Koncepcja Biblioteki Teatru Wielkiego - Opery Narodowej
Marcin Fedisz, Teatr Wielki - Opera Narodowa

Książka jest wspólnym dziełem

Teatru Wielkiego - Opery Narodowej i Wydawnictwa Axis Mundi

Projekt okładki Adam Żebrowski

Zdjęcie na okładce Ewa Krasucka

Skład Positive Studio

Zdjęcia w treści

© Getty Images; str. 58, 96, 128, 146, 164

© The Granger Collection/FORUM; str. 18, str. 112

© Topfoto/FORUM; str. 40, str. 76

© Rue des Archives/Lebrecht/FORUM; str. 182

Zdjęcia wykorzystane we wkładce zdjęciowej pochodzą z Archiwum Teatru Wielkiego - Opery Narodowej

Zdjęcie Krzysztofa Pastora – Łukasz Murgrabia/Archiwum Teatru Wielkiego - Opery Narodowej

Redakcja i korekta Katarzyna Szajowska

Wydanie I

ISBN: 978-83-64980-23-7

EAN: 9788364980237

ISBN e-book: 978-83-64980-22-0

Copyright © 2016 Jacek Marczyński

Copyright for the Polish edition © 2016 by Axis Mundi

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żadna część książki nie może być wykorzystana bez zgody wydawcy.

Skład wersji elektronicznej: Michał Latusek

konwersja.virtualo.pl

Spis treści

Taniec wymaga osobowości
Rozmowa z Krzysztofem Pastorem,
choreografem, dyrektorem Polskiego Baletu Narodowego

Isadora Duncan zdejmuje pończochy

Jak Martha Graham urodziła sześcian

Nieodwzajemniona miłość Marii Rambert

Prywatne sekrety Margot Fonteyn

Maja Plisiecka, królewski ptak w sowieckiej klatce

Alicia Alonso, królowa kubańskiej rewolucji

Pina Bausch od dziecka nie jadała jagnięciny

Anne Teresa De Keersmaeker rysuje linie na podłodze

Sasha Waltz bada nagie ciała

Bronisława Niżyńska, kobieta nieposkromiona

Nota o autorze

Zdjęcia

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

TANIEC WYMAGA OSOBOWOŚCI

Rozmowa z Krzysztofem Pastorem, choreografem, dyrektorem Polskiego Baletu Narodowego

Wie pan, co chciałbym, aby czytelnik zapamiętał z lektury tej książki? Że kobiety bardzo odmieniły taniec w XX wieku. Z ulotnych łabędzi noszonych przez mężczyzn lub podtrzymywanych przez nich podczas kręcenia piruetów stały się samodzielnymi kreatorkami tej sztuki.

To prawda, ale stanowi to jednak fragment większych przemian społecznych, przede wszystkim procesu emancypacji.

Oczywiście, tym niemniej dzisiaj to raczej kobiety wytyczają nowe kierunki w tańcu.

Z tą tezą jednak bym polemizował. W Wielkiej Brytanii była niedawno dyskusja na podobny temat. Tamara Rojo, dyrektorka English National Ballet, postanowiła ułożyć wieczory baletowe według parytetu i okazało się, że kobiet choreografek nie miała do dyspozycji aż tak wiele. Można oczywiście powiedzieć, że dzisiaj balet jest przede wszystkim sztuką dziewcząt i kobiet, jeśli spojrzy się na przykład na proporcje między obiema płciami w szkołach baletowych. Kobiety dominują też jako baletmistrzynie w zespołach i w takiej specjalności jak choreologia. Natomiast zaryzykowałbym tezę, że mężczyźni jako kreatorzy dojrzewają wolniej i później, by powołać się na przykład Emanuela Gata czy Jérôme’a Bela, a także paru innych twórców awangardowych. To byłby zresztą ciekawy temat do rozważań, dlaczego kobiety rzadziej mimo wszystko kierują zespołami czy zajmują się choreografią.

Powiedział pan, że emancypacja wpłynęła na taniec. Nasuwa się oczywiście przykład Isadory Duncan, bo to ona pokazała, że kobieta w tańcu może być wolna i w pełni wyrazić siebie. Z drugiej strony niemal w tym samym czasie działała Martha Graham, która stworzyła jedną z fundamentalnych technik tańca. I w tym jej płeć nie odgrywała istotnego znaczenia.

Spośród bohaterek pańskiej książki Martha Graham jest chyba rzeczywiście postacią najważniejszą, ona zrewolucjonizowała tę sztukę. To, co stworzyła, przeniknęło głęboko do tańca i dziś widz często nie zdaje sobie sprawy z tego, że pewne gesty czy ruchy oglądane w spektaklach różnych choreografów wywodzą się właśnie od niej. Podam jeden przykład. Martha Graham stosowała specyficzny układ dłoni, niektórzy mówili, że był on wynikiem dokuczającego jej artretyzmu, tym niemniej Conrad Drzewiecki przeniósł dłonie tak ułożone do Polskiego Teatru Tańca, co mnie, gdy wówczas tańczyłem w jego zespole, bardzo się podobało. To był gest zupełnie inny od tego, co obowiązywało w balecie. Pamiętam też, jak Het Nationale Ballet włączył do swego repertuaru choreografię Marthy Graham Acts of Light; była naprawdę przepiękna, typowa dla jej techniki.