja jako element dyspozytywu wieku

Podsumowanie

Posłowie

Heurystyczne perspektywy diagramu urządzania

O (p)oszukiwaniu znaczenia dyskursu edukacyjnego o młodzieży

Bibliografia

Literatura cytowana

Prace Michela Foucaulta przywołane w książce

Analizowane dokumenty

Aneks

Strona redakcyjna

Podziękowania

Chciałabym podziękować osobom, dzięki którym książka ta mogła powstać. Wyrazy szczególnej wdzięczności kieruję w stronę Recenzentów: Profesora Zbigniewa Kwiecińskiego i Doktora habilitowanego Krzysztofa Abriszewskiego. Wdzięczna jestem za cenne sugestie i komentarze, a także życzliwe uwagi, które wpłynęły na ostateczną treść i strukturę narracji. Na długo w pamięci zachowam również słowa uznania dla wykonanej przeze mnie pracy i inspiracje do kolejnych poszukiwań. Te budujące opinie pierwszych, jakże ważnych Czytelników, dodały skrzydeł i zachęciły mnie do dalszych badań.

Dziękuję Profesor Marii Deptule, Prodziekan ds. Nauki Wydziału Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy oraz Profesorowi Romanowi Leppertowi, Kierownikowi Zakładu Pedagogiki Ogólnej i Porównawczej UKW za finansowe wsparcie tej i innych moich publikacji. Jednocześnie dziękuję moim współpracownikom: Profesor Ewie Filipiak i Profesorowi Piotrowi Kostyło, za to, że mogłam liczyć na ich zrozumienie w trudnym momencie finalizacji prac nad książką.

Osobne podziękowania kieruję w stronę Profesora Marka Czyżewskiego oraz Doktor Magdaleny Nowickiej za bezinteresowną pomoc w gromadzeniu literatury, zwłaszcza niemieckojęzycznej. W tym miejscu chciałabym również podziękować Profesorom: Dorocie Klus-Stańskiej, Marii Dudzikowej oraz ponownie Zbigniewowi Kwiecińskiemu, za rozmowy o mojej wcześniejszej książce, które zmotywowały mnie do kontynuacji badań i wzmocniły przekonanie, że jest to problematyka warta eksploracji.

Dziękuję również całemu zespołowi Oficyny Wydawniczej „Impuls” za wnikliwość i pomoc w ostatecznej redakcji tekstu.

Niezależnie jednak od wpływu wielu inspirujących rozmów i spotkań za wszelkie niedostatki i słabe strony książki odpowiedzialność ponosi wyłącznie pisząca te słowa.

Bibliografia

Literatura cytowana

Abriszewski K., Problem Foucaulta. Podmiot, władza i zalecenia właściwego postępowania [w:] M. Szulakiewicz (red.), Filozofia i polityka w XX wieku, Aureus, Kraków 2001.

Adamski W., Młodzież jako przedmiot badań. Orientacje teoretyczne i problematyka w perspektywie porównawczej [w:] J. Głuszyński (red.), Teoretyczno-metodologiczne problemy badań nad młodzieżą, Ośrodek Analiz Społecznych ZMW, Poznań 1987.

Adamski W., Młodzież współczesna [w:] W. Pomykało (red.), Encyklopedia pedagogiczna, Fundacja „Innowacja”, Warszawa 1993.

Agamben G., Czym jest urządzenie [w:] A. Bielik-Robson i in., Agamben: przewodnik Krytyki Politycznej, Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2010.

Angermüller J. (red.), Diskursanalyse meets Gouvernementalitätsforschung. Perspektiven auf das Verhältnis von Subjekt, Sprache, Macht und Wissen, Verlag, Frankfurt am Main 2010.

Archer M.S., Człowieczeństwo. Problem sprawstwa, tłum. A. Dziuban, Nomos, Kraków 2013.

Bacchi C., Bonham J., Reclaiming discursive practices as an analytic focus: Political implications, „Foucault Studies” 2014, 17.

Ball S.J., Foucault, power and education, Routledge, New York – London 2013.

Ball S.J., What is policy? Texts, trajectories and toolboxes, „Discourse: The Australian Journal of Educational Studies” 1993, 2.

Bernasiewicz M., Popularne dyskursy światopoglądowe skierowane do młodzieży współczesnej (na przykładzie czasopism i tekstów muzycznych), rozprawa doktorska, UŚ, Katowice 2008, http://fbc.pionier.net.pl/id/oai:www.sbc.org.pl:12742, data dostępu: 10.05.2014.

Besley A.C. (Tina), Self-denial or self-mastery? Foucault’s genealogy of the confessional self, „British Journal of Guidance & Counselling” 2005, 33(3).

Bielecka-Prus J., Horolets A., Rekonstrukcja praktyk analizy dyskursu na podstawie wybranych anglojęzycznych czasopism dyskursywnych, „Przegląd Socjologii Jakościowej” 2013, 1, http://www.qualitativesociologyreview.org/PL/Volume21/PSJ_9_1_Bielecka-Prus_Horolets.pdf, data dostępu: 1.03.2013.

Bihr A., Nowomowa neoliberalna. Retoryka kapitalistycznego fetyszyzmu, tłum. A. Łukomska, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa 2007.

Błesznowski B., Deleuze/Foucault: alians filozoficzny/alians polityczny, „Nowa Krytyka” 2010, 24/25.

Bogdanowska M., Ujarzmianie Foucaulta, „Teksty Drugie” 1999, nr 1–2, s. 137.

Boltanski L., Chiapello E., The new spirit of capitalism, Verso, London – New York 2005.

Boniecka B., Lingwistyka tekstu: teoria i praktyka, Wyd. UMCS, Lublin 1999.

Borowicz R., Plany życiowe młodzieży, ich realizacja, świat wartości. Badania longitudinalne [w:] Z. Kwieciński (red.), Socjologia wychowania, t. 14, „Acta Universitatis Nicolai Copernici”, Wyd. UMK, Toruń 2000.

Borowska T., Zasoby emocjonalne młodzieży a prezentowane przez nią wartości, „Forum Oświatowe” 2007, 2, 55–68.

Boryń M., Duraj B., Mrozowska S. (red.), Polityka młodzieżowa Unii Europejskiej, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2014.

Brosch A., Komunikacja tekstowa a poczucie alienacji wśród młodzieży, „Kultura i Edukacja” 2007, 2, 82–92.

Bröckling U., Krasmann S., Lemke T., From Foucault’s lectures at the Collège de France to studies of governmentality: An introduction [w:] U. Bröckling, S. Krasmann, T. Lemke (red.), Governmentality: Current issues and future challenges, Routledge, New York 2011.

Bührmann A.D., The emerging of the enterprising self and its current hegemony: Some basic reflections on how to analyze the formation and transformation of modern forms of subjectivity, „Forum Qualitative Sozialforschung/Forum: Qualitative Social Research” 2005, 6(1), 16, http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0114-fqs0501165, data dostępu: 16.07.2014.

Bührmann A.D., Schneider W., Vom Diskurs zum Dispositiv. Eine Einführung in die Dispositivanalyse, Bielefeld, transcript – Verlag 2008.

Burchell G., Gordon C., Miller P., The Foucault effect: Studies in governmentality, Harvester Press, Brighton 1991.

Cackowska M., Kopciewicz L., Patalon M., Stańczyk P., Starego K., Szkudlarek T., Dyskursywna konstrukcja podmiotu: przyczynek do rekonstrukcji pedagogiki kultury, Wyd. UG, Gdańsk 2012.

Cackowska M., Mendel M., Strużyńska-Kujałowicz A., Szkudlarek T., Analiza dyskursu w europejskich badaniach porównawczych – między fenomenografią a hermeneutyką. Przykład dyskursywnej konstrukcji granic profesjonalizmu w kształceniu psychologów [w:] A. Horolets (red.), Europa w polskich dyskursach, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2006.

Canguilhem G., Normalne i patologiczne, tłum. P. Pieniążek, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2000.

Chisholm L., Kovacheva S., Merico M. (red.), European youth studies: Integrating research, policy and practice, 2011, http://pjp-eu.coe.int/documents/1017981/1668203/Manual+on+European+Youth+Studies_2012.pdf/cbfb6374-d29f-4374-9a23-f686c2f37a8d, data dostępu: 16.07.2014.

Chmaj L., Kierunki i prądy pedagogiki współczesnej, NK, Warszawa – Wilno 1938.

Charmaz K., Teoria ugruntowana. Praktyczny przewodnik po analizie jakościowej, tłum. B. Komorowska, WN PWN, Warszawa 2009.

Chutorański M., Między intelektualistą konkretnym a parezją. Pytanie o nauczyciela w perspektywie teoretycznej Michela Foucaulta, „Parezja” 2014, 1.

Chutorański M., Pojęcie i konteksty wychowania w pracach Michela Foucaulta, WN DSW, Wrocław 2013.

Chutorański M., Urządzanie uniwersytetu [w:] M. Czerepaniak-Walczak (red.), Fabryki dyplomów czy universitas? O „nadwiślańskiej” wersji przemian w edukacji akademickiej, Impuls, Kraków 2013.

Ciżkowicz B., Wyuczona bezradność młodzieży, Wyd. UKW, Bydgoszcz 2009.

Cruikshank B., The will to empower: Democratic citizens and other subjects, Cornell University Press, New York 1999.

Cybal-Michalska A., Młodzież akademicka a kariera zawodowa, Impuls, Kraków 2014.

Cybal-Michalska A., Tożsamość młodzieży w perspektywie globalnego świata, WN UAM, Poznań 2006.

Cybal-Michalska A., Subiektywny aspekt poczucia tożsamości młodzieży w rzeczywistości globalnej zmiany, „Studia Edukacyjne” 2010, 11.

Cylkowska-Nowak M., Street fashion of Japan jako próba konstruowania tożsamości młodzieży japońskiej, „Przegląd Pedagogiczny” 2009, 1.

Czech-Włodarczyk C., Neoliberalizm a edukacja obywatelska. Studium porównawcze na przykładzie publicznych szkół średnich w Kanadzie i Polsce, WN UAM, Poznań 2012.

Czerepaniak-Walczak M., Niepokoje współczesnej młodzieży w świetle korespondencji do czasopism młodzieżowych, Impuls, Kraków 1997.

Czyżewski M., Między panoptyzmem a „rządomyślnością”. Uwagi o kulturze naszych czasów, „Kultura Współczesna” 2009, 2.

Czyżewski M., Polityki publiczne w optyce postfoucaultowskiej – zarys perspektywy badawczej [w:] A. Wojciuk (red.), Analiza polityki publicznej. Podejścia teoretyczno-metodologiczne, IBE, Warszawa 2013.

Czyżewski M., Polskie przekłady literatury humanistycznej i „społeczeństwo wiedzy”, „Przegląd Socjologii Jakościowej” 2011, nr 2.

Czyżewski M., Teorie dyskursu i dyskursy teorii, „Kultura i Społeczeństwo” 2013, 2.

Czyżewski M., W kręgu społecznej pedagogii, „Societas/Communitas” 2013, 16(2), 43–73.

Czyżewski M., Marynowicz-Hetka E., Woroniecka G. (red.), Pedagogizacja życia społecznego, „Societas/Communitas” 2013, 2.

Dean M., Governmentality: Power and rule in modern society, Sage, London 2010.

Deleuze G., Foucault, tłum. M. Gusin, WN DSWE TWP, Wrocław 2004.

Deleuze G., Negocjacje: 1972–1990, tłum. M. Herer, WN DSWE TWP, Wrocław 2007.

Deleuze G., Postscriptum o społeczeństwach kontroli [w:] G. Deleuze, Negocjacje: 1972–1990, tłum. M. Herer, WN DSWE TWP, Wrocław 2007.

Deleuze G., What is a dispositif? [w:] G. Deleuze, Two regimes of madness: Texts and interviews 1975–1995, red. D. Lapoujade, tłum. A. Hodges, M. Taormina, Semiotext(e), New York 2007.

Denzelot J., Gordon C., Governing liberal societies [w:] M.A. Peters, A.C. Besley, M. Olssen, S. Maurer, S. Weber (red.), Governmentality studies in education, Sense, Rotterdam – Boston – Taipei 2009.

Diaz-Bone R., Zur Methodologisierung der Foucaultschen Diskursanalyse, „Forum Qualitative Sozialforschung”/„Forum: Qualitative Social Research” 2005, 7(1), art. 6, http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0114-fqs060168, data dostępu: 15.07.2014.

Diaz-Bone R., Bührmann A.D., Gutiérrez Rodríguez E., Schneider W., Kendall G., Tirado F., The field of Foucaultian discourse analysis: Structures, developments and perspectives, „Forum Qualitative Sozialforschung”/„Forum: Qualitative Social Research” 2007, 8(2), art. 9, data dostępu: 30.06.2014.

Dillon M., Governing through contingency: The security of biopolitical governance, „Political Geography” 2007, 26, 41–47.

Dobrołowicz J., Obraz edukacji w polskim dyskursie prasowym, Impuls, Kraków 2013.

Domagała-Zyśk E., Uzdolnienia młodzieży a jej szanse na samorealizację kulturową [w:] F.W. Wawro (red.), Młodzież a kultura życia w kontekstach społecznych, Wyd. KUL, Lublin 2008.

Domalewski J., Mikiewicz P., Młodzież w zreformowanym systemie szkolnym, IRWiR PAN, Warszawa 2004.

Dreesen P., Kumięga Ł., Spieß C., Mediendiskursanalyse Diskurse – Dispositive – Medien – Macht, Springer Fachmedien, Wiesbaden 2012.

Dreyfus H., Rabinow P., Michel Foucault: Beyond structuralism and hermeneutics, The University of Chicago Press, Chicago 1982.

Drucker P.F., The age of discontinuity: Guidelines to our changing society, Harper and Row, New York 1969.

Dubis M., Młodzież wobec wyboru profilu kształcenia i zawodu, Impuls, Kraków 2011.

Dudzikowa M., Czerepaniak-Walczak M. (red.), Wychowanie. Pojęcia – procesy – konteksty, t. 1–5, GWP, Gdańsk 2007–2010.

Dunaj B. (red.), Słownik współczesnego języka polskiego, Wilga, Warszawa 1996.

Duszak A., Tekst, dyskurs, komunikacja, WN PWN, Warszawa 1998.

Duszak A., Fairclough N. (red.), Krytyczna analiza dyskursu. Interdyscyplinarne podejście do komunikacji społecznej, Universitas, Kraków 2008.

Eagleton T., Literary theory: An introduction, University of Minnesota Press, Minneapolis 2008.

Edwards R., Mobilizing lifelong learning: Governmentality in educational practices, „Journal of Education Policy” 2002, 3, 353–366.

Eribon D., Michel Foucault, Harvard UP, Cambridge MA 1991.

Fairclough N., Critical discourse analysis: The critical study of language, Longman, New York 2010.

Fairclough N., Discourse and social change, Polity Press, Cambridge MA 1992.

Fairclough N., Wodak R., Krytyczna analiza dyskursu [w:] A. Jasińska-Kania, L.M. Nijakowski, J. Szacki, M. Ziółkowski (wybór i oprac.), Współczesne teorie socjologiczne, Scholar, Warszawa 2006.

Falkowski T., Foucault. Historiozofia zdarzenia, WN UAM, Poznań 2014.

Falkowski T., Pojęcie interwizualności w badaniach fistorycznych, „Sensus Historiae” 2014, XVII, 4, 27–37.

Fatyga B., Dzicy z naszej ulicy. Antropologia kultury młodzieżowej, OBM UW, Warszawa 1999.

Fatyga B., Ogólnometodologiczne problemy badań młodzieży [w:] J. Grzelak, M. Sochocki (red.), Ewaluacja profilaktyki problemów dzieci i młodzieży, Sumus, Warszawa 2001.

Faure E. i in., Uczyć się, aby być, tłum. Z. Zakrzewska, PWN, Warszawa 1975.

Fejes A., Fabricating the lifelong learner in an age of neo-liberalism [w:] M. Simons, M. Olssen, M.A. Peters (red.), Re-reading education policies: A handbook studying the policy agenda of the 21st century, Rotterdam 2009.

Fejes A., Idee Michela Foucaulta w badaniach nad edukacją dorosłych i całożyciowym uczeniem się, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja” 2009, 3.

Fejes A., Dahlstedt M., The confessing society: Foucault, confession and practices of lifelong learning, Routledge, London – New York 2013.

Fejes A., Nicoll K., Foucault and lifelong learning: Governing the subject, Taylor and Francis Group, London – New York 2008.

Fejes A., Nicoll K. (red.), Foucault and a politics of confession in education, Routledge, London 2015.

Fendler L., Educationalising trends in societies of control: Assessments, problem-based learning and empowerment [w:] P. Smeyers, M. Depaepe (red.), Educational research: The educationalization of social problems, „Educational Research” 2008, 3.

Fischer F., The argumentative turn: Policy analysis as discursive practice [w:] F. Fischer, Reframing public policy: Discursive politics and deliberative practices, Oxford University Press, Oxford – New York 2003.

Foucault M., Inne przestrzenie, tłum. A. Rejniak-Majewska, „Teksty Drugie” 2005, 6, s. 117.

Franczak K., Nowicka M., Narracje emancypacyjne w mediach – od afirmacji do krytyki, „Societas/Communitas” 2013, 2, 117–140.

Futyma S., Wolnego rynku implikacje dla edukacji, Edytor, Poznań – Toruń 2002.

Gajek K., Ujarzmianie kobiet. Feminizm i media, „Societas/Communitas” 2013, 2, 163–181.

Gawlicz K., Konstruowanie nieudacznika: praktyki normalizacji i wykluczania w przedszkolu, 2008, http://www.ekologiasztuka.pl/pdf/f0072gawlicz2008.pdf, data dostępu: 10.08.2009.

Gee J.P., An introduction to discourse analysis: Theory and method, Routledge, London 1999.

Gille A.S., Die Ökonomisierung von Bildung und Bildungsprozessen aus dispositivanalytischer Sicht [w:] J.C. Wengler, B. Hoffarth, Ł. Kumięga (red.), Verortungen des Dispositiv-Begriffs Analytische Einsätze zu Raum, Bildung, Politik, Springer VS, Wiesbaden 2013.

Głowiński M., Style odbioru. Szkice o komunikacji literackiej, WL, Kraków 1976.

Gnitecki J., Eksplikacje pojęcia „przedmiot badań pedagogiki” [w:] K. Rubacha (red.), Konceptualizacje przedmiotu badań pedagogiki, Impuls, Kraków 2008.

Goffman E., Człowiek w teatrze życia codziennego, tłum. H. Datner-Śpiewak, P. Śpiewak, KR, Warszawa 2000.

Goodwin N., Governmentality in the Queensland Department of Education: Policies and the management of schools, „Discourse” 1996, 17(1).

Gordon C., Foreword: Pedagogy, psychagogy, demagogy [w:] M.A. Peters, A.C. Besley, M. Olssen, S. Maurer, S. Weber (red.), Governmentality studies in education, Sense, Rotterdam – Boston – Taipei 2009.

Grabias S., Język w zachowaniach społecznych, Wyd. UMCS, Lublin 1997.

Granosik M., Pogranicza pedagogizacji – refleksje o wielowymiarowości procesów instytucjonalizacji na przykładzie pracy socjalnej, „Societas/Communitas” 2013, 2, 97–116.

Griese H.M., Socjologiczne teorie młodzieży, tłum. J. Dąbrowski, Impuls, Kraków 1997.

Gromkowska-Melosik A., Kobiecość w kulturze globalnej. Rekonstrukcje i reprezentacje, Wolumin, Poznań 2002.

Gromkowska-Melosik A., Społeczne konstruowanie kobiecości i męskości w kulturach: wiktoriańskiej i globalnej, Impuls, Kraków 2004.

Grzmil-Tylutki H., Francuska lingwistyczna teoria dyskursu. Historia, tendencje, perspektywy, Universitas, Kraków 2010.

Grzymała-Kazłowska A., Socjologicznie zorientowana analiza dyskursu na tle współczesnych badań nad dyskursem, „Kultura i Społeczeństwo” 2004, 48(1), 13–34.

Habermas J., Przyczynek do krytyki rozumu funkcjonalnego, tłum. A.M. Kaniowski, WN PWN, Warszawa 2002.

Hajer M., The politics of environmental discourse: Ecological modernization and the policy process, Clarendon Press, Oxford 1995.

Heinemann W., Kontrowersje wokół analizy dyskursu, „Stylistyka” 2012, 21, 287–318.

Hejnicka-Bezwińska T., Pedagogika ogólna, WAiP, Warszawa 2008.

Hejnicka-Bezwińska T. (red.), Pedagogika ogólna. Dyskursy o statusie naukowym i dydaktycznym, Wyd. UKW, Bydgoszcz 2011.

Hejnicka-Bezwińska T. (red.), Pedagogika ogólna. Tradycja – teraźniejszość – nowe wyzwania (materiały pokonferencyjne), Wyd. WSP, Bydgoszcz 1995.

Hejnicka-Bezwińska T. (red.), Racjonalność pedagogiki, Wyd. WSP, Bydgoszcz 1995.

Hejnicka-Bezwińska T., Leppert R. (red.), Ewolucja „ogólności” w dyskursach pedagogicznych, Wyd. UKW, Bydgoszcz 2005.

Herer M., Od tłumacza [w:] M. Foucault, Bezpieczeństwo, terytorium, populacja. Wykłady w Collège de France, 1977–1978, tłum. M. Herer, WN PWN, Warszawa 2010.

Heurtaux J., Przemyśleć z Michelem Foucaultem działania publiczne [w:] B. Banasiak, K.M. Jaksender, A. Kucner (red.), Foucault, Deleuze, Derrida, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2011.

Höhne T., Pädagogik der Wissengesellschaft, Transcipt, Bielefeld 2003.

Horolets A. (red.), Analiza dyskursu w socjologii i dla socjologii, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2008.

Howarth D., Dyskurs, tłum. A. Gąsior-Niemiec, Oficyna Naukowa, Warszawa 2008.

Jardim F., A brief genealogy of governmentality studies: The Foucault effect and its developments: An interview with Colin Gordon, „Educação e Pesquisa” 2013, 39, 4, 1067–1087.

Jarkiewicz A., Media i dylematyczność działania w obszarze pracy socjalnej z osobami „zaburzonymi psychicznie”, „Societas/Communitas” 2013, 2, 183–201.

Jauss H.R., Historia literatury jako wyzwanie rzucone nauce o literaturze, „Pamiętnik Literacki” 1972, 63(4), 271–307.

Jaworska-Witkowska M., Szymański M.J. (red.), Rynek i edukacja. Między przedsiębiorczością i wykluczeniem, Wyd. WSZiNS, Łódź 2010.

Jeżowski M.W., Analiza badawcza programu „Młodzież w działaniu” – RAY, Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji, Warszawa 2011.

Jones K., Williamson K., The birth of the schoolroom, „Ideology and Consciousness” 1979, 6, 59–97.

Jung C.G., O istocie psychiczności. Listy 1906–961, tłum. R. Reszke, Wrota, Warszawa 1998.

Kamińska I., Dyskurs ekspercki w obszarze pomocy społecznej na tle pedagogizacji medialnej, „Societas/Communitas” 2013, 2, 203–222.

Kammler C., Parr R., Schneider U.J. (red.), Foucault – Handbuch. Leben – Werk – Wirkung, Metzler, Stuttgart – Weimar 2008.

Kargulowa A., Kwiatkowski S., Szkudlarek T. (red.), Rynek i kultura neoliberalna a edukacja, Impuls, Kraków 2005.

Keller R., Diskurse und Dispositive analysieren. Die Wissenssoziologische Diskursanalyse als Beitrag zu einer wissensanalytischen Profilierung der Diskursforschung, „Forum Qualitative Sozialforschung”/”Forum: Qualitative Social Research” 2007, 8(2), art. 19, http://nbnresolving.de/urn:nbn:de:0114-fqs0702198, data dostępu: 7.07.2014.

Keller R., Doing discourse research: An introduction for social scientists, Sage Publications, London 2012.

Keller R., Schneider W., Viehöver W., Diskurs – Macht – Subjekt: Theorie und Empirie von Subjektivierung in der Diskursforschung, VS Verlag für Sozialwissenschaften, Wiesbaden 2012.

Kłoskowska A., Socjologia młodzieży. Przegląd koncepcji, „Kultura i Społeczeństwo” 1987, 2, 19–37.

Klus-Stańska D., Między wiedzą a władzą. Dziecięce uczenie się w dyskursach pedagogicznych, „Problemy Wczesnej Edukacji” 2007, 1–2(5–6), 92–106.

Klus-Stańska D., Szczepska-Pustkowska M. (red.), Pedagogika wczesnoszkolna. Dyskursy, problemy, rozwiązania, WAiP, Warszawa 2009.

Kob J., Die Rollenproblematik des Lehrerberufes [w:] P. Heintz (red.), Soziologie der Schule, Westdeutscher Verlag, Köln – Opladen 1959.

Kob J., Erziehung in Elternhaus und Schule. Eine sociologische Studie, Ferdinand Enke, Stuttgart 1963.

Komendant T., Posłowie tłumacza [w:] M. Foucault, Nadzorować i karać. Narodziny więzienia, tłum. T. Komendant, Aletheia – Spacja, Warszawa 1993.

Kossowski P., Świerczyńska-Jelonek D., Kontakty kulturalne dzieci i młodzieży – przemiany i uwarunkowania. Kilka słów o badaniach płockich, „Kwartalnik Pedagogiczny” 2007, 1, 33–46.

Koszyk M., Machowska J., Profilowanie pojęć w dyskursie edukacyjnym o tematyce religijnej [w:] T. Rittel (red.), Dyskurs edukacyjny, WN WSP, Kraków 1996.

Kozakiewicz M., Młodzież – teorie młodzieży [w:] W. Szewczuk (red.), Encyklopedia psychologii, Fundacja „Innowacja”, Warszawa 1998.

Kozakiewicz M., Młodzież w okresie przełomów, LSW, Warszawa 1984.

Krause-Sikorska H., Specyfika relacji interpersonalnych w młodzieżowej „społeczności” Digital Natives, „Studia Edukacyjne” 2010, 14.

Kruszelnicki M., Tutoring, mentoring, coaching – troskliwe oblicze władzy (ćwiczenia z krytyki Foucaultiańskiej), „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja” 2015, 1.

Kruszelnicki W., Lifelong, learning i poradoznawstwo w perspektywie krytycznej. Pedagogie konformizmu i rządomyślności, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja” 2015, 1.

Krzychała S., Ryzyko własnego życia. Indywidualizacja w późnej nowoczesności, Wyd. DSW, Wrocław 2007.

Księżopolska M., Style rozwiązywania kryzysu tożsamości wśród nadużywających i uzależnionych od alkoholu młodych przestępców – rozważania teoretyczne z opisem badań własnych, „Ruch Pedagogiczny” 2007, nr 5–6.

Kumięga Ł., Medien im Spannungsfeld zwischen Diskurs und Dispositiv [w:] P. Dreesen, Ł. Kumięga, C. Spieß, Mediendiskursanalyse Diskurse – Dispositive – Medien – Macht, Springer Fachmedien, Wiesbaden 2012.

Kumięga Ł., Nowicka M., Dyskurs o badaniach nad dyskursem w Niemczech, „Oblicza Komunikacji” 2012, 5.

Kurcz I., Okuniewska H. (red.), Język jako przedmiot badań psychologicznych: psycholingwistyka ogólna i neurolingwistyka, Wyd. SWPS „Academica”, Warszawa 2011.

Kwiecińska M., Zmiana społeczna jako gra dyskursów [w:] Z. Kwieciński (red.), Nieobecne dyskursy, t. 5, Dział Wydawnictw UMK, Toruń 1997.

Kwieciński Z., Paradygmaty reform oświatowych. Szkic problematyki, „Socjologia Wychowania – Acta Universitatis Nicolai Copernici” 1987, 2, 53–62.

Kwieciński Z., Pedagogizm – wariacje wokół rozumienia kategorii, „Przegląd Pedagogiczny” 2011, 1, 90–94.

Kwieciński Z., Problem pedagogii nurtów głównych i pobocznych, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja” 2004, 3, 15–27.

Kwieciński Z., Przedmowa [w:] Z. Kwieciński, B. Śliwerski (red.), Pedagogika. Podręcznik akademicki, t. 1, WN PWN, Warszawa 2003.

Kwieciński Z., Socjopatologia edukacji, Edytor, Warszawa 1992.

Kwieciński Z., Tropy – ślady – próby. Studia i szkice z pedagogii pogranicza, Edytor, Poznań – Olsztyn 2000.

Kwieciński Z., Wykluczanie, Wyd. UMK, Toruń 2002.

Kwieciński Z. (red.), Nieobecne dyskursy, cz. 1–6, UMK, Toruń 1991–2000.

Kwiek M. (red.), „Nie pytajcie mnie, kim jestem…” Michel Foucault dzisiaj, WN UAM, Poznań 1998.

Labaree D.F., Power, knowledge, and the rationalization of teaching: A genealogy of the movement to professionalize teaching, „Harvard Educational Review” 1992, 62, 123–154.

Laclau E., Dlaczego puste znaczące mają znaczenie dla polityki? [w:] E. Laclau, Emancypacje, tłum. L. Koczanowicz et al., Wydawnictwo Naukowe DSWE TWP, Wrocław 2004.

Larner W., Walters W., Global governmentality, Routledge, London 2004.

Leipold, S., Winkel, G., Discursive agency: Towards an actor-centered analysis of political discourses. 1st International Conference on Public Policy (ICPP 2013), Grenoble, France 2013.

Lemert C.C., Gillan G., Michel Foucault. Teoria społeczna i transgresja, tłum. D. Leszczyński, L. Rasiński, WN PWN, Warszawa – Wrocław 1999.

Lemke T., Eine Kritik der politischen Vernunft. Foucaults Analyse der modernen Gouvernementalität, Argument, Hamburg 1997.

Lemke T., Foucault, rządomyślność, krytyka, tłum. J. Maciejczyk, „Recykling Idei” 2007, 9.

Leppert R., Młodzież – świat przeżywany i tożsamość. Studia empiryczne nad bydgoskimi licealistami, Impuls, Kraków 2002.

Lewartowska-Zychowicz M., Homo liberalis jako projekt edukacyjny. Od emancypacji do funkcjonalności, Impuls, Kraków 2010.

Lewartowska-Zychowicz M., Między pojęciem a kategorią, Impuls, Kraków 2001.

Lewartowska-Zychowicz M., Pedagogika wobec Wielkich Narracji Konsumpcji, „Kwartalnik Pedagogiczny” 2005, 4, 155–166.

Lisowska-Magdziarz M., Analiza tekstu w dyskursie medialnym. Przewodnik dla studentów, Wyd. UJ, Kraków 2006.

Macherey P., Siła norm. Od Canguilhema do Foucaulta, tłum. A. Czarnacka, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa 2011.

Malewski M., Od nauczania do uczenia się. O paradygmatycznej zmianie w andragogice, WN DSW, Wrocław 2000.

Marek L., Młodzież a odpowiedzialność – czy istotnie koniec „wieku odpowiedzialności”? [w:] M. Gańko-Karwowska, L. Marek (red.), „Zeszyty Naukowe Forum Młodych Pedagogów przy KBP PAN”, 7, Wyd. Hogben, Szczecin 2003.

Marynowicz-Hetka E., Pedagogizacja życia społecznego w optyce społeczno-pedagogicznej, „Societas/Communitas” 2013, 2, 75–96.

Marynowicz-Hetka E., Pedagogika społeczna, WN PWN, Warszawa 2009.

Mead G.H., Umysł, osobowość i społeczeństwo, tłum. Z. Wolińska, PWN, Warszawa 1975.

Męczkowska-Christiansen A., Citizenship education and its antitheses in the light of knowledge society discourse [w:] P. Cunningham, N. Fretwell (red.), Innovative practice and research trends in identity: Citizenship and education, CiCe, London 2014.

Męczkowska-Christiansen A., „Epistemologia” społeczeństwa wiedzy w kontekście rozważań nad problematyką edukacji [w:] M. Piasecka, A. Irasiak (red.), Podstawy edukacji, t. 7: Trendy cywilizacyjne, Impuls, Kraków 2014.

Melosik Z., Kryzys męskości w kulturze współczesnej, Wolumin, Poznań 2002.

Melosik Z., Kultura popularna i tożsamość młodzieży. W niewoli władzy i wolności, Impuls, Kraków 2013.

Melosik Z., Tożsamość, ciało i władza. Teksty kulturowe jako (kon)teksty pedagogiczne, Edytor, Poznań 1996.

Melosik Z., Uniwersytet i społeczeństwo. Dyskursy wolności, wiedzy i władzy, Impuls, Kraków 2009.

Mendel M., Szkudlarek T., Demokratyczna izolacja. Krytyczna partycypacja obywatelska, „Zoon Politikon” 2012, 3, 207–222.

Michałowska D., Neoliberalizm i jego (nie)etyczne implikacje edukacyjne, WN UAM, Poznań 2013.

Milchman A., Rosenberg A., Eksperymenty w myśleniu o Holocauście. Auschwitz, nowoczesność i filozofia, Scholar, tłum. L. Krowicki, J. Szacki, Warszawa 2003.

Milerski B., Śliwerski B. (red.), Pedagogika. Leksykon PWN, WN PWN, Warszawa 2000.

Milewski S., „Język nianiek” jako specyficzny rodzaj dyskursu edukacyjnego [w:] T. Rittel (red.), Dyskurs edukacyjny, WN WSP, Kraków 1996.

Miller R., U progu młodości, NK, Warszawa 1964.

Mizerek H., Dyskursy współczesnej edukacji nauczycielskiej. Między tradycjonalizmem a ponowoczesnością, UWM, Olsztyn 1999.

Nasalska E., Polsko-niemieckie dyskursy edukacyjne: lata 1949–1999, Scholar, Warszawa 2004.

Nocoń J., Podręcznik szkolny w dyskursie dydaktycznym – tradycja i zmiana, Wyd. UO, Opole 2009.

Nowak-Dziemianowicz M., Pedagogika dyskursywna. Nadzieje i możliwości [w:] M. Nowak-Dziemianowicz, P. Rudnicki (red.), Pedagogika. Zakorzenienie i transgresja, WN DSW, Wrocław 2011.

Nowicka M., Spory wokół książek Jana Tomasza Grossa w świetle postfoucaultowskiej analizy dyskursu [w:] M. Czyżewski, K. Franczak, M. Nowicka, J. Stachowiak (red.), Dyskurs elit symbolicznych. Próba diagnozy, Wyd. Akademickie Sedno, Warszawa 2014.

Nowicka M., „Urządzenie”, „zastosowanie”, „układ”... – kategoria dispositif u Michela Foucaulta, jej tłumaczenia i ich implikacje dla postfoucaultowskich analiz władzy, „Przegląd Socjologii Jakościowej” 2011, 7, 2.

Nowak M., Teorie i koncepcje wychowania, WAiP, Warszawa 2008.

Nowotniak J., Etnografia wizualna w badaniach i praktyce pedagogicznej, Impuls, Kraków 2012.

Ober-Domagalska B., Normy etyczne, jakich powinien przestrzegać pracownik – w opinii polskiej i norweskiej młodzieży szkół średnich, „Kultura i Edukacja” 2008, 4, 88–102.

Okoń W., Słownik pedagogiczny, PWN, Warszawa 1975.

Oleniacz M., Przeżywanie młodości. Obraz fenomenu w badaniach biograficznych, Impuls, Kraków 2005.

Olsson U., Petersson K., Krejsler J., On confessional dialogue and collective subjects [w:] A. Fejes, K. Nicoll (red.), Foucault and a politics of confession in education, Routledge, London 2015.

Ostrowicka H., Dyskurs pedagogiczny jako element urządzania młodzieży, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja” 2013, 2(62), 49–73.

Ostrowicka H., Foucaultowska koncepcja „urządzania” w krytycznej refleksji nad neoliberalną polityką edukacyjną, „Kultura i Edukacja” 2012, 1, 54–82.

Ostrowicka H., Horyzont oczekiwań – z recepcji myśli Michela Foucaulta w badaniach pedagogicznych, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja” 2010, 3, 7–24.

Ostrowicka H., Kategoria dyskursu w języku i w badaniach edukacyjnych – w poszukiwaniu osobliwości pedagogicznie zorientowanej analizy dyskursu, „Forum Oświatowe” 2014, 2(32), 47–68.

Ostrowicka H., O badaniach „pedagogizacji życia społecznego” kilka słów z poznawczej perspektywy pedagogiki ogólnej, „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne” (w druku).

Ostrowicka H., Paradoks obywatelstwa młodzieży w perspektywie koncepcji rządomyślności Michela Foucaulta [w:] T. Hejnicka-Bezwińska (red.), Pedagogika ogólna. Dyskursy o statusie naukowym i dydaktycznym, Wyd. UKW, Bydgoszcz 2011.

Ostrowicka H., Pedagogization of „problems with youth” in media discourse – post-foucauldian perspective, „Journal of International Scientific Publications: Media & Mass Communication” 2014, 4, 126–135.

Ostrowicka H., Pojęcie i badania „urządzania”, czyli o recepcji idei Michela Foucaulta raz jeszcze, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja” 2015, 1, 153–163.

Ostrowicka H., Prawdomówność i uniwersytet – milczenie w trosce o siebie, „Kwartalnik Pedagogiczny” 2012, 2, 59–68.

Ostrowicka H., Raportuj, bloguj i wyznawaj. O karierze akademickiej w społeczeństwie konfesyjnym, „Pedagogika Szkoły Wyższej”, 2014, 2, 87–104.

Ostrowicka H., Suitable enemies? Governmentality of youth: Youth as a threat, „European Educational Research Journal” 2012, 11(4), 534–544.

Ostrowicka H., Urządzanie młodzieży. Studium analityczno-krytyczne, Impuls, Kraków 2012.

Ostrowicka H., Wokół problematyki „metody” w postfoucaultowskich badaniach społecznych – pomiędzy strategią transkrypcji a strategią fugi (artykuł przyjęty do publikacji w „Przeglądzie Socjologii Jakościowej”).

Ostrowicka H., Wyznania, Rousseau i dyskurs edukacyjny – zarys badań w perspektywie (post)foucaultowskiej, „Problemy Wczesnej Edukacji” 2015, 2, 33–43.

Ostrowicka-Miszewska H., Dochodzenie w sprawie Strategii Państwa dla Młodzieży – z inspiracji myślą Michela Foucaulta, „Kultura i Edukacja” 2004, 3, 19–27.

Ostrowicka-Miszewska H., Dyskursy obywatelskości a tożsamość młodzieży [w:] B. Zimoń-Dubowik, M. Gamian-Wilk (red.), Oblicza tożsamości: perspektywa interdyscyplinarna, WN DSW, Wrocław 2008.

Ostrowicka-Miszewska H., Jak porcelana rzucona o beton… Dyskursy o młodzieży, polityce i polityce młodzieży, Impuls, Kraków 2006.

Ostrowicka-Miszewska H., Projekt życia czy kalejdoskop epizodów? Kategorie temporalne w świadomości młodych liderów organizacji politycznych, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja” 2008, 1, 29–36.

Ostrowicka-Miszewska H., Zakładnicy przyszłości – o dyskursywnej polityce wobec młodzieży, „Przegląd Pedagogiczny” 2007, 1, 71–78.

Ostrowska U., Dialog w pedagogicznym badaniu jakościowym, Impuls, Kraków 2000.

Ostrowska U., Krytyczna analiza dyskursu (KAD). Z perspektywy badań pedagogicznych [w:] T. Hejnicka-Bezwińska (red.), Pedagogika ogólna: dyskursy o statusie naukowym i dydaktycznym, Wyd. UKW, Bydgoszcz 2011.

Ostrowska U., Discourse – from the theoretical and methodological perspective, „Forum Oświatowe” 2014, 1(51), 91–109. http://forumoswiatowe.pl/index.php/czasopismo/article/view/131, data dostępu: 2.05.2014.

Ożdżyński J., Modalność i wartościowanie w dyskursie edukacyjnym [w:] J. Ożdżyński, S. Śniatkowski (red.), Wartościowanie w dyskursie edukacyjnym, Edukacja, Kraków 1999.

Ożdżyński J., Niektóre cechy dyskursu edukacyjnego (na przykładzie wypowiedzi wykładowej) [w:] T. Rittel (red.), Dyskurs edukacyjny, WN WSP, Kraków 1996.

Ożdżyński J., Śniatkowski S. (red.), Wartościowanie w dyskursie edukacyjnym, Edukacja, Kraków 1999.

Ozga E., Obywatelska aktywność młodzieży w środowisku lokalnym, „Pedagogika Społeczna” 2007, 4, 109–121.

Parker I. (red.), Deconstructing psychotherapy, Sage Publications, London 1999.

Pawliszek P., Rancew-Sikora D., Wprowadzenie do socjologicznej analizy dyskursu (SAD), „Studia Socjologiczne” 2012, 1(204), 5–15.

Peret-Drążewska P., Współczesna młodzież postrzegana z perspektywy rówieśników. Studium teoretyczno-empiryczne, WN UAM, Poznań 2014.

Peters M.A., Besley A.C., Olssen M., Maurer S., Weber S. (red.), Governmentality studies in education, Sense, Rotterdam – Boston – Taipei 2009.

Pilch T. (red.), Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, t. 1, Żak, Warszawa 2003.

Piorunek M., Projektowanie przyszłości edukacyjno-zawodowej w okresie adolescencji, WN UAM, Poznań 2004.

Podniesiński M., Prawda i władza. Myśl Michela Foucaulta w latach 1956–1977, Universitas, Kraków 2012.

Pongratz L., Wimmer M., Nieke W., Massschelein J. (red.), Nach Foucault: Diskurs- und machtanalytische Perspektiven der Pädagogik, DGfE, VS Verlag, Opladen 2004.

Popow M., Rodzina jako podmiot przedsiębiorczy – krytyczna analiza dyskursu wychowania małego geniusza w portalach internetowych dla rodziców, „Kultura – Społeczeństwo – Edukacja” 2014, 2, 95–118.

Potter J., Wetherell M., Discourse and social psychology: Beyond attitudes and behavior, Sage Publications, London 1987.

Potulicka E., Neoliberalne reformy edukacji w Stanach Zjednoczonych, Impuls, Kraków 2014.

Potulicka E., Rutkowiak J., Neoliberalne uwikłania edukacji, Impuls, Kraków 2010.

Prajsner M. (red.), Młodzież z grup ryzyka. Perspektywy profilaktyki, PARPA, Warszawa 2003.

Przecławska A., Rowicki L. (red.), Nastolatki i kultura w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych, Żak, Warszawa 2000.

Rabinow P., The Foucault reader, Pantheon Books, New York 1984.

Rabinow P., Rose N., „Foucault today”, Introduction [w:] The essential Foucault: Selections from the essential works of Foucault, 1954–1984, New Press, New York 2003.

Radziewicz-Winnicki A., Pedagogika społeczna w obliczu realiów codzienności, WAiP, Warszawa 2008.

Raffnsøe S., Gudmand-Høyer M., Thaning M.S, Foucault’s dispositive: The perspicacity of dispositive analytics in organizational research, „Organization” 2014, Sept. 17.

Rancew-Sikora D., Analiza dyskursu jako metoda badania działań społecznych [w:] M. Nowak, M. Nowosielski (red.), Jak badać społeczeństwo obywatelskie? Doświadczenia praktyków, WN UAM, Poznań 2008.

Rapley T., Analiza konwersacji, dyskursu i dokumentów, WN PWN, Warszawa 2010.

Raport o stanie oświaty w PRL, PWN, Warszawa 1973.

Rasiński L., Dyskursywna koncepcja władzy. Foucault i Laclau o dyskursie, podmiocie i władzy, „Principia” 2010, LIII.

Rasiński L., Dyskurs i władza. Zarys polityki agonistycznej, WN DSW, Wrocław 2010.

Rasiński L., Śladami Marksa i Wittgensteina. Krytyka społeczna bez teorii krytycznej, WN PWN, Warszawa 2012.

Ratajczak-Zawodna M., Dyskursy kobiecości w reklamie współczesnej. Studium socjo-pedagogiczne, Wyd. UAM, Poznań 2005.

Rejali D., Torture and modernity: Self, society and state in modern Iran, Boulder, Westview Press, Colorado 1994.

Remiszewska Z., Młodzi: jak żyć?, „Kultura i Edukacja” 2008, 3, 40–52.

Retter H., Komunikacja codzienna w pedagogice, GWP, Gdańsk 2003.

Ricken N., Rieger-Ladich M. (red.), Michel Foucault: Pädagogische Lektüren, Verlag für Sozialwissenschaften, Wiesbaden 2004.

Rittel T. (red.), Dyskurs edukacyjny, WN WSP, Kraków 1996.

Romaniszyn K., O użyteczności socjologii [w:] J. Szymczyk, M. Zemło, A. Jabłoński (red.), Wiedza – władza, KUL, Lublin 2009.

Rose N., Governing the soul: The shaping of the private self, Routledge, London – New York 1990.

Rose N., Miller P., Political power beyond the state: Problematics of government, „British Journal of Sociology” 1992, 43, 2, 173–205.

Rose N., Powers of freedom: Reframing political thought, Cambridge University Press, Cambridge 1999.

Rutkowiak J., Ogólność myślenia o edukacji a „pulsowanie” kategorii pedagogiki [w:] T. Hejnicka-Bezwińska, R. Leppert (red.), Ewolucja „ogólności” w dyskursach pedagogicznych, Wyd. UKW, Bydgoszcz 2005.

Rutkowiak J., „Pulsujące kategorie” jako wyznacznik mapy odmian myślenia o edukacji [w:] J. Rutkowiak (red.), Mapy myślenia o edukacji, Impuls, Kraków 1995.

Rybicka E., Od poetyki przestrzeni do polityki miejsca: zwrot topograficzny w badaniach literackich, „Teksty Drugie” 2008, 4, 21–37.

Rypel A., Ideologiczny wymiar dyskursu edukacyjnego na przykładzie podręczników języka polskiego z lat 1918–2010, Wyd. UKW, Bydgoszcz 2012.

Rzeźnicka-Krupa J., Komunikacja – edukacja – społeczeństwo. O dyskursie dzieci z niepełnosprawnością intelektualną, Impuls, Kraków 2007.

Sadownik A., Na rozstajnych drogach. Studium etnopedagogiczne kontrastowych karier szkolnych młodzieży, WN DSW, Wrocław 2011.

Schelsky H., Anpassung oder Widerstand? Soziologische Bedanken zur Schulreform, Quelle & Meyer, Heidelberg 1961.

Schulz R., Wykłady z pedagogiki ogólnej, t. 3: Logos edukacji, WN UMK, Toruń 2009.

Senellart M., Umiejscowienie wykładów [w:] M. Foucault, Rządzenie żywymi. Wykłady w Collège de France, 1979–1980, tłum. M. Herer, WN PWN, Warszawa 2014.

Seredyńska D., Dyskursy edukacyjne o starości w naukach humanistycznych i społecznych. Analiza konferencji ogólnopolskich, Wyd. UKW, Bydgoszcz 2013.

Shapiro M.J., Language and political understanding: The politics of discursive practices, Yale University Press, New Haven 1981.

Sięgień A.J., Poczucie tożsamości narodowej młodzieży pochodzenia białoruskiego. Perspektywa edukacji międzykulturowej, „Kultura i Edukacja” 2006, 2–3, 130–147.

Sięgień W., Topografie dyskursów płci. Krytyczne studium nad tożsamością rodzajową polskiej młodzieży, Scholar, Warszawa 2013.

Simons M., „To be informed”: Understanding the role of feedback information for Flemish/European policy, „Journal of Education Policy” 2007, 22(5), 531–548.

Simons M., Masschelein J., The governmentalization of learning and the assemblage of a learning apparatus, „Educational Theory” 2008, 58(4), 391–415.

Simons M., Olssen M., Peters M., Re-reading education policies, cz. 2: Challenges, horizons, approaches, tools, styles [w:] M. Simons, M. Olssen, M. Peters (red.), Re-reading education policies, Sense Publishers, Rotterdam – Boston – Taipei 2009.

Skuza P., Koncepcja zdwojonej podmiotowości C.G. Junga w zrównoważonym badaniu pedagogicznym nad zjawiskiem kibicowania lokalnym klubom piłkarskim wśród młodzieży, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja” 2007, 2, 47–76.

Smeyers P., Depaepe M. (red.), Educational research: The educationalization of social problems, „Educational Research” 2008, 3.

Sołtysiak T. (red.), Zagrożenia w wychowaniu i w socjalizacji młodzieży oraz możliwości oraz możliwości ich przezwyciężania, Wyd. AB, Bydgoszcz 2005.

Spieß C., Lingwistyczna analiza dyskursu jako analiza wielopoziomowa. Przyczynek do problematyki wielowymiarowego opisu dyskursów z perspektywy praktyczno-naukowej, „Tekst i Dyskurs – Text und Diskurs” 2010, 3, 199–220.

Stachowiak J., Pedagogizacja medialna i wzór „przedsiębiorcy samego siebie”, „Societas/Communitas” 2013, 2, 141–161.

Stańczyk P., Człowiek, wychowanie i praca w kapitalizmie: w stronę krytycznej pedagogiki pracy, Wyd. UG, Gdańsk 2013.

Stańczyk P., Młodzież wobec ideologii merytokracji – pozytywna socjalizacja oszukanego pokolenia, „Forum Oświatowe” 2009, 1, 17–38.

Steinberg S.r., Preface. Why study youth culture? [w:] S. Steinberg, P. Parmar, B. Richard (red.), Contemporary youth culture: An international encyclopedia, t. 1–2, Greenwood, Westport 2006.

Stubbe M., Lane C., Hilder J., Vine E., Vine B., Marra M., Holmes J., Weatherall A., Interakcja w miejscu pracy z perspektywy kilku podejść dyskursywnych, „Przegląd Socjologii Jakościowej” 2013, 9(1), http://www.przegladsocjologiijakosciowej.org/Volume21/PSJ_9_1_Stubbe_Lane_Hilder_Vine_Vine_Marra_Holmes_Weatherall.pdf, data dostępu: 2.02.1014.

Szacki J., Historia myśli socjologicznej, WN PWN, Warszawa 2006.

Szafraniec K., Młodzi 2011, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Warszawa 2011.

Szkudlarek T., Dyskursywna konstrukcja podmiotowości („Puste znaczące” a pedagogika kultury), „Forum Oświatowe” 2008, numer specjalny.

Szkudlarek T., Ekonomia i polityka: przemieszczenia dyskursu edukacyjnego, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja” 2001, nr specjalny, 165–191.

Szkudlarek T., Globalizacja, ekonomia i edukacja: o metaforze ludzkiego kapitału w polityce oświatowej [w:] E. Malewska, B. Śliwerski (red.), Pedagogika i edukacja wobec nowych wspólnot i różnic w jednoczącej się Europie. Materiały z IV Ogólnopolskiego Zjazdu Pedagogicznego, Impuls, Kraków 2002.

Szkudlarek T., Poststrukturalizm a metodologia pedagogiki, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Socjologia Wychowania XIII” 1997, 317.

Szkudlarek T., Wiedza i wolność w pedagogice amerykańskiego postmodernizmu, Impuls, Kraków 1993.

Szmalenberg D., „Bariera pomagania”. Sztuka współczesna jako narzędzie pedagogizacji działań obywatelskich, „Societas/Communitas” 2013, 2, 223–244.

Sztompka P., Socjologia: analiza społeczeństwa, Znak, Kraków 2002.

Śliwerski B., Edukacja (w) polityce. Polityka (w) edukacji. Inspiracje do badań polityki oświatowej, Impuls, Kraków 2015.

Śliwerski B., Pedagogika analityczno-krytyczna Michela Foucaulta, „Społeczeństwo Otwarte” 1998, 1, 37–43.

Śliwerski B., Pedagogika ogólna. Podstawowe prawidłowości, Impuls, Kraków 2012.

Śliwerski B., Problemy pedagogiki i jej badań w ponowoczesności, „Studia Edukacyjne” 2012, 23, 71–89.

Śliwerski B., Współczesna myśl pedagogiczna. Znaczenia, klasyfikacje, badania, Impuls, Kraków 2009.

Śliwerski B., Współczesne teorie i nurty wychowania, Impuls, Kraków 1998.

Taylor S., Critical policy analysis: Exploring contexts, texts and consequences, „Discourse: Studies in the Cultural Politics of Education” 1997, 1, 23–35.

Titscher S., Meyer M., Wodak R., Vetter E., Methods of text and discourse analysis, Sage, London 2000.

Truschkat I., Kompetenzdiskurs und Bewerbungsgespräche. Eine Dispositivanalyse (neuer) Rationalitäten sozialer Differenzierung, VS, Wiesbaden 2008.

Turowska A., Alokacja kontroli u młodzieży maturalnej, „Kultura i Edukacja” 2009, 2.

Turowska A., Preferencje rozdziału dóbr u młodzieży maturalnej, „Kultura i Edukacja” 2008, 4.

Turowska A., Znaczenie samooceny w funkcjonowaniu społecznym, „Kultura i Edukacja” 2008, 2.

Van Dijk T.A. (red.), Dyskurs jako struktura i proces, tłum. G. Grochowski, WN PWN, Warszawa 2001.

Wallace C., Bendit R., Youth policies in Europe: Towards a classification of different tendencies in youth policies in the European Union, „Perspectives on European Politics and Society” 2009, 10(3), 441–458.

Walters W., Governmentality: Critical encouters, Routledge, New York 2011.

Walters W., Haahr J.H., Rządzenie Europą. Dyskurs, urządzanie i integracja europejska, tłum. J. Grzymski, WN PWN, Warszawa 2011.

Wawro F (red.), Problemy współczesnej młodzieży w ujęciu nauk społecznych, Wyd. KUL, Lublin 2007.

Wawrzyniak-Śliwska M., Nauczycielskie dyskursy autonomii uczniowskiej w edukacji zintegrowanej i we wczesnym nauczaniu języka angielskiego: (analiza porównawcza), Wyd. UG, Gdańsk 2013.

Weber S., Maurer S. (red.), Gouvernementalität und Erziehungswissenschaft. Wissen-Macht Transformation, VS Verlag für Sozialwissenschaften, Wiesbaden 20006.

Węc K., Psychoanaliza w dyskursie edukacyjnym. Radykalność humanistyczna teorii i praktyki pedagogicznej: konteksty nie tylko Lacanowskie, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2007.

Wiatrowski Z., Dorastanie, dorosłość i starość człowieka w kontekście działalności i kariery zawodowej, ITE, Radom 2009.

Wiłkomirska A., Wiedza obywatelska młodzieży w Polsce i na świecie – komunikat z badań międzynarodowych, „Forum Oświatowe” 2011, 1, 59–69.

Williamson H., A complex but increasingly coherent journey? The emergence of ‘youth policy’ in Europe [w:] L. Chisholm, S. Kovacheva, M. Merico (red.), European youth studies: Integrating research, policy and practice, 2011, www.youthstudies.eu.

Wiśniewska-Kin M., Dominacja a wyzwolenie. Wczesnoszkolny dyskurs podręcznikowy i dziecięcy, Wyd. UŁ, Łódź 2013.

Witkowski L., O stanie i problemach recepcji amerykańskiej pedagogiki radykalnej w Polsce. Próba świadectwa osobistego i refleksji o „doświadczeniu pokoleniowym” [w:] L. Witkowski, H.A. Giroux, Edukacja i sfera publiczna, Impuls, Kraków 2010.

Witosz B., Opis w prozie narracyjnej na tle innych odmian deskrypcji: zagadnienia struktury tekstu, Wyd. UŁ, Katowice 1997.

Wodak R., Krzyżanowski M. (red.), Jakościowa analiza dyskursu w naukach społecznych, Łośgraf, Warszawa 2011.

Wojnarowska A., Niepełnosprawność intelektualna w publicznym i prywatnym dyskursie, Impuls, Kraków 2010.

Wojnowski J. (red.), Wielka encyklopedia PWN, t. 20, WN PWN, Warszawa 2004.

Wojtasik B., Edukacyjno-zawodowe wybory nastolatków w „społeczeństwie ryzyka” [w:] R. Leppert, Z. Melosik, B. Wojtasik (red.), Młodzież wobec (nie)gościnnej przyszłości, WN DSWE TWP, Wrocław 2005.

Wołoszyn S., Nauki o wychowaniu w Polsce w XX wieku. Próba syntetycznego zarysu na tle powszechnym, Strzelec, Kielce 1998.

Wróbel S., Jarosława Kozłowskiego urządzenia i urządzanie sztuki, http://www.atlassztuki.pl/pdf/kozlowski1.pdf, data dostępu: 15.02.2014.

Zarycki T., Innowacjonizm jako legitymizacja. Dyskursy innowacji, gospodarki opartej na wiedzy, społeczeństwa informacyjnego i pokrewne w perspektywie krytycznej, „Zarządzanie Publiczne” 2014, 27(1), 5–19.

Zielińska A., Rozumienie demokracji przez nastolatki oraz preferencje dorastającej młodzieży dotyczące koncepcji demokracji i ich uwarunkowania, „Kwartalnik Pedagogiczny” 2007, 2, 57–80.

Zierkiewicz E., Prasa jako medium edukacyjne. Kulturowe reprezentacje raka piersi w czasopismach kobiecych, Impuls, Kraków 2013.

Żydek-Bednarczuk U., Zeler B., Strategia i komunikacja w dyskursie edukacyjnym [w:] T. Rittel (red.), Dyskurs edukacyjny, WN WSP, Kraków 1996.

Prace Michela Foucaulta przywołane w książce1

Foucault M., Archeologia wiedzy, tłum. A. Siemek, PWN, Warszawa 1977.

Foucault M., Bezpieczeństwo, terytorium, populacja. Wykłady w Collège de France, 1977–1978, tłum. M. Herer, WN PWN, Warszawa 2010.

Foucault M., Choroba umysłowa a psychologia, tłum. P. Mrówczyński, KR, Warszawa 2000.

Foucault M., Czym jest Oświecenie? [w:] M. Foucault, Filozofia, historia, polityka. Wybór pism, tłum. D. Leszczyński, L. Rasiński, WN PWN, Warszawa – Wrocław 2000.

Foucault M., Filozofia, historia, polityka. Wybór pism, tłum. D. Leszczyński, L. Rasiński, WN PWN, Warszawa – Wrocław 2000.

Foucault M., Hermeneutyka podmiotu, tłum. M. Herer, WN PWN, Warszawa 2012.

Foucault M., Historia seksualności, tłum. B. Banasiak, T. Komendant, K. Matuszewski, Czytelnik, Warszawa 1995 [zawiera: 1: Wola wiedzy; 2: Użytek z przyjemności; 3: Troska o siebie; tyt. oryg.: 1: La volonté de savoir, 1976; 2: L’usage des plaisirs; 3: Le souci de soi, 1984].

Foucault M., Historia szaleństwa w dobie klasycyzmu, tłum. H. Kęszycka, PIW, Warszawa 1987.

Foucault M., Inne przestrzenie, tłum. A. Rejniak-Majewska, „Teksty Drugie” 2005, 6(95), 117–125.

Foucault M., Le jeu de Michel Foucault, „Ornicar? Bulletin Périodique du Champ Freudien” 1994, 10, s. 298–329 [w:] Dites et écrits, t. 3, Gallimard, Paris 1994.

Foucault M., Nadzorować i karać. Narodziny więzienia, tłum. T. Komendant, Aletheia – Spacja, Warszawa 1993.

Foucault M., Narodziny biopolityki. Wykłady w Collège de France, 1978–1979, tłum. M. Herer, WN PWN, Warszawa 2011.

Foucault M., Narodziny kliniki, tłum. P. Pieniążek, KR, Warszawa 1999.

Foucault M., Porządek dyskursu. Wykład inauguracyjny wygłoszony w Collège de France 2 grudnia 1970, tłum. M. Kozłowski, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2002.

Foucault M., Powiedziane, napisane. Szaleństwo i literatura, tłum. B. Banasiak i in., Aletheia, Warszawa 1999.

Foucault M., Przestrzeń, wiedza i władza [w:] B. Błesznowski, K.M. Jaksender, K. Matuszewski (red.), Kim pan jest, profesorze Foucault? Debaty, rozmowy, polemiki, Libron, Kraków 2013.

Foucault M., Rządomyślność [w:] M. Foucault, Filozofia, historia, polityka. Wybór pism, tłum. D. Leszczyński, L. Rasiński, WN PWN, Warszawa – Wrocław 2000.

Foucault M., Rządzenie żywymi. Wykłady w Collège de France, 1979–1980, tłum. M. Herer, WN PWN, Warszawa 2014.

Foucault M., Słowa i rzeczy: archeologia nauk humanistycznych, tłum. T. Komendant, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2006.

Foucault M., Techniki siebie, tłum. D. Leszczyński, L. Rasiński, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja” 2000, 2(10), 7–29.

Foucault M., To nie jest fajka, tłum. T. Komendant, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 1996.

Foucault M., Trzeba bronić społeczeństwa. Wykłady w Collège de France 1976, tłum. M. Kowalska, KR, Warszawa 1998.

Analizowane dokumenty

Commission of The European Communities, Renewed social agenda: Opportunities, access and solidarity in 21st century Europe, 412 final, Brussels 2008.

Council Resolution on a renewed framework for European cooperation in the youth field (2010–2018), „Official Journal of the European Union” 2009, C 311.

ECORYS, Assessing practices for using indicators in fields relate d to youth – Final Report for the European Commission, DG Education and Culture, 2011.

Efekty uczenia się w programie „Młodzież w działaniu”, Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji, Warszawa 2014.

European Commission, Commission Staff Working Document On EU indicators in the field of youth, 401final, Brussels 2011.

European Commission, EU Youth Report Commission Staff Working Document Results of the first cycle of the Open Method of Coordination in the youth field (2010–2012), Brussels 2012.

Joint Report of the Council and the Commission on the implementation of the renewed framework for European cooperation in the youth field, „Official Journal of the European Union” 2012, C 349.

Komisja Europejska, Biała Księga. Nowe impulsy dla młodzieży europejskiej, Bruksela 2001.

Komisja Europejska, Nauczanie i uczenie się. Na drodze do uczącego się społeczeństwa, tłum. K. Pachniak, R. Piotrowski, WSP TWP, Warszawa 1997.

Komisja Europejska, Europejski pakt na rzecz młodzieży, Bruksela 2005.

Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów z dnia 27 kwietnia 2009 r., Inwestowanie w młodzież i mobilizowanie jej do działania: strategia UE na rzecz młodzieży – Odnowiona otwarta metoda koordynacji na potrzeby wyzwań i możliwości stojących przed młodzieżą, COM (2009) 200 [Commission of The European Communities, An EU Strategy for Youth, Investing and Empowering: A renewed open method of coordination to address youth challenges and opportunities, 200 final, Brussels 2009].

Komunikat Komisji, Europa 2020. Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu, COM(2010)2020, ec.europa.eu2020/PDF/1_pl_ACT_part1_r1.pdf, data dostępu: 4.05.2015.

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Mobilna młodzież”, Inicjatywa na rzecz uwolnienia potencjału młodzieży ku inteligentnemu, trwałemu i sprzyjającemu włączeniu społecznemu wzrostowi gospodarczemu w Unii Europejskiej, Bruksela KOM(2010)477, wersja ostateczna.

Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu, Strategia Państwa dla Młodzieży na lata 2003–2012 (dokument przyjęty przez Radę Ministrów 19 sierpnia 2003 roku).

Ministerstwo Edukacji Narodowej, Znowelizowana europejska karta uczestnictwa młodych ludzi w życiu lokalnym i regionalnym, Warszawa 2005.

Rezolucja Rady z 27.11.2009 roku na temat odnowionych ram europejskiej współpracy w zakresie młodzieży (2010–2018) (Dz. U. z 19.12.2009 r.).

Rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz. U. z 2006 r. Nr 164, poz. 1154).

Rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego, wykazu stanowisk wymagających kwalifikacji pedagogicznych, kwalifikacji niezbędnych do sprawowania nadzoru pedagogicznego, a także kwalifikacji osób, którym można zlecać prowadzenie badań i opracowywanie ekspertyz (Dz. U. z 2006 r. Nr 235, poz. 1703).

Rządowy program poprawy stanu bezpieczeństwa w szkołach i placówkach „Zero tolerancji dla przemocy w szkole”, Załącznik do Uchwały Nr 28/2007 Rady Ministrów z dnia 6 marca 2007, Warszawa, s. 7.

Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, Amsterdam 1997, s. 193.

Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Polityka młodzieżowa Unii Europejskiej, 2007, http://www.cie.gov.pl/HLP/files.nsf/0/B075C64AEC007769C125726C005D9D54/$file/broszura_mlodziez_Q.indd.pdf, data dostępu: 16.07.2012.

1Czytelnikowi zainteresowanemu bibliografiami Foucaultowskich publikacji polecam „Bibliografię bibliografii” sporządzoną przez Pawła Bytniewskiego (w: P. Bytniewski, Dyskursy wiedzy. Michela Foucaulta archeologia nauk humanistycznych, Wyd. UMCS, Lublin 2013, s. 386–387).

© Copyright by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2015

Recenzenci:
dr hab. Krzysztof Abriszewski
prof. zw. dr hab. Zbigniew Kwieciński

Opracowanie typograficzne wersji elektronicznej:
Andrzej Augustyński

Projekt okładki:
Anna M. Damasiewicz

Grafi ka na okładce:
Ksenia Szybist

ISBN wersji drukowanej: 978-83-7850-898-4

ISBN wesji elektronicznej: 978-83-7850-990-5

Ofi cyna Wydawnicza „Impuls”
30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5
tel./fax: (12) 422 41 80, 422 59 47, 506 624 220
www.impulsoficyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl
Wydanie I, Kraków 2015