William Morris

Wieści znikąd, 

czyli

Epoka spoczynku

Kilka rozdziałów

utopijnego romansu

●

News from Nowhere

or An Epoch of Rest,

being some chapters from

A Utopian Romance

Przełożył Wojciech Szukiewicz

Książka w dwóch wersjach językowych: polskiej i angielskiej

A dual Polish-English language edition

Armoryka

Sandomierz

Projekt okładki: Juliusz Susak

Na okładce: William Morris (1834–1896), Kelmscott Manor Depicted In The Frontispiece To The 1893 Kelmscott Press 

Edition Of William Morris's News From Nowhere, (fragment) licencja public domain, źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/file:kelmscott_manor_news_from_nowhere.jpg, 

This file has been identified as being free of known restrictions under copyright law,

including all related and neighboring rights.

Tekst polski wg edycji z r. 1902. 

Tekst angielski wg edycji z r. 1890. 

Zachowano oryginalną pisownię.

© Wydawnictwo Armoryka

Wydawnictwo Armoryka

ul. Krucza 16

27-600 Sandomierz

http://www.armoryka.pl/

ISBN 978-83-7639-154-0

Wieści znikąd, 

czyli

Epoka spoczynku

Kilka rozdziałów

utopijnego romansu

ROZDZIAŁ I. DYSKUSJA I SEN.

Przyjaciel mój powiada, że w lokalach Ligi odbyła się pewnego wieczora ożywiona ustna rozprawa na temat, coby się stało nazajutrz po przewrocie, rozprawa, w której kilku towarzyszów objawiło dobitnie swoje opinie o przyszłości nowego społeczeństwa.

Mówi on, że wziąwszy pod uwagę sam przedmiot, dyskusya była bardzo łagodna; ponieważ obecni, przyzwyczajeni do publicznych zebrań jako też rozpraw poodczytowych, jeżeli nie wysłuchiwali wzajemnie swych opinij (czego nie można było po nich oczekiwać), to w każdym razie nie usiłowali mówić wszyscy na raz, jak to jest zwyczajem ludzi konwencyonalnie ogładzonego towarzystwa, rozmawiających o zajmującym ich przedmiocie. Zresztą było tam obecnych sześć osób, wskutek czego było też reprezentowanych sześć odłamów stronnictwa, z których cztery zdradzały wybitne, ale rozbieżne opinie anarchistyczne.

Jeden z tych reprezentantów partyi, powiada nasz przyjaciel, człowiek znany mu zaiste bardzo dobrze, siedział na początku dyskusyi niemal w zupełnem milczeniu, ale w końcu dał się w nią wciągnąć, i zakonkludował głośnym wybuchem, oraz uznaniem reszty za głupców; wskutek tego powstała chwilowa wrzawa, a potem cisza, podczas której ów wyżej wymieniony reprezentant, powiedziawszy bardzo uprzejmie dobranoc, udał się samotnie do domu, leżącego na zachodniem przedmieściu, używając środków komunikacyi, narzuconych nam jako zwyczaj przez cywilizacyę. Siedząc w tej łaźni parowej, wytworzonej przez zdyszanych i niezadowolonych ludzi, to znaczy w wagonie kolei podziemnej, prażył się z nieukontentowaniem tak samo jak inni, roztrząsając z wyrzutem, czynionym samemu sobie tę ogromną garść wybornych i rozstrzygających argumentów, których, pomimo, że je miał na końcu języka, zapomniał zupełnie w dopiero co minionej dyskusyi. Ale do tego stanu umysłowego tak był przyzwyczajony, iż nie potrwał on u niego długo, a po krótkiej chwili niezadowolenia, wywołanego wstrętem do siebie samego za niepanowanie nad sobą, do czego także był przyzwyczajony, zaczął rozmyślać nad przedmiotem dyskusyi, ale ciągle z niezadowoleniem i rozdrażnieniem. „Gdybym to mógł przeżyć choć jeden taki dzień“ — rzekł sam do siebie; „gdybym mógł go przeżyć!“

Gdy wymawiał te słowa, pociąg zatrzymał się na stacji o pięć minut drogi od jego własnego domu, wznoszącego się nad Tamizą, nieco powyżej szpetnego mostu wiszącego. Opuścił stacyę, ciągle jeszcze niezadowolony i nieszczęśliwy, oraz mruczący pod nosem: „Gdybym go jeno mógł przeżyć! gdybym go jeno mógł przeżyć!“, ale nie uszedł nawet kilku kroków ku rzece, gdy (tak powiada nasz przyjaciel) cale niezadowolenie i strapienie zdawało się opuszczać go.

Była to piękna noc zimowa, więc powietrze miało zaledwie tyle ostrości, aby podziałać orzeźwiająco po gorącej atmosferze izby i cuchnącym wagonie. Wiatr, który zwrócił się nieco na północo-zachód, oczyścił firmament od wszystkich chmur, z wyjątkiem jednego lub dwóch płatków, sunących się szybko ku dołowi niebios. Na połowie swej drogi niebieskiej znajdował się młody księżyc, a gdy wracający do domu ujrzał go wśród gałęzi smukłego wiązu, zaledwie mógł uprzytomnić sobie to wstrętne przedmieście Londynu, na którem się w danej chwili znajdował, bo czuł się tak, jak gdyby się ocknął w przyjemnem ustroniu wiejskiem, przyjemniejszem zaiste od tej głuchej wsi, jaką dobrze znał.

Poszedł prosto do brzegu rzeki i zatrzymał się chwilę, spoglądając poprzez nizki mur dla ujrzenia księżycem oświetlonej rzeki o wysokim stanie wody, toczącej swe spienione i błyszczące fale ku Chiswick Eyot: co się tyczę szpetnego mostu, to ani go nie spostrzegł, ani nawet nie pomyślał o nim, z wyjątkiem jednej chwili, w której (powiada nasz przyjaciel) nie widział szeregu świateł, biegnących w dół rzeki. Nakoniec zwrócił się ku drzwiom swego domu i wszedł do wnętrza; a kiedy zamknął za sobą drzwi, zniknęła pamięć tej świetnej logiki i sprytu, tak rozjaśniających niedawną dyskusyę; ze samej zaś dyskusyi nie pozostał ani ślad z wyjątkiem niejasnej nadziei, tak bardzo rozkosznej nadziei dni spokoju i wypoczynku, czystości i uśmiechniętej dobrotliwości.

W tym nastroju rzucił się na łóżko i według zwyczaju zasnął w ciągu dwóch minut; ale (wbrew swemu zwyczajowi) wkrótce potem ocknął się znowu i znalazł w tym stanie bezsenności, który przytrafia się nawet dobrze śpiącym ludziom; w stanie takim umysł ludzki jest nienaturalnie zaostrzony, a wszystkie nędzne sprawy, w jakieśmy się kiedykolwiek zamieszali, wszystkie potknięcia się i przegrane życia, wysuwają się uporczywie naprzód na udręczenie tego zaostrzonego umysłu.

W tym stanie leżał tak długo, (powiada nasz przyjaciel) aż w końcu zaczął w nim smakować: aż opowieść o jego własnej głupocie zaczęła go bawić, a zawiłości, czekające go, choć je widział jasno, zaczęły przybierać w jego umyśle postać zabawnej historyi.

Słyszał najpierw, jak uderzyła pierwsza godzina, potem druga, potem trzecia; wtedy zasnął powtórnie.

Przyjaciel nasz powiada, że ze snu tego obudził się znowu, poczem przeszedł przez tak zdumiewające przygody, że jego zdaniem, zasługują na to, aby je opowiedzieć naszym towarzyszom, a nawet szerokiemu ogółowi i dlatego postanawia je obecnie opowiedzieć. Ale, powiada, że lepiej jego zdaniem byłoby całą rzecz oddać w pierwszej osobie, jak gdyby mówił sam o sobie; co zaiste będzie i łatwiejsze i naturalniejsze, ponieważ zna on pragnienia i uczucia towarzysza, o którym mówi, lepiej niż ktokolwiekbądź inny na całym świecie.

ROZDZIAŁ II. KĄPIEL RANNA.

Tak więc zbudziłem się i spostrzegłem, żem zrzucił z siebie prześcieradło; i nic dziwnego, gdyż było gorąco, a słońce świeciło jasno. Zerwałem się na równe nogi, umyłem się i ubrałem pospiesznie, ale i z niejasnem uczuciem na poły obudzonego, jak gdybym spał bardzo, bardzo długo i nie był w stanie otrząsnąć ze siebie ciężaru snu. Istotnie, uważałem raczej za pewnik, iż się znajdowałem we własnym domu i we własnym pokoju, niż za fakt rzeczywisty.

Gdym się już ubrał, uczułem taki upał, żem co najszybciej opuścił pokój i dom; przedewszystkiem doznałem rozkosznej ulgi, wywołanej świeżością powietrza i miłym powiewem; powtóre, gdym zaczął zbierać swe zmysły, uczułem bezbrzeżny podziw: gdym ubiegłego wieczora udawał się na spoczynek, była zima, a teraz, według świadectwa nadbrzeżnych drzew, było lato, był piękny, pogodny ranek, prawdopodobnie czerwcowy. Ale mimo to zawsze jeszcze Tamiza połyskiwała od promieni słonecznych, i to przy wysokim stanie wody, jaki widziałem ostatniego wieczora przy świetle księżyca.

Bynajmniej nie otrząsnąłem się z uczucia przygnębienia, ponieważ posiadałem zaledwie jaką taką świadomość tożsamości miejsca; to też nic dziwnego, iż czułem się zmieszanym pomimo znanego mi widoku Tamizy. Doznawałem uczucia dziwnego zamętu; przypomniawszy sobie, że ludzie czasami najmowali łódź i używali kąpieli na środku rzeki, postanowiłem i ja uczynić to samo. Zdaje się być bardzo wcześnie, powiadam sam do siebie, ale mimo to ufam, że znajdę kogoś, ktoby mnie zabrał. W tejże samej chwili spostrzegłem, że prosto przedemną i przed moim domem znajduje się przystań, właśnie w tem miejscu, gdzie mój najbliższy sąsiad zbudował ją, jakkolwiek nie bardzo była do niej podobna. Zszedłem jednak w dół ku niej i tam wśród próżnych łodzi, przytwierdzonych do przystani, kołysała się łódka, wyraźnie dla amatorów kąpieli przeznaczona. Wioślarz kiwnął głową i tak mnie powitał, jak gdyby mnie oczekiwał, to też wskoczyłem nic nie mówiąc, a on popłynął przy pomocy wioseł spokojnie, gdy ja rozbierałem się do kąpieli. Gdyśmy się tak posuwali, spojrzałem na wodę i pomimo woli odezwałem się:

— Jakże dzisiaj przejrzysta jest woda!

— Czy tak? — spytał — nie zauważyłem tego. Oczywiście, że przypływ zawsze ją nieco zagęszcza.

— Hem — odparłem — ja tam widziałem ją dosyć brudną nawet przy pół-odpływie.

On nic nie rzekł w odpowiedzi, ale zdawał się być nieco zdumiony, a gdy tak pracował wiosłami przeciwko prądowi, zdjąłem ubranie i wskoczyłem do wody bez dalszej zwłoki. Gdym znowu wynurzył głowę ponad wodę, zwróciłem się w stronę fali i oczy moje, z natury rzeczy, szukały mostu, a tak ogromnie zdumiałem się tem, com ujrzał, że zapomniałem o ruchach, wskutek czego dostałem się znowu pod wodę, poczem wypłynąwszy, zwróciłem się wprost ku łodzi; czułem bowiem, że muszę postawić kilka pytań memu wioślarzowi, tak zdumiewającym był widok, jaki mi się przedstawił z powierzchni rzeki, kiedy woda spłynęła z mych oczu; teraz uwolniłem się już od uczucia ospałości i przygnębienia, byłem zupełnie otrzeźwiony i do myśli zdolny.

Gdym wstąpił po schodach, które mi podsunął, wysuwając równocześnie swe ramię na pomoc, zaczęliśmy się szybko posuwać ku Chiswick; ale po chwili uchwycił za wiosła, zwrócił łódź i rzekł:

— Krótka kąpiel, sąsiedzie; ale może być, że pan znajdujesz dzisiejszego ranka wodę za zimną po swej podróży. Czy mam pana zaraz na brzeg wysadzić, albo czy pan może zechcesz udać się w dół ku Putney przed śniadaniem.

Mówił on w sposób tak niepodobny do tego, czego mogłem się spodziewać od przewoźnika z Hammersmith, żem wytrzeszczył na niego oczy, mówiąc: „Proszę zatrzymać łódź na chwilę; pragnę się rozejrzeć nieco wokół siebie“.

— Bardzo dobrze — odparł — nie brzydziej jest w swoim rodzaju tutaj, niżeli przy Barn Elms; o tej porze ranka miło jest wszędzie. Cieszy mnie, żeś pan wstał tak wcześnie; niema jeszcze piątej.

Jeżeli widok brzegów rzeki wprawiał mnie w zdumienie, to nie mniej wprawiał mnie w podziw mój przewoźnik, gdym spojrzał na niego uważnie.

Był to przystojny młody człowiek o szczególnie miłym i przyjacielskim wyrazie w oczach, wyrazie wtedy dla mnie całkiem obcym i nowym, choć wkrótce się z nim oswoiłem. Co do reszty rysopisu, to był on brunetem o śniadej cerze, dobrze zbudowanym i mocnym, wyraźnie przywykłym do ćwiczenia swych mięśni, ale nie posiadał żadnych cech szorstkości czy ordynarności, a przytem był niesłychanie czysty. Strój jego nie był wcale podobny do nowoczesnego ubrania robotniczego, jakie ja kiedykolwiek widziałem, lecz mógłby bardzo dobrze służyć za wzór kostiumu do obrazu, przedstawiającego scenę z życia czternastego wieku; strój ten był zrobiony z ciemno-niebieskiego sukna, bardzo prostego, ale o delikatnej tkaninie i bez skazy. Opasany był brunatnym skórzanym pasem, którego klamrę wyrobiono pięknie ze stali damasceńskiej. Krótko mówiąc, czynił wrażenie szczególniej męskiego i delikatnego dżentelmana, bawiącego się w przewoźnika, co uważałem za faktyczny stan rzeczy.

Czułem, że wypada mi prowadzić jakąś rozmowę; to też wskazałem brzeg Surrey, na którym zauważyłem lekkie schody z desek, opatrzone windami od strony lądu i rzekłem: „Cóż się tutaj robi z temi rzeczami; gdybyśmy byli na rzece Tay, tobym przypuszczał, że służą do ciągnięcia siatek z łososiem; ale tutaj“.

— Ba! — odparł z milczeniem — oczywiście, że one są po to. Gdzie jest łosoś tam potrzebne są i sieci, bez względu na to, czy to Tay, czy Tamiza; ale oczywiście nie zawsze są w użyciu; nie potrzebujemy łososi każdego dnia sezonu.

Już chciałem zapytać: „Ale czyż to jest Tamiza?“, lecz zamilkłem ze zdumienia i zwróciłem swe osłupiałe oczy ku wschodowi, aby znowu spojrzeć na most, a stąd ku brzegom londyńskiej rzeki; zaiste było tam czego się dziwić i zdumiewać. Bo chociaż przebiegał tam most w poprzek rzeki i domy stały wzdłuż jej brzegów, to jakże się wszystko od ostatniego wieczoru zmieniło! Fabryki mydła z kominami, wyrzucającymi dym, zniknęły; fabryki ołowiu zniknęły; a od Thorneycroftu zachodni wiatr nie przynosił dźwięku lutowania lub kucia młotem. A potem sam most! Być może, śniłem o takim moście, lecz nie widziałem podobnego nawet w illuminowanym manuskrypcie; nawet wenecki Ponte Vecchio nie umył się do tego. Składał się on z łuków kamiennych, pysznych i mocnych, a tak pełnych wdzięku, jak i wytrzymałości; wznosiły się też one dosyć wysoko na to, aby umożliwić zwyczajny ruch przewozowy na rzece. Ponad parapetem widniały dziwaczne i fantastyczne małe budowle, które uważałem za budy i szopy, upstrzone malowanemi i złoconemi chorągiewkami i wieżyczkami.

Kamień był nieco zwietrzały, ale nie zdradzał śladów brudnych sadzy, do których byłem przyzwyczajony na każdym budynku londyńskim nieco starszym niż rok. Słowem, był to dla mnie cud, nie most.

Przewoźnik zauważył moje zdumienie i rzekł jak gdyby w odpowiedzi na moje myśli.

— Tak, to jest ładny most, nie prawdaż? Nawet mosty w górze rzeki, pomimo, że o wiele mniejsze, są nie wiele delikatniejsze; a te w dole rzeki są nie wiele wspanialsze i okazalsze.

Niemal, że mimo woli nie zapytałem: „Ile ten most ma lat?“

— Oh, nie dużo — odparł. — Został zbudowany, a właściwie otwarty w roku 2300. Przedtem wznosił się tu zwykły, drewniany most.

Data zamknęła mi usta tak samo, jak gdyby klucz obrócono w kłódce, przyłożonej do moich warg; widziałem bowiem, że musiało się stać coś niewytłomaczonego, i że jeżeli będę mówił dużo, to znajdę się w splocie krzyżowych pytań i wykrętnych odpowiedzi. Próbowałem więc robić wrażenie całkiem niezmieszanego i spoglądać w obojętny sposób na wybrzeża rzeki, chociaż oto, co widziałem na przestrzeni do samego mostu, a nawet i dalej, powiedzmy, aż do miejsca fabryki mydła. Oba brzegi posiadały szeregi bardzo ładnych domków, nizkich i nie zbyt dużych, oddalonych nieco od rzeki; po większej części wzniesione były z czerwonej cegły i pokryte dachówką, a wyglądały tak dziwnie wygodnie, jak gdyby, powiedzmy, żywe, odnosiły się sympatycznie do życia swych mieszkańców. Przed frontem domów ciągnął się nieprzerwany ogród, dotykający do wody, w którym kwitnęły właśnie bujne kwiaty, posyłając rozkoszne fale letnich woni wzdłuż rzeki. Poza domami widziałem wznoszące się wielkie drzewa, przeważnie platany, a w dół rzeki rozciągały się całe pola ku Putney, po prostu, jakby to było jezioro o brzegach lasem porosłych, tak drzewa były wielkie, to też powiedziałem głośno, ale jak gdyby sam do siebie.

— Rad jestem, że nie zabudowali Barn Elms.

Gdy te słowa wymknęły mi się z ust, zarumieniłem się za swą głupotę, a towarzysz mój spojrzał na mnie z pół uśmiechem, który, jak mi się zdało, zupełnie pojąłem; to też dla pokrycia swego zmieszania rzekłem:

— Proszę mnie teraz wysadzić na brzeg; mam już apetyt na śniadanie.

On kiwnął potakująco głową i zwrócił łódź silnem uderzeniem wioseł, a po chwili byliśmy znowu w przystani. On wyskoczył, a ja uczyniłem po nim to samo; nie dziwiłem się oczywiście, widząc, że czeka na naturalne następstwo oddania współobywatelowi przysługi. To też wsunąłem rękę do kieszonki od kamizelki i spytałem: „Ile?“ jakkolwiek nieustannie jeszcze z tem niemiłem uczuciem, że ofiarowuję może zapłatę dżentelmanowi.

Przewoźnik zrobił zdumioną minę i powtórzył: „Ile?“ Nie zupełnie rozumiem, o co mnie pan pyta. Czy ma pan na myśli odpływ? Jeżeli tak, to ma się już ku zwrotowi.

Zarumieniłem się i wyjąkałem: „Proszę nie brać mi za złe tego pytania; nie myślę wcale obrażać pana: chodzi mi o to, ile jestem panu winien? Jestem, jak pan widzi, obcym i nie znam waszych zwyczajów — ani waszej monety“.

Przy tych słowach wydobyłem z kieszeni garść pieniędzy, jak się to czyni na obczyźnie. Przytem spostrzegłem, że srebro zoksydowało i posiadało barwę czarnego ołowianego pieca.

Przewoźnik ciągle zdawał się być zdumionym, ale nie obrażonym; na monety spoglądał z pewną ciekawością. Wtedy pomyślałem sobie: „W każdym razie jest przewoźnikiem, więc rozważa sobie, ile może zażądać. Taki jest miły, że nie pożałuję mu małego naddatku. Ciekawy jestem, czy nie udałoby mi się nająć go za przewodnika na jeden lub dwa dni, do czego, jako człowiek inteligentny, ogromnie by się przydał.

Teraz mój nowy przyjaciel rzekł w zamyśleniu:

— Zdaje mi się, że już wiem, o co panu chodzi. Sądzi pan, żem mu oddał przysługę; wskutek tego uważa się pan za zobowiązanego do dania mi czegoś takiego, czego ja znowu nie mam oddać swemu sąsiadowi, dopóki on też nie przyniesie mi specyalnej usługi. Słyszałem o podobnej historyi; ale wybacz mi pan, jeżeli powiem, że nam wydaje się ten zwyczaj bardzo kłopotliwym i nużącym; bo nawet nie wiemy jak go stosować; to przewożenie i udzielanie ludziom pomocy na wodzie jest, widzi pan, mojem zajęciem, którebym pełnił dla każdego; to też przyjmowanie w związku z tem podarunków, wyglądałoby co najmniej bardzo dziwacznie. Zresztą, gdyby mi jedna osoba dała cokolwiek, to mogłaby to samo uczynić druga i dziesiąta, i tak bez końca; mam nadzieję, że nie weźmie mi pan za złe, jeżeli powiem, że nie wiedziałbym, gdzie przechowywać tyle dowodów przyjaźni.

Mówiąc to, roześmiał się głośno i wesoło, jak gdyby idea otrzymywania za swą pracę zapłaty była czemś tak zabawnem. Wyznaję otwarcie, żem się zaczął obawiać, czy przewoźnik nie jest obłąkańcem, jakkolwiek robił wrażenie dosyć zdrowego; to też przyjemnie mi było pomyśleć, że jestem dobrym pływakiem, co mi się mogło było przydać, gdyśmy się tak bardzo zbliżyli do rwącego prądu rzeki. On atoli ciągnął dalej wcale nie tak, jak gdyby był obłąkanym.

— Co do pańskich monet, to są one niewątpliwie ciekawe, chociaż nie zbyt stare, wszystkie są bodaj z czasów królowej Wiktoryi; możesz je pan ofiarować jakiemuś licho zaopatrzonemu muzeum. Nasze posiada obfitość takich monet, obok znacznej liczby wcześniejszych, z których wiele jest bardzo pięknych, podczas gdy te z dziewiętnastego wieku są tak bezecnie szpetne, czyż nie prawda? Mamy jeden okaz z czasów Edwarda III, z królem na okręcie, ozdobionym po bokach pięknie wyrabianymi leopardami i fleurs-de-lys. Widzisz pan — rzekł z lekkim uśmiechem, lubię bardzo bawić się wyrabianiem przedmiotów ze złota i szlachetnych metali; ta oto sprzączka jest jedną z mych wcześniejszych prac.

Wskutek niepewności na punkcie zdrowia jego zmysłów, wyglądałem niewątpliwie tak, jak gdybym się go obawiał. To też urwał nagle i rzekł bardzo uprzejmie:

— Widzę, że nudzę pana, to też przepraszam pana za to bardzo. Bez udawania wielkiej przenikliwości widzę, że jesteś pan obcym, przybyłym z kraju bardzo do Anglii niepodobnego. Ale jest też rzeczą jasną, że na nic się nie zda przeładowywać pana informacyami o tej miejscowości, i że lepiej będzie dla pana, żebyś je wchłaniaj zwolna i stopniowo. Uważałbym sobie za wielką uprzejmość z pańskiej strony, gdybyś mi pan pozwolił służyć sobie za przewodnika w naszym, tak nowym dla pana świecie, skoroś pan już natknął na mnie pierwszego. Z pańskiej strony będzie to uprzejmością, gdyż każdy mógłby być tak samo jak ja dobrym przewodnikiem, a wielu znacznie lepszymi.

Stanowczo nie zdradzał w sobie wcale Colney Hatch - zakładu dla obłąkanych; zresztą mogłem przecież pozbyć się go z łatwością, gdyby się okazało, że jest istotnie obłąkańcem; więc też powiedziałem:

— Jest to bardzo uprzejma propozycya, ale trudno mi ją przyjąć, chyba że — chciałem powiedzieć, chyba że mi pan pozwolisz zapłacić sobie odpowiednio; ale z obawy wywołania znowu objawów z Colney Hatch, zmieniłem zdanie w ten sposób: „obawiam się, że odciągnę pana od pańskiej pracy lub rozrywki“.

— O! — rzekł przewoźnik — nie rób pan sobie nic z tego, ponieważ to dostarczy mi wybornej sposobności odwiedzenia jednego z mych przyjaciół, który pragnie objąć tutaj pracę po mnie. Jest to tkacz z Yorkshire, który się znużył już nieco swojem tkaniem i swoją matematyką zwłaszcza, że oba te zajęcia są pokojowe; będąc moim wielkim przyjacielem, zgłosił się, rzecz prosta, do mnie z prośbą o wyszukanie mu jakiej pracy na wolnem powietrzu; jeżeli się panu zdaje, że mu mogę być przydatny, to proszę, weź mnie pan za przewodnika.

Natychmiast potem dodał:

— Prawda, że przyrzekłem udać się w górę rzeki do pewnych przyjaciół na czas sianokosu, ale oni nie będą jeszcze gotowi przez dobry tydzień; zresztą i pan będziesz mógł udać się tam ze mną dla poznania bardzo miłych ludzi obok porobienia notatek z naszej włóczęgi po Oxfordshire. Trudno zrobić lepszy wybór, jeżeli pan chcesz kraj poznać.

Czułem się w obowiązku podziękowania mu, bez względu na rezultat; poczem on dodał skwapliwie:

— To zatem sprawa załatwiona. Naprzód poślę wezwanie do mego przyjaciela, który mieszka w Gościńcu, tak samo jak i pan, a jeżeli nie wstał jeszcze, to powinien to uczynić w tak piękny poranek letni.

Mówiąc to, ujął mały róg srebrny, wiszący u pasa i zadął weń mocno, ale przyjemnie dla ucha dwa czy trzy razy; niebawem z domu, wznoszącego się na miejscu mego dawnego mieszkania, (o czem dalej powiem więcej), wyszedł inny młody człowiek i zwrócił się w naszą stronę. Nie był on ani tak przystojnym, ani tak mocno zbudowanym, jak mój przewoźnik, posiadał płowe włosy, był blady i smukły; twarzy jego nie brakowało atoli tego szczęśliwego, przyjacielskiego wyrazu, jaki zauważyłem u jego przyjaciela. Gdy podchodził ku nam z uśmiechem, spostrzegłem z przyjemnością, że muszę zaniechać swej teoryi obłąkania w odniesieniu do przewoźnika, ponieważ nigdy dwóch waryatów nie zachowywało się w ten sposób wobec zdrowego człowieka. Ubiór jego miał ten sam krój, co i ubiór przewoźnika, chociaż może o kolorach nieco weselszych, surdut bowiem był jasno zielony ze złotą gałązką, wyhaftowaną na piersiach, pas zaś był zrobiony ze srebrnego filigranu.

Powitał mnie bardzo uprzejmie, a zwracając się do przyjaciela — rzekł wesoło:

— Dick, cóż mi masz do powiedzenia? Czy może mam się wziąć do swojej, albo raczej do twojej pracy? Dzisiejszej nocy śniło mi się, żeśmy byli na połowie ryb.

— All right, — Bob — rzekł mój przewoźnik; ty zajmiesz moje miejsce, a skoro ci się uprzykrzy, to już George Brightling czatuje na nieco roboty, a mieszka tuż obok ciebie. Ale patrz, oto obcy przybysz, który jest gotów rozerwać mnie dzisiaj, biorąc mnie za przewodnika po naszym szmatku kraju, a możesz sobie wyobrazić, że nie życzę sobie utracić tej sposobności; zabierz się więc niezwłocznie do łodzi. W każdym razie nie byłbym ci kazał długo czekać na nią, gdyż za kilka dni muszę być obecnym na łąkach.

Nowy przybysz zatarł ręce z radości, a zwracając się do mnie, rzekł uprzejmym tonem:

— Sąsiedzie, i ty i przyjaciel Dick jesteście szczęśliwi i spędzicie bardzo mile dzisiejszy dzień, co i mnie także czeka. Tymczasem chodźcie obaj ze mną dla zjedzenia śniadania, bo może zapomnicie o obiedzie wśród rozrywek. Przypuszczam, żeś pan przybył wczorajszego wieczora do Gościńca już po mojem udaniu się na spoczynek?

Kiwnąłem potakująco głową, nie chcąc zapuszczać się w długie objaśnienia, któreby nie prowadziły do niczego, i w którebym zresztą obecnie sam przestał wierzyć. To też wszyscy trzej skierowaliśmy swoje kroki ku domowi gościnnemu.

ROZDZIAŁ III. GOŚCINNY DOM I ŚNIADANIE TAMŻE.

Idąc za towarzyszami, ociągałem się nieco, aby rzucić okiem na dom, stojący, jak to już powiedziałem, na miejscu mego dawnego mieszkania.

Był to podłużny budynek, odwrócony szczytem od drogi, a wązkie okna tkwiły nieco nizko w murze, jaki się ukazał naszym oczom. Dom zbudowany był z czerwonej cegły i pokryty ołowianym dachem; wysoko ponad oknami biegł fryz, złożony z postaci ludzkich, wypalonych z gliny i bardzo dobrze wykonanych, a pomyślanych z taką siłą i prostotą, jakich nigdy nie widziałem uprzednio w pracach nowożytnych. Przedmioty przez fryz wyobrażone rozpoznałem natychmiast, gdyż zaiste wiązały mnie z nimi bardzo żywe wspomnienia.

Wszystko to objąłem w jednej chwili i jednym rzutem oka; wkrótce znaleźliśmy się wewnątrz domu, w sieni o posadzce z marmurowej mozajki, jakoteż o rozwartym dachu z belek. Na ścianie przeciwległej rzece, nie było wcale okien, a tylko łuki prowadzące do izb, z których jeden pozwalał dojrzeć ogród poza domem; ponad nizko umieszczonymi łukami wznosił się mur jasnemi barwami pomalowany (zdaje się al fresco) i wyobrażający te same sceny co i zewnętrzny fryz; całość czyniła bardzo pociągające wrażenie, jako wykonana z dobrego materyału; jakkolwiek budynek nie był wielki (nawet mniejszy być może od Crosby Hall), doznawało się mimo to tego rozweselającego uczucia obszerności i swobody, którego zawsze udziela dobra architektura człowiekowi, umiejącemu używać swego wzroku.

W tem to miłem miejscu, o którem wiedziałem, że jest halą Gościnnego Domu, trzy młode niewiasty krzątały się tu i tam. Ponieważ były to pierwsze reprezentantki swojej płci, jakie spotkałem owego pamiętnego ranka, przeto patrzyłem na nie oczywiście z wielką uwagą i znalazłem je co najmniej tak dobremi jak ogrody, architekturę i ród męski.

Co się tyczę ich sposobu ubierania się, na który, rzecz prosta, zwróciłem uwagę, to powiem, że były bardzo skromnie pokryte materyą, a nie obładowane modnymi materyałami; że były ubrane jak kobiety, a nie wypchane jak kanapy, co czyni wiele kobiet naszych czasów. Krótko mówiąc, ubiór ich był czemś pośredniem pomiędzy starożytnym kostiumem klasycznym, a prostszemi formami strojów z czternastego stulecia, jakkolwiek oczywiście nie był prostą imitacyą, ani pierwszego ani drugich; materyały były odpowiednio do pory roku jasne i wesołe. Co się tyczę kobiet samych, to istotnie miło było patrzeć na nie, taki miały uprzejmy i szczęściem promieniejący wyraz twarzy, tak miały kształtne i dobrze zbudowane ciała, tak wyglądały zdrowe i mocne. Wszystkie były co najmniej urodziwe, a jedna z nich bardzo przystojna i regularnych rysów. Podeszły ku nam natychmiast, wesoło i bez najmniejszej afektacyi nieśmiałości, a wszystkie trzy tak się ze mną przywitały przez podanie rąk, jak gdybym był przyjacielem, który świeżo powrócił z dłuższej podróży; zauważyłem przytem atoli, że patrzyły z ukosa na moje ubranie; miałem na sobie suknie dawne i nigdy nie lubiłem się stroić.

Po kilku słowach ze strony Roberta, tkacza, zaczęły się z naszego powodu krzątać, a wkrótce podeszły i ująwszy nas za ręce, poprowadziły do stołu w najmilszym kącie hali, gdzie nam zastawiono śniadanie; gdyśmy zasiedli, jedna z nich wyszła przez wyżej wspomniane pokoje i wróciła wkrótce z ogromnym pękiem róż, bardzo odmiennych wielkością i gatunkiem od tych, jakie ongi w Hammersmith hodowano, ale podobnych za to do produktów starych ogrodów wiejskich. Potem pobiegła do spiżarki i wróciła znowu z delikatnym wazonem szklanym, w który wetknęła kwiaty, stawiając go na środku naszego stołu. Tymczasem druga, która też na chwilę zniknęła, wróciła z wielkim liściem kapusty, pełnym poziomek, z których nie wszystkie były zupełnie dojrzałe, a kładąc go na stół, rzekła: „Myślałam o tem dzisiaj jeszcze przed wstaniem, ale potem przyglądanie się obcemu, wsiadającemu do twej łodzi, Dick, wyparło mi tę myśl z głowy tak, że nie zdołałam już uprzedzić rannych ptaków; ale mimo to pewna ich ilość jest nie gorsza od tych, jakie obecnie można dostać w całem Hammersmith“.

Robert pogłaskał ją po głowie w przyjacielski sposób; poczem zabraliśmy się do śniadania, które, chociaż skromne, było bardzo delikatnie zrobione i zastawione z wielkim wykwintem. Szczególniej dobrym był chleb i to w kilku różnych odmianach, od wielkiego, ścisłego, ciemnego, wiejskiego bochenka, który mi się najbardziej podobał, aż do cienkich rurek pszenicznych, jakie jadałem w Turynie.

Gdym wkładał w usta pierwszy kęs, oko moje padło na wypukły, złocony napis, który chciwie odczytałem. Brzmiał on jak następuje:

„Goście i sąsiedzi, na gruncie tej hali Gościnnego Domu znajdowała się ongi sala odczytowa Demokratów socyalnych z Hammersmith. Wypijcie po szklance na ich pamiątkę. Maj 1962 r.“.

Trudno mi wyrazić co czułem, odczytując te słowa, a wielkie wzruszenie musiało się zapewne malować na mojej twarzy, gdyż obaj przyjaciele spoglądali na mnie z zaciekawieniem, a na chwilę zapanowało ogólne milczenie.

W tejże atoli chwili tkacz, będący mniej wykwintnych obyczajów, niż mój przewoźnik, odezwał się do mnie w trochę niezgrabny sposób:

— Gościu, nie wiemy jak cię nazywać; czy popełniam może niedyskrecyę, pytając o nazwisko?

— Ba — odparłem — co do tego, żywię obecnie sam pewne wątpliwości; zatem przypuśćmy, że będziecie mnie zwać Gościem, dając mi na imię William, zgoda?

Dick skinął uprzejmie głową, lecz odcień zaniepokojenia przesunął się po twarzy tkacza, który rzekł:

— Spodziewam się, że mi pan nie weźmie za złe pytania, skąd pan właściwie przybywa? Jestem ciekawy takich szczegółów z dobrych powodów, mianowicie literackich.

Dick wyraźnie kopał go pod stołem; ale to go nie bardzo zmieszało, więc oczekiwał chciwie swojej odpowiedzi.

Co do mnie, to raz chciałem wybąknąć „z Hammersmith“, gdy mi przyszło na myśl, żeby to wywołało niesłychane zamieszanie; to też skomponowałem niewinne kłamstwo z odrobiną prawdy w tem, co mówiłem.

— Tak dawno nie byłem obecny w Europie, że stosunki wydają mi się być nieco dziwne; ale urodziłem się i wychowałem na skraju lasu Epping Forest, mianowicie w Walthamstow i Woodford.

— Bardzo ładna miejscowość — zauważył Dick — nawet bardzo wesoła miejscowość, zwłaszcza teraz, skoro drzewa miały już czas wyrosnąć od ogólnego poburzenia domów roku 1955.

Tymczasem niepojętny tkacz odezwał się znowu:

— Kochany sąsiedzie, skoro znałeś Forest tak niedawno, to czy nie mógłbyś mi powiedzieć, ile prawdy jest w tradycyi, że w dziewiętnastym wieku wszystkie drzewa miały poobcinane korony?

Była to łapka na moją archeologiczną wiedzę w odniesieniu do historyi naturalnej, i ani się spostrzegłem, jak niebacznie wpadłem w zatrzask; zacząłem więc odpowiadać na pytanie, gdy jedna z dziewcząt, mianowicie ta przystojna, która sypała na podłogę gałązki lawendy, oraz innych wonnych roślin, zbliżyła się, aby posłuchać i stanęła za mną z ręką na mojem ramieniu, trzymając w dłoni jakąś roślinę, którą zwykłem był nazywać balsamem; silny, miły zapach obudził w mym umyśle bardzo dawne wspomnienia ogrodu warzywnego w Woodford, jakoteż ogromne niebieskie śliwy, rosnące na murze poza grządką wonnych ziół — tę asocyacyę wspomnień pojmą od razu wszyscy chłopcy.

Tak tedy zacząłem: „Gdym był chłopięciem, a nawet i długo potem, oprócz kawałka koło Queen Elisabeth Lodge i części koło High Beech, cały Forest składał się prawie wyłącznie z grabów o ścinanych koronach i z gęstwy ostro-krzewu. Lecz gdy korporacya miasta Londynu objęła las w posiadanie, obcinanie gałęzi i wierzchołków skończyło się, a drzewom pozwolono swobodnie rosnąć. Ale teraz nie widziałem już miejscowości od wielu lat z wyjątkiem raz, gdyśmy wszyscy członkowie Ligi zrobili wycieczkę do High Beech. Zastanowiło mnie wówczas, jak miejscowość została zabudowana i zmieniona; a onegdaj słyszeliśmy, że filistrzy chcą go zamienić w sztuczny park. Co się tycze waszej wzmianki o wstrzymaniu zabudowywania miejscowości, to wiadomość jest bardzo pomyślna, tylko uważacie...

W tejże chwili przypomniałem sobie nagle datę Dicka i urwałem, nieco zmieszany. Chciwy wiadomości tkacz nie zauważył mego zmieszania, tylko rzekł pośpiesznie jakby posiadał świadomość pogwałcenia dobrego tonu. „Ależ w takim razie ileż pan masz lat?“

Dick i ładna dziewczyna parsknęli oboje śmiechem, jak gdyby ekscentryczność usprawiedliwiała zachowanie się Roberta; dusząc się od śmiechu, rzekł Dick:

— Zaczekaj Bob; to egzaminowanie gości jest nie na miejscu. Duża wiedza psuje cię. Przypominasz mi tych radykalnych partaczy w starych bzdurnych powieściach, którzy według świadectwa autorów, byli gotowi zgwałcić wszelkie dobre obyczaje, w pogoni za wiedzą utylitarną. Faktycznie zaczynam przypuszczać, żeś sobie tak zachwaścił głowę matematyką w idyotycznych starych książkach o ekonomii politycznej (he, he!), że już zapomniałeś zachowywać się przyzwoicie. Zaiste już pora zabrać ci się do jakiejś pracy na świeżem powietrzu, tak abyś uwolnił mózg od tych zakurzonych pajęczyn.

Tkacz roześmiał się dobrotliwie; dziewczyna podeszła ku niemu, pogłaskała go po policzku i rzekła z uśmiechem: „Biedak już się takim urodził“.

Co do mnie, to byłem nieco zmieszany, ale roześmiałem się również, częściowo dla kompanii, a częściowo z przyjemności na widok ich pozbawionego troski szczęścia i dobrego humoru; zanim Robert zdołał wytłomaczyć się przedemną, do czego się gotował, rzekłem:

— Sąsiedzi (uchwyciłem ten termin), nie mam zgoła nic przeciwko odpowiadaniu na pytania, skoro tylko potrafię; stawiajcie mi tyle pytań, ile chcecie; to zabawka dla mnie. Powiem wam wszystko o Epping Forest z czasu kiedy byłem chłopcem, jeśli wam się tak podoba; a co do mego wieku to nie jestem wykwintną damą, więc czemuż nie miałbym swych lat powiedzieć? Liczę sobie blizko pięćdziesiąt sześć lat.

Pomimo świeżej lekcyi o dobrym tonie tkacz nie mógł się powstrzymać od przeciągłego „fiu“, oznaczającego zdziwienie, a reszta tak się ubawiła jego naiwnością, że radość jaśniała na wszystkich obliczach, jakkolwiek przez kurtuazyę wstrzymali się od śmiechu; jam zaś przenosił zdumiony wzrok z jednego na drugiego i w końcu rzekłem:

— Powiedzcie mi, proszę, o co chodzi: chcę się od was uczyć. Śmiejcie się, ile chcecie, jeno mówcie.

Ba, śmiali się istotnie, a ja znowu poszedłem za ich przykładem, z wyżej wymienionych powodów. W końcu ładna dziewczyna rzekła tonem łagodnym:

— „Jest on niewątpliwie nieco rubaszny biedak! ale ja panu powiem, o co jemu chodzi; sądzi on, że na swój wiek wyglądasz pan za staro. Ale nie należy się temu wcale dziwić; skoroś pan podróżował i to zwłaszcza, jak można wnioskować ze wszystkich pańskich słów, po krajach nieuspołecznionych. Powiedziano już nieraz i to niewątpliwie ze słusznością, że się człowiek prędko starzeje, żyjąc wśród ludzi nieszczęśliwych. Powiadają też, iż południowa Anglia sprzyja zachowaniu dobrego wejrzenia. Zarumieniła się i dodała: „Jak się panu zdaje, ile ja mam lat?“

— No — powiedziałem — mówiono mi zawsze, iż kobieta ma tyle lat na ile wygląda, tak więc bez urazy i bez pochlebstwa, dałbym pani dwadzieścia lat.

Ona roześmiała się wesoło i rzekła:

— Słusznie zostałam ukarana za polowanie na komplementy, gdyż muszę panu wyznać całą prawdę i oświadczyć, że mam lat czterdzieści dwa.

Wytrzeszczyłem na nią oczy, zniewalając ją znowu do dźwięcznego śmiechu; ale miałem prawo wytrzeszczyć oczy, gdyż na całej twarzy nie było ani jednej troską wywołanej linii; skóra jej była gładkości kości słoniowej, policzki pełne i zaokrąglone, wargi zaś różowe, jak dopiero co przyniesione przez nią róże; piękne ramiona, które obnażyła do pracy, były mocne i jakby ulane od ramienia do stawu nadgarstkowego. Zarumieniła się nieco pod wpływem mego wzroku, jakkolwiek było rzeczą jasną, że brała mnie za ośmdziesięcioletniego starca; dla potwierdzenia tego rzekłem:

— Otóż stara piła zaraz się zdradzi, to też nie powinienem był dopuścić do tego, gdyś mnie pani skusiła do postawienia impertynenckiego pytania.

Ona atoli roześmiała się znowu i rzekła: „Teraz chłopcy, starzy czy młodzi, ja muszę znowu iść do roboty. — Wkrótce będziemy tu wszyscy znowu zajęci, pragnę uporać się co najrychlej, gdyż zaczęłam wczoraj czytać ładną starą książkę, którą chcę kontynuować, a więc tymczasem do widzenia“.

Pożegnała nas ruchem ręki i poszła lekkim krokiem w dół hali, unosząc ze sobą (jak mówi Scott), część słońca z naszego stołu.

Gdy zniknęła, Dick odezwał się: „No, gościu, czy nie masz ochoty zadać kilku pytań naszemu tu oto przyjacielowi? Należy się panu obecnie pańska kolej“.

— Bardzo mi będzie miło dać na nie odpowiedzi — rzekł tkacz.

— Jeżeli postawię panu jakie pytania — rzekłem — to nie będą one wcale trudne; ale skoro słyszę, żeś pan jest tkaczem, przeto pragnę pana spytać nieco odnośnie do tego rzemiosła, gdyż sam jestem, a raczej byłem z tem rzemiosłem nieco obznajmiony.

— Oh — rzekł on — obawiam się, że w tej materyi nie przyniosę panu wielkiego pożytku. Ja znam tylko najbardziej mechaniczny gatunek tkania i jestem w istocie bardzo lichym rzemieślnikiem, nie tak jak Dick. Obok tkactwa zajmuję się nieco maszynowem drukowaniem i składaniem czcionek, jakkolwiek znam się też nieco na delikatniejszych rodzajach drukarstwa; zresztą drukarstwo maszynowe zaczyna obecnie zanikać razem ze słabnięciem plagi robienia książek, wskutek tego muszę się zwracać do czego innego, do czego mam gust i dlatego wziąłem się do matematyki, piszę również rodzaj antykwarskiej książki o pokojowej i że tak powiem, prywatnej historyi końca dziewiętnastego wieku, więcej w celu dania obrazu kraju przed wybuchem walki, niżeli dla czego innego. Oto powód, dla którego pytałem się pana o Epping Forest. Wprawiłeś mnie pan nieco w zdumienie, wyznaję to otwarcie, jakkolwiek pańska informacja była bardzo interesująca. Ufam, że nieco później pod nieobecność Dicka będziemy mogli obszerniej pogadać. Wiem, że mnie uważa za piłę, i gardzi mną za małą zręczność w rękach; tak się dzieje w dzisiejszych czasach. Z tego, co czytałem z literatury dziewiętnastego wieku (a czytałem sporo), jest dla mnie rzeczą jasną, że jest to rodzajem zemsty za głupotę tamtych czasów, które gardziły każdym, co miał używać swych rąk. Ale Dick, mój chłopcze, ne quid nimis! Nie przesadzaj pod tym względem!

— Czyż jestem do tego zdolny? — spytał Dick. Czyż nie jestem największym tolerantem na świecie? Czyż nie jestem całkowicie zadowolniony, jak długo nie każesz mi studyować matematyki, albo zagłębiać się w twą nową wiedzę estetyczną, lecz pozwolisz mi zajmować się bodaj odrobinę moją praktyczną estetyką przy pomocy złota i stali, dmuchawki i młoteczka? Ale oto zbliża się twój drugi egzaminator, mój biedny gościu. Teraz, Bobie, musisz mi pomódz bronić go.

— Tu, Boffinie — zawołał po chwili — tu jesteśmy, skoro już tak być musi.

Spojrzał poprzez ramię i ujrzałem coś błyszczącego w świetle, padającem na poprzek sali; obróciłem się tedy i bez trudu ujrzałem wspaniałą postać, kroczącą zwolna po posadzce; był to mężczyzna, posiadający surdut haftowany, zarówno bogato jak elegancko, tak, że nawet promienie słoneczne odbijały od niego, jak gdyby miał na sobie złotą zbroję. Był to mężczyzna wysoki, ciemnowłosy, nadzwyczaj przystojny, a jakkolwiek twarz jego nie mniej miała uprzejmy wyraz, niżeli twarze innych, to jednak poruszył się z tą nieco wyniosłą miną, jaką piękność zwykła nadawać zarówno mężczyźnie jak i kobiecie. Zbliżywszy się usiadł przy moim stole z uśmiechem na twarzy, wyciągając ramię przez poręcz krzesła w ten pełen wdzięku sposób, jakiego wysocy i dobrze zbudowani ludzie mogą używać bez afektacyi. Przybysz był w sile wieku, ale miał taki szczególny wyraz jak dziecko, które tylko co otrzymało nową zabawkę. Ukłonił się z wdziękiem i rzekł:

— Widzę odrazu, że pan jesteś tym gościem, o którym Annie tylko co mówiła mi, gościem, który przybył z dalekich stron, nie znających ani nas, ani naszych obyczajów. Mam nadzieję, że nie odmówisz mi pan odpowiedzi na kilka pytań; uważa pan bowiem — “

W tej chwili Dick przerwał mu: „Nie, Boffinie, bardzo proszę! daj pokój w tej chwili. Pragniesz oczywiście, aby gość czuł się szczęśliwym i jakby u siebie; a jakżeby to być mogło, gdyby musiał nieustannie odpowiadać na wszelkie pytania wtedy, kiedy jeszcze nie połapał się z nowymi zwyczajami nowych dla siebie ludzi? Nie, nie; ja go zaprowadzę tam, gdzie będzie mógł sam stawiać pytania i otrzymać na nie odpowiedzi; to znaczy się do mego pradziadka w Bloomsbury; jestem pewien, że nie możecie mieć nic przeciwko temu. Zamiast więc nudzić, udaj się lepiej do Jamesa Allena i sprowadź mi ekwipaż, ponieważ powiozę go sam. No, dalej stary i nie rób zawiedzionego, nasz gość wystarczy jeszcze i dla ciebie, oraz twoich historyj. Gapiłem się na Dicka; dziwił mnie bowiem jego poufały ton, z jakim przemawiał do tak wspaniale wyglądającej osobistości; myślałem bowiem, że ów p. Boffin, pomimo swego nazwiska tak dobrze znanego z Dickensa, musi być co najmniej senatorem tego osobliwego narodu. On atoli powstał i odrzekł: — Zgoda, stary wioślarzu, zgoda na wszystko; nie mam dzisiaj wiele zajęcia; a jakkolwiek, z pełnym wdzięku ukłonem w moją stronę, moja przyjemność pomówienia z uczonym gościem podległa zwłoce, to przyznaję, że powinien co najrychlej ujrzeć twego zacnego krewnego. Zresztą być może, iż otrzymawszy odpowiedzi na swoje pytania będzie zdolniejszy odpowiedzieć na moje!

Mówiąc to, uczynił zwrot i opuścił halę.

Gdy już dobrze się oddalił, rzekłem: — Czy może niegrzecznie będzie z mojej strony spytać, kto to jest pan Boffin?, którego nazwisko przypomina mi wiele miłych chwil, spędzonych na czytaniu Dickensa.

Dick roześmiał się. — „Tak, tak“ — odrzekł, — to samo wrażenie i my odnosimy. Oczywiście jego prawdziwe nazwisko nie jest wcale Boffin tylko Henryk Johnson, nazywamy go jeno Boffinem przez figle, częścią dlatego, że jest czyścicielem śmietników i podwórców; częścią zaś dlatego, że się ubiera tak okazale i wkłada na siebie tyle złota, co średniowieczny baron. Bo i dlaczegożby nie miał tego czynić, skoro mu się tak podoba? ale my jesteśmy jego specyalnymi przyjaciółmi, to też pozwalamy sobie żartować z niego.

Milczałem, więc Dick ciągnął dalej:

— Wyborny to chłop, ale ma drobną słabość, mianowicie trawi czas na pisaniu reakcyjnych powieści i szczyci się bardzo należytem odtwarzaniem zabarwienia lokalnego, jak się o tem wyraża; a ponieważ sądzi, że pan przybywasz z jakiegoś zapomnianego kąta tej ziemi, gdzie ludzie są nieszczęśliwi, a więc interesujący dla powieściopisarza, przeto ma nadzieję uzyskać od pana jakieś informacye. Pod tym względem będzie z panem całkiem bez ceremonii. Dla własnej wygody atoli strzeż się go pan.

— No, no, Dick — rzekł tkacz — mnie się zdaje, że jego nowelle są wcale dobre.

— Oczywiście, że tak ci się zdaje — odparł Dick; — ptaki jednego opierzenia gromadzą się razem; matematyka i antykwarskie powieści stoją mniej więcej na tym samym poziomie, ale oto zjawia się znowu.

Istotnie złoty wymiatacz śmieci powitał nas ze drzwi hali; wskutek tego powstaliśmy wszyscy i udali się do portyku, przed którym zaprzężony w pięknego siwoszka stał pojazd gotów na nasze usługi. Był lekko zbudowany i wygodny, a nie posiadał cech tej obmierzłej wulgarności, która była nieodstępna od pojazdów moich czasów, zwłaszcza od tak zwanych „eleganckich“, lecz był w linii tak miły i pełen wdzięku, jak ekwipaże robione w Wessex. Dick i ja wsiedliśmy. Dziewczęta, które przeszły do portyku pożegnać się z nami, machały rękami ku nam; tkacz skłonił uprzejmie głowę; zamiatacz śmieci skłonił się z wdziękiem trubadura; Dick szarpnął lejcami i ruszyliśmy.

ROZDZIAŁ IV. TARG PO DRODZE.

Natychmiast opuściliśmy bieg rzeki, znajdując się niebawem na głównej drodze, przerzynającej Hammersmith. Ale nie mógłbym wcale odgadnąć, gdzie jesteśmy, gdybyśmy nie byli zaczęli jazdy od brzegu rzeki, gdyż King Street zniknęła, a szosa przerzynała rozległe słoneczne łąki i pola jak ogród uprawne. Strumień, przez któryśmy natychmiast w poprzek przejechali, został uwolniony od sklepienia, tak, że jadąc przez piękny most, widzieliśmy jego wody nabrzmiałe jeszcze przypływem i pokryte wesołemi łodziami przeróżnych rozmiarów. Naokoło stały domy, niektóre przy drodze, niektóre wśród pól, poprzecinanych miłemi ścieżynkami, a każdy dom otaczał bujny ogród. Odznaczały się one wszystkie ładnym rysunkiem, a choć budziły zupełne zaufanie co do swej mocy to na oko miały pozór małych domków wiejskich; jedne z nich, jak te nad samą rzeką, zbudowano z cegły, inne (a te przeważały) wzniesiono z drzewa i wapna, i te z racyi swej konstrukcyi tak były podobne do średniowiecznych domków z tego samego materyału wzniesionych, że takie odniosłem wrażenie, jak gdybym został żywcem przeniesiony w czternasty wiek; wrażenie to podnosiły ubiory ludzi, których mijaliśmy lub spotykali, tak w nich nic nie było, „nowoczesnego“ (modern). Każdy niemal przechodzień był wesoło ubrany, ale szczególniej kobiety, które były tak przystojne, a nawet ładne, że zaledwie mogłem się powstrzymać od zwrócenia na to uwagi mego towarzysza. Niektóre spotykane twarze były pełne myślącego wyrazu a w tych, odzwierciedlała się wielka szlachetność; ale ani jedna nie zdradzała nieszczęścia, większość zaś (spotykaliśmy sporo ludzi) była jawnie i otwarcie wesoła.

Zdawało mi się, że rozpoznaję Broodway po położeniu ulic, które zawsze jeszcze tam się przecinały. Na północnej stronie drogi wznosił się szereg budynków, nizkich lecz ładnie zbudowanych i ozdobnych, stanowiących w ten sposób kontrast z bezpretensyonalnością okolicznych domów; powyżej tych niższych budynków wznosił się pochyły, ołowiem kryty dach, filary i wyższa część muru wielkiej hali, o wspaniałym i bujnym stylu architektonicznym, o którym nie można mniej powiedzieć, niż to, że zdawał się według mnie obejmować wszystkie najlepsze cechy gotyku północnej Europy wraz z cechami stylu maurytańskiego i bizantyńskiego, jakkolwiek nie był on kopią żadnego z tych stylów. Po drugiej zaś to jest południowej stronie drogi wznosił się ośmioboczny budynek o wysokim dachu, zewnątrz nieco podobny do baptysteryum florenckiego, z tą różnicą, że otaczały go arkady: dach ten był również nad wyraz delikatnie ozdobiony.

Cała ta masa budowli, na które wyszliśmy tak nagle z pośród pięknych pól, była nie tylko wyszukanie piękną sama w sobie, lecz co więcej nosiła cechy takiej szlachetności i wybitności życia, że rozweseliłem się do niebywałego przedtem stopnia. Poprostu chichotałem z uczucia przyjemności. Przyjaciel mój zdawał się pojmować ten stan, bo patrzył na mnie z zadowoleniem i rozrzewnieniem. Zatrzymaliśmy się w tłumie wehikułów, w których znajdowali się zdrowo wyglądający ludzie, mężczyźni, kobiety i dzieci, bardzo wesoło postrojone; były to wyraźnie wozy jarmarczne, gdyż znajdowały się w nich bardzo ponętne produkty wiejskie.

— Nie potrzebuję pytać, czy to targ — zauważyłem — bo widzę to dostatecznie jasno; ale cóż to za rodzaj targu, że wygląda tak świetnie? I cóż to za przepyszna hala, co za budynek na południowej stronie?

— Oh! — odparł — to jest nasz targ w Hammersmith; cieszy mnie, że się panu tak bardzo podoba, bo istotnie dumni jesteśmy z niego. Wewnętrzna hala jest miejscem naszych zebrań zimowych; w lecie bowiem zbieramy się po największej części wśród pół nad rzeką naprzeciwko Barn Elms. Budynek po prawej ręce, to nasz teatr; ufam, że się panu podoba.

— Byłbym idyotą, gdyby mi się nie podobał — odparłem. Zarumienił, się nieco, gdy tak mówił dalej: — Z tego też się mocno cieszę, bo jest w tem nieco i mojej ręki; ja sam bowiem wykonałem wielkie drzwi z damasceńskiego bronzu. Może nieco później obejrzymy je, bo teraz musimy iść dalej. Co do targu, to to nie jest wcale jeden z naszych ruchliwych dni; to też lepiej będzie przyjrzeć się mu innym razem, ponieważ wtedy zobaczymy więcej ludzi.

Podziękowałem mu i zauważyłem: — Czy to są zwyczajni wieśniacy? Jakież wśród nich ładne są dziewczyny.

Mówiąc to, spostrzegłem oblicze pięknej kobiety, wysokiej, ciemnowłosej, o białej skórze, ubranej w ładną jasno-zieloną suknię na cześć pory roku i upalnego dnia; kobieta owa uśmiechnęła się do mnie uprzejmie, a jeszcze jak mi się zdało, uprzejmiej do Dicka; to też przerwałem na chwilę, ale potem zaraz ciągnąłem dalej:

— Pytam, ponieważ nie widzę ani żywej duszy po wiejsku wyglądającej, jakich mógłbym się spodziewać na targu — to jest sprzedających towary.

— Nie rozumiem — odparł — jakiego rodzaju ludzi mogłeś się pan tu spodziewać; albo co pan rozumie przez wieśniaków. To są sąsiedzi i w ten sposób noszą się w dolinie Tamizy. Są też części tej wyspy surowsze i bardziej dżdżyste, niż nasza część, i tam ludzie noszą się grubiej niż my; oni zaś sami są nieco surowsi od nas. Niektórzy atoli wolą ich wygląd niżeli nasz; powiadają, że mają więcej charakteru w rysach — oto wyrażenie. Zresztą jest to rzecz gustu. — W każdym razie mieszane małżeństwa między nimi a nami dają zawsze dobre wyniki — dodał w zamyśleniu.

Słyszałem go dobrze jakkolwiek wzrok mój odwrócony był od niego, gdyż owa ładna dziewczyna znikła właśnie we furtce z wielkim koszem wczesnego grochu, a ja doznałem tego niemiłego uczucia, jakiego się doznaje, ujrzawszy na ulicy interesującą lub miłą twarz, której się prawdopodobnie już nigdy w życiu drugi raz nie spotka; milczałem więc przez chwilę. W końcu atoli odezwałem się: — Ja miałem na myśli to, że nie widzę naokoło siebie biedaków — ani jednego.

Dick zmarszczył brwi, zrobił zdziwioną minę i rzeki: — Oczywiście nie; biedacy bowiem zostają w domu lub w najlepszym razie chodzą po ogrodzie, ale nie wiem o nikim chorym w tej chwili. Dlaczegoż spodziewałeś się pan spotkać takich biedaków na ulicy?

— Ależ nie — odparłem — nie miałem na myśli chorych. Ja miałem na myśli biedaków, obżartusów.

— Na prawdę nie rozumiem pana — zawołał, śmiejąc się wesoło. — Musisz pan co najrychlej poznać mego dziadka, bo ten pana łatwiej zrozumie niż ja. Wista, siwosz! Pociągnął lejce i pojechaliśmy dalej wesoło w kierunku na wschód.

News from Nowhere

or An Epoch of Rest,

being some chapters from

A Utopian Romance

CHAPTER I: DISCUSSION AND BED

Up at the League, says a friend, there had been one night a brisk conversational discussion, as to what would happen on the Morrow of the Revolution, finally shading off into a vigorous statement by various friends of their views on the future of the fully-developed new society.

Says our friend: Considering the subject, the discussion was good-tempered; for those present being used to public meetings and after-lecture debates, if they did not listen to each others’ opinions (which could scarcely be expected of them), at all events did not always attempt to speak all together, as is the custom of people in ordinary polite society when conversing on a subject which interests them.  For the rest, there were six persons present, and consequently six sections of the party were represented, four of which had strong but divergent Anarchist opinions.  One of the sections, says our friend, a man whom he knows very well indeed, sat almost silent at the beginning of the discussion, but at last got drawn into it, and finished by roaring out very loud, and damning all the rest for fools; after which befel a period of noise, and then a lull, during which the aforesaid section, having said good-night very amicably, took his way home by himself to a western suburb, using the means of travelling which civilisation has forced upon us like a habit.  As he sat in that vapour-bath of hurried and discontented humanity, a carriage of the underground railway, he, like others, stewed discontentedly, while in self-reproachful mood he turned over the many excellent and conclusive arguments which, though they lay at his fingers’ ends, he had forgotten in the just past discussion.  But this frame of mind he was so used to, that it didn’t last him long, and after a brief discomfort, caused by disgust with himself for having lost his temper (which he was also well used to), he found himself musing on the subject-matter of discussion, but still discontentedly and unhappily.  “If I could but see a day of it,” he said to himself; “if I could but see it!”

As he formed the words, the train stopped at his station, five minutes’ walk from his own house, which stood on the banks of the Thames, a little way above an ugly suspension bridge.  He went out of the station, still discontented and unhappy, muttering “If I could but see it! if I could but see it!” but had not gone many steps towards the river before (says our friend who tells the story) all that discontent and trouble seemed to slip off him.

It was a beautiful night of early winter, the air just sharp enough to be refreshing after the hot room and the stinking railway carriage.  The wind, which had lately turned a point or two north of west, had blown the sky clear of all cloud save a light fleck or two which went swiftly down the heavens.  There was a young moon halfway up the sky, and as the home-farer caught sight of it, tangled in the branches of a tall old elm, he could scarce bring to his mind the shabby London suburb where he was, and he felt as if he were in a pleasant country place—pleasanter, indeed, than the deep country was as he had known it.

He came right down to the river-side, and lingered a little, looking over the low wall to note the moonlit river, near upon high water, go swirling and glittering up to Chiswick Eyot: as for the ugly bridge below, he did not notice it or think of it, except when for a moment (says our friend) it struck him that he missed the row of lights down stream.  Then he turned to his house door and let himself in; and even as he shut the door to, disappeared all remembrance of that brilliant logic and foresight which had so illuminated the recent discussion; and of the discussion itself there remained no trace, save a vague hope, that was now become a pleasure, for days of peace and rest, and cleanness and smiling goodwill.

In this mood he tumbled into bed, and fell asleep after his wont, in two minutes’ time; but (contrary to his wont) woke up again not long after in that curiously wide-awake condition which sometimes surprises even good sleepers; a condition under which we feel all our wits preternaturally sharpened, while all the miserable muddles we have ever got into, all the disgraces and losses of our lives, will insist on thrusting themselves forward for the consideration of those sharpened wits.

In this state he lay (says our friend) till he had almost begun to enjoy it: till the tale of his stupidities amused him, and the entanglements before him, which he saw so clearly, began to shape themselves into an amusing story for him.

He heard one o’clock strike, then two and then three; after which he fell asleep again.  Our friend says that from that sleep he awoke once more, and afterwards went through such surprising adventures that he thinks that they should be told to our comrades, and indeed the public in general, and therefore proposes to tell them now.  But, says he, I think it would be better if I told them in the first person, as if it were myself who had gone through them; which, indeed, will be the easier and more natural to me, since I understand the feelings and desires of the comrade of whom I am telling better than any one else in the world does.

CHAPTER II: A MORNING BATH

Well, I awoke, and found that I had kicked my bedclothes off; and no wonder, for it was hot and the sun shining brightly.  I jumped up and washed and hurried on my clothes, but in a hazy and half-awake condition, as if I had slept for a long, long while, and could not shake off the weight of slumber.  In fact, I rather took it for granted that I was at home in my own room than saw that it was so.

When I was dressed, I felt the place so hot that I made haste to get out of the room and out of the house; and my first feeling was a delicious relief caused by the fresh air and pleasant breeze; my second, as I began to gather my wits together, mere measureless wonder: for it was winter when I went to bed the last night, and now, by witness of the river-side trees, it was summer, a beautiful bright morning seemingly of early June.  However, there was still the Thames sparkling under the sun, and near high water, as last night I had seen it gleaming under the moon.

I had by no means shaken off the feeling of oppression, and wherever I might have been should scarce have been quite conscious of the place; so it was no wonder that I felt rather puzzled in despite of the familiar face of the Thames.  Withal I felt dizzy and queer; and remembering that people often got a boat and had a swim in mid-stream, I thought I would do no less.  It seems very early, quoth I to myself, but I daresay I shall find someone at Biffin’s to take me.  However, I didn’t get as far as Biffin’s, or even turn to my left thitherward, because just then I began to see that there was a landing-stage right before me in front of my house: in fact, on the place where my next-door neighbour had rigged one up, though somehow it didn’t look like that either.  Down I went on to it, and sure enough among the empty boats moored to it lay a man on his sculls in a solid-looking tub of a boat clearly meant for bathers.  He nodded to me, and bade me good-morning as if he expected me, so I jumped in without any words, and he paddled away quietly as I peeled for my swim.  As we went, I looked down on the water, and couldn’t help saying—

“How clear the water is this morning!”

“Is it?” said he; “I didn’t notice it.  You know the flood-tide always thickens it a bit.”

“H’m,” said I, “I have seen it pretty muddy even at half-ebb.”

He said nothing in answer, but seemed rather astonished; and as he now lay just stemming the tide, and I had my clothes off, I jumped in without more ado.  Of course when I had my head above water again I turned towards the tide, and my eyes naturally sought for the bridge, and so utterly astonished was I by what I saw, that I forgot to strike out, and went spluttering under water again, and when I came up made straight for the boat; for I felt that I must ask some questions of my waterman, so bewildering had been the half-sight I had seen from the face of the river with the water hardly out of my eyes; though by this time I was quit of the slumbrous and dizzy feeling, and was wide-awake and clear-headed.

As I got in up the steps which he had lowered, and he held out his hand to help me, we went drifting speedily up towards Chiswick; but now he caught up the sculls and brought her head round again, and said—“A short swim, neighbour; but perhaps you find the water cold this morning, after your journey.  Shall I put you ashore at once, or would you like to go down to Putney before breakfast?”

He spoke in a way so unlike what I should have expected from a Hammersmith waterman, that I stared at him, as I answered, “Please to hold her a little; I want to look about me a bit.”

“All right,” he said; “it’s no less pretty in its way here than it is off Barn Elms; it’s jolly everywhere this time in the morning.  I’m glad you got up early; it’s barely five o’clock yet.”

If I was astonished with my sight of the river banks, I was no less astonished at my waterman, now that I had time to look at him and see him with my head and eyes clear.

He was a handsome young fellow, with a peculiarly pleasant and friendly look about his eyes,—an expression which was quite new to me then, though I soon became familiar with it.  For the rest, he was dark-haired and berry-brown of skin, well-knit and strong, and obviously used to exercising his muscles, but with nothing rough or coarse about him, and clean as might be.  His dress was not like any modern work-a-day clothes I had seen, but would have served very well as a costume for a picture of fourteenth century life: it was of dark blue cloth, simple enough, but of fine web, and without a stain on it.  He had a brown leather belt round his waist, and I noticed that its clasp was of damascened steel beautifully wrought.  In short, he seemed to be like some specially manly and refined young gentleman, playing waterman for a spree, and I concluded that this was the case.

I felt that I must make some conversation; so I pointed to the Surrey bank, where I noticed some light plank stages running down the foreshore, with windlasses at the landward end of them, and said, “What are they doing with those things here?  If we were on the Tay, I should have said that they were for drawing the salmon nets; but here—”

“Well,” said he, smiling, “of course that is what they are for.  Where there are salmon, there are likely to be salmon-nets, Tay or Thames; but of course they are not always in use; we don’t want salmon every day of the season.”

I was going to say, “But is this the Thames?” but held my peace in my wonder, and turned my bewildered eyes eastward to look at the bridge again, and thence to the shores of the London river; and surely there was enough to astonish me.  For though there was a bridge across the stream and houses on its banks, how all was changed from last night!  The soap-works with their smoke-vomiting chimneys were gone; the engineer’s works gone; the lead-works gone; and no sound of rivetting and hammering came down the west wind from Thorneycroft’s.  Then the bridge!  I had perhaps dreamed of such a bridge, but never seen such an one out of an illuminated manuscript; for not even the Ponte Vecchio at Florence came anywhere near it.  It was of stone arches, splendidly solid, and as graceful as they were strong; high enough also to let ordinary river traffic through easily.  Over the parapet showed quaint and fanciful little buildings, which I supposed to be booths or shops, beset with painted and gilded vanes and spirelets.  The stone was a little weathered, but showed no marks of the grimy sootiness which I was used to on every London building more than a year old.  In short, to me a wonder of a bridge.

The sculler noted my eager astonished look, and said, as if in answer to my thoughts—

“Yes, it is a pretty bridge, isn’t it?  Even the up-stream bridges, which are so much smaller, are scarcely daintier, and the down-stream ones are scarcely more dignified and stately.”

I found myself saying, almost against my will, “How old is it?”

“Oh, not very old,” he said; “it was built or at least opened, in 2003.  There used to be a rather plain timber bridge before then.”

The date shut my mouth as if a key had been turned in a padlock fixed to my lips; for I saw that something inexplicable had happened, and that if I said much, I should be mixed up in a game of cross questions and crooked answers.  So I tried to look unconcerned, and to glance in a matter-of-course way at the banks of the river, though this is what I saw up to the bridge and a little beyond; say as far as the site of the soap-works.  Both shores had a line of very pretty houses, low and not large, standing back a little way from the river; they were mostly built of red brick and roofed with tiles, and looked, above all, comfortable, and as if they were, so to say, alive, and sympathetic with the life of the dwellers in them.  There was a continuous garden in front of them, going down to the water’s edge, in which the flowers were now blooming luxuriantly, and sending delicious waves of summer scent over the eddying stream.  Behind the houses, I could see great trees rising, mostly planes, and looking down the water there were the reaches towards Putney almost as if they were a lake with a forest shore, so thick were the big trees; and I said aloud, but as if to myself—

“Well, I’m glad that they have not built over Barn Elms.”

I blushed for my fatuity as the words slipped out of my mouth, and my companion looked at me with a half smile which I thought I understood; so to hide my confusion I said, “Please take me ashore now: I want to get my breakfast.”

He nodded, and brought her head round with a sharp stroke, and in a trice we were at the landing-stage again.  He jumped out and I followed him; and of course I was not surprised to see him wait, as if for the inevitable after-piece that follows the doing of a service to a fellow-citizen.  So I put my hand into my waistcoat-pocket, and said, “How much?” though still with the uncomfortable feeling that perhaps I was offering money to a gentleman.

He looked puzzled, and said, “How much?  I don’t quite understand what you are asking about.  Do you mean the tide?  If so, it is close on the turn now.”

I blushed, and said, stammering, “Please don’t take it amiss if I ask you; I mean no offence: but what ought I to pay you?  You see I am a stranger, and don’t know your customs—or your coins.”

And therewith I took a handful of money out of my pocket, as one does in a foreign country.  And by the way, I saw that the silver had oxydised, and was like a blackleaded stove in colour.

He still seemed puzzled, but not at all offended; and he looked at the coins with some curiosity.  I thought, Well after all, he is a waterman, and is considering what he may venture to take.  He seems such a nice fellow that I’m sure I don’t grudge him a little over-payment.  I wonder, by the way, whether I couldn’t hire him as a guide for a day or two, since he is so intelligent.

Therewith my new friend said thoughtfully:

“I think I know what you mean.  You think that I have done you a service; so you feel yourself bound to give me something which I am not to give to a neighbour, unless he has done something special for me.  I have heard of this kind of thing; but pardon me for saying, that it seems to us a troublesome and roundabout custom; and we don’t know how to manage it.  And you see this ferrying and giving people casts about the water is my business, which I would do for anybody; so to take gifts in connection with it would look very queer.  Besides, if one person gave me something, then another might, and another, and so on; and I hope you won’t think me rude if I say that I shouldn’t know where to stow away so many mementos of friendship.”

And he laughed loud and merrily, as if the idea of being paid for his work was a very funny joke.  I confess I began to be afraid that the man was mad, though he looked sane enough; and I was rather glad to think that I was a good swimmer, since we were so close to a deep swift stream.  However, he went on by no means like a madman:

“As to your coins, they are curious, but not very old; they seem to be all of the reign of Victoria; you might give them to some scantily-furnished museum.  Ours has enough of such coins, besides a fair number of earlier ones, many of which are beautiful, whereas these nineteenth century ones are so beastly ugly, ain’t they?  We have a piece of Edward III., with the king in a ship, and little leopards and fleurs-de-lys all along the gunwale, so delicately worked.  You see,” he said, with something of a smirk, “I am fond of working in gold and fine metals; this buckle here is an early piece of mine.”

No doubt I looked a little shy of him under the influence of that doubt as to his sanity.  So he broke off short, and said in a kind voice:

“But I see that I am boring you, and I ask your pardon.  For, not to mince matters, I can tell that you are a stranger, and must come from a place very unlike England.  But also it is clear that it won’t do to overdose you with information about this place, and that you had best suck it in little by little.  Further, I should take it as very kind in you if you would allow me to be the showman of our new world to you, since you have stumbled on me first.  Though indeed it will be a mere kindness on your part, for almost anybody would make as good a guide, and many much better.”

There certainly seemed no flavour in him of Colney Hatch; and besides I thought I could easily shake him off if it turned out that he really was mad; so I said:

“It is a very kind offer, but it is difficult for me to accept it, unless—”  I was going to say, Unless you will let me pay you properly; but fearing to stir up Colney Hatch again, I changed the sentence into, “I fear I shall be taking you away from your work—or your amusement.”

“O,” he said, “don’t trouble about that, because it will give me an opportunity of doing a good turn to a friend of mine, who wants to take my work here.  He is a weaver from Yorkshire, who has rather overdone himself between his weaving and his mathematics, both indoor work, you see; and being a great friend of mine, he naturally came to me to get him some outdoor work.  If you think you can put up with me, pray take me as your guide.”

He added presently: “It is true that I have promised to go up-stream to some special friends of mine, for the hay-harvest; but they won’t be ready for us for more than a week: and besides, you might go with me, you know, and see some very nice people, besides making notes of our ways in Oxfordshire.  You could hardly do better if you want to see the country.”

I felt myself obliged to thank him, whatever might come of it; and he added eagerly:

“Well, then, that’s settled.  I will give my friend a call; he is living in the Guest House like you, and if he isn’t up yet, he ought to be this fine summer morning.”

Therewith he took a little silver bugle-horn from his girdle and blew two or three sharp but agreeable notes on it; and presently from the house which stood on the site of my old dwelling (of which more hereafter) another young man came sauntering towards us.  He was not so well-looking or so strongly made as my sculler friend, being sandy-haired, rather pale, and not stout-built; but his face was not wanting in that happy and friendly expression which I had noticed in his friend.  As he came up smiling towards us, I saw with pleasure that I must give up the Colney Hatch theory as to the waterman, for no two madmen ever behaved as they did before a sane man.  His dress also was of the same cut as the first man’s, though somewhat gayer, the surcoat being light green with a golden spray embroidered on the breast, and his belt being of filagree silver-work.

He gave me good-day very civilly, and greeting his friend joyously, said:

“Well, Dick, what is it this morning?  Am I to have my work, or rather your work?  I dreamed last night that we were off up the river fishing.”

“All right, Bob,” said my sculler; “you will drop into my place, and if you find it too much, there is George Brightling on the look out for a stroke of work, and he lives close handy to you.  But see, here is a stranger who is willing to amuse me to-day by taking me as his guide about our country-side, and you may imagine I don’t want to lose the opportunity; so you had better take to the boat at once.  But in any case I shouldn’t have kept you out of it for long, since I am due in the hay-fields in a few days.”

The newcomer rubbed his hands with glee, but turning to me, said in a friendly voice:

“Neighbour, both you and friend Dick are lucky, and will have a good time to-day, as indeed I shall too.  But you had better both come in with me at once and get something to eat, lest you should forget your dinner in your amusement.  I suppose you came into the Guest House after I had gone to bed last night?”

I nodded, not caring to enter into a long explanation which would have led to nothing, and which in truth by this time I should have begun to doubt myself.  And we all three turned toward the door of the Guest House.

CHAPTER III: THE GUEST HOUSE AND BREAKFAST THEREIN

I lingered a little behind the others to have a stare at this house, which, as I have told you, stood on the site of my old dwelling.

It was a longish building with its gable ends turned away from the road, and long traceried windows coming rather low down set in the wall that faced us.  It was very handsomely built of red brick with a lead roof; and high up above the windows there ran a frieze of figure subjects in baked clay, very well executed, and designed with a force and directness which I had never noticed in modern work before.  The subjects I recognised at once, and indeed was very particularly familiar with them.

However, all this I took in in a minute; for we were presently within doors, and standing in a hall with a floor of marble mosaic and an open timber roof.  There were no windows on the side opposite to the river, but arches below leading into chambers, one of which showed a glimpse of a garden beyond, and above them a long space of wall gaily painted (in fresco, I thought) with similar subjects to those of the frieze outside; everything about the place was handsome and generously solid as to material; and though it was not very large (somewhat smaller than Crosby Hall perhaps), one felt in it that exhilarating sense of space and freedom which satisfactory architecture always gives to an unanxious man who is in the habit of using his eyes.

In this pleasant place, which of course I knew to be the hall of the Guest House, three young women were flitting to and fro.  As they were the first of the sex I had seen on this eventful morning, I naturally looked at them very attentively, and found them at least as good as the gardens, the architecture, and the male men.  As to their dress, which of course I took note of, I should say that they were decently veiled with drapery, and not bundled up with millinery; that they were clothed like women, not upholstered like armchairs, as most women of our time are.  In short, their dress was somewhat between that of the ancient classical costume and the simpler forms of the fourteenth century garments, though it was clearly not an imitation of either: the materials were light and gay to suit the season.  As to the women themselves, it was pleasant indeed to see them, they were so kind and happy-looking in expression of face, so shapely and well-knit of body, and thoroughly healthy-looking and strong.  All were at least comely, and one of them very handsome and regular of feature.  They came up to us at once merrily and without the least affectation of shyness, and all three shook hands with me as if I were a friend newly come back from a long journey: though I could not help noticing that they looked askance at my garments; for I had on my clothes of last night, and at the best was never a dressy person.

A word or two from Robert the weaver, and they bustled about on our behoof, and presently came and took us by the hands and led us to a table in the pleasantest corner of the hall, where our breakfast was spread for us; and, as we sat down, one of them hurried out by the chambers aforesaid, and came back again in a little while with a great bunch of roses, very different in size and quality to what Hammersmith had been wont to grow, but very like the produce of an old country garden.  She hurried back thence into the buttery, and came back once more with a delicately made glass, into which she put the flowers and set them down in the midst of our table.  One of the others, who had run off also, then came back with a big cabbage-leaf filled with strawberries, some of them barely ripe, and said as she set them on the table, “There, now; I thought of that before I got up this morning; but looking at the stranger here getting into your boat, Dick, put it out of my head; so that I was not before all the blackbirds: however, there are a few about as good as you will get them anywhere in Hammersmith this morning.”

Robert patted her on the head in a friendly manner; and we fell to on our breakfast, which was simple enough, but most delicately cooked, and set on the table with much daintiness.  The bread was particularly good, and was of several different kinds, from the big, rather close, dark-coloured, sweet-tasting farmhouse loaf, which was most to my liking, to the thin pipe-stems of wheaten crust, such as I have eaten in Turin.

As I was putting the first mouthfuls into my mouth my eye caught a carved and gilded inscription on the panelling, behind what we should have called the High Table in an Oxford college hall, and a familiar name in it forced me to read it through.  Thus it ran:

“Guests and neighbours, on the site of this Guest-hall once stood the lecture-room of the Hammersmith Socialists.  Drink a glass to the memory!  May 1962.”

It is difficult to tell you how I felt as I read these words, and I suppose my face showed how much I was moved, for both my friends looked curiously at me, and there was silence between us for a little while.

Presently the weaver, who was scarcely so well mannered a man as the ferryman, said to me rather awkwardly:

“Guest, we don’t know what to call you: is there any indiscretion in asking you your name?”

“Well,” said I, “I have some doubts about it myself; so suppose you call me Guest, which is a family name, you know, and add William to it if you please.”

Dick nodded kindly to me; but a shade of anxiousness passed over the weaver’s face, and he said—“I hope you don’t mind my asking, but would you tell me where you come from?  I am curious about such things for good reasons, literary reasons.”

Dick was clearly kicking him underneath the table; but he was not much abashed, and awaited my answer somewhat eagerly.  As for me, I was just going to blurt out “Hammersmith,” when I bethought me what an entanglement of cross purposes that would lead us into; so I took time to invent a lie with circumstance, guarded by a little truth, and said:

“You see, I have been such a long time away from Europe that things seem strange to me now; but I was born and bred on the edge of Epping Forest; Walthamstow and Woodford, to wit.”

“A pretty place, too,” broke in Dick; “a very jolly place, now that the trees have had time to grow again since the great clearing of houses in 1955.”

Quoth the irrepressible weaver: “Dear neighbour, since you knew the Forest some time ago, could you tell me what truth there is in the rumour that in the nineteenth century the trees were all pollards?”

This was catching me on my archæological natural-history side, and I fell into the trap without any thought of where and when I was; so I began on it, while one of the girls, the handsome one, who had been scattering little twigs of lavender and other sweet-smelling herbs about the floor, came near to listen, and stood behind me with her hand on my shoulder, in which she held some of the plant that I used to call balm: its strong sweet smell brought back to my mind my very early days in the kitchen-garden at Woodford, and the large blue plums which grew on the wall beyond the sweet-herb patch,—a connection of memories which all boys will see at once.

I started off: “When I was a boy, and for long after, except for a piece about Queen Elizabeth’s Lodge, and for the part about High Beech, the Forest was almost wholly made up of pollard hornbeams mixed with holly thickets.  But when the Corporation of London took it over about twenty-five years ago, the topping and lopping, which was a part of the old commoners’ rights, came to an end, and the trees were let to grow.  But I have not seen the place now for many years, except once, when we Leaguers went a pleasuring to High Beech.  I was very much shocked then to see how it was built-over and altered; and the other day we heard that the philistines were going to landscape-garden it.  But what you were saying about the building being stopped and the trees growing is only too good news;—only you know—”

At that point I suddenly remembered Dick’s date, and stopped short rather confused.  The eager weaver didn’t notice my confusion, but said hastily, as if he were almost aware of his breach of good manners, “But, I say, how old are you?”

Dick and the pretty girl both burst out laughing, as if Robert’s conduct were excusable on the grounds of eccentricity; and Dick said amidst his laughter:

“Hold hard, Bob; this questioning of guests won’t do.  Why, much learning is spoiling you.  You remind me of the radical cobblers in the silly old novels, who, according to the authors, were prepared to trample down all good manners in the pursuit of utilitarian knowledge.  The fact is, I begin to think that you have so muddled your head with mathematics, and with grubbing into those idiotic old books about political economy (he he!), that you scarcely know how to behave.  Really, it is about time for you to take to some open-air work, so that you may clear away the cobwebs from your brain.”

The weaver only laughed good-humouredly; and the girl went up to him and patted his cheek and said laughingly, “Poor fellow! he was born so.”

As for me, I was a little puzzled, but I laughed also, partly for company’s sake, and partly with pleasure at their unanxious happiness and good temper; and before Robert could make the excuse to me which he was getting ready, I said:

“But neighbours” (I had caught up that word), “I don’t in the least mind answering questions, when I can do so: ask me as many as you please; it’s fun for me.  I will tell you all about Epping Forest when I was a boy, if you please; and as to my age, I’m not a fine lady, you know, so why shouldn’t I tell you?  I’m hard on fifty-six.”

In spite of the recent lecture on good manners, the weaver could not help giving a long “whew” of astonishment, and the others were so amused by his naïveté that the merriment flitted all over their faces, though for courtesy’s sake they forbore actual laughter; while I looked from one to the other in a puzzled manner, and at last said:

“Tell me, please, what is amiss: you know I want to learn from you.  And please laugh; only tell me.”

Well, they did laugh, and I joined them again, for the above-stated reasons.  But at last the pretty woman said coaxingly—

“Well, well, he is rude, poor fellow! but you see I may as well tell you what he is thinking about: he means that you look rather old for your age.  But surely there need be no wonder in that, since you have been travelling; and clearly from all you have been saying, in unsocial countries.  It has often been said, and no doubt truly, that one ages very quickly if one lives amongst unhappy people.  Also they say that southern England is a good place for keeping good looks.”  She blushed and said: “How old am I, do you think?”

“Well,” quoth I, “I have always been told that a woman is as old as she looks, so without offence or flattery, I should say that you were twenty.”

She laughed merrily, and said, “I am well served out for fishing for compliments, since I have to tell you the truth, to wit, that I am forty-two.”

I stared at her, and drew musical laughter from her again; but I might well stare, for there was not a careful line on her face; her skin was as smooth as ivory, her cheeks full and round, her lips as red as the roses she had brought in; her beautiful arms, which she had bared for her work, firm and well-knit from shoulder to wrist.  She blushed a little under my gaze, though it was clear that she had taken me for a man of eighty; so to pass it off I said—

“Well, you see, the old saw is proved right again, and I ought not to have let you tempt me into asking you a rude question.”

She laughed again, and said: “Well, lads, old and young, I must get to my work now.  We shall be rather busy here presently; and I want to clear it off soon, for I began to read a pretty old book yesterday, and I want to get on with it this morning: so good-bye for the present.”

She waved a hand to us, and stepped lightly down the hall, taking (as Scott says) at least part of the sun from our table as she went.

When she was gone, Dick said “Now guest, won’t you ask a question or two of our friend here?  It is only fair that you should have your turn.”

“I shall be very glad to answer them,” said the weaver.

“If I ask you any questions, sir,” said I, “they will not be very severe; but since I hear that you are a weaver, I should like to ask you something about that craft, as I am—or was—interested in it.”

“Oh,” said he, “I shall not be of much use to you there, I’m afraid.  I only do the most mechanical kind of weaving, and am in fact but a poor craftsman, unlike Dick here.  Then besides the weaving, I do a little with machine printing and composing, though I am little use at the finer kinds of printing; and moreover machine printing is beginning to die out, along with the waning of the plague of book-making, so I have had to turn to other things that I have a taste for, and have taken to mathematics; and also I am writing a sort of antiquarian book about the peaceable and private history, so to say, of the end of the nineteenth century,—more for the sake of giving a picture of the country before the fighting began than for anything else.  That was why I asked you those questions about Epping Forest.  You have rather puzzled me, I confess, though your information was so interesting.  But later on, I hope, we may have some more talk together, when our friend Dick isn’t here.  I know he thinks me rather a grinder, and despises me for not being very deft with my hands: that’s the way nowadays.  From what I have read of the nineteenth century literature (and I have read a good deal), it is clear to me that this is a kind of revenge for the stupidity of that day, which despised everybody who could use his hands.  But Dick, old fellow, Ne quid nimis!  Don’t overdo it!”

“Come now,” said Dick, “am I likely to?  Am I not the most tolerant man in the world?  Am I not quite contented so long as you don’t make me learn mathematics, or go into your new science of æsthetics, and let me do a little practical æsthetics with my gold and steel, and the blowpipe and the nice little hammer?  But, hillo! here comes another questioner for you, my poor guest.  I say, Bob, you must help me to defend him now.”

“Here, Boffin,” he cried out, after a pause; “here we are, if you must have it!”

I looked over my shoulder, and saw something flash and gleam in the sunlight that lay across the hall; so I turned round, and at my ease saw a splendid figure slowly sauntering over the pavement; a man whose surcoat was embroidered most copiously as well as elegantly, so that the sun flashed back from him as if he had been clad in golden armour.  The man himself was tall, dark-haired, and exceedingly handsome, and though his face was no less kindly in expression than that of the others, he moved with that somewhat haughty mien which great beauty is apt to give to both men and women.  He came and sat down at our table with a smiling face, stretching out his long legs and hanging his arm over the chair in the slowly graceful way which tall and well-built people may use without affectation.  He was a man in the prime of life, but looked as happy as a child who has just got a new toy.  He bowed gracefully to me and said—

“I see clearly that you are the guest, of whom Annie has just told me, who have come from some distant country that does not know of us, or our ways of life.  So I daresay you would not mind answering me a few questions; for you see—”

Here Dick broke in: “No, please, Boffin! let it alone for the present.  Of course you want the guest to be happy and comfortable; and how can that be if he has to trouble himself with answering all sorts of questions while he is still confused with the new customs and people about him?  No, no: I am going to take him where he can ask questions himself, and have them answered; that is, to my great-grandfather in Bloomsbury: and I am sure you can’t have anything to say against that.  So instead of bothering, you had much better go out to James Allen’s and get a carriage for me, as I shall drive him up myself; and please tell Jim to let me have the old grey, for I can drive a wherry much better than a carriage.  Jump up, old fellow, and don’t be disappointed; our guest will keep himself for you and your stories.”

I stared at Dick; for I wondered at his speaking to such a dignified-looking personage so familiarly, not to say curtly; for I thought that this Mr. Boffin, in spite of his well-known name out of Dickens, must be at the least a senator of these strange people.  However, he got up and said, “All right, old oar-wearer, whatever you like; this is not one of my busy days; and though” (with a condescending bow to me) “my pleasure of a talk with this learned guest is put off, I admit that he ought to see your worthy kinsman as soon as possible.  Besides, perhaps he will be the better able to answer my questions after his own have been answered.”

And therewith he turned and swung himself out of the hall.

When he was well gone, I said: “Is it wrong to ask what Mr. Boffin is? whose name, by the way, reminds me of many pleasant hours passed in reading Dickens.”

Dick laughed.  “Yes, yes,” said he, “as it does us.  I see you take the allusion.  Of course his real name is not Boffin, but Henry Johnson; we only call him Boffin as a joke, partly because he is a dustman, and partly because he will dress so showily, and get as much gold on him as a baron of the Middle Ages.  As why should he not if he likes? only we are his special friends, you know, so of course we jest with him.”

I held my tongue for some time after that; but Dick went on:

“He is a capital fellow, and you can’t help liking him; but he has a weakness: he will spend his time in writing reactionary novels, and is very proud of getting the local colour right, as he calls it; and as he thinks you come from some forgotten corner of the earth, where people are unhappy, and consequently interesting to a story-teller, he thinks he might get some information out of you.  O, he will be quite straightforward with you, for that matter.  Only for your own comfort beware of him!”

“Well, Dick,” said the weaver, doggedly, “I think his novels are very good.”

“Of course you do,” said Dick; “birds of a feather flock together; mathematics and antiquarian novels stand on much the same footing.  But here he comes again.”

And in effect the Golden Dustman hailed us from the hall-door; so we all got up and went into the porch, before which, with a strong grey horse in the shafts, stood a carriage ready for us which I could not help noticing.  It was light and handy, but had none of that sickening vulgarity which I had known as inseparable from the carriages of our time, especially the “elegant” ones, but was as graceful and pleasant in line as a Wessex waggon.  We got in, Dick and I.  The girls, who had come into the porch to see us off, waved their hands to us; the weaver nodded kindly; the dustman bowed as gracefully as a troubadour; Dick shook the reins, and we were off.

CHAPTER IV: A MARKET BY THE WAY

We turned away from the river at once, and were soon in the main road that runs through Hammersmith.  But I should have had no guess as to where I was, if I had not started from the waterside; for King Street was gone, and the highway ran through wide sunny meadows and garden-like tillage.  The Creek, which we crossed at once, had been rescued from its culvert, and as we went over its pretty bridge we saw its waters, yet swollen by the tide, covered with gay boats of different sizes.  There were houses about, some on the road, some amongst the fields with pleasant lanes leading down to them, and each surrounded by a teeming garden.  They were all pretty in design, and as solid as might be, but countryfied in appearance, like yeomen’s dwellings; some of them of red brick like those by the river, but more of timber and plaster, which were by the necessity of their construction so like mediæval houses of the same materials that I fairly felt as if I were alive in the fourteenth century; a sensation helped out by the costume of the people that we met or passed, in whose dress there was nothing “modern.”  Almost everybody was gaily dressed, but especially the women, who were so well-looking, or even so handsome, that I could scarcely refrain my tongue from calling my companion’s attention to the fact.  Some faces I saw that were thoughtful, and in these I noticed great nobility of expression, but none that had a glimmer of unhappiness, and the greater part (we came upon a good many people) were frankly and openly joyous.

I thought I knew the Broadway by the lie of the roads that still met there.  On the north side of the road was a range of buildings and courts, low, but very handsomely built and ornamented, and in that way forming a great contrast to the unpretentiousness of the houses round about; while above this lower building rose the steep lead-covered roof and the buttresses and higher part of the wall of a great hall, of a splendid and exuberant style of architecture, of which one can say little more than that it seemed to me to embrace the best qualities of the Gothic of northern Europe with those of the Saracenic and Byzantine, though there was no copying of any one of these styles.  On the other, the south side, of the road was an octagonal building with a high roof, not unlike the Baptistry at Florence in outline, except that it was surrounded by a lean-to that clearly made an arcade or cloisters to it: it also was most delicately ornamented.

This whole mass of architecture which we had come upon so suddenly from amidst the pleasant fields was not only exquisitely beautiful in itself, but it bore upon it the expression of such generosity and abundance of life that I was exhilarated to a pitch that I had never yet reached.  I fairly chuckled for pleasure.  My friend seemed to understand it, and sat looking on me with a pleased and affectionate interest.  We had pulled up amongst a crowd of carts, wherein sat handsome healthy-looking people, men, women, and children very gaily dressed, and which were clearly market carts, as they were full of very tempting-looking country produce.

I said, “I need not ask if this is a market, for I see clearly that it is; but what market is it that it is so splendid?  And what is the glorious hall there, and what is the building on the south side?”

“O,” said he, “it is just our Hammersmith market; and I am glad you like it so much, for we are really proud of it.  Of course the hall inside is our winter Mote-House; for in summer we mostly meet in the fields down by the river opposite Barn Elms.  The building on our right hand is our theatre: I hope you like it.”

“I should be a fool if I didn’t,” said I.

He blushed a little as he said: “I am glad of that, too, because I had a hand in it; I made the great doors, which are of damascened bronze.  We will look at them later in the day, perhaps: but we ought to be getting on now.  As to the market, this is not one of our busy days; so we shall do better with it another time, because you will see more people.”

I thanked him, and said: “Are these the regular country people?  What very pretty girls there are amongst them.”

As I spoke, my eye caught the face of a beautiful woman, tall, dark-haired, and white-skinned, dressed in a pretty light-green dress in honour of the season and the hot day, who smiled kindly on me, and more kindly still, I thought on Dick; so I stopped a minute, but presently went on:

“I ask because I do not see any of the country-looking people I should have expected to see at a market—I mean selling things there.”

“I don’t understand,” said he, “what kind of people you would expect to see; nor quite what you mean by ‘country’ people.  These are the neighbours, and that like they run in the Thames valley.  There are parts of these islands which are rougher and rainier than we are here, and there people are rougher in their dress; and they themselves are tougher and more hard-bitten than we are to look at.  But some people like their looks better than ours; they say they have more character in them—that’s the word.  Well, it’s a matter of taste.—Anyhow, the cross between us and them generally turns out well,” added he, thoughtfully.

I heard him, though my eyes were turned away from him, for that pretty girl was just disappearing through the gate with her big basket of early peas, and I felt that disappointed kind of feeling which overtakes one when one has seen an interesting or lovely face in the streets which one is never likely to see again; and I was silent a little.  At last I said: “What I mean is, that I haven’t seen any poor people about—not one.”

He knit his brows, looked puzzled, and said: “No, naturally; if anybody is poorly, he is likely to be within doors, or at best crawling about the garden: but I don’t know of any one sick at present.  Why should you expect to see poorly people on the road?”

“No, no,” I said; “I don’t mean sick people.  I mean poor people, you know; rough people.”

“No,” said he, smiling merrily, “I really do not know.  The fact is, you must come along quick to my great-grandfather, who will understand you better than I do.  Come on, Greylocks!”  Therewith he shook the reins, and we jogged along merrily eastward.