Bolesław Londyński

Pani Kanapka

Wydane w formacie ePUB przez Imprint Sp. z o.o. - 2010 rok.

SPIS TREŚCI

OSOBY:

Scena I.

Scena II

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

PANI KANAPKA

czyli

Burza w Pacanowie

Komedyjka w jednym akcie

OSOBY:

PANI KANAPKA, lat 60
PANI ANIELSKA, lat 30
MARYLKA, jej córka, lat 10
ZOSIA, lat 8
KAROLEK, lat 12
TADZIO, lat 6
FAWOREK, lat 13

Głos z ulicy. Scena przedstawia wnętrze cukierni. W głębi podwyższony stół czy bufet, t. zw. kasa, za którą siedzi pani Kanapka. Przed nią księga

rachunkowa, atrament i pióro. Po lewej i prawej dwa słoje z cukierkami, lampa. Na stołach, przykrytych obrusami, z lewej i prawej, talerze i półmiski pełne ciastek, a także flakony z likierem, sokiem i t p. Drzwi na lewo do mieszkania, na prawo do wejścia na ulicę.

Scena I.

Pani Kanapka — Faworek.

PANI KANAPKA

(staruszka w czepeczku i w okularach, o bardzo sympatycznej i dobrej twarzy, okolonej białemi niobami, siedzi w głębi za księgą rachunkową i woła na lewo)
Faworek!

FAWOREK

(chłopiec do posług w cukierni, ubrany w bieli, wchyla głowę przez drzwi z lewej, kończąc jedzenie ciastek)
Jestem!

PANI KANAPKA

(mierząc go na stronie z uwagą)
Byłam tego pewna,
(głośno dobierając słów, ażeby go nie urazić)
Faworku, moje kochane dziecko, znowu te ciastka, przecież ci mogą zaszkodzić!

FAWOREK

(połykając chciwie po dwa kęsy naraz)
O nie, proszę pani. To mi idzie na zdrowie! Jadłem ciastka wybrakowane, a te są przecież dla uczniów. Tak było w umowie.
(po chwili)
Teraz wsunę tego francuza z kremem.

PANI KANAPKA

Znowu?

FAWOREK

Kiedy ja to najlepiej lubię.

PANI KANAPKA

No to odejdź!
(ze smutkiem)
Niech choć babki śmietankowe ocaleją!

Scena II

Pani Kanapka sama.

(kiwając smutnie głową)
Ciastka wybrakowane są dla ucznia!... To z mej strony była nierozsądna umowa. Ale tak mi żal tego sieroty. Widzę go jeszcze dotąd, jak w zeszłym roku, blady, chudy, zbiedzony, noskiem dotykał szyby mojego sklepu i o mało jej nie rozsadził,
(po chwili wzdychając)
Prawda, żem trochę za słaba dla dzieci. Kocham je, bo własnych nie miałam! Mogłażem im odmówić kredytu?
(przegląda książką)
I jakiż rezultat? Ciastek rozeszły się stosy, ale gotówki brak! I oto teraz wypada robić długi.

Scena III.

Pani Kanapka — Marylka.

MARYLKA

(idzie ze szkoły, czyściutka, w białym fartuszku z nakrytym koszyczkiem w ręku wesoło)
Dzień dobry, babciu!

PANI KANAPKA

(z pozorną surowością)
Dzień dobry panience. Czego panienka sobie życzy?

MARYLKA

(zawsze uśmiechnięta)
Przynoszę babci a conto.
(podnosząc się na palcach, podaje jej nowy papierek).

PANI KANAPKA

Pół mareczki? Co to jest? To mało!

MARYLKA

Ale za to nowiutkie, babuniu! Tyle dostałam od tatusia...

PANI KANAPKA

(na str. )
Jaka słodycz... ile dobrych chęci!
(z rezerwą, ale słodziej)
Zapiszę te półmarki na rachunek panienki... wszystko musi mieć swój początek
(odnotowuje w książce)

(Marylka chodzi po sklepie z rękoma w tył i ogląda ciastka na talerzach)

PANI KANAPKA

(podnosząc głowę)
Co panienka tam robi?
(Marylka, wskazując placuszki z poziomkami)
(po chwili niewinnie)
Te placuszki z poziomkami muszą być bardzo dobre?

PANI KANAPKA

Jeżeli mi przyrzekniesz, że zjesz tylko jeden placuszek...

MARYLKA

(rzucając jej się na szyję)
O dziękuję babci!...
(przymilnie)
A pozwoli babcia, żebym się podzieliła z Zosią?
(otwiera drzwi z prawej i daje znaki Zosi).

Scena IV.

Też same, Zosia, potem Karolek i Tadzio.

ZOSIA

(fartuszek, wioski zaplecione, koszyczek jak u Marylki.)
Dzień dobry pani!

PANI KANAPKA

(zwykłym tonem)
Jak się masz kochanko?

MARYLKA

(łamie ciastko i daje połowę Zosi)
Masz, zjedz połowę...

PANI KANAPKA

A czyż jam taka chciwa, żebyście miały się dzielić jednym placuszkiem? Weźcie sobie każda po jednym.

ZOSIA

(zarzuca race na szyją staruszki)
Jaka pani dobra!...

(W tej chwili wbiega Karolek, trzymając w ręku paczką książek, spiętych paskiem i mały Tadzio).

KAROLEK

(bardzo zuchwały i poważny zbliża się do bufetu i zdejmuje czapką)
Pani Kanapkowa, proszę mi powiedzieć ile pani winienem?

PANI KANAPKA

(gł. przeglądając książką,)
Sześćdziesiąt marek i dwadzieścia pięć fenigów panie Karolu...

KAROLEK

A no tak! Pani ciastka są wyśmienite.

PANI KANAPKA

To nie racja... Podkreśliłam już pański rachunek i wszystkich dzieci. Nie dam już nic na kredyt. Może pan sobie wziąć jedno ciastko bezpłatnie, ponieważ rachunek nasz jest zamknięty,
(na stronie)
Przez tych malców zejdę na dziady!

(dzieci całują panią. Kanapką i wychodzą na prawo, przyśpiewując).

Scena V.

Pani Kanapka — Faworek.

FAWOREK

(wchodzi z masą listów w ręce)
Proszę pani, to listonosz mi oddał.

PANI KANAPKA

Dobrze mój chłopcze
(Kładąc okulary)
Oh, jej, ileż tego!
(odczytuje nagłówki kopert)
Bloch. Hurtowna sprzedaż mąki. Mój dostawca i wierzyciel, niestety!
(pochyla głowę)
Bracia Sacharynowie — Cukier. Nie dobrze! Kokociński... Jaja... Owoce — Soki, Syropy... Sami wierzyciele! Co też mi piszą? Ach... Domyślam się aż nadto!
(otwiera jedną z kopert i czyta drżącym głosem)
Donoszę pani, że dłużej czekać nie mogę i proszę o uregulowanie rachunku za mąkę. Od dziś wstrzymuję dostawę. Ach mój Boże!
(coraz bardziej zmartwiona, otwiera inny list)
Nie dotrzymała Pani zobowiązania... pójdziemy do sądu!
(czyta inne listy z wyrazem najwyższego niepokoju)
Co począć? Kasa moja pusta! Bankructwo!... Ruina!... Faworek, moje biedne dziecko! Słuchaj... Chcą mnie zlicytować... Dłużej nie będę cię mogła trzymać.

FAWOREK

O moja droga dobrodziejko!...

PANI KANAPKA

Mówię, niestety, prawdę!... Byłam za słabą... dla was.

FAWOREK

(padając przed nią na kolana)
Pani najdroższa, przebacz mi!... Przebacz!

PANI KANAPKA

(łagodnie)
Pójdę pogadać z wierzycielami... Sprobuję,
(pani Kanapka szybko wychodzi na prawo).

Scena VI.

Faworek sam, potem inne dzieci.

FAWOREK

(siada zgryziony i pociera czoło rękoma)
Ach, jaki gałgan ze mnie! Okradam... rabuję... swoją dobrodziejkę.. Przy braną matkę... Ach, nie byłem stworzony na cukiernika... Powinienem był tylko służyć w aptece... Podawać lekarstwa, olej rycynowy...

KAROLEK I TADZIO

(wchodząc na str.)
Faworek sam... To dobrze,
(wchodzą Marylka i Zosia, trzymając się za ręce i śpiewając: )
"Pani Kanapka — to nasza babka,
Słodka babeczka — jak jej ciasteczka".

FAWOREK

(wstaje i podnosi ręce do góry)
Moja pani jest zrujnowana.

KAROLEK

Jakto?... Przez kogo?...

FAWOREK

Przeze mnie... przez was... Wyście jedli, nie płacąc... Ja jadłem. Nie chcą nam już dostarczać ani masła, ani mąki, ani jaj, ani cukru — dostawa przerwana!

KAROLEK

Możeby tak podać prośbę do dostawców.

FAWOREK

E, to będzie za trudno, panie Karolu.

KAROLEK

Dlaczego za trudno? sprobujemy!...

(dzieci tłoczą się i rozpychają, chcąc dostać kałamarz i pióro. Kałamarz pada ma ziemią i tłucze się)

Już po atramencie!

WSZYSCY

Więc co zrobić? Czas nagli!

KAROLEK

Czekajcie, mam myśl. Atrament można by zastąpić sokiem porzeczkowym,
(bierze flaszkę i kosztuje)
Doskonały atrament.

WSZYSCY,

(wyrywają mu flaszkę i także piją)
Wyborny!

KAROLEK

(odbiera flaszkę)
Dawajcie! Siadam i piszę! Dobrzy panowie dostawcy! Prosimy was, nie bądźcie tacy niegrzeczni dla naszej najdroższej pani Kanapki... Ona jest taka poczciwa dla nas!
(robi kleksa i zlizuje go).
(Podpisują wszyscy czworo kolejno).

FAWOREK

O moi państwo! W imieniu pani Kanapki dziękuję wam.

MARYLKA

No, a teraz Faworku, idź z tym listem.

FAWOREK

Do kogo?

MARYLKA

Do każdego po kolei z tych, co pisali do pani.

FAWOREK

A oni to mi dadzą szturchańca... Ach Boże, Boże...
(Faworek wychodzi z listem na prawo).

Scena VII.

Ciż sami i Pani Kanapka z lewej, tylnem wejściem

KAROLEK

(do dzieci)
Cicho! Nie trzeba nic mówić o prośbie. A nuż się nie uda?

PANI KANAPKA

(pada na krzesło i płacze)
Ach moje biedne dzieci!

MARYLKA

(biegnąc do niej)
Co pani jest?

ZOSIA

Kochana pani Kanapka!

TADZIO

Niech pani nie płacze!

KAROLEK

(na str..)
Do licha! Żebym nie był mężczyzną!
(ociera szybko oczy i gł. do pani Kanapki)
Co? Odmówili pani?

PANI KANAPKA

Ach, więc już wiecie? A tak, Faworek wam powiedział. Nie pozostaje, jak tylko zwinąć interes.

KAROLEK

Pani Kanapka, niech pani nie płacze. Dzieci pacanowskie zrobiły pani krzywdę. Otóż teraz ani ja, ani moi koledzy nie będziemy jedli żadnych ciastek, dopóki nie spłacimy swoich długów.

PANI KANAPKA

Dobrze! dobrze! Ale cóż ja już nie będę wyrabiała ciastek.

MARYLKA

Owszem, wszystkie dzieci oddadzą pani swój cukier od kawy.

ZOSIA

I masło i konfitury.

TADZIO

I swoją czekoladę.

MARYLKA

A ja dam pani swoją kokoszkę, która pani jaj naznosi.

ZOSIA

A jeżeli dzieci nie będą jadły ciastek, to dla kogo pani Kanapka będzie je robić?

KAROLEK

Dla dorosłych.

TADZIO

(nieśmiało)
To może i my dostaniemy od nich.

PANI KANAPKA

(czule patrząc na nich na Stronie).
Poczciwe dzieci! Te dziewczątka blondynki — jak miód Chłopczyki, bruneciki, jak, czekolada. O wy moje słodycze, moje przysmaczki.
(ściska dzieci kolejno).

FAWOREK

Jeszcze nie wszystko! Trzeba by zamknąć okienice. Podejrzane osoby chodzą przed sklepem. Trzeba ostrzedz panią. Proszę pani. Mnie się zdaje, że trzeba sklep zamknąć.

PANI KANAPKA

(idzie do okna)
Boże! Czego chcą ci ludzie?
(Załamując ręce)
Co to będzie, co to będzie?
(Na ulicy słychać krzyki złowrogie).

GŁOS RODZICÓW

Nasze dzieci są tam! Ona je wabi! To wstyd! Oddaj nam dzieci!

GŁOS JEDNEJ Z MATEK

Rozumiemy teraz, dla czego dzieci nigdy nie były głodne w porze obiadowej.

GŁOS RZEŹNIKA.

Dla tego odchodziło tak mało mięsa.

GŁOS PIEKARZA

Dla tego bułki mi czerstwiały!

KRZYK OGÓLNY

Precz z Kanapką! Rozbić jej szyby. Rozwalić sklep.

GŁOS OBRONY

Ależ moi państwo! Pani Kanapka nie tyle winna jak mówicie. Nie trzeba robić z muchy słonia!

PANI KANAPKA

(nastawiając ucho)
Ach ktoś się wstawia za mną!

FAWOREK

To pan aptekarz.
(Uderzenie kamieni i krzyki: Otwierać! Otwierać!)

MARYLKA

Czekajcie!
(rzuca się na barykadą krzeseł zrobioną przez dzieci).

ZOSIA,

jakaś ty odważna!

MARYLKA

Poznałam głos mamy.
(wyciąga chustką z kieszeni).
Będziemy parlamentować.

GŁOSY.

Nie!... Tak... Wyjdziecie wy ztąd łakomczuchy? Dalej!... Prędzej!

MARYLKA

(mówi do niewidzialnego tłumu)
Panowie tatusie, panie mamusie! I wy mieszkańcy Pacanowa, my mali łakotnisie jesteśmy najwinniejsi. Pani Kanapka zrujnowała się przez dobroć serca!

GŁOSY.

Nie!... Tak!... Och, och!

MARYLKA

Tak! Przez nas wszystko straciła! My ją pocieszamy i prosimy o przebaczenie. My przyrzekamy, że żadne z nas nie weźmie ciastka na kredyt, odtąd żywić się będziemy befsztykami i bułeczkami.

GŁOS PIEKARZA I RZEŹNIKA.

Bardzo dobrze!

KAROLEK

Proszę o głos. Ja zawiniłem najwięcej, bo nie dotrzymałem słowa i nadużyłem dobroci pani
Kanapkowej. Ukarzcie mnie, ale oszczędźcie biedną staruszkę.

TADZIO

Poproś, żebym ja nie dostał w skórę. Prosimy także o łaskę dla małego Tadzia... Toć to chłopak sześcioletni zaledwie!

GŁOS KOBIETY.

Biedny aniołek!

TADZIO.

To glos mojej mamusi.

GŁOS MĘŻCZYZNY.

Jeżeli chcecie zgody, to wpuśćcie jedną mamę.

PANI KANAPKA

Wpuść, Faworku!

MARYLKA

Wybierają mamę.
(Faworek z chłopcami odsuwa barykadą)

Scena VIII.

Ciż sami — Matka Marylki.

PANI ANIELSKA,

(do pani Kanapki) Pani droga, prawda przemawia przez usta dzieci A nasze kochają panią serdecznie. Musi pani na to zasługiwać. Ale co zanadto to nie zdrowo, tak dobrze dla pani jak i dla innych. Pani sama to przyzna.

PANI KANAPKA

(drżącym głosem)
Ja tak je kochałam...

PANI ANIELSKA.

Pani przez to psułaś dzieci. My zaś, matki, wychowujemy je! Matki Pacanowskie nauczą panią, jak z dziećmi postępować trzeba,
(ściska jej dłonie)

PANI KANAPKA

A czy pozwolą mi je kochać trochę?

PANI ANIELSKA.

Co to, to nie, bo pani je kochasz zanadto. Co zaś do pani kłopotów, to nie bój się pani. My popłacimy wszystko, co pani dzieci winne, z warunkiem..

PANI KANAPKA I MARYLKA.

(przerywają)
O pani! O mamusiu!

PANI KANAPKA

Ażebym mogła dotrzymać swego przyrzeczenia, będę wyrabiać ciastka tylko na niedzielę. W tygodniu sprzedawać będę rogaliki, czekoladę w tabliczkach, cukierki od kaszlu... i paszteciki do rosołu.

Pani Anielska

Doskonale. Jesteś pani równie praktyczna, jak wszystkie mamusie z Pacanowa.
(do dzieci, nagle z uśmiechem)
No, urwisy, w drogę, zebierajcie się!

(Przed odejściem wszystkie dzieci całują panią Kanapkę i śpiewają chórem wraz z Faworkiem):

Pani Kanapki,
Serdecznej babki,
Skrzywdzić nie damy,
Bo ją kochamy.
Dziś się aż miło
Wszystko skończyło,
Bo słońce świeci
Dla dobrych dzieci.