GŁOS REDAKTORA NACZELNEGO

Służba i honor
w polityce

Odzyskać honor nie jest łatwo. Życzę

politykom PO, by weszli na tę drogę.

By przestali być więźniami własnych

decyzji czy fundamentów swej historii

JAN ŻARYN

Przemiany 1989 r., jak dziś wiemy, nie przyniosły zadośćuczynienia. Żyjemy od ponad 20 lat w poczuciu niesprawiedliwości. Stalinowscy oprawcy zarzucali antysemityzm dochodzącym sprawiedliwości ofiarom, a za sprawą tej retoryki skutecznie unikali odpowiedzialności. Byli opozycjoniści, internowani i zwalniani z pracy za lojalność wobec Solidarności, mają dziś niskie emerytury. Okradzeni ze swych włości oraz dworów ziemianie nie mogli odzyskać ni domów, ni sztućców – przykłady niesprawiedliwości społecznej można by mnożyć. W tym samym czasie komuniści oraz ich dorosła dziatwa czerpią profity ze swych „gangsterskich praktyk” z epoki totalitaryzmu. Właściciele mediów, bankierzy z twarzy niepodobni do nikogo, dziwnym zrządzeniem losu stali się beneficjentami dóbr przejętych w pierwszych latach Niepodległej przez uwłaszczającą się nomenklaturę bądź służby. Ciąży na nich rachunek krzywd, pozostawiony przez goniących dziś za pieniądzem polityków III RP.

Zło, jak wiadomo, nie tylko istnieje, ale także rozsiewa zarazki, które żyją jeszcze długo po śmierci nosiciela. Tylko rządzącym dziś się wydaje, że niczego nie dziedziczą; rządzeni nie mają takiego komfortu. Politycy posiadający władzę nad narodem, a nie jemu służący, wyznaczają sobie inne cele i z innych powodów odczuwają satysfakcję. Gdy uda im się uchylić od odpowiedzialności, gdy sprytem i tupetem przykryją prawdę – to jest miara sukcesu. Dzisiejsze elity polityczne nauczyły nas, że ich celem jest tuszowanie afer (z hazardową, autostradową i stadionową na czele), niewyjaśnianie tragedii narodowych (katastrofa smoleńska) i tworzenie medialnych oper mydlanych dla maluczkich (z udziałem syna premiera) zamykających usta krytykom, którzy śmieliby przypuszczać, iż wieloletnia bezkarność hochsztaplera finansowego ma coś wspólnego z otrzymanym parasolem ochronnym. I jak w takich warunkach nie spodleć przez dochodzenie swego?! Koszta krętactwa politycznego, kłamstwa, tchórzostwa i manipulacji – czyli widocznych antywartości promowanych przez obecną władzę – są jednak niestety wymierne. Jedni – ostrzej widzący wszelkie zdarzenia – patrzą na obóz władzy jedynie przez pryzmat doświadczeń negatywnych (niestety dotyczy to także wyżej podpisanego), drudzy z kolei rozpływają się w żenującej naiwności (to postawa powszechna). Tworzy to mur dzielący nas, Polaków, ze szkodą dla współczesnych i potomnych. Nie ma rozmowy, jest podział – fundamentalny! Jeśli ekipa rządząca przeniesie coś w przyszłość za sprawą swego obecnego istnienia, to – niestety – trwałe rozbicie wspólnoty narodowej.

Odzyskać honor nie jest łatwo. Życzę politykom PO, by weszli na tę drogę. By przestali być więźniami własnych decyzji czy fundamentów swej historii.
By zechcieli – skoro rządzą, a przecież nikt ich do tego nie zmusza – od nowa, z chęcią dotarcia do prawdy uhonorować ofiary tragedii smoleńskiej, rozliczyć sprawiedliwie siebie, a wówczas także swych krytyków, z win. Przyzwolenie na kłamstwa i półprawdy obecne w znanych dotychczas raportach jest faktycznym, a nie deklarowanym (czyli nic niewartym) dowodem w kwestii stosunku ekipy rządzącej do zmarłego prezydenta RP, jego małżonki, prezydenta na uchodźstwie i wielu urzędników państwa polskiego.

Zanim nastąpi czas metamorfozy, trzeba wziąć się za bary z rzeczywistością. Nasza strona nie może zamknąć się w kokonie, z którego – jak śmieją się cynicy – roznosi się jedynie „buczenie”, nie może ograniczać się do oddania państwa ze śpiewem na ustach: „Ojczyznę wolną racz nam wrócić Panie!”. Być suwerennym to niełatwa sztuka. W tym numerze miesięcznika „Na Poważnie” prezentujemy ludzi honoru i służby, którzy stanęli w swym życiu bardzo często przed dużo trudniejszymi wyzwaniami od naszych. Pułkownik Kazimierz Tumidajski, dowódca Okręgu Lubelskiego AK, w ramach akcji „Burza” wyzwolił w lipcu 1944 r. znaczną część Lubelszczyzny, w tym wraz z Armią Czerwoną: Lublin, Tomaszów Lubelski, Łuków, Puławy, Chełm, Radzyń, Międzyrzec, Białą Podlaską i Zamość. Zatrzymany, w końcu aresztowany przez NKWD nie zgodził się na podporządkowanie swych żołnierzy gen. sowieckiemu Zygmuntowi Berlingowi. Wywieziony samolotem do Moskwy, w tym samym Lublinie i w tym samym czasie, gdy jego oprawcy instalowali PKWN, przebywał w kolejnych kazamatach i obozach. W czerwcu 1947 r., nie mogąc się doczekać ani procesu, ani uwolnienia, wraz z innymi podjął głodówkę. Wycieńczony i brutalnie zmuszany przez sowieckich „lekarzy” do odżywiania się – zmarł. Oficjalnie na zawał serca. Pozostał sobą, jak wielu przed nim i po nim; w chwilach próby zdobył swój szczyt. Miał bowiem swoje Westerplatte. To świadczy o ludzkich możliwościach, także o naszych możliwościach znalezienia twórczych wyjść z kręgu niemożności.
A nam potrzeba tak niewiele! Obywatelskiego zaangażowania. Mając własne przekonania, oparte na Dekalogu, zmieniajmy Polskę – wychowując dzieci, angażując się w życie parafialne, w życie publiczne na poziomie swego zakładu pracy i szkoły, w której uczą się nasi najdrożsi. Inicjujmy tak lokalne, jak i ogólnopolskie imprezy, broniące człowieka, narodu i Polski. Wymuszajmy na państwowych służbach faktyczną posługę według naszych standardów. Skłońmy tych bezdusznych cyników do pokornego schylenia głowy, by nam służyli. A nuż i oni kiedyś odzyskają honor! W jednym z numerów wakacyjnych „Gazeta Polska Codziennie” przypomniała mądre słowa Prymasa Tysiąclecia: „Obyśmy w poszukiwaniu sprawiedliwości nie spodleli! A można spodleć przez dochodzenie swego za wszelką cenę”. ‹›

NA SKRÓTY

Wiosna
prawicy
nadchodzi

Z Markiem Jurkiem,
byłym Marszałkiem Sejmu,
liderem Prawicy
Rzeczypospolitej,
ROZMAWIAJĄ
JACEK I MICHAŁ KARNOWSCY

FOT. IZABELLA WIERZBICKA

Polonezköy

Jerzy Dąbrowski

FOT. Jerzy Dąbrowski

W niebie
było słychać

Joanna Puchalska, Mariusz Łojko

Fot. ze zbiorów Eugenii Szarżanowicz

Zobaczyłem naród
w czasie próby

O Sierpniu ’80
z Erazmem Ciołkiem
rozmawia Jan Żaryn

FOT. ERAZM CIOŁEK

TEMAT MIESIĄCA

Harcerska służba, harcerski honor
– Karol Leszczyński

Honor na zakręcie – Michał Karpowicz

Niepodległość – reaktywacja – Joanna Puchalska

OKIEM eurodeputowanego

Dwie Europy – Ryszard Czarnecki

LUDZIE HONORU

Honor wieków średnich – Marek Barański

Jerzy Ossoliński, czyli trudne losy
męża stanu – Jan Dzięgielewski

Karol Różycki, powstańczy ataman
– Andrzej Wroński

Służyć innym – aż do końca.
O moim ojcu, zapomnianym
bohaterze – Izabella Galicka

Wierni przysiędze – Magdalena Gawin

Polak w obronie honoru rosyjskiej
marynarki – Tadeusz Rutkowski

Pięciu wspaniałych – rafał sierchuła

W służbie Polsce i Polakom – Tomasz Panfil

HISTORIA

Harcerstwo jako organizacja
antypaństwowa – Ilona Lewandowska

Walki pod Kostiuchnówką – Bronisław Wojciechowski

W niebie było słychać – Joanna Puchalska, Mariusz Łojko

Honor i służba, czyli pani Jadwiga Lipnicka
z Naliboków – Janusz Kotański

Kilka słów o Polonii kanadyjskiej
– Aleksander Maciej Jabłoński

Skazani z „sierpniówki” – Piotr Łysakowski

Polski honor – Janina Hera

W służbie komunistycznemu panu
– Elżbieta Romanowska

Operacja kryptonim „Moskwa ’80” – Artur Cegiełka

Z INNEJ STRONY

Pod niemieckim butem – Nono Dragović

Z MYŚLĄ O POLSCE

Polska potrzebuje nowych elit, elit działania – Z prof. Markiem Chodakiewiczem
rozmawia Stanisław Żaryn

Na drodze do upadku – Stanisław Żaryn

Ścigany… w III RP – Teresa Brykczyńska

Reprywatyzacja – w zaklętym kręgu niemożności – Marcin K. Schirmer

EDUKACJA I WYCHOWANIE

Bić się czy nie bić? – Michał Komuda

Goń z pomnika bolszewika – Piotr Mazurek

Wspomnienie o prof. Annie Sucheni-
-Grabowskiej – dwugłos osobisty małgorzaty i jana żarynów

KULTURA

Autoportret rywala Michała Anioła
w Polsce – Izabella Galicka

Sztuka przetrwania – Jan Michalski

Arystokracja wczoraj i dziś – Wanda Zwinogrodzka

Wizerunek obcego wroga w rosyjskim filmie historycznym – Maciej Maciejowski

Honor. Zobaczyć i dotknąć – Michał Karpowicz

Służba w ukryciu – Małgorzata Krupecka

Nowe wiersze – Janusz Kotański

Bez znieczulenia – przemysław skrzydelski

Odessa moja – anna nowanna

Nad życie – Weronika Sańczyk

O WARTOŚCIACH

Służyć, czyli żyć – ks. Jan Sochoń

Mały traktat o prawdzie (i kłamstwie) – Marek Klecel

O tolerancji – Andrzej Ruraż-Lipiński

WYWIAD NA ZAKOŃCZENIE

Teologia wyzwolenia. Pokusa dialogu
z marksistami – Z prof. Gonzalem Lariosem Mengottim
rozmawia Paweł Skibiński

STAŁY FELIETON

Dekadencja w Strasburgu – PIOTR ZAREMBA

Nr 5/6 ‹› wrzesień – październik 2012

Warta honorowa
w hołdzie prezydentowi RP Lechowi Kaczyńskiemu

oraz wszystkim ofiarom tragedii smoleńskiej

W dniu Święta Wojska Polskiego, w środę 15 sierpnia 2012 r.,już po raz trzeci grono osób uhonorowanych orderami i odznaczeniami za zasługi dla Rzeczypospolitej wystawiło przed Pałacem Prezydenckim w Warszawie półgodzinną wartę honorową w hołdzie delegatom narodu, którzy zginęli 10 kwietnia 2010 r. w drodze do Katynia: zwierzchnikowi Sił Zbrojnych, prezydentowi RP Lechowi Kaczyńskiemu, jego małżonce, generalicji oraz wszystkim uczestnikom tragicznego lotu.

Stowarzyszenie Polska Jest Najważniejsza sprawowało nad tą spontaniczną inicjatywą patronat organizacyjny, aby ta milcząca manifestacja pamięci o elitach państwowych, które utraciliśmy 28 miesięcy temu pod Smoleńskiem, była godnym społecznym dopełnieniem oficjalnych obchodów sierpniowego święta.

Zbiórka została wyznaczona na godz. 8 przed pomnikiem Prymasa Stefana Wyszyńskiego, skąd przemaszerowano pod Pałac Prezydencki. Wartę (od godz. 8.30 do 9) poprzedził kolportaż ulotek informujących o jej przesłaniu, a sędzia Jerzy Szczęsny w imieniu zgromadzonych wygłosił oświadczenie, które drukujemy niżej. Ponowiono też apel o uczczenie ofiar tragedii narodowej pomnikiem na Krakowskim Przedmieściu.

Inicjatorami wystawiania warty honorowej są osoby represjonowane w okresie PRL i internowane podczas stanu wojennego. Rolę koordynatora odegrał mieszkający w Bytomiu Odrzańskim pan Andrzej Perlak, odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Pierwsza warta, złożona z działaczy dolnośląskiej, lubuskiej, opolskiej i podkarpackiej Solidarności, stanęła w roku 2010 przed kordegardą Ministerstwa Kultury (z powodu otoczenia parkanem z blaszanych zapór Pałacu Prezydenckiego). W bieżącym roku wzięło w niej udział ponad 80 osób przybyłych z całej Polski.
[Redakcja]

Fot. Bernard Olaszek/Blogpress (2)

KRONIKA WYDARZEŃ POMINIĘTYCH

W SKRÓCIE

Odszedł nasz przyjaciel Jerzy Scheur

Zmarł Jerzy Scheur (1937–2012) – prezes fundacji Polska się Upomni, inicjator wielu dzieł patriotycznych, członek Społecznego Komitetu Obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych 1 marca 2012 r.
Swą biografią łączył pokolenie żołnierzy podziemia niepodległościowego z pokoleniem Solidarności.

Działalność niepodległościową rozpoczął w wieku 19 lat, biorąc aktywny udziałw wydarzeniach października 1956 r. w Łodzi. Był współzałożycielem i działaczem (w latach 1963–1976) Związku Młodych Demokratów, wraz z m.in. Karolem Głogowskim i Andrzejem Kernem.
W roku 1968 publicznie wystąpił przeciw antypolskiej i antysemickiej działalności PZPR. W roku 1980 współuczestniczył w tworzeniu MKZ Ziemi Łódzkiej „Solidarność”.
W 1981 r. został wybrany na przewodni-czącego Rady Samorządów Ziemi Łódzkiej i sekretarza Komitetu Założycielskiego Krajowej Rady Samorządów. W stanie wojennym był dwukrotnie internowany. Po odzyskaniu niepodległości, m.in. w latach 1990–1996, pełnił funkcję prezesa Łódzkiej Izby Przemysłowo-Handlowej. Odznaczony medalem „Za Zasługi w Walce o Niepodległość Polski i Prawa Człowieka 13 XII 1981–4 VI 1989” (2002) oraz Złotym Krzyżem Zasługi (2005).

Narodowe Siły Zbrojne

(1942–1944–1947)

We wrześniu 2012 r. mija 70. rocznica powstania Narodowych Sił Zbrojnych, formacji niepodległościowej czasów II wojny światowej, w skład której weszło blisko 100 tys. żołnierzy i działaczy politycznych części obozu narodowego. Głównymi twórcami NSZ byli: odłam Stronnictwa Narodowego oraz Organizacja Polska (tzw. Grupa „Szańca”). Pierwszym dowódcą głównym NSZ został płk Ignacy Oziewicz (1887–1966) ps. Czesław, oficer zawodowy WP od roku 1919. W wojnie obronnej 1939 r. dowódca 29. DP, do 1942 r. zastępca
dowódcy KG Narodowej Organizacji Wojskowej, formacji zbrojnej Stronnictwa Narodowego „Kwadrat”. Aresztowany przez Niemców w czerwcu 1943 r., więziony na Pawiaku i w kolejnych obozach koncentracyjnych. Po wojnie na emigracji patron Stowarzyszenia „Ogniwo” działającego od 1949 r. we Francji wśród byłych żołnierzy Brygady Świętokrzyskiej. Powrócił do kraju w 1958 r. Odznaczony Krzyżem Orderu Wojennego Virtuti Militari V klasy, czterokrotnie Krzyżem Walecznych. Dziś w Polsce pozostaje postacią anonimową! W Warszawie powstał Polski Komitet Budowy Pomnika Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych. [J.Ż.]

Łuków będzie pamiętał o NSZ

FOT. Kamil Sulej

Nadanie rondu w Łukowie imienia Narodowych Sił Zbrojnych wywołało wiele kontrowersji wśród lokalnych radnych. Wysuwali oni pod adresem NSZ zarzut kolaboracji z Niemcami oraz podważyli autorytet opinii naukowych: dr. Mariusza Bechty, dr. Rafała Dobrowolskiego oraz Leszka Żebrowskiego. Zaistniała sytuacja wymagała zorganizowania spotkania naukowego w celu obalenia wszelkich mitów narosłych wokół Narodowych Sił Zbrojnych.

Z inicjatywy Dariusza Szustka, burmistrza miasta Łukowa, odbyło się spotkanie otwarte poświęcone działalności Narodowych Sił Zbrojnych. Do udziału zaproszono prof. Jana Żaryna, dr. Mariusza Bechtę oraz Leszka Żebrowskiego. 21 czerwca w sali konferencyjnej Urzędu Miasta w Łukowie przybyli goście wygłosili referaty, w których obalili wszelkie zarzuty wysuwane wobec formacji NSZ. Niestety radni, którzy sprzeciwiali się nadaniu rondu imienia NSZ nie dotarli na spotkanie. Sesja naukowa zorganizowana przez Burmistrz Szustka przekonała obecnych miejskich radnych o niezłomnej i patriotycznej postawie żołnierzy NSZ.

Zgodnie z obietnicą burmistrza, projekt uchwały powrócił na Sesję Rady Miasta, która odbyła się 27 czerwca br. Nadal nie brakowało głosów krytyki ze strony protestujących radnych. Przystąpiono do głosowania. Wniosek o nadanie rondu w Łukowie imienia Narodowych Sił Zbrojnych poparło 12 radnych, 4 się wstrzymało od głosu, a 5 było przeciw.

Nie ulega wątpliwości, że to wizyta wybitnych badaczy przyczyniła się do zdezawuowania kłamstw dotyczących Narodowych Sił Zbrojnych.

[Kamil Sulej]

Ryśka na wiecznej warcie

1 sierpnia 2012 r. zmarła w Sztokholmie pani Maria Sobocińska, pseudonim wojenny Ryśka. Urodziła się 29 kwietnia 1920 r.
w Wymyślinie, powiat Lipno. Maturę zdała wiosną 1939 r., zatem kiedy wybuchła wojna, miała zaledwie 19 lat. Współtworzyła w szeregach AK Wojskową Służbę Kobiet, gdzie została komendantką obwodu Lipno i inspektoratu Włocławek. Uczestniczyła w akcji „N”, a ponieważ znała język niemiecki, jako kurierka Komendy Okręgu Pomorze przewoziła tajne dokumenty do Komendy Głównej w Warszawie. Uczestniczyła z bronią w ręku w tak brawurowych akcjach jak odbicie z gestapo w Toruniu i Grudziądzu kolegów AK-owców czy w operacji zbrojnej na stacji Koziołek. Aresztowana w 1945 r. przez organa bezpieczeństwa publicznego stanęła przed sądem wojskowym i otrzymała wyrok kary śmierci. Paradoksalnie ten sam sąd za zasługi wojenne zamienił najwyższy wymiar kary na sześć lat więzienia.

Karę odbyła w Centralnym Więzieniu dla Kobiet w Fordonie, skąd po wybuchu epidemii tyfusu została przewieziona do Inowrocławia.

Stalinowskie więzienie opuściła na mocy amnestii w 1948 r. Ostatecznie, po pokonaniu wielu trudności, podjęła pracę na Politechnice Warszawskiej, gdzie pozostała aż do emerytury.
W roku 1983 zamieszkała w Sztokholmie.

Mimo tragicznych przejść opisanych przez Krystynę Wojtowicz w książce „Marylka – opowieść konspiracyjna” umiała cieszyć się życiem i je miłować. Nie pielęgnowała żalu, nie pałała chęcią zemsty, była człowiekiem ciepłym i otwartym, ciekawym spraw i ludzi.

Kochała młodzież, stawiała na młodzież, młodzieży broniła w rozmowach!

Odeszła na wieczną wartę 1 sierpnia 2012 r., w rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego. Dołączyła do tamtych Młodych.

Nam na zawsze pozostanie w pamięci krucha, elegancka Dama z wytworną laseczką.

Żegnaj Marylko – niegdyś 20-letni dzielny żołnierzu AK, Pułkowniku, Damo Virtuti Militari. Składamy Ci pożegnalny pocałunek i ukłon głęboki, pełen miłości i szacunku. Odpoczywaj w spokoju.

Cześć Twej pamięci.[Kongres Polaków w Szwecji]

Apel do rodzin ofiar zbrodni komunistycznych

FOT. PIOTR ŻYCIEŃSKI

W związku z pracami archeologiczno-ekshumacyjnymi na kwaterze „Ł” Cmentarza Powązkowskiego (wojskowego) w Warszawie ich wykonawcy zwracają się do rodzin ofiar systemu komunistycznego o zgłaszanie się w celu pobrania materiału genetycznego. To niezbędny element procesu identyfikacji ofiar. Można się zgłaszać do dr. Krzysztofa Szwagrzyka (tel. +48 604 853 825) lub dr. Andrzeja Ossowskiego (tel. +48 606 270 035), obecnych na cmentarzu.

Pobranie materiału genetycznego jest czynnością łatwą, szybką i bezbolesną. Polega na wykonaniu wymazu śliny z ust. 31 lipca 2012 r. takiej procedurze poddał się pan Andrzej Pilecki – syn rotmistrza Witolda Pileckiego, legendarnego ochotnika do Auschwitz, zamordowanego przez komunistów w 1948 r.

Finansowane przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa prace archeologiczne na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach zaczęły się 23 lipca bieżącego roku. Ich celem jest odnalezienie szczątków pogrzebanych tam więźniów politycznych okresu stalinowskiego, zamordowanych w śledztwie lub straconych na podstawie wyroków sądów komunistycznych w latach 1948–1956.

Prace, które potrwają do końca sierpnia, są prowadzone w ramach wieloletniego ogólnopolskiego projektu badawczego. Jego podstawą stał się List Intencyjny w sprawie współpracy na rzecz odnalezienia nieznanych miejsc pochówku ofiar terroru komunistycznego z lat 1944–1956. 10 listopada 2011 r. list podpisali szefowie Ministerstwa Sprawiedliwości, Instytutu Pamięci Narodowej i Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.(www.ipn.gov.pl) Warszawa, 31 lipca 2012 r.

Deklaracja norymberska
zjazdu niemieckich lekarzy

115. Zjazd niemieckich lekarzy odbył się w maju 2012 r. w Norymberdze, w miejscu, gdzie 65 lat temu 20 czołowych przedstawicieli „państwowych służb medycznych” nazistowskiego państwa oskarżono o zbrodnie przeciwko ludzkości. Badania ostatnich dziesięcioleci pokazały, że rozmiar naruszeń praw człowieka był jeszcze większy, niż się wydawało podczas procesu norymberskiego. Dzisiaj wiemy znacznie więcej na temat celu i praktyk niedobrowolnych i kończących się najczęściej śmiercią eksperymentów na ludziach, o ich wielu tysiącach ofiar. Wiemy więcej o zamordowaniu przeszło 200 tys. fizycznie i psychicznie niepełnosprawnych osób oraz o przymusowej sterylizacji ponad 360 tys., zaklasyfikowanych jako „dziedzicznie chorych”.

Inaczej niż głosi ciągle szeroko przyjmowany pogląd, ta inicjatywa – zwłaszcza w przypadku najcięższych naruszeń praw człowieka – nie wychodziła od instancji politycznych, ale od samych lekarzy. Zbrodnie te nie były dziełem pojedynczych lekarzy, ale zostały one popełnione przy współudziale czołowych przedstawicieli lekarskiego samorządu zawodowego, a także przy współudziale fachowych stowarzyszeń medycznych oraz przy znaczącym udziale wybitnych przedstawicieli akademickiej medycyny i renomowanych instytucji badawczych ds. biomedycznych.

Naruszenie praw człowieka popełnione przez medycynę nazistów oddziałuje do dnia dzisiejszego i narzuca pytania, które dotyczą samoświadomości wszystkich lekarek i lekarzy, ich profesjonalnego działania i etyki.

Z związku z powyższym 115. Zjazd niemieckich lekarzy postanowił, co następuje:

– Uznajemy zasadniczy współudział lekarzy w przestępstwach medycyny nazistowskiej i uznajemy to, co się stało, jako upomnienie dla współczesności i przyszłości.

– Wyrażamy swoje najgłębsze ubolewanie w związku z faktem, że lekarze dopuścili się wbrew swojemu nakazowi leczenia wielokrotnych naruszeń praw człowieka. Wspominamy zarówno żyjące ofiary, jak i tych, którzy już zmarli, ale także ich potomków, i prosimy ich o przebaczenie.

– Zjazd niemieckich lekarzy zobowiązuje się, aby dalszy proces rozpracowywania i dalsze badania historyczne były aktywnie wspierane ze strony federalnych struktur samorządu lekarskiego, zarówno pod względem finansowym, jak i instytucjonalnym, np. przez nieograniczony dostęp do archiwów.

[opr. M. Gawin; tłum. Tomasz Krawczyk „Teologia Polityczna”]

200 tys.

Tyle fizycznie i psychicznie niepełnosprawnych osób zamordowano, przymusowej sterylizacji poddano ponad 360 tys. osób,
zaklasyfikowanych jako „dziedzicznie chorych”

Z portalu wPolityce.pl

Nagrody Opoka

W czwartą rocznicę śmierci literata i myśliciela Piotra Skórzyńskiego przyznano po raz trzeci nagrody Opoka jego imienia. „Nieulękłym w dążeniu do prawdy” – dewiza twórców nagrody najlepiej charakteryzuje życie i działalność jej patrona. Wyróżnieni otrzymują medal projektu Joanny Waliszewskiej – wdowy po śp. pisarzu, będącej również członkiem kapituły nagrody. W tym roku Opokę Ducha przyznano Janowi Olszewskiemu. W zastępstwie chorego laureata odebrała ją żona – Marta Miklaszewska. Podczas uroczystości odtworzone zostało, jakże boleśnie aktualne, pamiętne przemówienie premiera z nocy
4 czerwca. Opoką Słowa wyróżniony został Jarosław Marek Rymkiewicz. W swoim wystąpieniu laureat mówił m.in. o tym, że mimo ogarniających Polskę ciemności kłamstwa i zdrady istnieje nadzieja na zwycięstwo prawdy dzięki istnieniu i wzrastaniu wolnych mediów. Obecność Piotra Skórzyńskiego nie ograniczała się do patronowania nagrodzie – uczestnicy uroczystości mogli nabyć jego ostatnią publikację „Wojnę światów – intelektualną historię zimnej wojny”. Dzięki wydawnictwu Glaukopis została ona po śmierci autora odzyskana ze skasowanego komputerowego dysku i zredagowana. Jest to dzieło wyjątkowe, stanowiące kompendium wiedzy na temat słabości zachodniego świata wobec sowieckiego zagrożenia – począwszy od tajnych działań agentury wpływu (umieszczonej również w najważniejszych centrach decyzyjnych), a skończywszy na całkiem jawnym działaniu prosowieckich „intelektualistów”.[Piotr Życieński]

Jarosław Marek
Rymkiewicz

FOT. Piotr Życieński

REPORTAŻ

Polonezköy

Pokazuje mi z dumą pożółkłą fotografię matki. Przyjechała tu w 1936 r. jako jedna z trzech dziewcząt zaproszonych do Polonezköy przez ówczesnego proboszcza

Jerzy Dąbrowski

Mimo dzisiejszej przewagi Turków

w Polskiej Wsi przyjęło się, że na tutejszego wójta

wybiera się zawsze Polaka

Wazjatyckiej części Turcji znajduje się ciekawa miejscowość mająca polskie korzenie – Polonezköy, dawniej Adampol. Od granicy ze Stambułem dzieli ją zaledwie 37 km.

Okolica przypomina bardziej krajobraz Beskidów niż egzotyczną Turcję. Może dlatego tę miejscowość wybrał na polską osadę w 1842 r. książę Adam Jerzy Czartoryski, aby mogli tu osiąść polscy uchodźcy, którzy po powstaniu listopadowym, a następnie po Wiośnie Ludów szukali dla siebie miejsca na ziemi. Było wśród nich także wielu byłych jeńców wykupionych przez Adama Czartoryskiego z niewoli tureckiej i czerkieskiej bądź z armii rosyjskiej wcielonych tam przymusowo podczas wojny krymskiej. Wkrótce Adampol dla uciekinierów z Polski stal się nie tylko azylem, ale także drugim, po Paryżu, ośrodkiem działalności politycznej polskiej emigracji.

Polska Wieś, jak obecnie nazywają miejscowość Turcy, chociaż jest położona niedaleko Morza Czarnego i Stambułu, nie ma bezpośredniego połączenia komunikacyjnego z tym miastem. Mimo to dla mieszkańców 18-milionowej metropolii stanowi wspaniałe miejsce do weekendowego wypoczynku. Bogatym turystom też nie przeszkadza, że mogą się tu dostać jedynie samochodem.

Korzystam z uprzejmości znajomego Polaka, z którym wybieram się do Polonezköy na uroczyste obchody zbiorów wiśni, odbywających się tu od 20 lat, znanych jako Festiwal Wiśni. Przez wiele lat bowiem Polacy rozwinęli w tym regionie hodowlę znanych im z kraju produktów rolnych, w tym przede wszystkim wiśni. Obecni mieszkańcy, zasymilowani z turecką ludnością, kontynuują hodowlę tych owoców.

W centralnym punkcie miasta, przed Domem Kultury im. Zofii Ryzy, zgromadzona publiczność podziwia występy specjalnych gości z Polski – zespołu Lisowiacy.

Młodzi tancerze wykonują egzotyczne dla widzów kujawiaki, mazurki i oberki. Największe brawa dostaje Lajkonik. Może dlatego, że jego strój bardzo przypomina tradycyjne tureckie ubiory.

Korzystając z przerwy w występach, chronię się przed 40-stopniowym upałem w zadrzewionej i przewiewnej restauracji Polina należącej do pana Tadeusza Ohotskiego. Jak wielu innych – Polaka z pochodzenia.

Moje zainteresowanie pisownią nazwiska objaśnia nienaganną polszczyzną: „Moje nazwisko piszemy tu przez samo »h«, ponieważ inaczej Turcy by tego nie wymówili. Nawet moje imię jest dla nich trudne do wymówienia i napisania”.

Gościnny pan Tadeusz zaprasza mnie, przybysza z dalekiej ojczyzny, do wielkiej izby przypominającej wnętrze polskiego dworu. „Wszystkie domy w Adampolu budowano na wzór polski, osobno, odgradzając je od siebie płotem, nie po turecku, jedne przy drugich” – objaśnia.

W salonie, na ścianach, pod pięknym drewnianym sufitem rodzinne portrety i fotografie polskich polityków: prezydenta Lecha Kaczyńskiego, Aleksandra Kwaśniewskiego i Lecha Wałęsy.

Mieszkający w Polonezköy Polacy szczególnym sentymentem darzą prezydenta Lecha Wałęsę, bo od niego otrzymali polskie obywatelstwo.

Pan Tadeusz chwali sobie posiadanie polskiego paszportu. Często jeździ do Polski w poszukiwaniu swoich korzeni i własnej tożsamości. Podobnie jak inni tutejsi mieszkańcy zadaje sobie nierzadko pytanie, kim tak naprawdę jest.

W Polsce uważają go za Turka, on sam zaś w Turcji czuje się Polakiem.

Jak mówi o sobie: „Czuję się Polakiem, ale z orientalną mentalnością”.

Pokazuje mi z dumą pożółkłą fotografię matki. Przyjechała tu w 1936 r. jako jedna z trzech dziewcząt zaproszonych do Polonezköy przez ówczesnego proboszcza. Tutejsi Polacy nie wiązali się z Turczynkami. Zawierali związki małżeńskie z Polkami, a kiedy brakowało dziewcząt ich narodowości, jechali na poszukiwanie żon do Polski.

„Ja wyłamałem się jako pierwszy, żeniąc się z Turczynką – opowiada pan Tadeusz. – Wszyscy patrzyli na mnie wilkiem, pomimo że ślub wzięliśmy w kościele katolickim, a moja żona przez trzy lata »chodziła na katechizm«.

Po pewnym czasie przyzwyczaili się i zaakceptowali moją żonę. Nauczyłem ją robić polski sernik, makowiec i karpatkę”.

Muszę przyznać, że ciasta państwa Ohotskich są znakomite i prawdziwie polskie.

Uszczęśliwiony spotkaniem z rodakiem pan Tadeusz częstuje mnie mocniejszym trunkiem. Jest to orzechówka sporządzona według receptury jego przodków, uczestników powstania listopadowego, którzy uciekli do Turcji przed rosyjskimi represjami.

W weekendy Polina pana Tadeusza tętni życiem. Zarówno hotel, jak i restauracja cieszą się świetną renomą. Często w sezonie brakuje tu miejsca. Wtedy gospodarz kieruje swoich gości do jeszcze większego kompleksu wypoczynkowego – Clubu Adampol należącego do jego brata Daniela.

Zgodnie z tradycją brat ożenił się z Polką, Barbarą, pochodzącą z Augustowa. Oboje prowadzą duży hotel z dyskoteką Chopin i restaurację Sirenka, gdzie w karcie dań na głównym miejscu widnieje schabowy. W menu jest też jednak szereg dań tureckich, bo Turcy są przywiązani do swojej kuchni. Dumą państwa Ohotskich są też: duży aquapark, sale konferencyjne i bilardowe.

Ich córka Linda, zgodnie z życzeniem rodziców, co roku jeździ do Polski na wakacje, szlifując język polski. Jego podstawy opanowała w cieszącej się dużą popularnością sobotniej polskiej szkole podstawowej.

Adampol od dawna przyciągał sławnych ludzi. Odpoczywali tu m.in. węgierski pianista Ferenc Liszt, francuski pisarz Gustave Flaubert, pierwszy prezydent Republiki Tureckiej Kemal Atatürk oraz nuncjusz papieski biskup Angelo Roncalli, późniejszy papież Jan XXIII, który podczas pobytu w sławnej wsi udzielił polskim dzieciom sakramentu bierzmowania.

Zachęceni tymi wizytami mieszkańcy Polonezköy w latach 60. postawili na agroturystykę. Rozparcelowano wówczas pomiędzy każdego z nich ziemię zakupioną jeszcze przez księcia Adama Czartoryskiego. Każdy Polak otrzymał na własność działkę, którą samodzielnie dysponował. Powoli typowa rolnicza wieś przekształciła się w popularne miejsce wypoczynku dla bogatych mieszkańców Stambułu.

Są tu głównie pensjonaty o swojsko brzmiących nazwach: U Kryhy, u Ryzych, u Dochodow, Klon Jawor.

Pan Daniel Ohotski jest miejscowym wójtem. Wybrali go na to stanowisko nie  tylko Polacy, ale także Turcy, którzy stanowią obecnie dwie trzecie mieszkańców Polonezköy. Mimo dzisiejszej przewagi Turków w Polskiej Wsi przyjęło się, że wójtem zostaje zawsze Polak.

Ciekawym miejscem, które najwięcej mówi o obecności Polaków w tej niezwykłej miejscowości, jest polski cmentarz. Pochowani są tu przodkowie mieszkańców, którzy nie doczekali wolnej Polski. Pierwszy pogrzeb odbył się tu 26 stycznia 1848 r.

Wśród nagrobków odnajduję symboliczny grób Michała Czajkowskiego. Osoby kontrowersyjnej, choć zasłużonej dla samego Adampola. Listopadowe, powstańcze losy powiodły go, tak jak innych, do Paryża, gdzie związał się ze stronnictwem Adama Czartoryskiego. W 1841 r. przybył do Konstantynopola, mianowany przez księcia Adama szefem Agencji Głównej Misji Wschodniej Hotelu Lambert. Misja miała na celu przeciwstawiać się wpływom rosyjskim w Turcji. Przebywało tu wówczas wielu polskich emigrantów, którzy nie posiadając środków do życia, nie mieli żadnych perspektyw na ułożenie sobie tu życia.

Dlatego z inicjatywy księcia Czartoryskiego Czajkowski zakupił w okolicach Stambułu tereny, na których księża lazaryści zaczęli tworzyć polską wieś. 19 marca 1842 r. poświęcono pierwszą chatę, a wieś na cześć Adama Czartoryskiego nazwano Adampolem.

Michał Czajkowski, chcąc walczyć w wojnie krymskiej, musiał zmienić wyznanie i przeszedł na islam jako Mehmed Sadyk Effendi.

Nieopodal jego nagrobka znajduje się miejsce spoczynku jego żony Ludwiki Śniadeckiej, zmarłej w Stambule w 1866 r. Na jej marmurowym grobowcu wyryto herby rodzin Śniadeckich i Czajkowskich. Ludwika nie poszła jednak w ślady swojego męża i do końca życia pozostała katoliczką.

Nie wiadomo dokładnie, kiedy najstarsi przodkowie tureckich Polaków umarli, stąd też na wielu nagrobkach nie ma dat urodzenia i śmierci. Drewniane krzyże z inskrypcjami: „Walczył w bitwie o niepodległość”,  jakie stawiano na cmentarzu jeszcze
w XIX w., zbutwiały i trzeba je było zastąpić murowanymi nagrobkami.

Są tu także pochowani starzy żołnierze, tacy jak major Antoni Wieruski, przybyły do Turcji w 1849 r. po upadku powstania węgierskiego, Adam Michałowski – kapitan 10. Pułku Piechoty Liniowej w powstaniu listopadowym, i najbardziej zagadkowa postać, jaka żyła w Adampolu – Heinrich Albertall, syn cesarza Franciszka Józefa. Czajkowski chciał, aby pochowano tu również zmarłego w 1855 r. w Stambule Adama Mickiewicza, ale stało się inaczej.

Przez cały czas pobytu w Polonezköy nie słyszałem charakterystycznego dla Turcji zawodzenia muezina. Za to z pobliskiej parafii Matki Boskiej Częstochowskiej dzwony nawoływały do udziału w sobotniej mszy św., na którą stawiają się niemal wszyscy mieszkańcy. Ponieważ prawie każdy Polak zatrudniony jest w branży hotelarskiej, ciężko jest im się wyrwać na niedzielne nabożeństwo.

Czy polskie tradycje mają zatem szansę na przetrwanie? Niektórzy, na przykład Tadeusz Ohotski, nie są dobrej myśli. „W tej chwili jest nas już w wiosce około 80 Polaków i wydaje mi się, na przykładzie mojej rodziny, że to ostatnie pokolenie.

Moje dzieci nie chcą tu mieszkać. Ciągnie ich wielki świat. Córka wyemigrowała do Kanady, syn – genetyk wyjechał do Szkocji. Młodsza córka właśnie skończyła szkołę średnią i wybiera się na medycynę  do Budapesztu. Zostały mi jeszcze najmłodsze bliźniaki…”.

Innego zdania jest ksiądz Dariusz Wiśniewski, franciszkanin, który przyjeżdża tu od pięciu lat ze Stambułu. „Polska Wieś ma szansę przetrwania, ponieważ nie miała żadnego wpływu z zewnątrz. W naturalny sposób odbywało się tu przekazywanie wiary, tradycji i języka polskiego. Obecnie obserwujemy większe otwarcie się Polaków na środowisko tureckie. Stambuł był jednak zawsze miastem wielokulturowym. Mieszkało tu wielu Greków, Ormian i Polaków, którzy wpisywali się w tradycję tolerancji ze strony imperium osmańskiego. Później podczas narodzin państwa tureckiego tendencje nacjonalistyczne zaciążyły mocno na strukturze społecznej Stambułu. Niedaleko była wioska niemiecka, która nie przetrwała. 30 lat temu przewidywano rychły koniec Polonezköy. Jednak nadal są tu Polacy, którzy chcą kontynuować tradycje polskie. Robimy wszystko, co w naszej mocy, aby polskie zwyczaje nie zanikły w Polonezköy i jesteśmy dobrej myśli”. Ja też! ‹›

Daniel Ohotski przy rodzinnych grobach

FOT. JERZY DĄBROWSKI/ONS (3)

Na Festiwalu Wiśni

Polsko-turecka tablica
upamiętniająca 50-lecie
Polskiej Wsi