Maciej Makarewicz

Atlantycka Konspiracja

***

© Maciej Makarewicz, 2017

Na poczcie głosowej Rory’ego Fallona, specjalisty od dawnej kartografii i agenta wywiadu, wstrząsającą wiadomość nagrywa Dom João z lizbońskiego archiwum. Jego słowa zaprowadzą Fallona do świata tajnych map, które od pięciu wieków nie ujrzały światła dziennego, oraz do intrygi związanej ze świętą relikwią i spadkobiercami zakonu templariuszy. Jej ujawnienie wyznaczy ludzkości nowy, niebezpieczny kurs. „AK” to połączenie akcji i historii, która sprawiła, że obraz Ziemi należało wyrysować od nowa.

ISBN 978-83-8126-175-3

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

ATLANTYCKA KONSPIRACJA

MACIEJ MAKAREWICZ

Copyright © 2015—2017 by Maciej Makarewicz

Prawa do powieści: Maciej Makarewicz

Kontakt: makarewicz.mac@gmail.com

Projekt okładki: Damian Makarewicz

Kontakt: damianmakarewicz@gmail.com

Podziękowania

Powieściopisarstwo jest wspaniałe, lecz wymaga wielu wyrzeczeń. Wymaga czasu, wymaga cierpliwości, a także niewyobrażalnych pokładów samozaparcia, pozwalających na oparcie się tak licznym pokusom. Tym, co czyni to przedsięwzięcie jeszcze trudniejszym, jest bez wątpienia fakt, że swą walkę ze słowem w 90% pisarz toczy samotnie. A jednak pozostaje to 10%, bez których żadna książka nigdy by nie powstała. Dla „Atlantyckiej Konspiracji” jesteście nimi Wy, Drodzy Przyjaciele.

Na pierwszym miejscu nie mógłbym wymienić nikogo innego niż tylko kobietę najcudowniejszą z cudownych, najmądrzejszą z mądrych i najpiękniejszą z pięknych, która przez cały etap pracy nad powieścią była mi nieocenionym wsparciem, zaopatrywała mnie w niezliczone sugestie — zawsze trafne i właściwe — oraz podtrzymywała mnie na duchu i skutecznie motywowała. Basiu, dziękuję Ci z całego serca za to, że świat dzielony z Tobą nie ma żadnych granic.

Dziękuję również Wam wspaniałe towarzyszki, Katarzyno i Natalio, oraz wspaniali towarzysze, Damianie i Jakubie (kolejność alfabetyczna) za wszystko, co uczyniliście, by „Atlantycka Konspiracja” opuściła plik tekstowy na laptopie. Jestem Wam wdzięczny za podjęcie się zadania (bo przecież nie zaszczytu) bycia pierwszymi recenzentami i korektorami powieści.

Na osobne podziękowania zasługuje Jim Sieboldt, który bezinteresownie podzielił się ze mną swoją niewiarygodną kolekcją starych map. Życzę nam obydwu, abyś kiedyś mógł przeczytać te słowa po angielsku. Pozostali, którym również wiele zawdzięczam, wiedzcie, że choć nie wymieniam Was z imienia, jesteście dla mnie ważni.

Wdzięczny za Waszą pomoc informuję, że biorę na siebie każdy błąd i każdą nieścisłość, która pojawi się w treści powieści.

***

RODZICOM

Za wszystko to, o czym wiem

i za to, czego nigdy się nie dowiem

***

„Jak gdyby nazwa drewna, które barwi tkaniny znaczyła więcej niż drewno, które zabarwiło zbawienne sakramenty krwią Chrystusa.”

João de Barros (1496—1570)

portugalski historyk, faktor Domu Indii

***

Już tam wypływa z Belému przystani,

Statek, co leki na tę klęskę niesie,

Nieświadom, iż cię wiedzie po otchłani,

Wielki Pacheco, Luzów Achillesie!

Jękła łódź krzywa, kiedyś stanął na niej,

Wrzący ocean pod twą stopą gnie się,

Gdy pod ciężarem statek w całym zrębie,

Tak nadzwyczajnie wrył się w morskie głębie.”

Luís Vaz de Camões (1524—1580)

portugalski wieszcz narodowy, autor „Luzjad”

PROLOG

Bryzowy wiatr, wiejący od stoków amfiteatralnego miasta w kierunku wód bezkresnego morza, był o brzasku tak porywisty, że białe mewy — codzienni konkwistadorzy nieba nad zachodnią Lizboną — nie starały się nawet wzbijać w przestworza. Odpowiadające za trzepot ich skrzydeł mięśnie, osadzone na lekkich, pneumatycznych kościach, i tak poddawałyby się bezustannym podmuchom wiatru.

Duarte chętnie poszedłby o zakład, że każda z mew, które spacerowały teraz po porcie w poszukiwaniu osłoniętych przytulisk, co najmniej raz w przeszłości podejmowała staranie, by spróbować szybowania pod wiatr — zapewne z beznadziejnym skutkiem. Impuls, który dziś nakazywał tym ptakom pozostać na ziemi, nie był zatem instynktem wrodzonym, a opierał na praktycznym eksperymencie.

To samo, co mew i wiatru, tyczyło się ludzi i wody. Mądrość przysługiwała tym, którzy na morzu doświadczyli najwięcej: nie tylko tymczasowych, pospolitych niedyspozycji zwanych potocznie dolegliwościami morskimi, przez które dzień, dwa, góra trzy, nieszczęśnik porzygał za burtę i pogorączkował, po czym z wolna wracał do zdrowia. Na wzburzonych wodach Duarte stawiał opór czemuś więcej: paszczom sztormowych fal, tak olbrzymim, że w całości połykały kadłuby, a także szkorbutowi — śmiercionośnemu choróbstwu, odbierającemu wraz z każdym wypadającym zębem, sił do refowania żagli, brasowania rei i wypompowywania wody z pokładu.

Szło o doświadczenie.

Matkę wszechrzeczy.

Duarte zbliżył się na odległość dwudziestu pięciu łokci do kamiennych murów kaplicy Restelo na nabrzeżu rzeki Tag. Chodziły słuchy, że lada dzień ta skromna świątynia zostanie wyburzona, by pozyskać grunty pod okazalszy klasztor w podzięce za chlubną wyprawę Luzytanów sprzed dwóch lat. Król Manuel planował przeznaczyć go zarazem na rodowe mauzoleum dla dynastii Aviz, która od prawie stu dwudziestu lat władała krajem. Budowę umyślił sfinansować samym złotem, od którego skarbiec ponoć pękał w szwach.

Gwarna ceremonia mszalna, z którą monarcha odprawiał Drugą Armadę Indyjską przed wypłynięciem na otwarte wody Atlantyku, dobiegła końca i w porcie Restelo zapanował harmider. Mijały go tuziny marynarzy, którzy na morzu mieli dzielić z nim los — wśród nich ci rekrutowani z najgorszego sortu złoczyńców, zwolnionych z więzień i uwolnionych od wyroków w zamian za wierną służbę państwu. O ich ciała mieli zatroszczyć się cyrulicy, a o dusze — kapelani.

Głową kampanii pierwotnie wyznaczony był admirał, który miesiące temu w glorii, acz z nędzną pozostałością floty wyniszczonej przez bitwy, zarazy i sztormy, powrócił z wyprawy, która osiągnęła to, do czego Portugalczycy dążyli od dawna — przetarła szlak morski przez południowy przylądek Afryki do indyjskich królestw opisywanych przez weneckiego handlarza Marco Polo. Jak relacjonował tenże admirał, ziemie na dalekim wschodzie rzeczywiście pachniały przyprawami: pieprzem, szafranem, wanilią i cynamonem.

Zwykło się sądzić — i Duarte tę wiarę podzielał w praktyce — że propozycje wielmożnego monarchy zawsze akceptowało się z zaszczytem, nigdy zaś odrzucało. Chyba, że na imię ci Vasco da Gama i właśnie spełniłeś odwieczny sen europejskich narodów.

Vasco da Gama potrzebował wytchnienia od morza. Jego statek flagowy, karaka São Gabriel, był w opłakanym stanie, a admirał uparł się podobno, że za nic nie wsiadłby na pokład innego niż ten, który szczęśliwie doprowadził go z Indii z powrotem do ojczyzny. Nikt nigdy nie spytał wprost, ale Duarte domyślał się, że prawda mogła być zgoła inna: mimo upływu dwóch lat Vasco nie pogodził się ze śmiercią ukochanego brata Paulo, który nie doczekał triumfalnego wpłynięcia do lizbońskiego portu, odchodząc z doczesnego świata w chorobie podczas ostatniego przystanku na Azorach.

Wieczny odpoczynek racz mu dać Panie.

Admirał odrzucił więc ofertę króla, lecz przystał na prośbę, by opierając się na własnych praktykach, skalkulował koszty, nakreślił mapy i wskazał na nich szlaki kabotażowe, wyposażył statki oraz opracował roteiros, czyli locje — księgi morskie uzupełniające mapy o informacje zapewniające bezpieczną żeglugę: o warunkach pogodowych, prądach, pływach, wiatrach i zalodzeniach, ukształtowaniu dna, przychylności mieszkańców, obecności piratów, lokalnych cenach i walutach, miejscach pozyskiwania wody do picia, godzinach pracy instytucji portowych i handlowych, czy charakterystycznych elementach topografii wzdłuż wybrzeża — tworach i natury, i ręki człowieka — które pozwalały skutecznie orientować się w położeniu. Następnie król polecił Vascowi, aby ten rozsiadł się w fotelu i spokojnie nadzorował nowe przedsięwzięcie z lizbońskiego Domu Indii.

Na kapitana-majora, dowodzącego flotą na morzu król Manuel desygnował trzydziestotrzyletniego Pedra Cabrala, w którym Duarte widział raczej targanego ambicją rycerza, aniżeli nawigatora. Brakowało mu doświadczenia i obycia z oceanem. Jednak Duarte snuł przypuszczenia, skąd wzięła się taka, a nie inna nominacja władcy: kapitan-major należał wszakże do kawalerskiego zakonu o starych, sięgających średniowiecza tradycjach, którego gubernatorem był sam Manuel. Jako królewski poddany, a zarazem niższy rangą konfrater, Pedro Cabral gwarantował swą lojalność podwójnie.

Tysiąc pięciuset marynarzy, którzy wezmą udział w wyprawie, sformowało szeregi, a w ich pierwszych, honorowych rzędach, naprzeciw swych zakotwiczonych w porcie Restelo statków, na których masztach wkrótce zatrzepocą wymalowane na żaglach, karmazynowe krzyże, ustawili się kapitanowie. Duarte także stanął we wskazanym miejscu w drugim szeregu, za plecami swego kapitana.

Spojrzał w lewo, gdzie mury eremickiego kościoła opuszczało dwóch dystyngowanych i budzących szacunek mężów. Pierwszy, trzydziestoletni, był wysoki, o muskularnych ramionach oraz o lekko kręconych włosach, na które wkładano właśnie wysadzaną perłami złotą koronę. Majestatycznie dzierżył w dłoniach berło i chryzelefantynowy krucyfiks. Drugi, dziesięć lat starszy, był niższy, ale wysoko trzymał głowę. Nosił długą, gęstą i przyprószoną siwizną brodę.

Król Manuel z dynastii Aviz i admirał Vasco da Gama serdecznie ściskali dłoń każdemu kapitanowi z osobna, począwszy od Pedra Álvaresa Cabrala i wice-kapitana Sancha z Tovar. Potem podeszli do zasłużonego Bartolomeu Díasa, który pierwszy opłynął Przylądek Nadziei, obwołując go wtenczas Przylądkiem Burzowym.

Widok weterana oceanów obudził w Duartem dramatyczne wspomnienia sprzed dekady, gdy wysłany przez ówczesnego króla, badał wschodnie wybrzeże Afryki, szacując szerokość geograficzną terytoriów zajmowanych przez koronę portugalską. Rozpętał się wtedy silny sztorm — ani nigdy wcześniej, ani nigdy potem nie musiał mierzyć się z tak diabolicznym. Karawela, którą płynął, została zniesiona na kamienistą mieliznę wyspy, którą zwano Książęcą, a potem roztrzaskała się o podwodną skałę. Duarte pamiętał wstrząs, który wówczas nastąpił, i panikę spowodowaną wywracającym się kadłubem. Wraz z załogą znalazł się za burtą w chłodnym oceanie. Nie pamiętał, ile czasu dryfował, wspierając się tylko na kawałku masztu. Wyziębiony, cudem dopłynął do brzegu, skąd miejscowi przewieźli go do pałacu gubernatora. Jak mu potem obwieszczono, leżał we śnie obłożnie chory przez cztery dni i cztery noce. Jego stan pogarszał się z każdą dobą. Właściwie otarł się o śmierć. Lecz miłościwy Bóg chciał, że dobry Bartolomeu Días, zacisnąwszy pętlę wokół Czarnego Lądu, wracał do domu akurat przez Wyspę Książęcą i potrzebował uzupełnić tam prowiant. Dowiedziawszy się o Duartem, otoczył go braterską opieką. Dotransportował go do portu Restelo, skąd zabrano go do lizbońskiego szpitala, gdzie odzyskał zdrowie.

Díasowi zawdzięczał życie.

Kolejni kapitanowie dostępowali tymczasem zaszczytu odebrania pozdrowień od monarchy i admirała. Jeden po drugim, wypowiadając swe nazwisko, potwierdzali zdecydowanie co do wzięcia udziału w wyprawie: Diogo Días — brat Bartolomeu, Luís Pires, Vasco z Ataíde, Nuno Leitão z Cunhów, Simão de Miranda, Aires Gomes z Silvów, Simão z Pinów — wszyscy, stojąc na baczność, salutowali.

Manuel i Vasco da Gama zbliżyli się do przedostatniego kapitana. Wetknąwszy mu w prawą garść krucyfiks i uścisnąwszy lewą, usłyszeli artykułowane donośnym i pełnym gorliwości głosem słowa, które dosięgły również uszu Duartego: „Kapitan Nicolau Coelho, z błogosławieństwem Chrystusa, Jego Kościoła i Zakonu Chrystusowego melduje wolę uczestniczenia w wyprawie do Indii. Przysięgam na święty krzyż walczyć z wszelkimi niebezpieczeństwami wody, ognia, ziemi, powietrza i miecza, które zostaną na mnie zesłane. Ślubuję przysparzać chwałę i honor Portugalii, którą Bóg nasz Pan w swym miłosierdziu uczynił wielką. Niech raczy sprawić, bym nigdy godności nie utracił i imienia Jego ani twego, panie, nie splamił”.

Ów człowiek morza, szanowany przez marynarzy kamratów za nos wrażliwy na nadchodzące burze, był na statkach niczym wyrocznia. Jawnie przyczynił się do powodzenia wyprawy Vasca da Gamy. Kiedy dowodzona przez niego karawela dobijała do Lizbony, statek flagowy Vasca cały czas błąkał się po oceanie, konfrontując się ze sztormami. Coelho uprzedził admirała aż o kilkanaście dni!

Duarte znowuż łypnął przez lewe ramię. Król Manuel, wkraczając tym razem poza pierwszy szereg, życzył łask Gasparowi da Gama, urodzonemu gdzieś w Polsce żydowskiemu awanturnikowi, którego Vasco sprowadził z Indii, by służył Portugalczykom obeznaniem swym w historii, dialektach, geografii i obyczajach wschodnich lądów. Duarte pamiętał, że gdy Gaspar przybył do Lizbony na pokładzie flagowego São Gabriel, z miejsca wzbudził zainteresowanie społeczności miasta egzotyczną aparycją — ubrany był wówczas w biały turban i nosił długą po pępek, perłową brodę. Później został ochrzczony nazwiskiem da Gama (sam Vasco nalegał, by być mu ojcem chrzestnym) oraz imieniem Gaspar — po mędrcu, który przybył do żłobu Jezusa Chrystusa ze wschodu. Wkradł się w łaski samego monarchy, a ten uczynił go kawalerem królewskiego dworu, oferując mu dach na głową w Pałacu Ribeira w samym sercu miasta oraz pensję za dzielenie się barwnymi opowieściami rodem z Orientu.

Pierwszy szereg zamykał kapitan małego statku zaopatrzeniowego, wyznaczonego do transportu zapasów. Król Manuel i Vasco da Gama podeszli do niego i obydwaj chwycili go za dłonie.

— Ja, kapitan Gaspar de Lemos, ku chwale Jezusa Chrystusa, Królestwa Portugalii i Zakonu Chrystusowego, melduje wolę uczestniczenia w wyprawie — wyrzekł postawny mąż, stojący przed nim.

— Niech dobry Bóg was prowadzi i pozwoli wam pomyślnie zakończyć tę podróż w Jego służbie — odparł Manuel, po czym wychylając się za plecy mężczyzny w kierunku Duartego, dopowiedział: — Kapitanie, opiekuj się na oceanach mym dobrym kosmografem.

Wymieniwszy porozumiewawcze spojrzenie, obydwaj — król i Duarte — zadarli subtelnie kąciki ust. Jego prawdziwe nazwisko nie figurowało na listach członków załogi, gdyż święta misja, która została mu powierzona, miała odbywać się w najściślejszym sekrecie. O tym, że to Duarte będzie faktycznym kapitanem swego statku i że wolno mu będzie odmówić posłuszeństwa nawet wobec kapitana-majora, król powiadomił przezornie dowódców, aby ci nie wznieśli przeciw niemu buntu i nie skazali go na chłostę za niesubordynację.

Odprawa zakończyła się, a marynarze, niewolnicy i pracownicy portowi w Restelo wnieśli na dziesięć karak i trzy karawele ostatnie sztuki oręża oraz skrzynie z konserwowaną żywnością: sucharami, owocami, kwaszonymi warzywami, serami, suszonym i osolonym mięsem. Po trapach wtoczono beczki z winem. Na pokład statku, na którym wypływał Duarte załadowano ich najwięcej.

Otwierał się nowy rozdział najświetniejszego przedsięwzięcia w historii żeglugi. Duarte zbyt wiele przeżył, by teraz łudzić się, że wszyscy ci śmiałkowie, którzy krzątali się przy statkach, za rok, może dwa, powrócą cali i zdrowi do Lizbony. Ilu z nich rozstanie się z życiem, odchodząc na wieczną wachtę? Ile statków — każdy z wyrzeźbioną figurą świętego patrona na dziobie — zostanie poświęconych ku chwale Chrystusa, Portugalii i Zakonu Chrystusowego?

Jednakże nie tylko wielce bystry król, lecz również krąg ludzi, którzy służyli mu sugestią, uznali grę za wartą świeczki — i to z licznych powodów. Naturalnie, za nadrzędny cel, od którego nazwę wzięła nazwa armady, obrano Indie, a precyzyjniej rzecz ujmując — wynegocjowanie w świecie Orientu lukratywnych kontraktów i powołanie tam faktorii, koncentrujących handel przyprawami, tkaninami, kruszcami i ceramiką w rękach Portugalczyków, a nie mauretańskich kupców z Lewantu. Żaden z doradców króla nie wątpił, że to szlak przez oceany — a nie lądowy śladami Arabów i Marca Polo — należało dalekowzrocznie uznać za strategiczny. Statki mogły zabrać na pokłady o wiele większe ładunki i mimo że musiały okrążyć Afrykę, poruszały się znacznie szybciej niż wielbłądzie karawany.

Również Duarte prorokował podczas ostatnich gorączkowych dyskusji w Pałacu Ribeira, że trwałe zaznaczenie obecności na Dalekim Wschodzie przez nawiązanie kontaktów z tubylcami oraz budowę fortów i portów przeładunkowych, uczyniłoby z Lizbony pionierską metropolię. Dominacja w sprowadzaniu azjatyckich towarów do Europy, bez wątpienia ozłociłaby Lizbonę, co uwodniły zyski ze sprzedaży garści przypraw i korzeni przywiezionych przez admirała Vasca. Co prawda dziś konkurencję cały czas stanowiły republiki Italii, zwłaszcza Wenecja, Genua i Toskania, które skupiły w swych portach prawie cały handel śródziemnomorski z Konstantynopolem — podbitym pół wieku temu przez Turków — oraz miastami arabskimi, aczkolwiek ich problem polegał na braku wiedzy o tym, co wiedzieli Portugalczycy: że do Indii dawało się dopłynąć morzem.

I oby takowoż pozostało. Jak najdłużej.

Arabowie — z nimi wiązał się drugi cel. Rozkaz króla był klarowny i kategoryczny: zadać tym dotychczasowym monopolistom w świecie orientalnego handlu cios, który zraniłby ich dumę. Nikt nie wątpił, iż Manuelowi, tęskniącemu w duchu za gasnącą ideą krucjat, nie chodziło tylko o interesy. Wymodlił u Stwórcy opatrzność, która miała towarzyszyć rycerzom na statkach w nawracaniu lub uśmiercaniu wyznawców Islamu oraz stawianiu pierwszego kroku w szaleńczym, długofalowym dążeniu do wyzwolenia kolebki zbawienia, świętego miasta Jerozolima. Władca sądził, że Portugalia powstała dzięki krucjatom, więc miała moralny obowiązek walczyć z niewiernymi — nawet w najdalszych zakątkach świata. Stąd proporce i flagi krzyżowców, łopoczące majestatycznie przy bocianich gniazdach.

Trzeci cel wypłynięcia armady powierzono braciom Días. Duarte żałował w sercu, że i tym razem nie dotrą oni do Indii. Jak nikt inny Bartolomeu zwyczajnie na to zasługiwał. Zamiast tego, on wraz z wiernym mu Diogo, po opłynięciu Przylądka Nadziei, odłączą się i spenetrują wschodnie wybrzeże Afryki w poszukiwaniu miasta Sofala, na temat którego szerzyły się plotki, opiewające bogate kopalnie złota. Był to niewątpliwy kaprys króla, ale Duarte musiał przyznać, że on też pozostawał pod wrażeniem wizji roztaczanych przez murzyńskich niewolników o podziemnym, złotym mieście. Ciekawe, czy którykolwiek z nich ujrzał wysławiany przepych na własne oczy.

Wbrew temu, z czym obeznała się większość marynarzy, istniał również czwarty, objęty ścisłą tajemnicą cel wyprawy. Między sobą dzielili go najgodniejsi zaufania doradcy króla Manuela w sprawach polityki kolonialnej: Vasco da Gama, Pedro Álvares Cabral, Nicolau Coelho, Gaspar da Gama oraz on. Głównie o tym obradowali przez ostatnie tygodnie na lizbońskim dworze, opierając się na opracowywanych przez Duartego szkicach map. On sam przeczuwał, że aneksja i kolonizacja tego zielonego skrawka lądu przyniesie w przyszłości Portugalczykom wiele owoców, dlatego cieszył się, że i ten pomysł udało się przeforsować — i to stosunkiem sześć do zera.

Jeśli mapy, które wyrysował, nie zawierały błędów matematycznych, Lizbona wkrótce obwieści Europie odkrycie nowego świata za Oceanem Atlantyckim, należącego się prawnie Królestwu Portugalii — świata, o którym Duarte wiedział o wiele więcej niż inni.

Każdy z kapitanów był świadomy, że Manuelowi zależało na kontynuowaniu dzieła, któremu podwaliny dał ukochany dziad, infant Henryk Żeglarz. Uparcie dążył więc do odkrywania nowych wysp i lądów, do anektowania dla korony tych, które dały się anektować, oraz do zawiązywania obiecujących sojuszy politycznych i gospodarczych. A przy tym wszystkim — do niesienia na pogańskie krainy ewangelii. Swych żeglarzy częstokroć nazywał armią nowych apostołów. Jednak podczas gdy Piotr, Paweł, Jan, obydwaj Jakubowie, Andrzej, Filip, Tomasz czy Maciej po Zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa rozpierzchli się po basenie Morza Śródziemnego, apostołom króla Manuela polecono wzniecić iskrę chrześcijaństwa na bez wątpienia większym obszarze: świata w całej jego rozciągłości.

Nieść ewangelię Jezusa Chrystusa, Duarte powtórzył niemo swą myśl. Przed nim leżała ostatnia, bardzo masywna szkatuła z żelaznym okuciem i kłódką. Zawołał dwóch młodych tragarzy błąkających się bezczynnie, chociaż gdyby nie waga skrzynki, przewyższająca wagę samego ładunku, wolałby uporać się z nią samodzielnie.

Jak ten, który dźwigał owo brzemię przed nim, pomyślał.

— Proszę ostrożnie, chłopcy — odezwał się do pachołków.

Wspólnymi siłami wtaszczyli ciężki kufer na pokład po drewnianym trapie, rozrzuconym między burtą, a nabrzeżem portowym Restelo, a później wnieśli go do kajuty zastępcy kapitana statku zaopatrzeniowego, która znajdowała się bezpośrednio pod mostkiem.

— Odłóżmy to tu — wskazał uprzątniętą uprzednio przestrzeń pod bulajem, pomiędzy dębowym sekretarzykiem, a koją sypialną.

Nakrywszy szkatułę suknem utkanym na Maderze, Duarte spojrzał na nią, po czym oddelegował pomagierów. Ci odeszli bez nakazanego etykietą skinięcia głową. A niechże, westchnął. Gdyby ci młodzieńcy wiedzieli, cóż za skarb czaił się we wnętrzu kufra, który targali, kłanialiby mu się w pas. Na tę myśl, wykonał znak krzyża.

Jednakże ci młodzieńcy nie mieli skąd tego wiedzieć — ani oni, ani szeregowi marynarze, ani nawet kapitanowie trzynastu karak i karawel w armadzie, która lada moment miała wypłynąć przez oceany po indyjskie bogactwa. Jego pewność bazowała na twardym fundamencie: nikt nie zdradził im najściślejszego sekretu tożsamego z piątym celem wyprawy Pedra Álvaresa Cabrala. Duarte nie wątpił w to, bowiem Manuel z dynastii Aviz, wielce szczęśliwy król Portugalii, Algarve i ziem za morzem, w konspirację nie wtajemniczył nawet wszystkich członków swego pięcioosobowego, zaufanego kręgu.

Nawet nie czterech, ani trzech, ani dwóch.

Jednego. Jego, Duartego Pacheco Pereirę.

Jakieś pół godziny później napięły się skrzyżowane liny takielunków, podniesiono kotwicę, a z nabrzeżnych armat wystrzeliła pożegnalna salwa. Na barkach kosmografa spoczęła przyszłość.

Część 1

Rozdział 1

Dom João czuł w gnatach każde z siedemdziesięciu siedmiu lat, lecz wiedział, że powinien się spieszyć. Przemknął przez zadaszony przesmyk pomiędzy krużgankami, wyłożony kaflami azulejos, które dawno straciły połysk. Ściskając kruczoczarny pasek od militarnego plecaka, obwiązał nim przegub, tak, aby poczuć bliską więź z poszukiwanym od wieków kluczem do rozszyfrowania zagadki.

Wspierając się laską, dotarł na Wielki Krużganek, przeciął go wszerz i dostąpił do muru. Przedtem drzwi pozostawił otwarte, toteż pchnął tylko dębowe skrzydło i wszedł do środka. Kamienne schody wiodły na Taras Woskowy, z którego rozpościerał się rozległy widok na zabudowania zamkowo-klasztorne. Niegdyś, w piekącym słońcu, suszono nań plastry wosku. João pomyślał, że także on wdrapał się tu za potrzebą wyeksponowania się na światło solarne, tego wieczoru intensywniej obijane przez będący w pełni księżyc.

Rozpiął suwaki w wysłużonym plecaku. Wyjąwszy z niego skórzany, zabezpieczający przed wpływem warunków pogodowych, skoroszyt, odemknął zatrzaski. Naumyślnie nie zweryfikował zawartości przy marszandzie, gdyż ten wiekopomny moment zdecydowany był celebrować samotnie. Nie potrzebował zresztą tego czynić, bo dzięki wieloletnim interesom, poznał ów mężczyznę na tyle, by nabrać pewności, iż był on człowiekiem honoru. Darzyli się wzajemnym zaufaniem. Jeśli któryś coś obiecywał, to się stawało, kropka. Wystarczało ustne zapewnienie, które oczywiście miało swą cenę.

Przed chwilą pożegnał marszanda aktówką.

Z dwudziestoma tysiącami euro w gotówce.

João włożył dłoń do skoroszytu, oprawionego w skórę kozłową z ręcznie złoconą bordiurą, wydobywając ze środka pięćsetletni manuskrypt. Wzdrygnął się i chwycił głębszy oddech. Jego oczy gorzały, a lewą pierś rozpalał żar podniecenia natrafieniem w końcu na obiecujący ślad tego, co od tak dawna tropili — on i wielu przed nim, którzy przez wieki przekazywali uporczywie tajemnicę z nadzieją, że gdzieś kiedyś nastąpi przełom. Czyżby właśnie następował?

Począł wertować. Mimo że połowa pagin pozostawała nadgryziona zębem czasu, João z marszu rozpoznał skrupulatną kaligrafię. Bóg mu świadkiem, iż posiadłszy wiedzę, ile zaginiony manuskrypt przeszedł, spodziewał się zastać go w o wiele gorszym stanie.

Wyrywkową lekturę przerwały mu głosy, które z daleka wychwycił uchem. Najpierw sądził, że pochodziły od marszanda, polecającego odźwiernemu otwarcie wyjścia — co João nakazał był tamtemu — lecz po chwili spostrzegł sylwetkę z walizką nadal spacerującą ku Bramie Słońca. Za murami dopatrzył się za to trzeciego mężczyzny, wybudzającego stróża z drzemki. Był to zapewne zabłąkany turysta, który zaraz doczyta na oznakowaniu, że kompleks otworzy swe zakamarki dla zwiedzających punkt dziewiąta. Za dziesięć godzin i pięć minut, stwierdził, zerknąwszy na kieszeniowy zegarek.

Staruszek powtórnie powlókł spojrzeniem po wiekowym manuskrypcie. Marszand wyznał mu, że nabył go za dosłownie garść centów od syna operatora koparki, który przed dekadą budował stację lizbońskiego metra Terreiro do Paço przy Praça do Comercio — Placu Handlowym. João od razu skojarzył, że na powierzchni, którą współcześnie zajmowała owa agora, stał ongiś Pałac Królewski Ribeira. Późnogotycki, z kunsztownym wzbogaceniem o ornamentykę manuelińską, należał do najelegantszych budowli w państwie — a zarazem najważniejszych, co w przyszłości miały udowodnić dzieje.

Poza rezydencją władcy, Pałac Ribeira mieścił bowiem również siedziby wielu królewskich instytucji, w tym Casa da Índia, gdzie przechowywano archiwa, rejestry i relacje dotyczące Portugalskiego Imperium Kolonialnego. Straszliwe trzęsienie ziemi i następujące po nim tsunami z 1755 roku, które obróciły w perzynę śródmiejskie dzielnice Lizbony, doszczętnie zniszczyły również Pałac Ribeira. Jeżeli zatem opowieść marszanda to nie bujda i manuskrypt faktycznie wygrzebano podczas wykopalisk w dwudziestym pierwszym wieku, musiał on spędzić w ziemi mniej więcej dwieście pięćdziesiąt lat.

João przymknął oczy i odpłynął myślami. Jeszcze sześć miesięcy temu częściej przebywał w tym miejscu, nie tylko dlatego, że należało to do obowiązków piastowanego przezeń urzędu. Ostatnimi czasy rezygnował ze wszystkiego, co wcześniej darzył względami i do czego był przywiązany. Najgorsze, że choć znał przyczynę swych bolączek, nijak nie potrafił z nią walczyć. Mimo świadomości, że topienie robaka w winie stanowiło fatalną drogę donikąd, uporczywie trwał tym w dewastującym samopogrążaniu się. Dopadały go chroniczne zasłabnięcia, zapominał o istotnych rzeczach i powoli przestawał rozpoznawać twarze znajomych. Plątał się. Czy wszystko to na pewno zamykało się konsekwencjach sięgania po kieliszek?

Czy też może pogłębiała się mu depresja? Albo demencja?

Jednego był pewien: dzierżył w ręku wyborny powód, żeby wreszcie wziąć się w garść. By odżyć. Kto wie, czy nie po raz ostatni.

Jeszcze raz zebrał myśli, łapiąc się na tym, że błądząc w nich, non stop bezwiednie wertował zramolały rękopis. Cofnął o dziewięć kartek, lecz zaraz na nowo oderwały go odgłosy spod Bramy Słońca. Marszand, zbliżywszy się do budki stróża, pukał w szybę. Reagując na to, odźwierny wygramolił się ze swego ciasnego lokum i ujmując wiszący na haczyku pęk kluczy otwarł nimi przed gościem furtkę dla pieszych. Obok wędrowiec bezustannie zapoznawał się z planszą z informacjami na temat zabytku z listy dziedzictwa UNESCO. Nagle, kiedy bramka uchyliła się, turysta energicznie sięgnął pod kurtkę.

Obserwujący to wszystko z Tarasu Woskowego, João wydarł płuca w krzyku, gdy tylko dostrzegł połyskujący w świetle księżyca pistolet. Jego ostrzeżenie do uszu druhów nadeszło zbyt późno.

Domniemany turysta, który niewątpliwie okazał się nim nie być, wystrzelił dwukrotnie i obie ludzkie sylwetki wnet osunęły się na glebę, orając w drgawkach błoto. Wykorzystując klucze, które szczęknęły, upadając przy marszandzie, zamknął bramę. Sprawdził kłódkę, aby być pewnym, że nikt tamtędy nie czmychnie. Ignorując martwe ciała, skierował wzrok na donżon z Tarasem Woskowym w poszukiwaniu źródła wrzasku i od razu ruszył w stronę krużganków.

Dom João poczuł się niczym potencjalna ofiara, która spojrzała w oczy drapieżnikowi. Został namierzony. Tylko przez kogo? I dlaczego? Sparaliżowała go myśl, że to on był celem — a może… nie do końca on. Czy to, że skrytobójca pojawił się akurat tu i akurat teraz, mogło nie wiązać się z kluczem do tajemnicy, a okazać się przypadkowym włamaniem z mordem? Nie znalazł w swym umyśle żadnego argumentu, który by to potwierdzał, i któremu dałby wiarę.

Prawda pozostawała dlań przerażająca — obcy przyszedł tu po to samo, po co przyszedł on: instrukcję pozostawioną przez Du… Wyciszył swe dociekania, łypnąwszy machinalnie na otwartą ostatnią kartę manuskryptu. Zamiast zakończenia rozdziału, rękopis zawierał powtórnie wstęp, tyle że ze specjalną dedykacją dla monarchy. Dom João bezzwłocznie nakierował treść na świetlistą tarczę księżycową. Na sam widok sekwencji ledwie rozpoznawalnych znaków, rozciągających się horyzontalnie, dopadł go silny skurcz kiszek.

Wersety. Jak w testamencie przekazanym mu przez konfratra, który wyznaczył go na swego sukcesora. Pokrywało się to więc z tradycją ustną krążącą w zakonie od przeszło pięciu wieków. Pod dedykacją, według tegoż przekazu, spisano klucz do rozszyfrowania sekretu. Jego poszukiwali wszyscy ci dawni mężowie, którzy — gdyby żyli — zapewne dziś uznaliby go za swego haniebnego następcę.

Jednakże żaden z nich nie był tak blisko nigdy. Przenigdy.

Jakoś musiał przetrwać ten wieczór, tę noc i najbliższe dni.

Pospieszany umykającym czasem, w przypływie bezradności, Dom João bezwłocznie chwycił za telefon i wykręcił numer, który pierwszy nasunął mu się w myślach. Czekał, a sekundy dłużyły się w nieskończoność. Po ósmym sygnale, włączyła się poczta głosowa.

— Przepraszam… że cię angażuję, ale potrzebuję pomocy. Grozi mi niebezpieczeństwo, ale proszę, byś za nic nie wzywał policji. Powierzam ci szczęśliwą tajemnicę, która… — umilkł w pół zdania.

Chciał kontynuować i wytężył ku temu wzrok, unosząc cały czas pod światło odseparowaną z manuskryptu kartę. Jakość akurat tego pergaminu pozostawiała wiele do życzenia. Wiersz nie dawał się odczytać ze względu na plamy wilgoci. Cóż za zgryźliwość losu, pomyślał João, spojrzawszy na tablicę turystyczną z interpretacją in situ suszarni, która funkcjonowała kiedyś na Tarasie Woskowym.

Raptem z esplanady poniżej usłyszał komendę: „Dom João, dla pańskiego dobra sugeruję, by się pan pokazał i oddał mi manuskrypt!”. Wtedy zabiły kościelne dzwony. Spłoszony, rozłączył się.

Spróbował skoncentrować swe szare komórki, które pomijając kieliszek porto od Taylor’sa do obiadu, akurat tego wieczora wciąż pozostawały trzeźwe. Podjąwszy ostatnią próbę odczytania wersów, z rozczarowaniem przyznał w duchu, że marnował cenny czas — czas, kurczący się bezwzględnie z każdą upływającą sekundą.

Dom João w napięciu zerknął ku dołowi. Morderca odźwiernego i marszanda znajdował się w odległości około stu pięćdziesięciu metrów od schodów, prowadzących wprost na Taras Woskowy.

Jedyny, bestialski, pomysł, na który wpadł, wiązał się z nimi oraz z przedmiotem, który namacał właśnie w kieszeni spodni.

***

Tyron Wolynn przyspieszył kroku. Mijając szesnastoboczną, świątynną rotundę, skierował się ku drzwiom, otwierającym wejście na Taras Woskowy. Śmiał się w duszy. Co z tego, że ten starowina trzymał manuskrypt, skoro to on miętosił w dłoni klucze do kłódek przy bramach. Bez nich, Dom João nigdy nie opuści średniowiecznego zamczyska. Z tego, na ile orientował się w planie tego wysłużonego miejsca, nie przewidziano w nim wyjść ewakuacyjnych, co oznaczało, że staruszek został więźniem we własnym kasztelu

Drugą rzeczą, sprawiającą, iż Tyron swą przewagę uznawał za bezdyskusyjną, pozostawał pistolet beretta z 9-milimetrowym kalibrem parabellum. Dotychczasowa liczba dwóch trupów to co prawda więcej niż zakładał, ale mocodawca wyraźnie zaznaczył, że nie zamierzał liczyć akcydentalnych ofiar. Jedyne, co go interesowało, to realizacja celu, zaś ten nadal spoczywał w rękach dziadowiny.

Maltańczyk naparł na drzwi; te otworzyły się niemalże bezszelestnie. Jego oczom ukazały się podniszczone schody, pnące się ku górze, gdzie w ostatnich chwilach wolności błąkał się staruszek.

— Dom João, daję panu ostatnią szansę! Wzywam pana do ustąpienia i dobrowolnego przekazania mi rękopisu! — ryknął, a echo rozniosło wezwanie po klatce z kamienia. — Inaczej pana zabiję.

***

João milczał niczym mumia faraona, gniotąc nerwowo metalową zapalniczkę na naftę wewnątrz kieszeni materiałowych spodni w grafitową kratę. Suwenir, oklejony flagą Australii, dostał ongiś w prezencie od pochodzącego z tamtejszego stanu Wiktoria druha.

Rozległo się ledwo słyszalne skrzypnięcie dębowych drzwi, po którym dźwięk powolnego stąpania po schodach nasilił się. João przycisnął do piersi laskę. Wciągnął powietrze do rozeschłych płuc i wstrzymał oddech, ponieważ nawet on mógłby go teraz zdradzić.

Zaraz potem miarowe kroki poczęły się oddalać.

***

Wolynna ogarnęło osłupienie. Stał z uniesioną bronią na szerokim Tarasie Woskowym — tak zawiadamiał szyld — o kwadratowym rozplanowaniu, ogrodzonym wokół krawędzi niską balustradą. Spodziewał się zastać tu starca z manuskryptem i kijem do obrony.

Jednak taras był zupełnie pusty — bezludny niczym oświetlający go blaskiem księżyc po zaprzestaniu załogowych misji Apollo.

Rozejrzał się, pragnąc zliczyć liczbę wyjść, lecz natychmiast darował sobie ten matematyczny zamiar. Jednego — tego, z którego skorzystał on — i tak nie miałby z czym sumować. Jak zatem, do cholery, wyjaśnić to, że Portugalczyk nie znajdował się w tym miejscu?

***

Skrywszy się na parterze, Dom João na bezdechu przeczekał moment, w którym bezwzględny skrytobójca marszanda i stróża go omijał. Kiedy nabrał pewności, że mężczyzna wspiął się schodami na szczyt tarasu, wytoczył się z niszy w murze, w którą wcześniej dał nura, by zasłoniło go skrzydło otwieranych na całą szerokość drzwi.

Następnie wkroczył na Wielki Krużganek.

***

Maltańczyk pierwszy raz od dawna złapał się na wzmagającym się w nim rozwścieczeniu. Czy ten stary, pijany imbecyl postanowił targnąć się z wysokości dwunastu metrów prosto na ziemię? Gwałtem wyjrzał przez dekorowaną balustradę najpierw w kierunku zachodnim, lecz nie dojrzał tam nikogo. Sprawdził krawędź południową z widokiem na dawne ogrody braciszków — i tu nic. Również przestrzeń pod wschodnią balustradą, gdzie kiedyś funkcjonowała klasztorna esplanada mszalna, nie zdradzała, by ktokolwiek tam był.

Pozostał mu tylko kierunek północny. Kładąc palec na spust, Tyron Wolynn błyskawicznie doskoczył do attyki. Zamarł na widok sceny, którą tam zastał. Jakby pogrążony w modlitwie, na samym środku Wielkiego Krużganku klęczał João. Już chciał oddać do niego karcące za ucieczkę strzały, ale powstrzymał się, zauważywszy błyskające wokół dziadowiny żółtopomarańczowoczerwone iskry.

— Musi ci wystarczyć moja pamięć! — cisnął Portugalczyk.

Tuż obok niego płonął właśnie bezcenny manuskrypt.

***

Wzniecając ogień na pergaminie z przełomu piętnastego i szesnastego wieku, Dom João doskonale wiedział, ile ryzykował. Odnotowawszy, że rezun natychmiast zerwał się susami na schody — tym razem w odwrotnym kierunku — przerwał modlitwę kierowaną do Archanioła Michała i dobywszy telefon, wyklikał ten sam numer, co wcześniej. Schował aparat do spodni, akurat w chwili, kiedy barczysty zakapior stanął w drzwiach. Jego trzeszcze kipiały gniewem.

Drań z wolna zbliżył się do niego, zastygłego na kolanach, i bez słowa zamachnął się prawą nogą. Kopnął go siarczyście prosto pod żebra. João osunął się niczym rażony piorunem, wypuszczając z dłoni swą laskę. Rozpłaszczył się na ziemi, połykając milimetry sześcienne powietrza, które korkowały się w niedrożnych drogach oddechowych. Nie minęło pięć sekund, a stary kałdun znowu przeszył dojmujący ból, kiedy agresor wymierzył w niego drewnianą laską.

João poczuł kwaśny smak żółci, która podeszła mu teraz aż pod same gardło. Rozszerzył opuchnięte powieki i mimo fizycznego cierpienia zadarł spojrzenie. Jasny odblask księżyca rozświetlił przed nim Kapitularz, którego dekoracji nie umiałby nie rozpoznać nawet w otumanieniu po otrzymanym ciosie. Jakby za mgłą, rysowała się przy nim postać, która wydała mu się gorylem, podnoszącym z ziemi australijską zapalniczkę i wpatrującym się w owo narzędzie zbrodni na manuskrypcie. Wtem goryl z pełną parą cisnął nią o mur budowli.

Gdy zamknął oczy i ponownie otworzył, w ręku bandyty zobaczył strzykawkę, a po chwili poczuł ukłucie na karku. Jęknął leniwie, kiedy zakręciło mu się w głowie, a w panice wywnioskował, że opuszczała go świadomość. Skojarzył ten flegmatyczny stan, gdyż w ostatnich miesiącach serwował go rozumowi nadpodażą porto.

Chyba wybełkotał coś cicho, bez ładu i składu.

Jakiś dziwny, metafizyczny i nieprawdopodobne, że istniejący w rzeczywistości ekran skutecznie tłumił większość fal dźwiękowych, ale uszy zapadającego w sen João i tak wychwyciły surowy ton głosowych wibracji, padających za ekranem z ust napastnika.

„Co tam bredzisz, staruszku?… Jest z Bogiem świętym? Niby kto?… Co to za ojciec królewski?… Słyszysz?! Jakie, do cholery, siedem wzgórz hebrajczyków?!… Co ma znaczyć ten słowotok?!”

Z księżycem João pożegnał się kojącym płomieniem nadziei.

Nadziei, że nagrywanie głosów na skrzynkę cały czas trwało.

Rozdział 2

Dochodziła ósma, kiedy niewielka łódź z napędem silnikowym przepłynęła pod prąd lizboński odcinek rzeki Tag, pozostawiając daleko w tyle krwisty most, wyznaczający drogę do statuy Jezusa Chrystusa na naprzeciwległym brzegu w gminie Almada. Motorówka dobiła do przystani przy Avenida Infante Dom Henrique. Ana Ventura wręczyła sternikowi dziesięć euro i przestąpiła z pokładu na betonowe nabrzeże, po czym przeszła parę kroków na majestatyczny lizboński Plac Handlowy. Spowolniła chód do tempa spacerowego i rozejrzała się, tradycyjnie fotografując oczyma znajomą architekturę otaczającą kwadrat. Łypnęła ponad łuki arkadowe na charakterystyczne żółte fasady. Jakby słońcem malowane. Jednolicie wzbogacone o cieniste arkady, te zabytkowe budynki sprawdzały się w funkcjach publicznych — ministerialnych, muzealnych i kawiarnianych, a przy okazji, pomyślała, gwarantowały schronienie przed nazbyt narzucającym się cyklicznie słońcem. Cień w tym mieście był cenny nie tylko latem, ale przez cały okrągły rok. Lizbona otwierała bowiem rankingi najsłoneczniejszych stolic Europy, chociaż akurat ten lutowy dzień, przynajmniej wczesną porą, zdawał się tego nie potwierdzać. Wiosenny kardigan nie wystarczał, więc Ana Ventura w marszu ubrała płaszcz, narzucony dotąd na ramię, i przyspieszyła.

Minęła konny pomnik króla Józefa Reformatora i podeszła pod Łuk Triumfalny. Figury wieńczące monumentalną konstrukcję — trzy alegoryzujące cnoty Chwałę, Męstwo i Pomysłowość, dwie symbolizujące rzeki Douro i Tag oraz cztery statuy uosabiające herosów z kronik miasta i państwa — zawsze intensyfikowały w Portugalce dumę ze służby tak doświadczonemu państwu. Zapewne dlatego pracę dla Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa pojmowała w kategoriach honorowego posłannictwa, a nie tylko katorgi dla zarobku.

Ostatni raz maszerowała Placem Handlowym aż dwa tygodnie temu. Jeszcze przed przymusowym urlopem, spędzonym u siostry w Funchal na Maderze, umówiła się tu na kawę z dyrektorem Muzeum Azulejos. I pewnie nadal wypoczywałaby na wyspie, snuła domysły, wkraczając w Rua Augusta, gdyby wczoraj nie odezwał się do niej po latach Tiago Moreno, dawny współpracownik z departamentu. Wolała nie spekulować, co ukrywało się pod określeniem „to pilne”, którego użył, nerwowo apelując o rozmowę w cztery oczy.

Ulica Rua Augusta należała do reprezentacyjnych deptaków Lizbony, ale, szczerze mówiąc, nigdy nie trafiła w gusta Any Ventury. Stylowe butiki, luksusowe restauracje oraz urządzone wykwintnie instytucje bankowe nijak nie pasowały do aury historycznego — gwoli ścisłości: rekonstruowanego — serca starego miasta. Na skrzyżowaniu z Rua Santa Justa zerknęła w lewo ku windzie, która wynosiła zwiedzających na platformę z rewelacyjnym widokiem na dzielnicę Alfama oraz ruiny Klasztoru Karmelitów. Ana cieszyła się, że ta industrialna konstrukcja z żelaza, kontrastująca z nadmierną elegancją okolicznych lokali, bezpardonowo urosła do rangi symbolu miasta.

Kiedyś, nim awansowała na wicesekretarz Departamentu do spraw Dziedzictwa przy Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa, miała więcej wolnego czasu, by oddawać się pasji: oprowadzaniu turystów po zakątkach w ramach tak zwanych free city tours — darmowych przechadzek z miejskim przewodnikiem, za którego lubiła służyć. Opowieściami lizbońskimi dzieliła się z ludźmi ze wszystkich zakątków świata; zachwyt w ich oczach dodawał Anie Venturze skrzydeł na całe tygodnie — sentymentalnie zauważyła to dawno temu. Toteż po dziś dzień, chociażby sporadycznie, starała się zapraszać wizytujących na spacery, aby ta żywa „lizbonomania”, źródło życiowego animuszu, pomimo pięćdziesięciu pięciu lat na karku, nie blakła.

Wstąpiła na plac Rossio. Jak przystało na prawdziwą lizbonkę, określała go właśnie tak: Rossio. Mimo iż pracowała w państwowym ministerstwie, pośród wszystkiego, co formalne i protokolarne, nigdy nie używała nominalnego imienia po portugalskim królu Pedro IV, który wcześniej tytułował się pierwszym cesarzem Brazylii.

Dla rannych ptaszków zaczynała się pora śniadaniowa, zatem Any Ventury nie zdumiała panująca na skwerze gwarna atmosfera. Rossio był bowiem dla lizbończyków najpopularniejszym miejscem swobodnych, towarzyskich schadzek. Wyczuwalnemu luzowi w powietrzu — doprawdy, uwielbiała się nim zaciągać — sprzyjała frywolna, marmurowa posadzka, imitująca kołyszące placem morskie fale. Dzisiejszy klimat był w pewnym sensie odkupieniem win za dawne grzechy Rossio — Ana pamiętała, że w przeszłości przelały się na nim hektolitry krwi i wcale nie miała na myśli odbywających się tu dawniej walk byków. Powiodła oczyma po bryle neoklasycystycznego Teatru Narodowego, którego przestrzeń zajmował uprzednio Pałac Inkwizycji. Brutalni inkwizytorzy właśnie na Rossio organizowali publiczne sądy i drastyczne egzekucje, okrutnie mordując heretyków — często Żydów — zmuszonych do dokonywania wyboru między konwersją na chrześcijaństwo, a dopełnieniem swego żywota.

Na szczęście czasy te dawno minęły — przynajmniej w Portugalii, uznała, sondując spojrzeniem wypisane czarną farbą na murze nad ławką przy betonowych schodach motto Lizbony, brzmiące niczym spowiedź w konfesjonale: „Miasto Tolerancji” w wielu wersjach. Język portugalski dominował, okolony przez inne: angielski, hiszpański, francuski, włoski, polski, arabski, chiński, hebrajski… Świadczyły one zarazem o zakorzenionym kosmopolityzmie miasta.

Doszedłszy do teatru, Ana skręciła w prawo, pozostawiając dworzec kolejowy Rossio po lewicy. Odwróciła się, nie ustając kroku. Na skwerze Świętego Dominika, zawdzięczającym swe imię patronowi pobliskiego kościoła, wychwyciła wzrokiem skupisko ludzi. Wiedziała, że przebywali tam w dzień i w nocy, bez względu na godzinę. Tradycyjna portugalska wiśniówka, ginjinha, serwowana w plastikowych kubeczkach w tamtejszych kameralnych tawernach — choć określenie „budki” oddawałoby charakterystykę niewielkich knajpek celniej — od zawsze wabiła tłumy nalewkowych amatorów.

Wmaszerowała wreszcie w Rua das Portas de Santo Antão, a po stu metrach, dotarła do numeru pięćdziesiąt osiem. Gdyby nie znała tego miejsca, nigdy nie wpadłaby na to, że tak nędzna fasada, oznakowana tylko stylizowanym na odręczną czcionkę neonem w stylu retro, mogłaby skrywać absolutnie fantastyczne wnętrze rodem z arabskich baśni o Aladynie, Sindbadzie, sułtanach i księżniczkach. Nacisnęła na klamkę i przestąpiła przez próg Casa do Alentejo.

Casa do Alentejo w zamyśle swych twórców miała stać się swoistym centrum kultury imigrantów, pochodzących z rolniczego regionu Alentejo, którego w średniowieczu bitni muzułmanie przez dekady nie zamierzali oddawać w ręce rycerzy chrześcijańskich. Nawet rekonkwista, czyli ostateczne odbicie prowincji przez wojska królewskie, nie zdołała wymazać mauretańskich zwyczajów z kultury regionu i świadomości mieszkańców. Arabskie inspiracje stanowiły dla architektów Casa do Alentejo nie akcenty, a motyw przewodni.

Portugalka przeszła przez złoty dziedziniec z krużgankami, któryś raz zachwycając się barwnym wachlarzem dekoracji: fontanną z tryskającą wodą, wieloarkadowymi łukami w oknach, finezją i harmonią stiuków oraz terakoty czy tym, co dla sztuki islamu pozostawało znakiem rozpoznawczym — wszędobylskimi arabeskami. Wspięła się po schodach na pierwsze piętro, mieszczące restaurację serwującą potrawy typowe dla prowincji. Gotowana z mięczakami wieprzowina — bo tak po prawdzie, menu kontrastowało tu z islamską ornamentyką — aż nazbyt zawładnęła wnętrzem. Wykluczone, aby kiedykolwiek udało się pozbyć stąd zapachu, który był dla Any ostatnią przeszkodą w odwiedzaniu Casa do Alentejo codziennie.

Jeszcze w drzwiach machnęła krępemu kelnerowi, zamawiając espresso za siedemdziesiąt centów, po czym usiadła na masywnym krześle. Opuszkami palców musnęła ścianę, w całości wyłożoną azulejos — tradycyjną ceramiką w kolorach białym i błękitnym. Mozaika ukazywała pałac: z fontanną, damami dworskimi, paniczami…

— Wciąż cię fascynują, co? — zapytał znienacka szorstki, męski głos, wyrywając Portugalkę z medytacji nad arystokratyczną dolą.

Stał nad nią Tiago Moreno, naczelny polihistor Departamentu Dziedzictwa sprzed parunastu lat. Przyjrzała mu się. Już na pierwszy rzut oka wykazywał podobieństwo do lorda z mozaiki obok. Odniosła wrażenie, że przez ten czas, kiedy się nie widzieli, postarzał się bardziej niż ona. Zmarszczki dodawały mu mądrości, przyznała w duchu. Ale i bez nich zawsze ceniła go za szerokie horyzonty wiedzy.

— Azulejos? Owszem, niezmiennie — wyznała, uśmiechając się serdecznie, po czym dyskretnie zerknęła na zegarek. — Spóźniłeś się.

— Co to, to nie! Obserwowałem cię z tamtego stolika — wskazał na przeciwległy narożnik sali. — Jak widać, to azulejos, a nie dawny kolega z pracy, pierwsze skupiają twą uwagę, Ano. I wiesz co? Wcale mnie to nie dziwi. Przecież to nasze wielkie dziedzictwo, szefowo — położył akcent na ostatnie słowo. — Wiele takich odzyskałaś?

— Wystarczająco — ucięła temat, symulując niezbity wzrok dziennikarza śledczego, który za nic nie chce zdradzić swego źródła.

Część odzyskiwanych azulejos, a także pozostałych eksponatów, zdobiących dziś gabloty muzealne, pochodziła z czarnego rynku, a państwo, aby uniknąć ciągnących się latami sporów sądowych o wyznaczenie prawowitego właściciela, zwyczajnie płaciło za te rekwizyty pieniędzmi podatników — nierzadko sumy przekraczające ich wartości. Jeszcze kiedy pracowali razem, sytuowali się zbyt nisko w hierarchii, aby wiedzieć o takich szemranych transakcjach. Potem Ana awansowała na wicesekretarz departamentu, a Tiago — faworyt na to stanowisko — przełknął gorycz porażki i honorowo odszedł z szeregów referatu. Co się z nim działo przez ostatnie piętnaście lat?

— Czemu tak bardzo nalegałeś na tę kawę? — spytała, orientując się, iż mężczyzna nie zamówił nawet niczego dla siebie. — Wspomniałeś przez telefon, że w pracy dowiedziałeś się o, cytuję, zawiłym, kontrowersyjnym incydencie w historii Portugalii, który wkrótce może wydostać się poza plomby na archiwalnych kopertach. O co chodzi, Tiago? Przyznam, że pomyślałam sobie… sama nie wiem, co.

— Zatem przechodzimy do rzeczy. Nazwałem to incydentem? Tak, to prawda. Lecz „incydent” to zbyt błahe słowo, biorąc pod uwagę spodziewane reperkusje. Jest taka maksyma, z góry przepraszam za brzydkie słowo… Jak to leciało? Jeżeli widzisz zeskorupiałe gówno w krzakach, to nie grzeb w nim patykiem, bo zaraz zacznie śmierdzieć — zawstydził się własnym cytatem, który mu nie przystawał. — Ano, nasz kraj czeka dyplomatyczny i polityczny skandal. Międzynarodowe stosunki z wieloma europejskimi państwami zostaną zachwiane. Wszystko z powodu tego, co niedawno wyciekło z…

— Poczekaj, Tiago, poczekaj. Po kolei — nie pozwoliła mu dokończyć. — Dowiedziałeś się o czymś w pracy, tak? Niestety nie wiem nawet, gdzie obecnie pracujesz. Wiem tyle, że dzwoniłeś z Italii.

— Jezu, gdzie ty spędzałaś wakacje? Ględziłaś coś o Maderze, ale przecież tam dawno temu dotarł wynalazek Internetu — wyrzekłszy to, na nowo zmienił magnacką aparycję na cienką kreskę zażenowania pomiędzy policzkami. Coś faktycznie mąciło mu umysł. — Wybacz, Ano. Powiem to treściwie, pozwól: po opuszczeniu naszego departamentu, zapełniłem wakat w portugalskim konsulacie we Florencji. Później pracowałem w Rzymie. A przedwczoraj odebrałem nominację — zawiesił głos. — na ambasadora Portugalii w Watykanie.

Rozdział 3

Ubrany w puchową kamizelkę, Rory Fallon odpłynął myślami, sadowiąc się w ogrodowym fotelu z wikliny i spożywając na śniadanie — a raczej wczesny lunch — talerz odgrzewanego bacalhau com natas. Jeszcze chwilę temu umierał z głodu, ale pierwsze kęsy dorsza serwowanego w śmietanie — specjalności kuchni luzytańskich babć i matek — zaspokoiły w nim łaknienie. Niewątpliwie raczył się właśnie najsmaczniejszym z trzystu sześćdziesięciu pięciu sposobów, na które Portugalczycy potrafili ponoć przyrządzić tę rybę.

Wiklinowy mebel, a także ceramiczne donice z kwiatami, pozostawili tu krewni staruszki, Dony Gabrieli, która zmarła, zanim zdążyła wybudować na działce wymarzoną altankę. Rory nabył ten „plener dla filmów o oceanie” — to kuszący cytat z ogłoszenia — w styczniu, ale aż miesiąca potrzebowała słowacka firma transportowa, by dowieźć mu z Bratysławy, gdzie sytuowały się hale projektowo-produkcyjne, mobilny dom, do którego wprowadził się dziś rano.

Sagres, miasteczko na fim do mondo — bo chyba tak tłumaczy się na portugalski „kraniec świata” — odwiedził wcześniej, mniej więcej dekadę temu. Jako student przybył z plecakiem do Europy, by odbyć grand tour po wielkich skarbach kulturowych kontynentu. Jak na stereotypowego Australijczyka przystało, dotarłszy wtedy do Przylądka Sagres i ujrzawszy tutejsze fale, bez zbędnego wahania wypożyczył za piętnaście euro deskę. Był zapalonym surferem, a warunki na obydwu miejscowych plażach — Tonel i Mareta — okazały się tak rewelacyjne, że pozostał tu dłużej, niż wstępnie zakładał.

Wówczas Sagres urzekło go czymś więcej. Doczytał o historii tego miejsca, dowiadując się, że starożytni Europejczycy na urwiskach przylądka, przy którym statki kryły się przed burzami, wyznaczyli granicę ówczesnego świata. Dalej rozciągać się miały tylko morskie czeluści z syrenami i olbrzymami, które wyłaniały się z toni.

Po wielu wiekach królewski infant Henryk Żeglarz otworzył w Sagres pierwszą na świecie akademię morską, obserwatorium astronomiczne i warsztaty szkutnicze, kładąc kamień węgielny pod epokę konkwisty oceanów. Do akademii portugalski książę kontraktował najznakomitszych nawigatorów, astronomów, kartografów i cieślów okrętowych. Aktualizowano tu mapy, kompasy, astrolabia, kwadranty i inne instrumenty nawigacyjne. Wypracowywano nowe techniki budowy wszechstronnych statków dalekomorskich o łacińskim ożaglowaniu — karawel — które umiały halsować pod wiatr, a dzięki niewielkiemu zanurzeniu pozwalały zarazem na płynięcie blisko brzegu. Portugalczycy rozwinęli żeglarskie kwalifikacje do spektakularnego poziomu, który pozwolił im stać się prekursorem oceanicznych odkryć. Henryk Żeglarz, ojciec Imperium Portugalskiego, zasadził drzewo, z którego w przyszłości zebrał owoce cały naród.

Temat epoki eksploracji oceanów był Fallonowi szczególnie bliski. Jego rodzice — polska emigrantka oraz Australijczyk, w którym ćwierć krwi pochodziło od francuskiego oficera, który po Gallipoli załapał się na statek, odwożący ocalałych żołnierzy korpusu ANZAC z powrotem na Antypody — prowadzili bowiem w Melbourne wydawnictwo, zajmujące się reprodukcją starych map, atlasów i globusów. Od trzech tygodni Mappie miała swą oficjalną, mobilną agenturę również w Europie. Jednoosobową — złożoną z Rory’ego Fallona.

Mimo że w przytulnym mieszkanku spędził dopiero parę godzin, czuł się tu całkiem swobodnie. Jak pisał Mickiewicz, którego poezję czytywała mu matka: „sam sobie sterem, żeglarzem, okrętem.” Roześmiał się na myśl o tym, że z młodzieńczego marzenia, by zamieszkać w oldschoolowym ogórku, co dzień surfować, a później strzepywać z pleców sól do porannego omleta, dwie ostatnie składowe miały spełnić się w całości, a tylko pierwsza przeszła drobną metamorfozę z kampera do eko-kapsuły z bajecznym widokiem.

Fallon włączył muzykę z internetowego radia North Shore, nadawanego z Hamburga — kto wie, czy legalnego — a z bezprzewodowego głośnika na oknie wypłynęły dźwięki gitary i rootsowy wokal Mishki. Później łypnął na stojącą w oddali statuę Henryka Żeglarza, wskazującego palcem drogę do Indii. Twoje zdrowie, książę, pomyślał, otwierając puszkę piwa. Marzył o nim, od kiedy bladym świtem, po męczącym locie z Perth przez Dubaj i Londyn, postawił stopę na płycie lotniska w Faro. Padał z nóg. „Wow, ten lot z, albo do Australii trwał naprawdę krótko”, nie powiedział nigdy nikt.

Po wylądowaniu wsiadł do zaparkowanego tam volkswagena amaroka. Dojechawszy nim do Sagres, do swego nowego, futurystycznego domku o eliptycznym kształcie, od razu walnął się na materac. Spał do momentu, w którym obudziło go burczenie w żołądku. Po ciepłym prysznicu, wyszedł z odgrzewaną potrawą na taras.

Do czasów współczesnych nie pozostało w urokliwym Sagres zbyt wiele śladów po akademii — bodajże tylko kaplica, szczątkowe mury i ogromna róża wiatrów, aczkolwiek i ona, podejrzewał, mogła być rekonstruowana. To, co przetrwało, nazywano dziś mianem fortaleza, czyli fortecy. Mimo że z upływem wieków Sagres zamieniło się w typowe portugalskie miasteczko rybackie, gdzie codzienne życie toczyło się w naturalnym tempie — akurat o tym śpiewał Mishka — to w świadomości Portugalczyków na zawsze wpisało się w honorowy szereg miejsc, które odmieniły państwo.

Wodząc oczami po puszce piwa Sagres, znalazł tego dowód.

Odmachał miejscowym, którzy by przywitać się z nowym sąsiadem, przerwali na moment poranną grę w boulle na piaskowym placu przy pomniku Henryka Żeglarza. Rechocząc, coś nawet do niego krzyknęli, ale Rory Fallon nie opanował dotąd portugalskiego na tyle, aby uchwycić sens. Odpowiedział zaspanym uśmiechem.

Od chwili przebudzenia dręczyło go uczucie, że o czymś zapomniał i wreszcie dostąpił oświecenia. Cofnął się do lokum i wyjąwszy z saszetki smartfon, podłączył go do kontaktu. Wyświetliła się ikona ładowania. Technologia rozwijała się w zawrotnym tempie, czemu świadectwo wystawiała choćby ta komfortowa, ekologiczna i samowystarczalna kapsuła, przystosowania do filtrowania wody z deszczówki i zasilana wyłącznie energią wiatrową i słoneczną. Jednocześnie gówniane baterie telefonów nie wytrzymywały trzydziestu godzin pracy. Westchnął i podszedł do biurka. Do notesu ze spisem niezbędnych zakupów, po czajniku dopisał pozycję power bank (stary magazynek energii padł mu w Perth). Już wcześniej uplanował na wieczór wizytę w elektromarkecie w pobliskim Lagos.

Jeszcze raz wyszedł na nową posesję. Rozejrzał się wokół, podziwiając krajobraz, w którym dominował bezkres oceanu. Owa panorama wzbudziła w nim zachwyt od pierwszego wejrzenia. Gdyby nie efektowny widok na dawną akademię oraz obie miejscowe plaże, raczej nie skusiłby się na tę działeczkę, na którą przeznaczył wszystkie oszczędności zarobione u szczytu kariery. Dziś ocean przy Tonel sprawiał wrażenie płaskiego, ale na Marecie powstające z tafli z coraz większą intensywnością fale formowały nawet niewielkie tuby. Plaża budziła się do życia. Czas najwyższy, stwierdził w sercu, spoglądając na zegarek, wskazujący ósmą dwadzieścia pięć.

Żałował, że był luty, bowiem średnio gustował w surfowaniu w grubszym kombinezonie piankowym. Cóż, w swym nowiuśkim, portugalskim domku zamierzał spędzić całe lato, które na wybrzeżu Algarve, integrującym cechy klimatu atlantyckiego ze śródziemnomorskim, trwało przy odrobinie szczęścia od połowy kwietnia aż do połowy listopada, zatem okazji na balansowanie na falach w palącym słońcu spodziewał się bez liku. Latem wypocznie aktywnie.

Ma się rozumieć — o ile pozwoli mu na to profesja.

Nie Mappie, a druga, bardziej angażująca profesja.

Poza zakresem obowiązków, należących do niego w ramach współprowadzenia wydawnictwa rekonstruującego klejnoty kartografii sprzed wieków — nawiązywaniem korespondencji z muzeami morskimi, galeriami i bibliotekami, wyszukiwaniem i skupowaniem archiwalnych atlasów i albumów, skanowaniem z nich map i ich graficzną obróbką w specjalistycznych programach komputerowych do nowoczesnych form interaktywnych i wreszcie późniejszym dystrybuowaniem w Internecie — Rory Fallon od prawie pół roku równolegle pracował też dla EIA, czyli Europejskiej Agencji Wywiadowczej.

Oficjalnie? Na stanowisku starszego kartografa.

Faktycznie? Jako informacyjny agent terenowy.

Europejska Agencja Wywiadowcza funkcjonowała od roku i wciąż nie doczekała się rejestracji wśród oficjalnych organów europejskich. Decydenci Wspólnoty powołali EIA po zamachach w Paryżu, Brukseli i Berlinie, a wcześniej w Londynie i Madrycie, ze względu na nieustannie pojawiające się nowe groźby ataków terrorystycznych. Jawiący się otwarcie, liberalnie i tolerancyjnie Stary Kontynent, pozwalając na niekontrolowany napływ uchodźców, szczególnie w ostatnich miesiącach, naraził się na akty terroru o podłożu radykalno-religijnym oraz na ryzyko okrutnego odwetu za zaangażowanie w konflikty zbrojne w Afryce i na Bliskim Wschodzie. Wśród przekraczających unijne granice setek tysięcy ofiar działań wojennych, znalazł się procent ludzi wyposażonych w fałszywe paszporty, których intencje przerażały, toteż konstytutywnym celem postawionym przed EIA stała się identyfikacja i eliminacja potencjalnych zagrożeń.

Fallon został zatrudniony przez EIA prawie od razu po przeprowadzce do Europy. Zanim postanowił osiedlić się w Sagres, pomieszkiwał na zachodzie Polski. Pochodząca z Poznania matka namówiła go, by poznał ojczyznę przodków. Co prawda, zauroczyła go życzliwość mieszkańców, ale srogość zimy oraz nieustająca tęsknota za oceanem okazały się przeważyć szalę. Ostatnio nauczył się, że słownik portugalski ma na tę tęsknotę własne określenie: saudade.

Jednakże miesiące spędzone w Poznaniu pozwoliły mu zaznajomić się z polskim europarlamentarzystą, który dowiedziawszy się, skąd Fallon pochodził i — co nie mogło nikogo zdumiewać — że wypowiadał się z typowo australijskim akcentem, a na dodatek, że ukończył Akademię Marynarki Wojennej w Melbourne, polecił go dowódcom, formującym akurat kadrę kontraktowych agentów europejskich w ramach EIA. Jego zadanie miało polegać na udziałach w tajnych misjach w Australii, bynajmniej nie o charakterze militarnym, a czysto informacyjnym. Zakres spoczywających na nim obowiązków ograniczał się do śledzenia; sporadycznie wymagał nawiązania konwersacji z podejrzanym, a jeśli już, to zawsze pod fikcyjnym nazwiskiem. Poza szansą na bezpłatne wizyty w ojczyźnie, Rory’ego Fallona przekonała naprawdę godziwa pensja. To właśnie trzecia z misji wykonywanych dla EIA wymusiła na nim przesunięcie w kalendarzu o kilka dni debiutanckiego nocowania w Sagres. Zamiast tego przebywał w Perth, wysłany tam, by w imieniu sztucznie powołanego do życia eksportera owoców z Afryki Północnej spotkać się z bizneswoman algierskiego pochodzenia, co do której pojawiły się wcześniej sygnały o koneksjach z komórką terrorystyczną. Choć dla wielu wydawało się to nie do pomyślenia, większość danych wywiadowczych wszystkich agencji świata pochodziła z takich niewinnych pogaduszek przy kawie. Skąpe informacje zebrane to tu, to tam, to jeszcze gdzieś indziej składały się na pełny profil podejrzanego.

Obejrzał się i odnalazł wzrokiem deskę. Surf’s up, uznał w duszy, wspomniawszy rodzinną Australię. Brakowało mu tego magicznego okrzyku, który na plażach Melbourne posiadał wielką moc sprawczą. Słysząc go, drobni handlarze potrafili zniknąć w sekundę: zamknąć bary, sklepy i kramy, dobyć swe deski i pędzić nad ocean.

Fallon przeszedł przez korytarzyk swego gniazdka o ośmiu koma dwóch metrach kwadratowych i odszukał w szafie kombinezon z pianki. Później wstąpił do łazienki po surfboard, który oparty o prysznic, nie tyle służył tam za tymczasową dekorację, co po prostu nigdzie indziej nie znalazł dla siebie miejsca Ograniczona powierzchnia mieszkalna, nawet mimo surrealistycznego i kreatywnego zagospodarowania przestrzeni, wymagała wielu wyrzeczeń, ale ze swą minimalistyczną naturą pisał się przecież na nie wszystkie. Przynajmniej dało się nad tym panować, uznał, kierując się z holiku do drzwi otwieranych w skrzydło mewy niczym w mercedesie gullwing.

Wtedy kątem oka zauważył migoczącą diodę smartfona.

Ekran powiadomił go, że na skrzynkę głosową nagrał mu dwie wiadomości poczciwy Dom João. Skojarzył od razu pomarszczone i pobarwione plamami czoło starszego mężczyzny, choć twarzą w twarz spotkali się jeden jedyny raz — kiedy Fallon nawiedził lizbońskie archiwum Torre do Tombo w poszukiwaniu map, panoram i cytatów na temat Lizbony doby szesnastego stulecia, które wzbogaciłyby kontekst nowego projektu Mappie — cyfrowego kompendium, opartego na arcywybornym atlasie miast świata „Civitates Orbis Terrarum” autorstwa Georga Brauna i Fransa Hogenberga. Jako emerytowany profesor historii, specjalizujący się w biblistyce i chrześcijaństwie, Dom João sprawował tam rolę przewodnika dla naukowców zainteresowanych dziełami z dziedzin bibliografii i ikonografii. Nawiązali wtedy kontakt i kilkukrotnie korespondowali.

Jaką nowiną dziadzio pragnął się podzielić, telefonując tym razem? Czyżby w archiwum dokonano interesującego odkrycia?

Fallon połączył się z pocztą głosową, nasłuchując uważnie. Już pierwszy zapis, nagrany po angielsku z południowym akcentem, wzbudził w nim czujność: Witaj, Rory… Przepraszam, że cię angażuję… Potrzebuję pomocy. Grozi mi niebezpieczeństwo… ale proszę, byś za nic nie wzywał policji. Powierzam ci szczęśliwą tajemnicę, która…

Raptem dźwięk urywał się wraz z gongiem bijącego dzwonu.

Fallon zaniepokoił się. Zawsze przypisywał staruszkowi pogodną i niczym niezmąconą osobowość, natomiast w nagraniu ewidentnie słyszał tego przeciwieństwo: ton João był gorączkowy, obsesyjny, wręcz paniczny. Do tego to przesłanie — co mogło znaczyć?

Klapnął na krzesło, przysunął do siebie notes i włączył drugą wiadomość. Po złowieszczych sekundach ciężkich oddechów, szmerów i natarć — niczym aparatem o kamienną posadzkę — wychwycił stłumiony, słabnący głos należący niemalże na pewno do biedaka. João kwilił i stękał na zmianę. Jakby forsował się z czymś lub z kimś. Fallona przeszył kasandryczny dreszcz. Po chwili dźwięki szamotaniny ustały; wtedy João odezwał się na nowo, wpadając w zamroczeniu w chaotyczny słowotok. Bełkotał dziwne frazy po portugalsku, które Australijczyk próbował na bieżąco tłumaczyć: Jest z Bogiem… świętym… ojciec królewski… nawróć siedem wzgórz Hebrajczyków…

Dało się posłyszeć głębokie tchnienie.

Kiedy zamilkło, nastała martwa cisza.

Rozdział 4

Eksponując swą śniadą, śródziemnomorską cerę na działanie promieni słonecznych, nakłuwających indygowe chmury, Tyron Wolynn pozwolił w końcu swym płucom zaciągnąć się dymem tytoniowym. Przez ostatnią godzinę brak obu — papierosów i naturalnego światła — cholernie mu doskwierał. Napocił się tam, pod ziemią, pośród pozostałości średniowiecznych fortyfikacji, w ciasnych i wilgotnych tunelach, wyrzeźbionych w granitowych skałach przez naturę z wydatną pomocą ludzkich robotników. Na dole powstrzymywał się od kopcenia, aby nie wykradać tlenu z i tak paskudnego powietrza, nasyconego bukietem najobrzydliwszych smrodów świata.

Wyjął telefon komórkowy i wystukał numer swego mocodawcy. Wahał się, czy nie powinien był tego uczynić od razu po dotarciu tu późną nocą, ale wtedy postanowił wielkodusznie pozwolić mu się wyspać. Biorąc pod uwagę, że temu zapaleńcowi niesłychanie, wręcz obsesyjnie, zależało na realizacji celu, wyrwany ze snu miałby bez wątpienia problem z ponownym zaśnięciem. Skonanemu bezsenną nocą brakowałoby bystrości umysłu, a Tyron Wolynn potrzebował go nazajutrz wyposażonego w tę praktyczną zdolność.

Teraz, nad ranem, dalsza zwłoka w powiadomieniu szefa o nocnym incydencie w tamtym zamku nie służyła niczemu więcej.

— Tyronie, czy odnalazłeś manuskrypt? — spytał bez ogródek ochrypły głos zaraz po odebraniu połączenia. Wyczekiwał go, widać.

— I tak, i nie — odparł.

— Ech, cóż niby miałbym przez to rozumieć? — wyartykułował tamten beznamiętnym, a zarazem nobliwym tonem. — Jeżeli nosisz się z zamiarem złożenia mi meldunku innego niż pełne powodzenie operacji, to wybacz, ale szczerze ci to odradzam. Przysięgłeś mi niekwestionowany sukces; wśród ludzi honoru obietnice są wiążące.

Językowa elegancja należała do cech charakterystycznych tego pryncypała. Wolynna ta bufonada najzwyczajniej irytowała.

— Dwa trupy… — ograniczył swe tłumaczenia do minimum.

Portugalczyk mlasnął ze pobłażliwością.

— Jak swego czasu zaznaczyłem, nie interesują mnie ofiary.

— I spalony manuskrypt — dokończył Maltańczyk.

Mocodawca w ponurym milczeniu odczekiwał dłużące się sekundy. Najemnik wyłowił w słuchawce aż trzykrotne przełknięcie śliny, a później głębokie westchnięcie — zwiastun żądania wyjaśnień.

— Przepraszam, ale chyba nie dosłyszałem.

— Czego szef nie dosłyszał? — Wolynn stracił cierpliwość i nie zamierzał wdawać się w pozbawione sensu dyskusje. — Manuskrypt spłonął. Puf, iskry, ogień, dym, trach… popiół, szefie! Tyle pozostało.

— Czyżbyś nie był w mocy ocalić go nawet szczątkowo?

— Och, no pewnie! Jakże mogłem o tym zapomnieć? Przecież schwytałem do słoika trochę dymu! Wysłać szefowi kurierem? — urwał. — Nie, do cholery! Spóźniłem się. Manuskryptu nie dało się wyratować. Schwytałem za to tego starca, który zaprószył ogień.

— Schwytałeś?! — pierwszy raz ważniak wzburzył się. — Czyż wydana przeze mnie dyspozycja nie nakazywała, abyś go uśmiercił?!

— A czy przekazana przeze mnie przed chwilą nowina o ognisku, nie pokrzyżowała nam szyków? Darowałem mu na razie życie, bo stary zaklina się, że zapamiętał najważniejszy fragment tekstu.

— Zatem nie mylę się, sądząc, że nie ma problemu z rekonstrukcją owego najważniejszego fragmentu? — dopytał rozmówca.

— Niestety są, szefie — pozbawił go złudzeń. — Stary skłamał, albo się zaparł. Jak pieprzony osioł. Przez ostatnią godzinę siedziałem przy nim i nie puścił pary z ust, nawet gdy żegnał się z paluchami u stóp. Jęczał, stękał i darł się wniebogłosy, ale nie ugiął się. Lecz bez obaw, dotąd stracił tylko dwa palce i to też tak… szczątkowo.

— Jaką okazuje wobec tego wolę?

— Jak to ujął, „radzić z twym panem”. Czuję, że wali ściemę.

— João z rzadka posuwa się do kłamstw — wymamrotał decydent, raczej do siebie niż do Wolynna. Maltańczyka słowa te zbiły z pantałyku, bo tamten bodaj po raz pierwszy nie wypowiedział się z pogardą o staruszku, którego nakazał zgładzić. — Mam nowe wytyczne, Tyronie. Jedź do apartamentu João na Alfamie i przeprowadź rekonesans. Sprawdźmy, czy pozostawił tam przydatne wskazówki. Ja sekwestruję starca — oświadczył. Czy to, cholera, oznaczało, że go przejmował? Raczej tak, bo zaraz dodał: — Wyspowiada mi się ze wszystkich grzechów. Trzymasz go w Lizbonie, nieprawdaż?

— Ech, właściwie to kawał drogi od Lizbony — wyznał. Osobiście wolałby nie poruszać tego drażliwego tematu, ale tym razem brakowało innego wyjścia. — Zamknęliśmy starego pod działeczką szefa, w tych ruinach, gdzie omawialiśmy całe przedsięwzięcie podczas naszego pierwszego tête-à-tête. Jednodniowe prace archeologiczno-konserwacyjne, łapie szef. Wieczorem odgrodziliśmy teren. Nasi ludzie, Lovitz i Oriol, udają stróżów. Odsyłamy wścibskich, oferując im wstępy gratis po weekendzie. Uwierzy szef, że to łykają?

Nastąpiła krótkotrwała, zelektryzowana cisza przed burzą. A Wolynna coraz bardziej coś drapało w podniebieniu. Jeszcze nocą czuł przez skórę, że ten pomysł ani na ćwierć cala nie spodoba się Portugalczykowi. Że wykroczy dalece poza wąski zakres tolerancji tamtego. Że przeobrazi się w impuls, wstrząsający… panem. Bawiło go to tak szatańsko, że z ledwością powstrzymywał salwę śmiechu.

— Stwierdziłbym, Tyronie… — wychrypiał tuz opanowanym, nazbyt opanowanym, głosem. Później zamilkł na moment, starając się pewnie dobrać wyrafinowane słowa — że cię do reszty pojebało!

Rozdział 5

Cela dwa na dwa i pół metra, w której ongisiejszym więziom dni zlewały się w miesiące, a miesiące w lata, cuchnęła unoszącą się wonią, którą João wziął za kupaż zatęchłych i zagrzybiałych tworzyw konstrukcyjnych z gnijącym trupem gryzoni. Zwłaszcza ostatni z odorów — padlina — drażniąc nozdrza, stawał się nie do zniesienia.

Metalowa prycza zajmowała większość powierzchni napawającego obrzydzeniem lokum, w którym go zamknięto. Leżąc dotychczas nieporuszenie na zdezelowanym, sprężynowym materacu, Portugalczyk zaparł się sztywno dłońmi i spróbował powoli obrócić tułów na drugi bok. Słusznie zdawało mu się, że odzyskiwał władzę i czucie we wszystkich członkach swego ciała. Manewr powiódł się, niestety przynosząc ulgę co najwyżej mentalną, bo nie fizyczną.

Jako że słabło działanie medykamentu paraliżującego układ nerwowy, występującego zarazem w roli znieczulenia, teraz pastwiły się nad nim demony niezasklepionych ran, piekące sakramencko. Jeden z porywaczy — nie ten, który go torturował, a inny, z wąsem — minuty temu obmył mu dezynfekującym żelem dwa kikuty po obciętych palcach i obwiązał stopy sterylnym bandażem, tamując obfite wcześniej krwawienie. Tymczasem ból — przeciwnie — eskalował.

Źródeł doskwierającego dyskomfortu naliczył zresztą więcej. Chłód przenikał mu przez mokre od potu ubranie i skórę aż do kości, trzęsąc nim niczym kucharz tężejącą w pucharku galaretką. Ostrość widzenia — dystansowana przez inne zmysły, dynamiczniej wymykające się stanowi otępienia — z opieszałością powracała do starych, utrudzonych oczu. Minęła dobra minuta nim João zrozumiał, że winę akurat za to ponosił panujący w tym obskurnym pomieszczeniu półmrok, współtworzący z podziemnym ziąbem siebie wartą diadę.

Odosobnione źródło światła, które i tak z wielkim trudem przebijało się przez kimeryjskie ciemności, sytuowało się pośrodku szerokiego muru, niemal na wprost celi, którą Portugalczyk wbrew woli okupował. Ktoś na odwal zamocował tam gorejącą wątłym płomieniem pochodnię — stylizowaną na średniowieczną, a wyprodukowaną zapewne w chińskich fabrykach i sprzedawaną na targowiskach w związku z nadchodzącym wiosną sezonem grillowym.

Raptem, uwagę staruszka przykuła migotająca w skąpanym w półcieniu narożnika korytarza dioda, która wobec absencji doprowadzonych tu przewodów elektrycznych i przy braku dźwięków agregatu prądotwórczego, musiała świecić dzięki akumulatorowi. João wysilił się, adaptując wreszcie swe ślepia do szarówki i rozpoznając charakterystyczny kształt urządzenia przezeń zasilanego.

To kamera przemysłowa.

Zatem był obserwowany.

Przez swoich porywaczy?

Aresztant orientował się w swym położeniu na tyle, by być świadomym, że przebywał pod ziemią oraz że ciemiężycieli musiało być więcej niż tylko ten, który zabił odźwiernego i marszanda. Zakarbowany w pamięci Dom João tkwił wszak mężczyzna z wąsem i bodaj ktoś jeszcze, ale akurat tego nie był pewny. Pamiętał za to, że ściągnęli go tu po kamiennych schodach, prowadzących w dół zygzakiem, i siłą wepchnęli do celi. Przytomność odzyskał wcześniej — w trakcie bycia targanym na pakę samochodu. Ocknął się wtedy skrępowany sznurem, zakneblowany, z szorstkim, płóciennym worem nałożonym na głowę. Udawał zemdlenie z nadzieją, że podsłucha cokolwiek z ich rozmów, ale zbiry całą drogę spędziły w milczeniu.

Jazda, w odczuciu staruszka, nie trwała więcej niż dwie godziny. Biorąc zatem pod uwagę odczuwalną prędkość samochodu, przemierzyli dystans od stu pięćdziesięciu do dwustu kilometrów.

João postarał się nakreślić w głowie mapę konturową państwa portugalskiego, która — od kiedy pewien Australijczyk nazwiskiem Fallon podsunął swe niedorzecznie trafne skojarzenie — przywodziła mu na myśl profil kamiennych posągów moai, zdobiących Wyspę Wielkanocną.

Już nie potrafił tego „odzobaczyć”.

Wbił oczyma wyobraźni ostrze cyrkla w punkt, skąd go porwano, po czym wyznaczył promień wirtualnego okręgu, w obrębie którego mógłby przebywać. Nos — czyli Lizbonę — oraz oko — Aveiro — wraz z całym atlantyckim wybrzeżem skreślił na wejściu na podstawie doznań tegoż zmysłu, którego obecnie chętnie by się wyzbył. Węszył bowiem nosem, gdy wygrzebywali go z auta, lecz w ogóle nie wyczuł wtedy wilgotnawego powietrza znad oceanu, przesyconego zapachami mew i ryb. Pozostawał zatem interior: południe w okolicach Evory, północ między Coimbrą a łańcuchem górskim Serra da Estrela albo też wschód — w Hiszpanii lub przy granicy z nią, czyli tam, gdzie moai miałby ucho. João rozejrzał się, zawieszając wzrok na czymś, co sugerowało mu skłaniać się ku ostatniemu z wariantów: podziemia wyglądały na przynależące do cytadeli lub zamku, a takie umocnione budowle dominowały w pasie wschodnim od trzynastego wieku i rządów króla Dionizego, pierwszego tego imienia.

Tenże władca, zwany Rolnikiem, odziedziczył Portugalię we względnym pokoju, nie toczącą krwawych wojen z wrogami. Jego ojciec, Alfons, odbijając ostatnie muzułmańskie twierdze, bezpowrotnie zakończył erę rekonkwisty, po czym porozumiał się z sąsiednią Kastylią co do oparcia granicy między południami obu królestw na rzece Gwadiana. Dionizemu pozostało potwierdzić w 1297 roku odcinki środkowy i północny Traktatem z Alcañices, który João wielokrotnie czytywał w archiwum Torre do Tombo. Tym samym ratyfikowano najstarszą linię graniczną Europy, obowiązującą aż do dziś.

Pomimo sygnowania paktu o nieagresji, Dionizy nieufnie spoglądał przez płot na Kastylijczyków, zdradzających wilczy apetyt na żyzne ziemie. Wreszcie, w trosce o bezpieczeństwo poddanych i granice terytorium, wzmocnił wschodnie rubieże swego państwa, wznosząc z rozmachem ponad pięćdziesiąt warownych fortyfikacji.

Jak ustalenia Traktatu z Alcañices, tak również wiele zamków króla Dionizego przetrwało do współczesności.

Problem polegał natomiast na tym, że João za nic nie potrafił rozpoznać, w którym z nich był obecnie więziony.

Rozdział 6

Ana Ventura upiła łyk kawy z filiżanki. Doraźnie potrzebowała pobudzenia kofeinowego, aby wprowadzić swe szare komórki na wyższy poziom skupienia w obliczu wciąż wiszącego w powietrzu exposé dawnego współpracownika. Wtedy, we wczesnym paleolicie, wszyscy w Departamencie do spraw Dziedzictwa wróżyli mu wielką urzędową karierę, ale czy ktokolwiek przypuszczał, że Tiago Moreno wdrapie się na tak wysoki szczebel na drabinie dyplomacji?

Akumulując bez połykania za zębami czarny płyn z ziaren szamańsko wypełnionych energią — był to niezawodny sposób na usprawiedliwienie przed kimś tymczasowego milczenia — Ventura wahała się, czy bieżącą pogaduszkę z nowym ambasadorem Portugalii w Watykanie należało uznać za towarzyską schadzkę czy może powinna zostać podciągnięta pod formalne obowiązki profesjonalne. Nadal bowiem nie wgłębiła się w najważniejszą sprawę: co motywowało Tiago, kiedy decydował się skontaktować z nią po latach.

— Wyglądasz na zdumioną — orzekł Moreno. — Chociaż oboje wiemy, że tego nie przyznasz. Opanuj się, Ano, bo bynajmniej nie przyszedłem tu, aby się tym chwalić albo zadzierać nosa. Sprawa…

— Jestem pod szczerym wrażeniem — wpadła mu w słowo, przełykając kawę. — Gratuluję, Tiago. Zasłużyłeś na tę nominację.

— Dzięki, doceniam — odparł i westchnął. — Wyobraź sobie, że dano mi się nią cieszyć ledwie przez dwanaście godzin. Później uzyskałem wiedzę, dlaczego dotychczasowy ambasador złożył dymisję.

— Domyślam się, że nie z powodów zdrowotnych, prawda? — spytała. Wiadomość o rezygnacji delegata, którego następcą został Moreno, a który swe stanowisko piastował od przeszło ośmiu lat, mignęła Anie Venturze w przeddzień urlopu bodaj w telewizyjnych wiadomościach. Jako że konewki mediów nie podlewały zbytnio sprawy, temat wysechł naturalnie. Ambasador to przecież ani nie prezydent, ani ważny minister, a i nie gwiazda ze świata sportu lub muzyki, które nigdy nie schodziły z okładek brukowych magazynów.

— Czy z powodów zdrowotnych? — Moreno zacytował słowa Ventury. — Nie, niewątpliwie, nie, Ano. Chociaż, tak między nami, nie wiem, czy nie dopadnie go załamanie nerwowe — rzucił enigmatycznie, a na ułamek sekundy w oku zatlił mu się błysk wyzwania, który od razu wychwyciła. — Uznajmy, że ex-ambasador Sousa namiętnie romansował, a prawda wyszła na jaw. Jednak i ewentualne sprawy rozwodowe Sousa powinien uznać najmniejsze ze swych zmartwień.

— Szczerze powiedziawszy, nie zaskoczyłeś mnie. Od dawna krążyły słuchy, że ambasador to facet z temperamentem, niestroniący od kobiet. Uwodziciel, któremu krew buzuje w żyłach — sportretowała. — Niech zgadnę: spotykał się z żoną nie tego człowieka?

— Sęk w tym, że akurat tego. Inaczej sprawę poznalibyśmy dopiero, kiedy zostałaby oficjalnie ujawniona przez Watykan — odrzekł, wracając do boleściwego tonu. — Wyobraź sobie, że kochanka Sousy, pewna urodziwa Włoszka, okazała się rozwiązłą, to znaczy… z rozwiązłym językiem, żoną szefa korpusu policyjnego Watykanu.

— Gwardzisty Szwajcarskiego?

— Żandarma Watykańskiego — skorygował. — Gwardia Szwajcarska sprawuje głównie funkcje reprezentacyjne, natomiast tematy bezpieczeństwa i prewencji leżą w kompetencjach Żandarmerii.

Ventura niezdarnie strąciła filiżanką porcelanowy spodek na podłogę. Ten nie roztrzaskał się, a odtańczył twista i opadł płasko.

— No tak — przyznała, łapiąc go między dwa palce. — Domyślam się zatem, że żona komendanta wyjawiła ex-ambasadorowi coś istotnego, tak istotnego, że zaprosiłeś mnie, starą poszukiwaczkę zaginionych portugalskich dóbr, na kawę, ambasadorze Moreno.

„Aby się tym ze mną podzielić” pozostawiła w domyśle.

— Ano, nie przesadzasz z tą „starą”? — pozwolił sobie na zaśmianie się, tylko przez moment. — Zanim coś ci zdradzę, muszę cię prosić, byś obiecała, że nie powtórzysz tego nikomu: dyrektorowi, podwładnym, znajomym. Jasne? Nikomu. Gdybym był nad tobą, tak czysto teoretycznie, nałożyłbym na ciebie zakaz, ale mogę odwołać się wyłącznie do twego sumienia, ufając, że nie złamiesz obietnicy.

Zawahała się, sondując warunki i ewentualne konsekwencje cyrografu. Tiago Moreno okazywał anielską cierpliwość tylko z pozoru; w rzeczywistości czuła na sobie wpatrujący się w nią niespokojnie, ponaglający wzrok ambasadora. Złapała się na tym, że znowu — tym razem bezwiednie — wykonywała trik z kawą w ustach, grając na czas. Doszła do wniosku, że w najgorszym wypadku zostałaby oskarżona o działanie wbrew świętemu regulaminowi Departamentu, ale przez ostatnią akcję w Maroku i tak nie miała zbyt wiele do stracenia. Cóż, uporczywość dawnego współpracownika i — co tu dużo ukrywać — własna ciekawość okazały się nieposkromione.

Skinęła głową z akceptacją układu. Moreno chyba modlił się w duchu o taką odpowiedź, ponieważ z miejsca głośno odetchnął.

— Cztery dni temu dokonano włamania do Archiwów Papieskich. Nie myl ich z Tajnym Archiwum Watykanu, wokół którego narosło wiele mitów, a które wbrew nazwie nie ma nic wspólnego z tajnością. Jest otwarte dla badaczy, gdyż spełnia funkcję centralnego archiwum państwowego… Jednak akurat o tym przecież wiesz. Wybacz, zapędziłem się — zdeprymował się. — Co do włamania do Archiwów Papieskich, na razie Żandarmeria stara się ocenić straty i przewidzieć reperkusje, po czym zapewne za parę dni zdecyduje się na publikację szczątkowych informacji w „L’Osservatore”. Tamtejsi dociekliwi dziennikarze, mający wszędzie wtyki, i tak by się dowiedzieli — oświadczył, a gdy zerknął na wciąż krzywiącą się Anę, dodał, nie dając sobie przerwać. — Mawia się, że przesądy biorą się z niewiedzy, ale ci, którzy prawią o niedostępności Tajnego Archiwum dla niewtajemniczonych, nie są tak bardzo oderwani od rzeczywistości. Uprzedzając twoje protesty, zaręczam ci, że Archiwa Papieskie naprawdę istnieją, skądinąd od całkiem niedawna. Dopiero ta instytucja strzeże przez cenzurę najskrytszych tajemnic rzymskiego Kościoła. Gromadzone są w nim akta, korespondencje i indeksy wykluczone z Tajnego Archiwum, które… ech, nie stawiałyby w pozytywnym świetle pocztu Namiestników Chrystusa. Upraszczając, Archiwa Papieskie stoją na straży świętości i dobrego imienia dawnych papieży.

Portugalka przymknęła powieki. Słuchała skonsternowana, starając się zachować opanowanie. Jednakże emocje wzięły górę.

— Czekaj, Tiago. Wizualizuję to mojemu mózgowi. Wmawiasz mi, że ktoś wdarł się do zamkniętych zakątków za Spiżową Bramą, strzeżonych pilniej niż amerykańska baza wojskowa na Bliskim Wschodzie, ale mniejsza z tym. Jakimś cudem włamywacz wkradł się zatem, może przez bazylikę lub muzea, i schował się, przyjmijmy, w stanzach Rafaela, a po ich zamknięciu dotarł do owych Archiwów Papieskich, gdzie obezwładnił strażników i wykradł teczkę, która stanowi potencjalne zagrożenie, wiążące się skądinąd z Portugalią? — urwała. — A, i że od czterech dni temat nie wyciekł do mediów…

Mężczyzna wzruszył ramionami w swym zakłopotaniu. Tym razem to on milczał. Raz rozwarł wargi, aby dmuchnięciem strącić kosmyk grzywki, nachodzący mu na oko. Tak minęła im minuta. Jej interlokutor tłamsił w sobie wiele obaw i wątpliwości, rozpoznawała to. Musiała go przycisnąć, bezdusznie grając mu na emocjach.

— Czy sądzisz, Tiago, że wszystko tu w porządku? Powiedz, po co mnie wzywałeś? Ja poświęcam się, skracam wakacje i specjalnie dla ciebie przylatuję z Madery, a ty najpierw raczysz mnie bzdurą, a później nabierasz wody w usta i blokujesz się przed wyjawieniem mi albo prawdy, albo szczegółów. Pamiętaj, że nie tylko diabeł w nich tkwi. Przepraszam, ambasadorze Moreno, ale nie kupuję twych opowiastek — wstała i odwróciła się, zdejmując z wieszaka płaszcz.

Wtedy poczuła na ramieniu dotyk, którego się spodziewała.

— Wybacz, Ano. Proszę, usiądź. Pracowaliśmy razem dawno temu, przez co zdążyłem zapomnieć, że w departamencie miałaś reputację Sherlocka w spódnicy. Nic nie mogło ci umknąć. Jak ty to powiadałaś? Drobne trybiki budują zegarek? — spytał retorycznie, po czym na nowo spoważniał. — Jeżeli powiem ci, że Archiwa Papieskie to nie podziemne pomieszczenie z kilometrami zakurzonych regałów, a supernowoczesna biblioteka komputerowa, zawierająca skatalogowane i zdygitalizowane rękopisy papieży i o papieżach, chroniona przez najskuteczniejsze i najkosztowniejsze na świecie zabezpieczenia przed cyberatakiem, to czy wtedy… kupisz te opowiastki?

Przycupnęła. Takiego wariantu nie brała dotąd pod uwagę.

— Dziękuję — odrzekł. — Watykan nie musi być staroświecki…

— Mówiłeś poważnie?

— Śmiertelnie poważnie — przytaknął i spojrzał na nią sugestywnie, po czym kontynuował. — Jakiś genialny, nadzwyczaj genialny haker o pseudonimie… — zamilkł na chwilę, dobywając z kieszeni ściągawkę — o pseudonimie 84R84R sześć dni temu przedostał się przez szereg haseł, murów, pancerzy i Bóg wie czego, włamując się do systemu komputerowego Archiwów Papieskich. Jako pierwszy.

— Jakimi intencjami się kierował?

— Zaraz ci powiem, ale pozwól, że najpierw zdradzę ci, co poruszyło żandarmów. Jestem za stary, aby się na tym znać, ale słyszałem, że opuszczając archiwum, haker pozostawił notatkę z zapisem, którędy przebił się do systemu. Celowo wskazał administratorowi dziurę w oprogramowaniu, aby ta została załatana na przyszłość.

— To biały kapelusz — stwierdziła Ana, w reakcji na co Portugalczyk wytrzeszczył oczy. — Jak w starych, czarno-białych westernach, Tiago. Czarne kapelusze to źli hakerzy, ci spoza prawa. Białe kapelusze to dobrzy hakerzy, którzy przysługują się bezpieczeństwu w sieci, niczego nie wykradają, wskazują błędy i niedoskonałości.

— Zatem powiedzmy, że nasz haker był szarym kapeluszem.

— Co chcesz przez to powiedzieć? — spytała. — Wykradł coś?

Moreno kiwnął głową.

— Buszując w archiwum, dysponował wglądem w zakulisowe sekrety wielu papieży: dowody na nepotyzm, na łamanie celibatu, na organizowane orgie — wyliczał Tiago — na sądowe procesy konkurentów do Tronu Piotrowego przeprowadzane bez cienia sprawiedliwości, na pranie brudnych pieniędzy, na bezbożnictwo, na współpracę z nazistami… na wszystko, co sromotnie uderzyłoby w rzymski Kościół. Mecenasi portalu Wikileaks zapłaciliby za to grube miliony. Jak sądzisz, ile plików z dokumentami haker wykradł? Dalej, strzelaj.

Dało się odnieść wrażenie, że ambasador zmierzał do sedna.

— Nie wiem. Dwieście dwadzieścia dwa — palnęła bezmyślnie.

— Zimniej niż za kołem podbiegunowym — zawyrokował i nabrał powietrza. — Otóż, haker nie skopiował ani dwustu, ani dwudziestu, ani nawet dwóch dokumentów. Jeden, pani wicesekretarz. Skopiował tylko pojedynczy plik, zawierający dwa… delikatne listy.

Kobieta zamilkła nad konstatacją Moreno. Jeden arcyważny element układanki nadal pozostawał zagadką: związek z Portugalią. Mężczyzna musiał odczytać te myśli, ponieważ odezwał się sam.

— Wszystkie tajne akta w Archiwach Papieskich są skatalogowane pod kluczami z imionami papieży, których dotyczą — rzekł — i pod którymś z kluczy tematycznych. Czyni to nawigację prostszą.

Ana Ventura czuła, że zaraz zapyta go o sprawę kardynalną.

— Jaki katalog obejmował wykradzione dane?

— Ten, który opatrzono kluczem „Tordesillas”.

Rozdział 7

Omar Bouaza ledwie co przekroczył próg recepcji laboratorium, kiedy w umeblowanym według zasad minimalizmu pomieszczeniu, w którym pełnią mocy nie zdążyły rozbłysnąć jeszcze lampy halogenowe, rozbrzmiał dźwięk telefonu, odbijając się echem od nagich ścian. Sekretarka nie pracowała w soboty. On zresztą też nie — przynajmniej nie dla swego regularnego pracodawcy, Genewskiego Instytutu Badań nad DNA. Jeśli to, że z aparatury laboratorium zwykł korzystać także po godzinach i w weekendy, nie przeszkadzało dyrektorowi ośrodka, to nie mogło przeszkadzać nikomu innemu.

Prowadzone od wczesnych lat dziewięćdziesiątych naukowe badania profesora Bouazy nad izolowaniem DNA z plamek krwi, charakteryzowały się względnie wysoką efektywnością, zaś autorskie metody przyniosły mu międzynarodowe uznanie w kręgu inżynierów genetycznych. Sześć miesięcy temu profesor skoncentrował się w obrębie tychże badań nad węższym studium, stawiającym za cel niwelację ryzyka występowania chorób genetycznych przez rekonstrukcję łańcucha DNA w fazach embrionalnych życia. Opracował nowatorską technikę ingerencji w kod genetyczny, pozwalającą wadliwy gen skutecznie zastąpić prawidłowym, to znaczy zdrowym. Pierwsze eksperymenty na myszach dawały obiecujące rezultaty.

Równo cztery dni temu Bouaza odebrał telefon z sensacyjną propozycją, która w każdym naukowcu oddanym antropogenetyce wzbudziłaby co najmniej ciekawość. Jakże ambitny projekt został mu wtedy nakreślony! Gwarantował wieczną sławę… albo niesławę. Wydał mu się tak dalece kontrowersyjny, że w pierwszym momencie odważył się go odrzucić. Do zmiany zdania i bliższego pochylenia się nad ofertą skłoniła go bezzwrotna zaliczka w wysokości dwudziestu pięciu tysięcy euro — tyle pieniędzy za samo przemyślenie oferty. Na wtórną konwersację z tym samym człowiekiem umówił się na dziś.

Bouaza podniósł słuchawkę za biurkiem recepcyjnym.

— Wzorowo, profesorze — usłyszał na powitanie. — Jak ustalaliśmy, odebrał pan dokładnie po czwartym sygnale. Cóż, głęboko wierzę, że i pozostałe nasze ustalenia rozpatrzył pan pozytywnie.

— Dzień dobry, panie Elias — rzekł ze spokojem. Takim imieniem tamten kazał się nazywać. Omara ponownie przeszyła wątpliwość co do autentyczności tych personaliów. — Kiepsko pana słyszę.

— Telefonuję z limuzyny, profesorze. Jestem w trasie, w wyludnionym miejscu, które chyba i przez samego Boga zostało opuszczone. Wie pan, ubolewam na tym, że nie wszystkie państwa Europy, w tym moje, chlubią się wybornym stanem nawierzchni drogowych. Szwajcaria z pewnością przoduje w tym aspekcie, mam rację?

— Szwajcarzy rzadko narzekają na drogi — skwitował Bouaza.

— Jakże żałuję, że u nas wciąż pozostaje do poprawy aż tyle. Politycy kłócą się do czyich należy to kompetencji. Tylko przed wyborami stać ich na śmierdzące fałszem obietnice. Ale skupmy się, profesorze, na sprawach pachnących, co pan na to? — Elias uciął temat. — Wie pan, co według mnie ma najpiękniejszą woń na świecie?

— Pieniądze? — odparł zapytaniem, choć czuł, że się nie mylił.

— Brawo! Pecunia non olet. Pieniądze nie śmierdzą, profesorze. A niechże! Trafiłem na szwajcarskiego bankiera z krwi i kości.

— Bankierem nigdy nie byłem, a Szwajcarem zostałem dopiero w wieku czternastu lat. Jestem przekonany, że pan o tym wie.

Człowiek o pseudonimie Elias parsknął śmiechem.

— Owszem, ma pan rację. Przyznam, że z uwagą prześledziłem pańskie CV. Jest zaiste imponujące, a raczej imponująco… bogate — cmoknął, uznając żart za udany. — Wracając do naszego wątku, czy wolno mi spytać: skalkulował pan moją propozycję, profesorze?

Nastała przydługawa cisza.

— Potrzebuję trzech milionów euro na pokrycie wydatków na przeprowadzenia tego eksperymentalnego procesu plus trzech milionów mojego wynagrodzenia. Ta suma zawiera cenę… ryzyka — wyliczył na bezdechu Omar Bouaza. — Łącznie sześć milionów euro.

— Ceni się pan, profesorze, ale to zasłużony przywilej, przysługujący ludziom obdarzonym talentem i wiedzą — zareagował Elias. — Naturalnie, nie powinno być z taką sumą żadnego problemu. Zapłacę w trzech transzach. Proszę wskazać numer konta, a bezzwłocznie prześlę panu pierwszą. Mam nadzieję, że nie ma pan nic przeciwko temu, aby pochodziła ona z obcego funduszu? Dajmy na to, cypryjska spółka, sponsorująca światowe badania naukowe.

— Zgoda — przekazał szeptem oniemiały, cedząc z wielkim trudem to słowo przez zęby. Celowo zawyżył potrzebną sumę, spodziewając się raczej negocjacji, które finalnie okazały się zbędne.

— Cieszę się przeogromnie, profesorze. Dysponuje pan kompletnie wyposażonym laboratorium czy powinienem coś dostarczyć?

— Będę pracował w Instytucie Badań nad DNA, tutaj, w Genewie. Wynajmę cały kompleks na wieczory oraz weekendy. Sale są wtedy wolne, bo laboratorium zamyka się zazwyczaj przed siedemnastą i nikt tu potem się nie kręci. Nawet sprzątacze. Oprócz tego opłacę odpowiednie pomieszczenie, które nazywamy tu Gniazdem. Dostępu chroni skaner linii papilarnych. Sądzę, że domyśla się pan, do czego Gniazdo służy. Już rozmawiałem z dyrektorem i pozwolił mi na to, bo wnioskuje, że pracuję nad czymś przełomowym, więc… — rozemocjonowany urwał myśl, nie mając nic więcej do dodania.

— Pracuje pan nad czymś przełomowym, profesorze.

— I, z tego, co wiem, dalekim od legalnego — wyznał

— Jednak uczciwie, sowicie opłacanym, nieprawdaż?

— Nie da się zaprzeczyć — odrzekł. — Dzwoni pan z limuzyny, tak? Musi być pan majętnym człowiekiem. Hojnym na szczęście też.

— Ach, mowa o zadatku. Miło mi niezmiernie, że docenia pan gest. Profesorze, nie chciałem, aby uznał mnie pan za gołosłownego. Okryłbym się hańbą. Teraz wie pan, że potrafię odwdzięczyć się za zaufanie i dyskrecję w realizacji naszego wspólnego projektu.

Ten samozachwyt rozmówcy Bouaza pozostawił bez reakcji. Skierował temat na merytoryczny i kluczowy dla „ich” projektu.

— Cały czas nie doręczył mi pan nośnika materiału genetycznego. Jego brak opóźnia przejście do następnych faz eksperymentu, Elias. Materiał należy całkowicie przebadać, odtworzyć brakujące w łańcuchu elementy, pozyskać ekstrakt i dopiero wtedy dalej działać, że tak to określę. Czy wolno mi spytać, kiedy będę nim dysponował?

— Ekstrakt… — powtórzył tamten w głębokim zamyśleniu. — Nośnika z owym ekstraktem proszę spodziewać się wkrótce. Apeluję o pańską cierpliwość. Zapewniam, że dostarczę wszystko do Genewy w ciągu najbliższych dni. Przede wszystkim, niechże nie spędza to panu snu z powiek, gdyż za nic nie chciałbym się martwić o pański stan, profesorze — wyjaśnił Elias i zaśmiał się manierycznie.

— Nie będzie takiej potrzeby.

— Jeszcze coś, profesorze Bouaza. Wiem, że pośpiech to zły doradca, ale proszę się z nim oswajać. Kiedy rozmawialiśmy ostatnim razem, nadmieniłem, że będzie pan pracował pod delikatną — tamten położył nacisk akurat na to słowo — presją czasu, czyż nie?

— Hm — mruknął Omar. — Kiedy miałaby nastąpić implantacja?

— Pod koniec marca, profesorze — odparł Elias. — Za miesiąc.

Rozdział 8

— Musisz mieć świadomość, Ano, co „Tordesillas” oznacza — oznajmił Tiago Moreno, rozmyślnie nie intonując znaku zapytania.

Ventura domyślała się — z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością. Określenie to nie mogło przecież nawiązywać do niczego innego niż tylko do kilkutysięcznego miasteczka w Kastylii nad rzeką Duero, przez Luzytanów nazywaną Douro. Owa mieścina po wsze czasy zapisała się na kartach dziejów w czerwcu 1494 roku — w samym środku epoki odkryć geograficznych. To właśnie wtedy w Tordesillas, w obecności emisariuszy Państwa Kościelnego, przynoszących z Rzymu błogosławieństwo sine qua non, państwa Portugalii i Hiszpanii podpisały polityczny układ, stawiany dzisiaj wśród najważniejszych układów dla biegu historii nowożytnego świata.

Porozumienie, które sygnowałyby obydwa iberyjskie królestwa, pozostawało w owym czasie doprawdy palącą potrzebą, gdyż widmo otwartego konfliktu między nimi stawało się coraz bardziej realne. Iskrę zapalną wzniecił sam Krzysztof Kolumb, który w 1492 roku, wracając z wyprawy w służbie korony Hiszpanii z Ameryki — którą brał, cóż, za Indie — w sobie tylko wiadomym celu zawinął najpierw do portu w Lizbonie i przekazał portugalskiemu władcy nowiny o świeżo przetartym szlaku. I to wystarczyło. Na mocy starszego o piętnaście lat paktu z Alcáçovas, wszelkie ziemie, usytuowane na południe od Wysp Kanaryjskich, z mocy prawa należały się Portugalczykom, zatem dopłynięcie przez genueńskiego żeglarza do Karaibów — leżących na niższych szerokościach aniżeli Kanary — sprowokowało poważny kryzys dyplomatyczny. Gdyby przerodził się on w bezpośredni konflikt zbrojny, spustoszoną armię Hiszpanii, czyli de facto połączonych królestw Kastylii i Aragonii, która dopiero co uporała się z Maurami w Andaluzji, skazywano na porażkę, szczególnie, że gra toczyła się o kolonie. Nikt a nikt nie wątpił wtedy, że raczkująca marynarka hiszpańska w przypadku bitwy na morzu zostałaby rozniesiona w pył przez ultranowoczesną flotyllę Portugalczyków.

Średniowieczna tradycja wskazywała, by to papież legalizował pretensje europejskich monarchów do nowo odkrywanych terenów, więc hiszpańscy ambasadorzy w Rzymie natychmiast postarali się odwrócić mało korzystne dla dworu w Toledo konsekwencje, wynikające z traktatu z Alcáçovas, a zarazem uniknąć wojny na Półwyspie Iberyjskim z sąsiadem zza miedzy. Zyskali dla swych interesów potężnego sojusznika. Papież Aleksander VI faworyzował Hiszpanów i w bulli Inter Caetera przyznał sporne ziemie parze Królów Katolickich: Izabeli z Kastylii i Ferdynandowi z Aragonii. Ventury wcale to nie dziwiło, bowiem ów mężczyzna urodził się pod Walencją i tam też został ochrzczony imieniem Rodrigo de Borja. W ostatnich latach nakręcono nawet o nim serial fabularny z Jeremym Ironsem.

Gwałtowny sprzeciw dyplomacji Portugalczyków sprawił, że nazajutrz w ramach konsensusu wyznaczono alternatywną linię demarkacyjną, biegnącą tym razem wzdłuż południka, oddalonego sto lig na zachód od archipelagu Azorów. Jurysdykcja korony Hiszpanii obejmowała teraz ziemie położone na zachód od niego, w tym karaibskie wyspy, do których dopłynął Krzysztof Kolumb, natomiast Portugalczycy utrzymywali swe prawa do administrowania lądami na wschód, czyli większością Atlantyku i całym Oceanem Indyjskim ze szczególnym uwzględnieniem Indii właściwych, do których pod komendą admirała Vasca da Gama dotrą triumfalnie za cztery lata.

I na tym miałoby stanąć? Nie, w żadnym wypadku!

Ówczesny władca Portugalii, Jan Doskonały, wcześniej gotowy do wszczęcia wojny, uznał te ustalenia nie tyle za satysfakcjonujące, co za otwierające furtkę do dalszych dyskusji. Ostatecznie negocjacje przypieczętowano w Tordesillas, gdzie zaiste aktywne lobby portugalskie skorygowało i przesunęło linię demarkacyjna aż o dwieście siedemdziesiąt lig na zachód, na co Watykan przystał.

Hiszpanie zresztą, nie mając za bardzo wyjścia, również.

Traktat z Tordesillas podzielił na dwa kawałki cały Nowy Świat: nie tylko lądy poznane, ale i te, dopiero czekające na odkrycie.

— Traktat z Tordesillas nie należy przecież do cenzurowanych dokumentów — odezwała się w końcu Ventura. — Jego dwa oryginalne egzemplarze, opatrzone pieczęciami, spoczywają w lizbońskim archiwum Torre do Tombo i w Głównym Archiwum Indii w Sewilli.

— Owszem, Ano — przytaknął Moreno, bębniąc palcem o blat. — Jednak katalog Archiwów Papieskich pod kluczem „Tordesillas” nie obejmuje wyłącznie samego traktatu, ale również wszelkie dokumenty z nim powiązane, wzmiankujące zawiły proces negocjacji, roszczenia obu królestw, prywatne stanowiska papieży i tak dalej.

— I tak dalej — powtórzyła prowokacyjnie. — Wiesz, ambasadorze, nie mogę oprzeć się wrażeniu, że odpowiadasz mocno selektywnie. Przypuszczam, że nie zdradzisz mi wszystkiego, ale, na Boga, skoro wzbudziłeś mą ciekawość, ta wymaga teraz zaspokojenia.

— Jestem rad, że wyczuwam u ciebie ten sam głód wiedzy, co przed laty, Ano. Tak szczerze to liczyłem na to, że nigdzie się nie ulotnił. A zatem, pragniesz pewnie, bym streścił ci to, czego dotyczyła korespondencja zawarta w skopiowanym z Watykanu pliku, ale… — zawiesił Moreno z nareszcie większą dozą pewności w głosie.

— Czyli mowa o skradzionym liście. Pytam, ponieważ wcześniej zapomniałeś tego zaznaczyć — odparła z lekkim wyrzutem i w zasadzie nie miała nic przeciwko temu, by tak to zabrzmiało. — Przejrzałeś mnie. Powiedz, co napisano w liście, który padł łupem hakera.

Łypnął na nią wzrokiem, w których tlił się wyzywający błysk.

— Zabrałem to ze sobą — wyznał półgłosem Moreno. Oczyma ogarniając salę, upewnił się, że nie zwracali na siebie niczyjej uwagi, poza uwagą arystokratów z mozaiki na ścianie. — Zerknij, proszę.

Rozpłaszczył na drewnianym stole wydrukowany dokument w przezroczystym, foliowym ubranku. Ventura spojrzała nieśmiało na sygnaturę pod nim i wnet osłupiała. Spoczywała przed nią kopia korespondencji króla Portugalii do suwerena Państwa Kościelnego.

Trzy znaki zapytania wystrzeliły wprost w nią z automatu.

Czemu tenże list trafił do sekretnych Archiwów Papieskich?

Oraz kto i dlaczego dołożył starań, by owe archiwa opuścił?

Rozdział 9

Do Waszej Świątobliwości Leona X

Z żalem nieopisanym i smutkiem niekrytym, czcigodny Ojcze Święty, nekrolog słonia Hanno przyjąłem, do mego dworu przyniesiony przez posłów rzymskich. Jaśnie Panie, w to, że Wam, reprezentującym na ziemskim padole Pana Naszego, słoń służył godnie, wierzę głęboko.

Co by cierpieniu Waszemu po stracie ulżyć, Wasza Świątobliwość, do Was inny dar z dalekich lądów za morzami przesyłam, z Bożej łaski w opiekę memu Królestwu Portugalii przekazanych. Oto zwierz egzotyczny z pancerzem kamiennym i kłem nosowym występującym mu z czaszki, z którego to powodu wśród miejscowych nazwę nosorożca nosi. Przywiezione ono z krain indyjskich do Lizbony zostało, a stąd do Rzymu posłane, aby tamże oko Waszej Świątobliwości cieszyć, a świąteczne pochody i celebracje ku czci Boga Jedynego uwznioślać.

Słuchy me uszy doszły, że słoń natchnieniem był, wielkomyślnie przez Waszą Świątobliwość malarzom i rzeźbiarzom użyczanym, czym wcalem się nie zdumiał. Wszakże w ciele twym wykształconym, Ojcze Święty, krew Medyceuszy, rodu mecenasów wielkich sztuki i nauki, płynie. Ufam, że nosorożec również owego zaszczytu i honoru dostąpi.

Jednakże, nade wszystko, niechaj nową oznaką kordialności między naszymi państwami: rzymską Świętą Stolicą i Królestwem Portugalii, się on stanie, a także szerzenia wiary w Jedynego w zamorskich krainach symbolem, które postanowienia czyniąc, przez Waszą Świątobliwość w bulli „Dum fidei constantia” zawarte, ewangelizujemy.

Bogu niech będzie chwała na wieki wieków. Anno Domini 1515.

Manuel I, Król Portugalii, Algarve i ziem za morzem w Afryce.

***

Za oknem, wstawionym w butwiejącą ramę, poranne słońce znów ustępowało pozycji pod nieboskłonem ponurym chmurom i w Lizbonie zanosiło się na deszcz. Any Ventury, która nadal nie potrafiła oderwać oczu od rozścielonego na stoliku w Casa do Alentejo przedruku wiekowego listu od portugalskiego monarchy do papieża — wykradzionego z Archiwów Papieskich — aura nie interesowała.

Jej partner milczał, pozwalając, by uładziła bajzel w głowie.

Jeszcze raz wspomniała myślami kroniki, wzmiankujące żywot słonia, którego król Manuel Szczęśliwy, następca Jana Doskonałego, podarował papieżowi Leonowi X, sam otrzymawszy wcześniej z Rzymu złotą, konsekrowaną różę. Albinos Hanno debiutował w procesji w niedzielę palmową przed Wielkanocą, a towarzyszyła mu w tym cała portugalska misja dyplomatyczna z posłami ludzkimi i zwierzęcymi: niedźwiedziem, końmi, gepardami, tygrysami, lwami…

— Dlaczego kąciki twych ust zdradzają delikatny chichot? — spytał nagle Tiago Moreno, który kopię listu ściągnął z Watykanu.

— Nie, to nic, tylko… Wyobraziłam sobie ciebie, ambasadorze, defilującego na słoniu po Placu Świętego Piotra przed bazyliką.

— Jak w cyrku, prawda?

Istotnie, pomyślała. Rzym w szesnastym wieku, za Aleksandra VI, Juliusza II i Leona X, był w pewnym sensie takim renesansowym cyrkiem, w którym sprawy wiary schodziły na dalszy plan. Tym, co się liczyło w obliczu reformacji Lutra, był święty obowiązek podniesienia wizerunku papiestwa. Stąd publiczne festyny, rujnujące skarbiec, czy spektakularna inwestycja w nową Bazylikę Świętego Piotra i freski Michała Anioła zdobiące Kaplicę Sykstyńską. Stąd coraz to dalsze i kosztowniejsze wyprawy wojenne celem powiększenia terytorium Państwa Kościelnego. Stąd w końcu interes w przemierzaniu przez Iberyjczyków oceanów i w sprowadzaniu stamtąd złota i egzotycznych towarów, wliczając w to dzikie zwierzęta.

Z tego powodu ówczesny biskup Rzymu, Leon X, całkowicie stracił głowę dla słonia, którego przekazali mu Portugalczycy. Jak małe dziecko cieszył się, gdy ten podczas karmienia odwdzięczał się spontanicznym, nieprzymuszonym klękaniem. Ana Ventura między bajki wkładała twierdzenie snujące, że zwierzę poleceń papieża słuchało w wielu językach, w tym włoskim i hindi. Jednakże, mimo że legenda o poliglotyczności słonia, zdawała się być tak barwną, że aż zmyśloną, została szczegółowo opisana w źródłach historycznych.

— Jeszcze później nosorożec… Co za szopka! — kontynuował Moreno. — Dalszy ciąg historii masz w paluszku, prawda, koleżanko?

Rzeczywiście — miała. O słoniu i nosorożcu częstokroć opowiadała przecież turystom podczas weekendowych przechadzek po dzielnicy Belém. Któraś z wycieczkowiczek, Greczynka, podsumowała kiedyś los tego drugiego mianem dramatycznego, gdyż dramatycznie łączył tragedię z komedią. Ana stwierdziła wtedy, że streszczenia żywota biednego nosorożca nie ujęłaby w trafniejsze słowa.

Zwierzę pochodziło z Indii, gdzie w porcie Goa zostało załadowane wraz z przyprawami i tkaninami na statek płynący do Portugalii. Wyprawa po Oceanach Indyjskim i Atlantyckim trwała sto dwadzieścia dni, aż wreszcie transport dobił do Lizbony, blisko miejsca, gdzie wznoszono akurat Wieżę Belém, strzegącą wejścia do portu. Wizytę osobliwego gościa uwieczniono nawet wśród dekoracji kordegardy w postaci rzeźbionych gargulców z kłem na nosie.

Darmowy fragment

RozdziaŁ 10

Darmowy fragment

Rozdział 11

Darmowy fragment

Rozdział 12

Darmowy fragment

Rozdział 13

Darmowy fragment

Rozdział 14

Darmowy fragment

Rozdział 15

Darmowy fragment

Rozdział 16

Darmowy fragment

Rozdział 17

Darmowy fragment

Rozdział 18

Darmowy fragment

Rozdział 19

Darmowy fragment

Rozdział 20

Darmowy fragment

Rozdział 21

Darmowy fragment

Rozdział 22

Darmowy fragment

Rozdział 23

Darmowy fragment

Rozdział 24

Darmowy fragment

Rozdział 25

Darmowy fragment

Część 2

Darmowy fragment

Rozdział 26

Darmowy fragment

Rozdział 27

Darmowy fragment

Rozdział 28

Darmowy fragment

Rozdział 29

Darmowy fragment

Rozdział 30

Darmowy fragment

Rozdział 31

Darmowy fragment

Rozdział 32

Darmowy fragment

Rozdział 33

Darmowy fragment

Rozdział 34

Darmowy fragment

Rozdział 35

Darmowy fragment

Rozdział 36

Darmowy fragment

Rozdział 37

Darmowy fragment

Rozdział 38

Darmowy fragment

Rozdział 39

Darmowy fragment

Rozdział 40

Darmowy fragment

Rozdział 41

Darmowy fragment

Rozdział 42

Darmowy fragment

Część 3

Darmowy fragment

Rozdział 43

Darmowy fragment

Rozdział 44

Darmowy fragment

Rozdział 45

Darmowy fragment

Rozdział 46

Darmowy fragment

Rozdział 47

Darmowy fragment

Rozdział 48

Darmowy fragment

Rozdział 49

Darmowy fragment

Rozdział 50

Darmowy fragment

Rozdział 51

Darmowy fragment

Rozdział 52

Darmowy fragment

Rozdział 53

Darmowy fragment

Rozdział 54

Darmowy fragment

Rozdział 55

Darmowy fragment

Rozdział 56

Darmowy fragment

Rozdział 57

Darmowy fragment

Rozdział 58

Darmowy fragment

Rozdział 59

Darmowy fragment

Rozdział 60

Darmowy fragment

Rozdział 61

Darmowy fragment

Rozdział 62

Darmowy fragment

Rozdział 63

Darmowy fragment

Epilog

Darmowy fragment

Posłowie

Darmowy fragment