zakupiono w sklepie:

Sklep Testowy

identyfikator transakcji:

1633685774551854

e-mail nabywcy:

test@virtualo.pl

znak wodny:

Ilustracje: ‌Dorota Wojciechowska

Skład: Michał Danek

Konsultacja ‌historyczna: ‌Tomasz Wieczorek

Copyright ‌© ‌Monika Wilczyńska, 2017

Copyright ‌© ‌Wydawnictwo BIS, 2017

ISBN 978-83-7551-613-5

Wydawnictwo ‌BIS

ul. Lędzka 44 a

01-446 ‌Warszawa

tel. ‌22 877-27-05, ‌22-877-40-33

e-mail: bisbis@wydawnictwobis.com.pl

www.wydawnictwobis.com.pl

Wydanie ‌II ‌uaktualnione

Skład wersji elektronicznej: Marcin ‌Kapusta

konwersja.virtualo.pl

Spis ‌treści

Spotkanie pierwsze, ‌czyli historia Sydonii ‌von ‌Borck

Spotkanie drugie, czyli historia ‌czarnych kotów

Spotkanie trzecie, czyli ‌historia Baszty Siedmiu Płaszczy

Spotkanie ‌czwarte, czyli opowieść o platanie ‌Mateuszu

Spotkanie piąte, ‌czyli ‌opowieść ‌o błaźnie Mikołaju

Spotkanie szóste, ‌czyli o podziemnych tunelach i stryju ‌Bazylim

Spotkanie siódme, ‌czyli ‌historia ‌Bogusława X i Anny Jagiellonki

Spotkanie ‌ósme, czyli ‌historia Skarbka, ‌leśnego skrzata z Puszczy Bukowej

Spotkanie ‌dziewiąte, ‌czyli historia Ottona ‌Jageteufla, który wykopał skarb

Spotkanie ‌dziesiąte, ‌czyli trochę zagadek i niewyjaśnionych ‌tajemnic

Quiz

Prawidłowe odpowiedzi

Bibliografia:

Przypisy

Spotkanie ‌pierwsze, czyli historia Sydonii ‌von Borck

Adaś ‌znał Zamek Książąt Pomorskich ‌jak własną ‌kieszeń. I nic w tym ‌dziwnego. ‌W końcu pracowała tu jego ‌mama. Zamek jest miejscem ‌zabytkowym, ‌był siedzibą Gryfitów, ‌czyli ‌dawnych ‌władców Pomorza. Współcześnie ‌mieści się ‌w nim kilka instytucji ‌kulturalnych. Adaś ‌zawsze ‌przybiegał ‌tu ‌po szkole i czekał, aż ‌mama ‌skończy pracę. Często ‌chodził po zamkowych ‌dziedzińcach i zaglądał ‌we wszystkie ‌zakamarki.

W zamku ‌mieściło się też niewielkie ‌kino. ‌Rodzice Adasia ‌bardzo lubili tu przychodzić. ‌Nie ‌mieli z kim zostawić ‌syna, brali go ze ‌sobą, a on ‌czekał na ‌nich, wdając się ‌w pogawędkę z portierami i szatniarzami, lub ‌czytał książki w wygodnym fotelu przed salą kinową. W letnie miesiące wolał przechadzać się po obu dziedzińcach.

Tego listopadowego dnia za oknem zapadał już zmrok, więc nie było mowy o zabawach na dworze. Adaś postanowił pozwiedzać zamkowe korytarze.

Kiedy był mały, zawsze marzył o tym, aby spotkać jakiegoś ducha. Bo wiadomo, że w każdym zamku musi być duch! To chyba oczywiste, jak dwa plus dwa jest cztery. Zaglądał we wszystkie kąty, spacerował po korytarzach i… nic. Tyle lat i żaden duch go nie zaczepił! Adaś tłumaczył sobie, że w końcu jest tutaj w ciągu dnia, a wtedy duchy śpią. Dlatego dał sobie spokój z poszukiwaniami.

Stanął przy oknie i spojrzał na oświetlony dziedziniec zamku. Widok był naprawdę wspaniały.

– Jeszcze tylko duch by się przydał – pomyślał chłopiec. – Zajrzę na trzecie piętro – postanowił i zaczął wchodzić po schodach.

– Adasiu, idziesz szukać duchów? – zaśmiali się portierzy.

– A tak sobie… popatrzę, pochodzę – odpowiedział.

Na trzecie piętro wschodniego skrzydła zamku nie każdy miał dostęp. Mieściło się tu Koło Plastyczne i Koło Fotograficzne. Jako że Adaś był tutaj częstym gościem, bez problemu mógł wejść.

Dziś zajęcia nie odbywały się, na piętrze panował półmrok i nie było żywej duszy. Adaś, chłopiec lubiący tajemnice i dreszczyk emocji, czuł się w tym miejscu znakomicie. Bardzo chętnie wyglądał przez małe okrągłe okna. Był z nich ciekawy widok na Szczecin. Teraz, kiedy zrobiło się już ciemno, można było podziwiać kolorowe światła miasta.

– Ale fajne, tylko ducha brak… – westchnął.

– Jestem, jestem – odezwał się nagle jakiś głos.

Adaś aż podskoczył z wrażenia. Obejrzał się za siebie i zobaczył… najprawdziwszego ducha!

Tego, że to prawdziwy duch, był pewien, gdyż zjawa wisiała w powietrzu. Była niewielka, biała, z czarnymi oczodołami. Tylko jak na ducha to miała zbyt sympatyczny uśmiech.

Adaś próbował krzyczeć, ale z jego gardła wydobył się tylko zduszony jęk.

– Cicho, cicho – odezwała się zjawa. – Ja tych ludzi nie rozumiem, najpierw chodzi taki i mnie szuka, a jak się wreszcie odważę pokazać, to on chce wrzeszczeć ze strachu.

– Eee… bbbo ja – mamrotał wystraszony chłopiec.

– Słuchaj, kolego, weź się w garść i przestań się bać, a przede wszystkim nie krzycz, bo zaraz przybiegną tu portierzy, ja zniknę, a ty wyjdziesz na tchórza, chi, chi. Nikt ci nie uwierzy, żeś ducha widział – poradził duch, który miał nawet sympatyczny głos.

– Tttak, tak, już dobrze, już dobrze – powoli uspokajał się Adaś.

– Chodziłeś, szukałeś mnie, więc jestem. Proszę bardzo, w całej okazałości albo i rozciągłości, jak kto woli, et voilà! – zaśmiał się duch.

– Cieszę się bardzo, jestem Adaś – przywitał się chłopiec, który bał się już coraz mniej.

– A ja jestem duszek, duszek Boguś, uhuhu! – zawołała zjawa. – Bo nie wiem, czy wiesz, że zjawy dzielą się na duchy i duszki. Duchem zamkowym jest Sydonia, a ja jestem duszkiem, takim, co to popsoci, postraszy i dzieci lubi, wiesz?

– Aha… nie wiedziałem – odpowiedział Adaś już spokojniejszym głosem.

– A więc Boguś jestem! Tak nazwali mnie robotnicy, którzy remontowali zamek po wojnie. Robiłem im mnóstwo psikusów, chi, chi. Uwielbiam robić kawały! Nie mogłem sobie tego odmówić. Byłem w świetnym nastroju. Cieszyłem się, że wojna się skończyła i że wreszcie zabrano się do odbudowy zamku. Te bombardowania, te hałasy… ech, nie cierpię wojen. A jak się domyślasz, przeżyłem niejedną.

– No tak, pewnie masz setki lat – stwierdził chłopiec.

– Tak, tak, ale nie mówmy o tym. Duchów nie pyta się o wiek, che, che. Ale wracając do tematu: ci robotnicy, gdy zrobiłem im jakiś żart – no wiesz, coś zabrałem, zadzwoniłem łańcuszkiem, połaskotałem w piętę gdy odpoczywali – mawiali wystraszeni:

– Oj, to chyba duch Bogusława. – A Bogusławów to na tym zamku było kilkunastu – kontynuował Boguś.

– Ale oni pewnie mieli na myśli Bogusława X, wiesz tego od…

– …od Anny Jagiellonki – przerwał mu chłopiec.

– No i nazwali mnie Boguś, chi, chi. Fajnie, co? Właściwie to ucieszyłem się, bo nikt mnie do tej pory nie nazwał. Wszyscy tylko wrzeszczeli na mój widok: Aaaaaa! Duuuuch! I uciekali. Jaki tam duch, duszek po prostu. Mały, wesoły psotnik, chi, chi. Czy ja nie za dużo mówię? – zapytał Boguś.

– Nie, nie, to ciekawe.

– To fajnie, bo wiesz, ja bardzo lubię rozmawiać. A Sydonia snuje się w nocy po zamku i wciąż jest smutna… Mogłaby się czasem uśmiechnąć i pogadać.

– Sydonia? Biała Dama? To ona naprawdę tu straszy? – zapytał podekscytowany chłopiec.

– Sydonia właściwie nie straszy. Snuje się po zamku ze świecą i bardzo cierpi. Portierzy zamkowi już ją znają i nie boją się jej, a innych ludzi w nocy tu przecież nie ma. Jej historia, jak wiesz, nie jest wesoła.

– Ojej, opowiedz mi o niej. Proszę!

– Co, nie słyszałeś o Sydonii? – zdziwił się Boguś.

– Kiedyś mama mi opowiadała, ale już mało pamiętam. A poza tym nie każdy ma okazję usłyszeć tę historię od prawdziwego ducha.

– Duszka – sprostował Boguś. – No dobrze. A zatem posłuchaj… zwłaszcza że historię znam z opowiadań samej Sydonii!

Sydonia von Borck urodziła się około 1545 roku i była córką hrabiego. Wychowywała się na zamku w Strzmielach wraz z siostrą i bratem.

Ona była najmłodsza z rodzeństwa. Kiedy miała osiem lat, zmarła ich mama. Ojciec bardzo rozpieszczał najmłodszą córkę, którą uważano za jedną z piękniejszych panien na Pomorzu. Kiedy Sydonia podrosła, została dwórką księżnej Amelii Saskiej na dworze w Wołogoszczy[1].

– Dwórką? A co to znaczy? – zapytał Adaś.

– No… dwórka to szlachcianka, czyli osoba pochodząca ze szlacheckiego rodu, przebywająca na dworze królewskim lub książęcym. Była taką osobą do towarzystwa.

– Aha, rozumiem. Zabawiała księżną, tak? Czytała jej?

– Właśnie. Taka księżna nie chodziła przecież tam, gdzie chciała, większość czasu spędzała na zamku. Żeby jej się nie nudziło, miała sporo ludzi wokół siebie, tzw. świtę – wyjaśnił Boguś. – Ale wracajmy do opowieści.

Na dworze księżnej Sydonia poznała księcia Ernesta Ludwika, syna Filipa I, który był księciem na Wołogoszczy. Młodzi pokochali się i książę Ernest poprosił Sydonię o rękę. Niestety, do ślubu nie doszło. Książę pod naciskiem rodziny wycofał się z obietnicy. Ich związek uważano za mezalians.

– A co to znaczy mezalians? – znów zapytał Adaś.

– Mezalians jest wtedy, kiedy ktoś wysoko urodzony, na przykład książę, chce się ożenić z kimś z niższego stanu. W tamtych czasach było to niestosowne. On był księciem, ona tylko szlachcianką. Ze znakomitego rodu co prawda, ale jednak tylko szlachcianką. Rodzice mieli dla niego inną kandydatkę na żonę – księżniczkę oczywiście.

– Aha, rozumiem, opowiadaj dalej.

– Książę ożenił się z Zofią Jadwigą, córką księcia brunszwickiego. Sydonia bardzo to przeżyła. Wkrótce wyjechała z Wołogoszczy. Postanowiła, że już nigdy nikogo nie pokocha. Wróciła do swojego domu na zamku w Strzmielach. Kiedy zmarł jej tata, opiekę nad nią i jej siostrą przejął brat. Nie przepadał on za swoją młodszą siostrą. Sydonia twierdzi, że to przez zazdrość. To w końcu ona była zawsze ulubienicą tatusia. Żona brata też jej nie lubiła. Sydonia nie była więc szczęśliwa. Wyprowadziła się od brata i ciągle zmieniała miejsce zamieszkania. Wciąż kłóciła się z nim o majątek po ojcu. Ciężkie było to jej życie, bo charakterek, że tak powiem, miała zadziorny, chi, chi. Nadal była piękna i kręciło się wokół niej mnóstwo adoratorów, lecz jej serce pozostało twarde jak kamień.

– Adora… co? – przerwał Adaś.

– Adoratorów, czyli wielbicieli – tłumaczył Boguś. – Sydonia postanowiła zamieszkać w klasztorze w Marianowie, ale wciąż się ze wszystkimi kłóciła, więc musiała się wyprowadzić. Nie lubiła ludzi, wolała towarzystwo zwierząt. Zbierała zioła i leczyła nimi. To nie wszystkim się podobało. O takich samotnych kobietach zbierających zioła mówiono, że są czarownicami. Na dodatek w złości powiedziała kiedyś, że nie minie pięćdziesiąt lat, jak ród Gryfitów wygaśnie. Z tego rodu, jak wiesz, pochodził jej ukochany. No i doczekała się! Oskarżono ją o czary.

Zamknięto ją w lochach zamku Oderburg i torturowano. Wmawiano jej, że truje ludzi, że rozmawia ze złymi mocami i że rzuciła klątwę na ród księcia. Ten ostatni zarzut był najpoważniejszy. Kazano jej się przyznać do czarów. Biedna Sydonia na początku dzielnie znosiła uwięzienie, ale kiedy zaczęły się tortury… nie wytrzymała. Wolała się przyznać do tego, co wcale nie było prawdą, i skrócić swe cierpienie.

– Ojej, to straszne – zawołał Adaś. – Widziałem kiedyś, jak wyglądały narzędzia tortur w tamtych czasach. Byłem na takiej wystawie.

– Przyznaję, nie było to przyjemne, o nie – zapewnił duszek. – Chcąc nie chcąc, biedna Sydonia przyznała się do wszystkiego. Powiedziała, że owszem, jest czarownicą, która zemści się na panujących Gryfitach. Za to, że się przyznała… – Boguś przerwał. – Opowiadać dalej? – zapytał.

– To takie smutne…

– Mów… – powiedział ponurym głosem Adaś.

– No więc spalono ją na stosie… Ech… biedaczka.

– Coś strasznego!… – przeraził się chłopiec.

– Jak widzisz, smutna jest ta nasza Sydonia. Ciężkie miała życie, śmierć nie lepszą. Snuje się więc po zamku w niezbyt dobrym nastroju.

– A czemu właściwie po zamku? Była tu więziona?

– Nie, ale zakończyła swe życie niedaleko stąd. Spalono ją w okolicy zamku. Dusza Sydonii uleciała heeeen wysoko nad miasto i krążyła, krążyła… Aż w końcu Sydonia postanowiła zamieszkać tutaj.

– Ale ta jej klątwa chyba się sprawdziła, co? – zapytał zaciekawiony chłopiec.

– Tak. Książę Franciszek, ten, który wydał wyrok, zmarł dwa miesiące po egzekucji, a ostatni Gryfita – Bogusław XIV, zmarł siedemnaście lat później. Sydonia powiedziała mi, że to wspaniały zbieg okoliczności i cieszy się z tego, że tak jej się udała ta przepowiednia.

– Ojej, aż mi ciarki przeszły po plecach – odezwał się Adam.

Nagle usłyszeli jakieś głosy.

– Och, to ludzie wychodzą z kina. Jaka szkoda! Muszę już iść. Ale chyba się jeszcze spotkamy – powiedział z nadzieją w głosie.

– No pewnie! Będę czekał – zawołał wesoło duszek. – To biegnij już, a ja tu sobie jeszcze polatam, paaa – zawołał Boguś i pofrunął przed siebie.

– Fajnie się rozmawiało! – dorzucił jeszcze z daleka, a potem rozpłynął się w powietrzu.

„Ale przygoda!” – pomyślał rozgorączkowany Adaś. – „Nikomu o tym nie powiem, bo i tak mi nie uwierzą. To będzie moja tajemnica” – postanowił i zadowolony zszedł po schodach.

– Witaj, Adasiu! – zawołali na jego widok rodzice wychodzący z kinowej sali. – Siedziałeś tam sam na górze? Nie boisz się duchów? – zażartował tata.

– Duchy nie są takie straszne – odparł ze spokojem Adaś. – Wiem coś o tym. – Uśmiechnął się i zrobił tajemniczą minę. Jednak rodzice tego nie zauważyli, bo zaczęli rozmawiać o filmie, który przed chwilą obejrzeli.

Spotkanie drugie, czyli historia czarnych kotów

W poniedziałek po lekcjach Adaś biegł do biura mamy jak na skrzydłach. Wpadł zdyszany, rzucił plecak na krzesło, upił łyk herbaty ze szklanki i stwierdził:

– Widzę, że jesteś bardzo zajęta, to ja pozwiedzam zamek, pa. – I wybiegł na korytarz. Mama nawet nie zdążyła odpowiedzieć. Kiwnęła głową i wróciła do swoich zajęć.

Adaś pognał na pierwsze piętro, tam, gdzie mieściło się kino „Zamek”, i ukłonił się panom portierom:

– Dzień dobry.

– Witaj, Adasiu. Już po lekcjach? Czekasz na mamę i pewnie się nudzisz?

– Czy w takim miejscu można się nudzić? – odparł Adaś. – Popatrzę na miasto przez okno z trzeciego piętra. Dobrze?

– Dobrze, dobrze. Tylko uważaj na duchy! – Strażnicy się zaśmiali.

– Będę uważał – zawołał chłopiec, biegnąc po schodach. Stanął na trzecim piętrze, rozejrzał się. Duszka ani śladu. No tak… jeszcze było jasno. Wczesna godzina.

– Boguś, Boguś. Jesteś tu? – zawołał szeptem. Nic. Cisza… „Ojej, co będzie, jeśli Boguś się nie pojawi? Może on pokazuje się tylko wieczorami? A może to wszystko tylko mi się śniło?” – pomyślał chłopiec pełen niepokoju. Nagle poczuł łaskotanie w nos, potem coś uszczypnęło go delikatnie w policzek. Adaś podskoczył. Usłyszał znajomy chichot.

– Boguś, to ty? – zapytał.

– Nie, to Smok Wawelski! – zawołał radośnie duszek, ukazując się Adasiowi. – Witaj, kolego! Cieszę się, że przyszedłeś.

Chłopiec zaśmiał się radośnie.

– Już się bałem, że to wszystko mi się przywidziało.

– A ja, że nie przyjdziesz – powiedział Boguś.

– No to obaj się baliśmy! – podsumował Adaś.

– A do tego strasznie się nudziłem – skarżył się duszek. Robienie psikusów portierom i latanie po korytarzach. Nuuuda… Ile też można nocą ganiać po dziedzińcu te czarne koty?

– Czarne koty? O czym ty mówisz? – zainteresował się chłopiec.

– Lubię je nawet. One też straszą w nocy, tylko teraz nie bardzo mają kogo. Przecież nikt tu już nie mieszka. Nudzą się tak jak ja. Ganiamy się po dziedzińcu. To znaczy ja latam, a one próbują mnie złapać – tłumaczył Boguś.

– No dobrze. Ale skąd te koty na zamku? – dociekał Adaś. – Nigdy o nich nie słyszałem.

– Nie znasz historii o Janku, niesłusznie oskarżonym i uwięzionym w lochach zamkowej wieży? – zdziwił się Boguś.

– Nie! Opowiadaj!

– Mówić to ja bardzo lubię – ucieszył się duszek. – A opowieści to moja specjalność! – zawołał.

– Było to dawno, dawno temu. Pewien młody chłopak, co na imię miał Janek, został zatrzymany przez straż miejską i oskarżony o pobicie kogoś, kto zajmował w mieście ważne stanowisko. Kiedy szukano winnego, napatoczył im się właśnie Janek, a pobity człowiek rozpoznał w nim napastnika. Biednego Janka wtrącono do lochu, mimo że wcale nie był winny. Gapa był z niego, nawet nie umiał się wytłumaczyć. Kiedy tylko matka Janka dowiedziała się o wszystkim, przybiegła tłumaczyć jedynaka. Na nic nie zdały się wyjaśnienia i prośby. Nie wierzono ani matce, ani Jankowi. Chłopak trafił do zamkowego lochu w Wieży Więziennej. Odwiedzałem go wieczorami. Janek nie miał jednak ochoty rozmawiać – cały czas płakał i robił się coraz słabszy, bo dostawał tylko wodę i suchy chleb. Jedynie książę miał prawo go ułaskawić. Czekano na jego powrót, bo wyjechał polować w Puszczy Goleniowskiej. W końcu powrócił na zamek. Był jednak w złym humorze, bo polowanie się nie udało. Kiedy więc matka Janka padła mu do stóp, prosząc o litość dla niewinnego syna, on krzyknął: „Nie ma litości dla łobuzów! Musi ponieść karę!”.

– Ojej, i co, i co? – zawołał Adaś. – Przecież w nim była cała nadzieja!

– Wtedy matka Janka wstała z klęczek i wygrażając pięścią, zawołała: „Biada tobie, książę, biada! Nie zaznasz już ty spokoju ani nikt z twej rodziny! Niech wszyscy potępieńcy z więziennej wieży zamienią się w czarne koty i nocami miauczeniem swoim przypominają ci o mojej krzywdzie!”.

Tak też się stało. Odtąd każdej nocy na zamkowym dziedzińcu szalały czarne koty, miaucząc przeraźliwie.

– A co na to książę? – zapytał chłopiec.

– Najpierw kazał wypuszczać psy, aby przegoniły koty, ale one tylko podkulały ogony i uciekały wystraszone. Potem każdej nocy książę naciągał kołdrę na głowę, aby nie słyszeć przeraźliwego miauczenia.

– Dobrze mu tak! – nie krył zadowolenia Adaś. Był taki niesprawiedliwy, to ma za swoje! A co z Jankiem?

– Janek też zamienił się w kota i uciekł z lochu. Miauczał najgłośniej. W dzień przesiadywał u mamy, mrucząc na jej kolanach.

– Ale ta matka Janka to chyba była czarownicą… – zamyślił się Adaś.

– Nie, ale ten cały żal, gniew i bezradność, a do tego wielka miłość do syna sprawiły, że jej słowa nabrały ogromnej mocy. Tak się czasem dzieje – stwierdził Boguś.

– Czy Janek biega jeszcze po dziedzińcu z innymi kotami?

– Pewnie! Dzięki temu, że zamienił się w kota, stał się nieśmiertelny – odpowiedział duszek.

– Ależ to miejsce jest tajemnicze. Ty Bogusiu, Sydonia i te koty… Mało kto wie, że na naszym zamku tyle w nocy się dzieje, prawda?

– Mnie to wszystko już się znudziło. Czasem lecę sobie heeen daleko, przed siebie. Ale muszę uważać, żeby nie zabłądzić. Te wszystkie światła drażnią moje oczy.

– Jakie światła? – zdziwił się chłopiec.

– No takie migające, kolorowe.

– Aha, pewnie masz na myśli reklamy, latarnie i może też sygnalizację świetlną. Musisz uważać na przejściu. Pamiętaj: jak jest światło czerwone, to nie możesz przechodzić, musisz czekać na zielone i… – pouczał Adaś.

– Przecież ja nie przechodzę przez jezdnię, tylko… przelatuję – przerwał mu Boguś.

– A tak, zapomniałem. A gdzie ostatnio byłeś? – zaciekawił się chłopiec.

– Czasem lecę nad rzekę. Tam mieszka mój stryj. To miejsce nazywacie Wałami Chrobrego. Jest tam taka fontanna. Jak się dobrze przyjrzysz, to za nią zobaczysz kilka małych otworów w murze pod tarasem. To wejścia do jego domu.

– Zaraz, zaraz, jaki duch? Jaki stryj? – Adaś wytrzeszczył oczy.

– Nooo stryj Bazyli… Mieszkał kiedyś w baszcie, tej obok zamku. Jednak kiedy zaczęło się tam pojawiać coraz więcej ludzi, stryj, który na stare lata ceni sobie ciszę i spokój, wyprowadził się. Proponowałem mu, żeby zamieszkał na zamku, ale on jest samotnikiem. Kiedyś podobno był jednym z większych psotników. Ale na starość odechciało mu się robić kawały.

– Czegoś tu nie rozumiem – przerwał mu chłopiec. Przecież po Wałach Chrobrego spaceruje wielu ludzi. Sam lubię tam chodzić z rodzicami – zdziwił się Adaś.

– Cha, cha. Tam, gdzie mieszka mój stryj, jest cisza i spokój. Te trzy otwory w murze to wejścia do jego kryjówki, a w głębi – korytarze, labirynty i dopiero daleko, w głębi jest jego mieszkanie.

Adaś już myślał o tym, żeby znaleźć się na Wałach. „Muszę to sobie wszystko obejrzeć” – planował. Miał w głowie wiele pytań. O stryja Bazylego, o basztę….

– Ojej, muszę uciekać, moja mama zaraz kończy pracę – powiedział nagle, spoglądając na zegarek.

– Kiedy znów się spotkamy? – z nadzieją zapytał Boguś.

– Jutro ze szkoły odbiera mnie tata, ale w środę będę znowu w pracy u mamy. Może umówmy się w innym miejscu, żeby panowie portierzy nie nabrali podejrzeń – zaproponował.

– Jasne – odpowiedział duszek. – Wystarczy, że mnie zawołasz, gdziekolwiek będziesz na zamku. Ja usłyszę i się pojawię. Do zobaczenia! – zawołał i już go nie było.

Spotkanie trzecie, czyli historia Baszty Siedmiu Płaszczy

– Boguś, Boguś, jesteś? – głośno zaszeptał Adaś, siadając na zamkowych schodach.

– A niby gdzie mam być? – z góry wesoło odezwał się duszek. Chłopiec uniósł głowę i zobaczył nad sobą duszka, który wyłonił się z zamkowego sufitu i łagodnie wylądował obok niego.

– Przenikasz ściany i sufity? – upewniał się Adaś.

– Normalka. – Duszek machnął ręką. – Nareszcie przyszedłeś! Wczoraj strasznie się nudziłem. Cały dzień siedziałem smutny, a wieczorem trochę się bujałem – poskarżył się Boguś.

– Co? Bujałeś się? A na czym? – zaciekawił się chłopiec.

– Aaa w Wieży Zamkowej. Jakiś czas temu powiesili takie wahadło. Właściwie nie wiem po co? Sydonia nie chce się na nim bujać. A to nawet przyjemne. Mówi, że jej nie wypada.

– Ojej, ty chyba mówisz o wahadle Foucaulta![2] – zawołał Adaś. – Bogusiu, to wahadło nie wisi tam bez przyczyny. To dowód na ruch wirowy Ziemi.

– Ruch wirowy Ziemi? Eee… ja się na tym nie znam. Buja się, to ja wskakuję i jest fajnie!

– Ale chyba nie robisz tego w dzień przy turystach? – zaśmiał się chłopiec.

– Nie, nie, tylko w nocy.

– Bogusiu, opowiedz mi, proszę, o tej baszcie, gdzie mieszkał twój stryj Bazyli. Dlaczego mówi się o niej Baszta Siedmiu Płaszczy?

– To na pamiątkę krawca, co to księciu Bogusławowi uszył siedem płaszczy i nie tylko – zaśmiał się Boguś.

– Opowiedz o tym!– Adaś rozsiadł się wygodnie na podłodze.

– Prawdę mówiąc, historia jest krótka. Książę Bogusław X przed pielgrzymką do Ziemi Świętej kazał sobie uszyć siedem płaszczy.

– Chyba po jednym na każdy dzień tygodnia – zażartował Adaś.

– Być może. Albo żeby nie prać w podróży, tylko zmieniać jeden po drugim – stwierdził Boguś i opowiadał dalej. – Zakupiono piękny kosztowny materiał. Płaszcze miał uszyć krawiec Wacław. Książę miał do niego zaufanie. Wiedział, że Wacław zna się na swym fachu, zrobi to dobrze i szybko.

A Wacław… cóż, miał piękną młodą żonę. Kochał ją bardzo i dałby jej wszystko, czego zapragnie. A jej tak spodobał się ten materiał, że uprosiła męża, aby tak go skroił, by i na suknię dla niej wystarczyło.

– Ale to przecież nie był jego materiał, tylko księcia! – zdumiał się chłopiec.

– No właśnie… właśnie… Książę i cały dwór zachwycili się płaszczami. Były piękne.

– Widziałeś je?

– A tak, przyznam nawet, że… – tu Boguś zachichotał – myślałem o jakimś psikusie, gdy zobaczyłem je przygotowane przed podróżą w komnacie księcia.

– Jakim?

– No wiesz, odcięcie rękawów albo ich zaszycie. Takie tam… żarciki. Ale że lubiłem księcia Bogusława, to dałem sobie spokój.

– A jaki był ten książę? Albo nie, opowiesz mi to innym razem. Teraz mów, co dalej z krawcem, płaszczami i księciem!

– Książę wyruszył na pielgrzymkę. Wrócił zadowolony z podróży, no i z płaszczy. Ale radość nie trwała długo. Wyobraź sobie, ktoś powiedział mu, że widział żonę krawca w sukni z tego samego materiału, co jego płaszcze.

– Ojej jaka niemądra. Mogła się nikomu nie pokazywać! – zdenerwował się Adaś.

– Taka ona była, ta Kaśka. Próżna i bezmyślna. Lubiła się stroić, pokazywać innym, jakie to piękne szaty szyje jej mąż. Można się domyślić, co było dalej. – Duszek westchnął.

– Pewnie książę wezwał do siebie Wacława… – dopowiedział Adaś.

– A on przyznał się do wszystkiego – rzekł Boguś. – Na nic były tłumaczenia i przeprosiny. Nie pomógł fakt, że zrobił to z miłości do żony. Książę był nieubłagany. Dotąd ufał krawcowi, a on go zawiódł. To przecież była kradzież.

– Rzeczywiście – powiedział Adaś. – Nie można bez pytania brać cudzej rzeczy.

– Dlatego też suknię Kaśce odebrano, a krawca Wacława wtrącono do lochu, właśnie w baszcie. Siedział tam o chlebie i wodzie przez pół roku i musiał szyć dalej, ale już nie dla księcia. On sprowadził sobie nowego krawca.

– Odwiedzałeś Wacława w lochu baszty? – zapytał Adaś.

– Wtedy w baszcie mieszkał jeszcze mój stryj Bazyli. On go odwiedzał, ale zdarzyło mi się parę razy złożyć krawcowi wizytę.

– Ale nie straszyłeś go, mam nadzieję?

– My nie straszyliśmy więźniów. Oni i tak byli już wystraszeni. Duszki takich ludzi pocieszają, rozśmieszają, opowiadają im, co w świecie słychać.

– O, to miłe z waszej strony – ucieszył się chłopiec. – A co z żoną Wacława?

– Kiedy krawiec powrócił do domu, okazało się, że jego żona uciekła do innego mężczyzny, hen daleko! Taka była ta Kaśka. Krawiec wziął potem za żonę inną, już skromniejszą niewiastę. Żyli długo i szczęśliwie.

– No to już wiem, dlaczego na tę basztę mówi się Baszta Siedmiu Płaszczy – powiedział zadowolony Adaś. – A teraz muszę już iść do mamy, zaraz wracamy do domu – pożegnał się z Bogusiem i zbiegł po zamkowych schodach.

W tym samym momencie Boguś rozpłynął się w powietrzu.

Spotkanie czwarte, czyli opowieść o platanie Mateuszu

– Adaś uwielbiał rozmowy z Bogusiem. Gdy tylko przychodził na zamek – przywoływał duszka. Ten zawsze się pojawiał i z radością opowiadał chłopcu historie z przeszłości.

– Nareszcie, nareszcie! Dawno cię nie było – zawołał Boguś, widząc Adasia.

– Ech… chorowałem – westchnął chłopiec.

– Martwiłem się o ciebie. Cieszę się, że jesteś.

– Brakowało mi twoich opowieści. Opiekowała się mną babcia, ale ona nie zna tylu ciekawych historii co ty, Bogusiu!

– Ho, ho, dziękuję, Adasiu! – Duszek był wyraźnie zadowolony.

– Ale przyznaj, że nie nudziłeś się tak bardzo. Masz Sydonię, koty, stryja Bazylego…

– I Mateusza – dodał duszek od niechcenia.

– Mateusza? Jakiego Mateusza? – zainteresował się Adaś.

– Ha! O nim jeszcze ci nie opowiadałem! Nie znasz wszystkich moich przyjaciół – powiedział tajemniczo Boguś.

– A zatem Bogusiu, czekam – powiedział z uśmiechem Adaś, siadając na schodach.

– Czy znasz to wielkie drzewo niedaleko zamku, otoczone płotem? Obok drzewa leży wielki głaz.

– Aaa… tak. Ten wielki platan. To pomnik przyrody, ma chyba ze 300 lat! Tata mi kiedyś opowiadał. Ale nigdy nie byłem blisko niego. Trudno tam podejść. Dookoła jest ruchliwa ulica. Wiesz… Trasa Zamkowa.

– Taaak… – zaczął z tajemniczą miną Boguś. – To nie platan…

– Jak to nie? Mój tata zna się na drzewach! Mówił, że platan! – przerwał mu Adaś.

– To nie platan. To właśnie… Mateusz – dokończył duszek.

– Co?

– To Mateusz… tylko zamieniony w drzewo. A ten głaz to jeździec brandenburski, który go ścigał i chciał zabić.

– Jak to? Opowiadaj wszystko od początku. – chłopiec ucieszył się na kolejną ciekawą historię.

– Dobrze. Jak wiesz, opowieści to moja…

– …specjalność! – dokończył Adaś.

– Posłuchaj: ponad 300 lat temu na tych ziemiach wciąż toczyły się jakieś wojny. Tamtego pamiętnego roku do Szczecina zbliżały się nieprzyjacielskie wojska. Zdobywały miasta i wsie, paląc je i grabiąc. W małej wsi Grabowo pod Szczecinem mieszkał chłopiec – Mateusz. Trochę starszy od ciebie. Mieszkał tylko z mamą. Jego ojca zabiły cesarskie wojska. Mama bardzo kochała syna i była z niego bardzo dumna. Mateusz był odważny, silny i podobny do taty. Pomagał mamie w gospodarstwie i wspierał ją w ciężkich chwilach.

Pewnego dnia Mateusz zauważył nieprzyjacielskie wojska, które zbliżały się do miasta. Kazał mamie ukryć się w domu, a sam postanowił ostrzec szczecinian. Biegł w kierunku bramy miejskiej najszybciej, jak umiał, bez wytchnienia. Jednak już przy kościele św. Piotra i Pawła…

– A wiem, to tuż przy zamku, tak? – przerwał Adaś.

– Tak, tak… kiedyś miasta były otoczone murami, a ten kościół znajdował się przed nimi. A więc tuż przy kościele jeden z jeźdźców brandenburskich zaczął go ścigać. Mateusz czuł, że nie ucieknie przed nim. Błagał o cud, bo bardzo chciał dobiec i ostrzec mieszkańców. Nagle poczuł, że zrywa się silny wiatr. Jego nogi stały się ciężkie, a ręce zesztywniały uniesione do góry. Goniący go jeździec również odczuł, że dzieje się z nim coś dziwnego. Po chwili jeździec zamienił się w wielki głaz, a Mateusz…

– W drzewo! – zawołał podniecony Adaś.

– Tak, Mateusz zamienił się w drzewo, które zaczęło głośno szumieć. Ten szum zaalarmował wartowników, którzy po chwili dostrzegli zbliżające się wojska. Bramy zostały zamknięte. Dzięki Mateuszowi wojskom nieprzyjacielskim nie udało się wkroczyć do miasta.

– Ojej, Mateusz to bohater! A jego mama? Czekała pewnie na niego? – ze smutkiem zapytał Adaś.

– No cóż, czekała. W czasach wojny ludzie ginęli bez wieści. Wciąż wierzyła, że on żyje i kiedyś znów go zobaczy. Wiele razy przechodziła obok drzewa, lecz nie wiedziała, że patrzy na swojego syna. A Mateusz żyje do dziś. Ma ponad 300 lat! – zakończył opowieść Boguś.

– Ale historia! Nie wiedziałem o tym. Następnym razem, przejeżdżając obok tego drzewa z rodzicami, powiem: mamo, tato, przedstawiam wam Mateusza! – powiedział przejęty Adaś. – Bogusiu, i ty z nim rozmawiasz, tak?

– Tak. Siadam sobie na gałęzi i rozmawiamy o tym i owym. Wspominamy dawne czasy. Mateusz trochę narzeka na zanieczyszczone powietrze.

– No tak. Miejsce, w którym stoi… eee… rośnie, nie jest najlepsze – przytaknął chłopiec. – Jak bardzo chciałbym się przenieść choć na chwilę w tamte czasy, Bogusiu! Chciałbym pojeździć na koniu, spotkać jakiegoś rycerza… chciałbym… – Adaś przerwał i spojrzał na zegarek. – Ojej, chciałbym, ale muszę wracać.

– A jutro przyjdziesz? – zapytał Boguś.

– Pewnie, pewnie. Szykuj nową ciekawą opowieść. Paa!

Adaś pobiegł do mamy, a Boguś… uniósł się w górę i rozpłynął na tle białej zamkowej ściany.

Spotkanie piąte, czyli opowieść o błaźnie Mikołaju

Znajomość Adasia z duszkiem trwała już kilka miesięcy. Ale chłopiec nikomu o tym nie mówił. Zawsze kiedy po lekcjach przychodził do mamy, po chwili biegł na spotkanie z Bogusiem.

– Bogusiu, dziś mam kilka pytań – rozpoczął kolejną rozmowę.

– Co chcesz wiedzieć?

– W sobotę byliśmy w odwiedzinach u babci w Sownie. To taka wieś niedaleko Stargardu. Zresztą nieważne gdzie, ty przecież nie podróżujesz. W każdym razie, gdy byliśmy tam w kościele, tato pokazał mi płaskorzeźbę przedstawiającą pewnego błazna żyjącego w XVI wieku.

– A wiesz, kim był błazen w dawnych czasach? – zapytał Boguś.

– Jasne. To taki człowiek, który miał za zadanie wprawiać w dobry humor księcia lub króla. Po prostu zabawiał i rozśmieszał jego i cały dwór. U mnie w klasie też jest taki jeden – zaśmiał się Adaś. – Gdy Karol się wygłupia, pani zawsze mu mówi, że jest klasowym błaznem.

– Chi, chi – Boguś fiknął koziołka w powietrzu. – A ja jestem duszkowym błaznem. Tak zawsze mawia stryj Bazyli.

– O, nie wiedziałem! – Adaś udawał zdziwionego. – Ty też lubisz się wygłupiać? – zaśmiał się. – No dobrze, wracajmy do historii. Podobno to był błazen szczecińskiego księcia Jana Fryderyka.

– Masz rację, Adasiu – z uznaniem stwierdził Boguś. – To właśnie ten książę przebudował zamek…

– W pięknym renesansowym stylu! – dokończył Adaś. Mama mi opowiadała – dodał z satysfakcją.

– Ta twoja mama dużo wie o zamku. – Boguś nie ukrywał zdziwienia.

– No pewnie! – zawołał Adaś. – W końcu moja mama pracuje na zamku i zna jego historię, ale nie tak dobrze jak ty, Bogusiu.

– Ja wiem o tym miejscu wszystko, Adasiu, wszystko! W końcu mieszkam tu tyle lat – dumnie zawołał duszek.

– Bogusiu, wracajmy jednak do błazna. Tata tłumaczył mi, że ta pamiątkowa płyta jest unikatowa. Co oznacza niespotykana gdzie indziej. Podobno wielu historyków zastanawia się, dlaczego książę chciał uczcić pamięć swojego błazna i ufundował mu taką płytę. Błazen to w końcu nikt wyjątkowy. Pomyślałem, że ty pewnie coś o tym wiesz.

– A wiem! – odpowiedział tajemniczo Boguś.

– No to mów! Mamy jak zwykle mało czasu – popędzał go Adaś.

– Znałem, jak się domyślasz, ich obu: księcia i błazna. Mikołaj, bo tak miał na imię błazen, śmieszny był… taki trochę nierozgarnięty. Zanim trafił na dwór książęcy, pasał gęsi w rodzinnej wsi.

– Co takiego? Gęsi pasał? – zaśmiał się chłopiec.

– Proszę, nie przerywaj. Pewnego dnia przez jego wieś przejeżdżał książę ze swym dworem. Wszyscy mieszkańcy wybiegli na drogę, aby zobaczyć władcę. Tylko Mikołaj nie mógł tam pobiec. Matka kazała mu pilnować gęsi. Siedział smutny i bardzo żałował, że ominie go takie wspaniałe wydarzenie. Bardzo chciał zobaczyć księcia i jego dwór. Jednak wiedział, że nie może pójść tam ze swymi gąskami, bo tłum by je stratował. A na ręce wszystkich wziąć nie mógł. Siedział i myślał. Aż nagle wpadł mu do głowy pewien pomysł. Połapał swoje gęsi i po kolei przywiązał za szyje do swojego paska. Gąski szamotały się przerażone, a po chwili znieruchomiały.

– Czy one… hm… no… wiesz? – zapytał zdumiony Adaś.

– Tak, niestety, gąski nie przeżyły. Ale Mikołaj tego nie zauważył. Był bardzo zadowolony, że ma je przy sobie, i pobiegł szybko w kierunku drogi, którą miał przejeżdżać książę. Stanął sobie na uboczu i czekał. Książę już z daleka dostrzegł Mikołaja, bo widok rzeczywiście był niesamowity – wiejski chłopak z gęsiami przywiązanymi do paska. Orszak zatrzymał się, a roześmiany książę powiedział, że jeszcze czegoś takiego nie widział i dawno tak się nie ubawił. Wypytywał Mikołaja o różne rzeczy, a on tak śmiesznie odpowiadał, że rozbawiony książę zawołał: – Chcę mieć tego chłopaka przy sobie! – i zabrał go na zamek.

I tak Mikołaj z chłopca pasącego gęsi stał się książęcym błaznem. Dobrze mu się żyło. Jadł smakołyki z książęcego stołu, nosił piękne kolorowe szaty z dzwoneczkami. Lubiłem go straszyć, wiesz? Tak zabawnie krzyczał, gdy w nocy łaskotałem go w nos i szeptałem do ucha: uhuhu, uhuhu! Chi, chi – roześmiał się Boguś.

– Bogusiu! – zawołał z udanym oburzeniem Adaś.

– Jan Fryderyk nie miał dzieci i może dlatego tak polubił Mikołaja, który stał się jego ulubionym towarzyszem. Błazen wprawiał go w dobry humor. Książę go uwielbiał i nawet podarował mu wieś, którą potem na cześć błazna nazwano jego nazwiskiem.

– Czy ta wieś to właśnie Sowno?

– Tak. Mikołaj nazywał się Hinze, a wieś nosiła nazwę Hinzendorf. Po polsku Sowno.

Pewnego razu książę dostał dziwnej gorączki. Mikołaj, który bardzo kochał księcia, bardzo się tym zmartwił. Jakaś wiejska baba poradziła mu, że taką chorobę najlepiej wyleczyć strachem.

– I co? Pewnie wystraszył księcia? – domyślił się Adaś.

– Tak… zepchnął go znienacka z mostu do wody.

– Ups! Pewnie to nie była miła kąpiel, co?

– No cóż, książę nie był zachwycony. Nie gniewał się długo na Mikołaja, bo dzięki tej kąpieli wyzdrowiał, ale postanowił ukarać go za ten zuchwały czyn. Chciał go trochę wystraszyć i ogłosił, że skazuje go na śmierć.

– Co? Śmierć? Za takie coś? – zawołał oburzony Adaś.

– Wiesz, książę to książę, nikt nie powinien sobie z niego żartować. Władca miał prawo karać swoich podwładnych nawet śmiercią. Ale w tym przypadku to miał być tylko żart, bo kat zamiast miecza miał użyć kiełbasy.

– Kiełbasy? – nie dowierzał chłopiec.

– Tak, zwyczajnej kiełbasy, lecz błazen o tym nie wiedział i potraktował wyrok bardzo poważnie. W chwili uderzenia padł martwy na ziemię.

– Coś takiego, zginął od uderzenia kiełbasą?

– Tak, po prostu umarł ze strachu! Ta śmierć bardzo zasmuciła księcia. Lubił Mikołaja i poczuł się winny. Pochował swego wiernego sługę w jego wsi.

– Czyli w Sownie, tam gdzie mieszka moja babcia – przerwał Adaś.

– Tak, i wystawił mu kamienny pomnik z napisem: „Tak ruchem ręki błazen życie postradał”.

– Bogusiu, same smutne historie ostatnio mi opowiadasz.

– Hmm… rzeczywiście… Następnym razem opowiem ci coś weselszego. Niech no tylko sobie przypomnę, che, che – zaśmiał się Boguś.

– Na przykład o stryju Bazylim, dobrze? O tym miejscu, gdzie mieszka. To takie tajemnicze.

– Dobrze, dobrze. Może dziś właśnie go odwiedzę. Opowiadałem mu o tobie, wiesz? Mówi, że kiedyś chciałby cię poznać, ale on w dzień nie rusza się z domu. A ty w nocy to nie mógłbyś tu kiedyś wpaść? Co?

– Oj, ja w przeciwieństwie do stryja Bazylego w nocy nie ruszam się z domu. – Adaś się zaśmiał.

Na zamkowym zegarze wybiła godzina piętnasta.

– Pędzę do mamy, Bogusiu! Dziękuję za opowieść! W poniedziałek po lekcjach znów będę. Czekaj na mnie! Pozdrów stryja! – zawołał jeszcze Adaś, biegnąc w stronę biura mamy.

A Boguś? Boguś zakręcił się trzy razy, wzbił się do góry, krzyknął „Juuhuu!” i już go nie było. Na zamkowym korytarzu echo powtórzyło jego okrzyk, a potem zapadła cisza.

Spotkanie szóste, czyli o podziemnych tunelach i stryju Bazylim

W poniedziałek Adaś biegł na spotkanie z Bogusiem, jak mógł najszybciej. Chciał dowiedzieć się jak najwięcej o stryju Bazylim i jego mieszkaniu w podziemiach Wałów Chrobrego. Szczecińskie Wały Chrobrego to jedno z kilku ulubionych miejsc spacerowych szczecinian. W ostatnią sobotę Adaś namówił rodziców, aby się tam wybrali.

– Dlaczego tak nagle zachciało ci się Wałów? Nie lepiej pojechać za miasto, do lasu?– zapytał zdziwiony tata.

– Lubię to miejsce. Jest stamtąd piękny widok na Odrę. No i można zjeść tam lody! – dodał radośnie Adaś.

– Aaaa, lody… Tak, lodów w lesie nie znajdziemy. – Mama się zaśmiała.

Słoneczne majowe popołudnie spędzili więc, spacerując wzdłuż Wałów i zajadając lody.

– A tutaj, Adasiu, uczył się twój wujek. – Chyba po raz setny tata wskazał synowi jeden z gmachów.

– Tak, tak, wiem. To Akademia Morska – odparł znudzony Adaś.

– A do tego budynku przychodziłam często z tatą, kiedy jeszcze ciebie nie było na świecie – z uśmiechem powiedziała mama. – Ale to pewnie też już wiesz?

– Jasne! To budynek muzeum i Teatr Współczesny, gdzie tata zapraszał cię na randki, mamo. – Adaś wiele razy słyszał te rodzinne opowieści.

– Ta trzecia wielka budowla przy Wałach Chrobrego to gmach, w którym obecnie mieści się Urząd Wojewódzki. – Tata bardzo lubił bawić się w przewodnika na wycieczkach i spacerach. – A czy wiesz, co znajduje się na szczycie jego wieży?

Adaś lubił takie zagadki, spojrzał w kierunku wieży. Z daleka dostrzegł jakby postać.

– To jakiś malutki człowieczek? – zapytał.

– Nie taki malutki – wyjaśnił tata. – Ale masz rację, to człowiek, a dokładnie marynarz. Stoi na tej wieży od początku istnienia tego gmachu, czyli już ponad sto lat, i ma dwa metry wysokości!

– Ojej, to jest wyższy ode mnie! – zawołał chłopiec. – A wygląda na takiego małego ludzika!

– Jest wyższy nie tylko od ciebie, ale i od nas. – Tata się zaśmiał.

– Chodźmy teraz do fontanny, dobrze? – zaproponował Adaś.

Zeszli schodami z tarasu widokowego i gdy stanęli przy fontannie, chłopiec od razu dostrzegł trzy otwory w ścianie. Wyglądało to tak, jakby ktoś wyciągnął w trzech miejscach cegły.

„Hmmm… to o tym mówił Boguś” – pomyślał. „Tędy stryj Bazyli wchodzi do swego domu”.

– Tato, czy coś ci wiadomo o podziemnych tunelach pod Wałami Chrobrego? – zapytał niewinnie.

– A wiesz, kiedyś o tym czytałem. – Tata się zamyślił. – Tak, chyba coś tu jest pod ziemią. Podobno tunel prowadzi do tego gmachu z marynarzem, czyli do siedziby Urzędu Wojewódzkiego, a może jeszcze dalej. Nie jestem pewien.

Tata zaczął rozglądać się wokół, jakby szukając wyjaśnienia swoich wątpliwości. A Adaś wpatrywał się w trzy otwory, licząc, że za chwilę ujrzy w jednym z nich wylatującego stryja Bazylego. Jeszcze wieczorem, po spacerze wiele myślał o tym miejscu i o podziemnych tunelach. „Może Boguś będzie wiedział coś więcej”– zastanawiał się.

Dlatego następnego dnia bardziej niż zwykle spieszył się na spotkanie z duszkiem. Wbiegł na trzecie piętro wschodniego skrzydła zamku, tam gdzie po raz pierwszy go spotkał. To miejsce było najlepsze do rozmów, bo nie kręcili się tam ludzie.

Boguś pojawił się po chwili.

– Uhuhu! Witaj, witaj, mój kolego! – zawołał radośnie i zawisł na wysokości twarzy chłopca. Dzięki temu Adaś mógł zobaczyć jego szeroki uśmiech.

– Bogusiu, w sobotę byłem z rodzicami na Wałach Chrobrego. Już wiem, którędy twój stryj wchodzi do swego mieszkania. Widziałem te trzy otwory we wnęce fontanny! Naprawdę są! – mówił szybko chłopiec.

– Mówiłem przecież – spokojnie odrzekł Boguś.– Jeden na środku i dwa po bokach. Stryj Bazyli do domu wlatuje środkowym, bocznymi wylatuje w nocy, gdy wybiera się na spacer.

– Jak tam jest w środku? Skąd wziął się ten tunel? Dokąd prowadzi? Jak wygląda mieszkanie stryja? – wypytywał podekscytowany chłopiec.

– Hmm… To może zacznę od początku, co? – Duszek przysiadł na stoliku obok Adasia, który siedział w jednym z foteli.

– Nie wiem, skąd wziął się ten tunel. Stryj też nie wie. Kiedy jeszcze mieszkał w baszcie i rozglądał się za nowym mieszkaniem, spotkał pewnego nietoperza, który mu opowiedział o tym miejscu. Tunel jest bardzo długi. Korytarze prowadzą i w prawo, i w lewo… – Boguś zmarszczył swe duszkowe czoło. – Do tyłu chyba też… Tak, jestem pewny, że w kierunku Odry też. Zawiewa wilgocią z tamtej strony. Ja zwykle wlatuję do stryja na partyjkę kości i lecę prosto, prosto długim korytarzem.

– Pewnie jest tam ciemno?

– My dobrze widzimy w ciemnościach. Stryj zrobił sobie salon w takim małym pomieszczeniu.

– Jak wygląda ten salon, a właściwie salonik?– zapytał Adaś.

– No cóż, normalnie… pajęczyny na ścianach, parę szkieletów nietoperzy znalezionych w korytarzach tunelu, stolik do gry w kości…

– A łóżko? Czy duszki śpią?

– Te starsze tak. Zwykle w dzień. Ja, jak widać, nie mogę spać, ciągle gdzieś latam. Jestem młodym duszkiem pełnym ochoty do psot, w przeciwieństwie do stryja Bazylego, który lubi sobie pospać w dzień. No i całe szczęście, bo w nocy nie miałby szans.

– A to czemu?

– Przez Herkulesa.

– Herkulesa? Tego, którego pomnik stoi na tarasie Wałów?

– Tak. Wyobraź sobie, że on co noc walczy z tym centaurem! Strasznie przy tym hałasują.

Adaś przypomniał sobie pomnik Herkulesa walczącego z dziwną postacią. Miała tułów konia, a tors i głowę człowieka. Nawet nie przypuszczał, że pomnik ożywa i co noc Herkules stacza walkę z centaurem.

– Ciekaw jestem, na czym stryj śpi. Na czym sypiają duszki? – dopytywał się Adaś.

– Ma bardzo wygodne łóżko ze starych desek, które kiedyś znaleźliśmy w zamkowych piwnicach. Bardzo dobrze mu się w nim śpi. Pająki zrobiły mu mięciutką kołderkę z pajęczyny.

– Z pajęczyny? Brrr! – zawołał z obrzydzeniem chłopiec.

– Może trochę za bardzo klejąca, bo przyczepiają się do niej czasem jakieś muszki, które wlatują do tunelu. Ale bardzo ciepła!

– A do stryja kołderka się nie lepi? – zapytał Adaś ze śmiechem.

– Nie, inaczej latałby z nią całą noc. – roześmiał się Boguś. – W dzień zwykle śpi, ale jak się obudzi, a na dworze jest jeszcze jasno, to lata sobie po korytarzach. Czasem, gdy go odwiedzę, robimy to razem. Spotykamy szczury, myszy, nietoperze. Jest wesoło. Kiedyś lecimy, lecimy, patrzymy – a tu jakieś drzwi.

– Co? Drzwi? A dokąd prowadziły?

– Daj mi dokończyć. Przechodzimy przez te drzwi ze stryjem, no wiesz… przenikamy, a tu po drugiej stronie jakiś następny korytarz i schody w górę. Polecieliśmy dalej, ale usłyszeliśmy głosy ludzi, więc zawróciliśmy. Nie mieliśmy ochoty na towarzystwo. Ale od tej pory myślę o tym, żeby polecieć tam jeszcze raz i sprawdzić, dokąd prowadzi ten korytarz.

– Mmm… pewnie do któregoś z tych trzech gmachów przy Wałach. Może do Akademii Morskiej, może do muzeum, może do urzędu? Ciekawa sprawa – zastanowił się Adaś.

– Chi, chi! Obmyślam jakieś żarciki i wybieram się tam niebawem.

– Potem koniecznie mi o tym opowiesz, dobrze?

– Pewnie, pewnie. – Boguś uśmiechnął się szeroko.

– Czyli pod Wałami Chrobrego znajdują się długie korytarze… Hmmm, Bogusiu, a czy tam, pod ziemią, nie widziałeś przypadkiem jakiegoś… skarbu? – zapytał z nadzieją w głosie chłopiec.

– Skarbu?

– No wiesz, jakaś wielka skrzynia, a w niej brylanty, klejnoty, złote monety.

Boguś się zamyślił. – Skrzynia, powiadasz. Żadnej skrzyni tam nie widziałem.

– Może jak będę starszy, to zbiorę ekipę wielkich odkrywców i sam to sprawdzę? Tak, to dobry pomysł – rozmarzył się Adaś. – Teraz jednak muszę wyruszyć w innym kierunku.

– W jakim? – zdziwiony zapytał Boguś.

– W kierunku biura mamy. – Chłopiec się zaśmiał. – Dzięki za opowieść. Widzimy się jutro, jak zwykle będę po szkole, pa!

Chłopiec zbiegł szybko po schodach, a Boguś rozsiadł się w fotelu i pomyślał:

– Skarb? Hmm… A po co mu te klejnoty i monety? Co ten Adaś by z nimi robił? Muszę go o to jutro zapytać. Kości myszy czy nietoperza to jest dopiero znalezisko! Dziwni są ci ludzie i zabawni, che, che – zaśmiał się i poleciał w stronę zamkowego strychu.

Spotkanie siódme, czyli historia Bogusława X i Anny Jagiellonki

Dzięki duszkowi Adaś zadziwiał nauczycieli i rodziców swoją znajomością historii miasta. Uśmiechał się zawsze tajemniczo i mówił, że ostatnio dużo czyta o Szczecinie.

Spotkania z duszkiem sprawiły, że inaczej patrzył na swoje miasto. Widząc stare drzewo, pomnik, głaz lub budynek, zawsze zastanawiał się, ile może mieć lat i jaka historia się z nim łączy.

Dziś postanowił wypytać Bogusia o słynną książęcą parę, której pomnik stoi przed Zamkiem Książąt Pomorskich.

– Jak to było z tym Bogusławem X i Anną Jagiellonką? – zapytał. – Trochę o nich słyszałem, ale wiesz, że lubię twoje opowieści.

– Od czego by tu zacząć?… – Duszek się zamyślił.

– Wiadomo od czego! Od początku! – zawołał wesoło Adaś.

– Lubiłem Bogusława X. To był wesoły książę. Potrafił korzystać z życia, wyprawiał uczty, organizował polowania. Dzięki temu na zamku przebywało wielu ludzi i było kogo straszyć, che, che. Książę był bardzo odważny, wiesz? Często płatałem mu figle, jemu i jego pierwszej żonie Małgorzacie.

– A jakie? – zainteresował się Adaś.

– Na przykład gdy wchodzili do pałacowej komnaty, to ja za nimi zamykałem drzwi z wielkim hukiem. Albo jeszcze lepiej – przewracałem na stole jakiś przedmiot albo… – Boguś przerwał i zachichotał – …dzięki mojej pomocy obraz spadał ze ściany.

– Chi, chi, chi – zaśmiał się chłopiec.

– Księżna Małgorzata zaczynała wtedy piszczeć ze strachu, bo huk przy tym był zawsze wielki. „To duch, to duch!” – wołała i rzucała się na szyję swemu mężowi. A Bogusław spokojnym głosem odpowiadał: „Może i duch. No i co z tego? Każdy porządny zamek musi mieć ducha. Uspokój się, kobieto!”.

Adaś zaśmiał się głośno, widząc oczami wyobraźni wystraszoną księżną.

– Właśnie taki był książę Bogusław – dokończył Boguś.

– A gdy Małgorzata zmarła, nie dając mu potomka, ożenił się z Anną Jagiellonką, tak? – zapytał Adaś.

– Dokładnie 2 lutego 1491 roku odbył się ich ślub na szczecińskim zamku. Ona, polska królewna, córka Kazimierza IV Jagiellończyka, miała wtedy tylko 15 lat, a Bogusław 37!

– Ojej, to ona była taka młoda? Tylko parę lat starsza ode mnie?

– Tak. W tamtych czasach wcześnie wydawano panny za mąż, a zwłaszcza królewny. To rodzice ustalali, kogo poślubi ich córka. No i wcale nie chodziło tu o miłość, Adasiu.

– No tak, wiem, wiem. Ten ślub miał przyczynić się do umocnienia związku Polski z Pomorzem. – Adaś z satysfakcją popisał się historyczną wiedzą.

– Królewna Anna przybyła do Szczecina ze swym bogatym orszakiem, jakiego szczecinianie jeszcze nigdy nie widzieli. Wszystko błyszczało od złota, srebra i pereł. Przywiozła wiele drogocennych rzeczy: srebrne misy, dzbany, kubki, puchary, drogie szaty i futra – wszystko w ogromnej ilości. A uroczystość weselna to dopiero było wydarzenie! Całe miasto było odświętnie przystrojone, a stoły uginały się pod ciężarem jedzenia i picia.

Po ślubie książęca para zamieszkała w starej części zamku, a Bogusław zabrał się szybko za jego rozbudowę. Chciał, żeby zamek stał się rezydencją godną jego żony, która miała królewskie pochodzenie.

– Gdzieś trzeba było pomieścić te wszystkie rzeczy, które ze sobą przywiozła – stwierdził Adaś.

– Zamek stał się zbyt ciasny. Zwłaszcza że bardzo szybko Annie i Bogusławowi zaczęły się rodzić dzieci. Najpierw mała księżniczka Ania, potem książę Jerzy…

– O, Bogusiu, opowiedz mi o ich dzieciach! – poprosił chłopiec.

– Mieli ośmioro dzieci. Pięciu synów i trzy córki. Jeden synek żył bardzo krótko, miał na imię Barnimek. Biedaczek… nie dożył nawet dwóch lat. Ale pozostała siódemka szalała po zamku, aż czasem miałem ich dość. Robili dużo hałasu. Wiadomo – dzieciaki.

– Straszyłeś je?

– A jak myślisz? Pewnie! Przecież taka moja rola, che, che. Dziewczyny piszczały, chłopcy próbowali mnie wytropić, zastawiali na mnie zasadzki. Wesoło było… – Boguś westchnął z nostalgią. – Ale wiesz co, jak dzieciaki były małe, to ja nawet trochę o nie dbałem. – Boguś uśmiechnął się z dumą.

– Dbałeś? A to w jaki sposób? – zdziwił się Adaś.

– Jak na przykład taki mały książę Jureczek albo Kazio w nocy się rozpłakał, to ja okrywałem go kołderką i czasem zanuciłem kołysankę.

– Ho, ho, Bogusiu! Tego to się po duszkach nie spodziewałem! – Chłopiec był zdumiony.

– Wszyscy myślą, że duszki tylko straszą. Ale przecież nie będziemy straszyć takich maluchów. A wiesz, Adasiu, że to właśnie ten książę wyruszył na pielgrzymkę do Ziemi Świętej? Pamiętasz historię krawca Wacława i siedmiu płaszczy?

– Oczywiście!

– Księcia nie było dwa lata. Z wyprawy pisał listy miłosne do swej ukochanej żony, a kiedy wrócił, zabrał się do rozbudowy zamku. Nie podobało się to wielu mieszkańcom Szczecina. Kłócili się z Bogusławem o teren pod budowę.

A księżniczka Anna znów była w ciąży. Książę bał się o jej zdrowie i nerwy. Wywiózł więc swą ukochaną do zamku we Wkryujściu. Księżna urodziła tam synka Ottona, a niedługo potem zmarła. Prawdopodobnie zachorowała na jakąś poważną chorobę.

– Ojej, dzieci zostały bez mamy – zmartwił się Adaś.

– To był straszny cios dla księcia. Całym sercem kochał swoją żonę i nie mógł pogodzić się ze stratą. Od tego czasu bardzo się zmienił. Widywałem go często, jak siedział w fotelu i patrzył przed siebie, a w jego oczach widać było łzy. Już nigdy nie próbowałem go straszyć. Po prostu byłem obok i bezsilny patrzyłem, jak cierpi. – Boguś westchnął.

– No i znów smutna historia – podsumował Adaś.

– Cóż… sam tego chciałeś. – Boguś zawirował w powietrzu. – Łap mnie – krzyknął nagle i poleciał przed siebie. Adaś pobiegł za nim, po drodze przewracając jakiś stołek. Dziś znów spotkali się na drugim piętrze zamku, nad kinem. Oczywiście złapać duszka mu się nie udało. Łatwo się domyślić dlaczego. Po pierwsze Adaś nie potrafił latać, a po drugie Boguś, gdy tylko chciał, rozpływał się w powietrzu. Kiedy na przykład chłopcu wydawało się, że już, już go ma, i wyciągał rękę w jego kierunku, Boguś robił się przezroczysty i po chwili znikał.

– To niesprawiedliwe – wołał Adaś.

– A kto powiedział, że zabawa z duszkiem ma być sprawiedliwa – śmiał się Boguś.

I tak się zabawiali, dopóki pan portier nie wszedł na piętro, żeby sprawdzić, co się dzieje. Wtedy zmieszany Adaś powiedział coś o zamkowych myszach, że właśnie gonił jedną, ale mu uciekła. A potem sam uciekł… do mamy.

Spotkanie ósme, czyli historia Skarbka, leśnego skrzata z Puszczy Bukowej

– Jak ci minęły wolne dni, Adasiu? – zapytał Boguś w poniedziałkowe popołudnie.

– Całkiem miło. Wybraliśmy się w sobotę z rodzicami do Puszczy Bukowej. Pewnie nigdy tam nie dotarłeś, prawda?

– Rzeczywiście, tak daleko nie odlatuję od zamku. Ale słyszałem coś o tym miejscu, słyszałem… – Duszek się zamyślił.– Puszcza Bukowa jest piękna, Bogusiu! Bardzo lubię jeździć tam z rodzicami. A poza tym to tak fajnie brzmi: P U S Z C Z A. Nie las, ale puszcza!

– No i co tam robiłeś, w tej puszczy?

– Spacerowałem, obeszliśmy całe Jezioro Szmaragdowe.

– Jezioro Szmaragdowe. Zaraz, zaraz… czy ja już o nim nie słyszałem? – Widać było, że Boguś próbuje sobie coś przypomnieć.

– Bardzo lubię przy brzegu jeziora obserwować kijanki. To jezioro jest bardzo głębokie. Tata mówił, że w najgłębszym miejscu ma nawet szesnaście metrów. Ale najciekawsze jest to, że ma taki piękny, szmaragdowy kolor. Tata tłumaczył mi, że to od kredy, którą kiedyś w tym miejscu wydobywano. Ale przecież kreda jest biała… – Adaś zastanowił się przez chwilę. Boguś także wyglądał na zamyślonego.

– Pewnego dnia kopalnię nagle zalała woda. Tak właśnie powstało jezioro. Tata mówi, że na jego dnie leżą maszyny i urządzenia górnicze, które służyły do wydobywania kredy.

– Ależ tak! Wiem, wiem, przypomniałem sobie! – Boguś przerwał Adasiowi. – To przecież Skarbek, tak, to była sprawka Skarbka! – zawołał podniecony.

– Jaki znowu Skarbek, o czym ty mówisz, Bogusiu?

– Stryj Bazyli opowiedział mi kiedyś tę historię. To wydarzyło się chyba przed wojną, tą ostatnią wojną.

– Czyli przed drugą wojną światową, tak, Bogusiu?

– Tak. Stryj Bazyli usłyszał tę historię od pewnej leśnej myszy, która przeprowadziła się z puszczy do centrum miasta i zamieszkała w pobliżu Wałów Chrobrego.

– O, to może być ciekawa historia! – Adaś się zaśmiał.

– O Skarbku?

– Nie, o myszy, chi, chi, chi, o tym, jak dotarła z puszczy tutaj.

– A tego nie wiem.

– Może na rowerze? – zażartował Adaś. – Jeśli nie wiesz, to opowiadaj o Skarbku! – Adaś już cieszył się na kolejną ciekawą historię duszka. – Kto to był ten Skarbek?

– Skarbek to jest leśny skrzat, który mieszka w Puszczy Bukowej. Nie słyszałeś o nim?

– Hmmm… jakoś nie słyszałem – z nieco udawanym smutkiem odpowiedział Adaś.

– Leśny skrzat, bardzo lubiący różne kosztowności. Chytry i skąpy. W swojej kryjówce zgromadził kiedyś mnóstwo skarbów: drogocenne kamienie, biżuterię, złote monety.

– A skąd je miał?

– Kiedyś ludzie w obawie przed wojną zakopywali sweskarby w ziemi w puszczy. Skarbek podpatrywał ich, a potem wykopywał kosztowności i zanosił je do swojej kryjówki. Zgromadził naprawdę wiele bogactw. Co wieczór oglądał je z przyjemnością. Kiedy w puszczy pojawili się górnicy i zaczęły się prace wydobywcze, Skarbek był bardzo zły. Codziennie obserwował górników, którzy zaczęli kopać w pobliżu miejsca, gdzie ukrył swe skarby. Trochę ich straszył, psuł urządzenia, chcąc przegonić ich z tego miejsca. To ich jednak nie zniechęciło. Pewnego dnia górnicy dokopali się do kryjówki Skarbka. Oniemieli z zachwytu. Takich bogactw nigdy nie widzieli. Rzucili się na nie i napychali swe kieszenie, wyrywali sobie drogie kamienie. Wtedy Skarbek wpadł w szał i rzucił zaklęcie. Ze ścian skarpy trysnęła woda i zaczęła zalewać wyrobisko kredy. Górnicy zamiast uciekać, nadal upychali skarby po kieszeniach. A niektórzy bili się o złote monety. Ci, którzy chcieli się wydostać i zaczęli wspinać się po skarpie, spadali po chwili do wody obciążeni kosztownościami i tonęli. A Skarbek chichotał z zachwytu.

– Czyli tak powstało jezioro… – Adaś pokiwał głową.

– A ten kolor, domyślasz się skąd?

– Czyżby Skarbek miał wśród swych skarbów dużo szmaragdów?

– Zgadłeś! Kolor jeziora, jak sama nazwa wskazuje, wziął się od szmaragdów zatopionych na jego dnie.

– A to dopiero historia! – Adaś był zachwycony. – A co ze Skarbkiem?

– Jak to co? Nadal podobno błąka się po puszczy i zbiera różne kosztowności.

– Ale przecież teraz ludzie nie zakopują w ziemi żadnych skarbów! – zdziwił się Adaś.

– Tak, ale czasem kobiety gubią kolczyki, pierścionki, łańcuszki, zdarza się, że Skarbek znajdzie jakieś pieniądze.

– Ale już nie złote – przerwał Adaś.

– Słyszałem, że dzisiejsze pieniądze nie są ze złota. Podobno macie nawet pieniądze z papieru? To prawda?

– Tak, właśnie one są o wiele cenniejsze od tych niepapierowych zwanych bilonem – fachowo stwierdził Adaś.

– Widocznie Skarbek tego nie wie, che, che. Gromadzi wszystkie świecidełka, które znajdzie w puszczy. Podobno co wieczór siada i zadowolony ogląda swoje skarby.

– Ciekawe, gdzie jest jego kryjówka?

– A co? Zamierzasz rozpocząć poszukiwania? – Boguś był trochę zdziwiony. – Nie sądziłem, że interesuje cię damska biżuteria, che, che.

– Chętnie zobaczyłbym jego zbiory – rozmarzył się Adaś. – W zasadzie to miejsce, gdzie je ukrywa, powinno nazywać się Biuro Rzeczy Znalezionych – zaśmiał się po chwili.

– Następnym razem, jak będziesz z rodzicami spacerował po puszczy, rozglądaj się uważnie, może zobaczysz Skarbka, jak biega po lesie.

– A wiesz, Bogusiu, jak on wygląda?

– Nigdy go nie widziałem, ale podobno jak każdy leśny skrzat ma zielone, długie włosy i jest niewielkiego wzrostu.

– Woow! Suuuper! Chciałbym go kiedyś zobaczyć! Jest większy od krasnoludka?

– O tak, zdecydowanie. – Boguś z miną wielkiego znawcy odpowiadał na pytania, choć tak naprawdę niewiele wiedział o leśnych skrzatach. Ale lubił udawać, że wszystko wie.

– A jak jest ubrany? Opowiadaj, Bogusiu. Wtedy łatwiej będzie mi go wypatrzyć. Czy ma jakiś dziwny strój?

– Strój… powiadasz. – Boguś się skupił. Teraz to już naprawdę musiał coś wymyślić, ponieważ zupełnie nie miał pojęcia, jak ubierają się leśne skrzaty. – Otóż Skarbek ubiera się w zależności od pory roku, taaak. – Duszek przeciągał słowa, by wykombinować coś sensownego… – Latem nosi strój z ptasich piórek, a jesienią na przykład z jesiennych liści.

– A teraz? Wiosną? Jak będzie wyglądał, gdy go spotkam? –Adaś był bardzo dociekliwy.

– Wiosną… wiosną… – Boguś próbował coś wymyślić – Skarbek ubiera się na zielono… A zresztą, Adasiu, nie powiem ci wszystkiego. Rozglądaj się uważnie i już.

– Dobrze, dobrze, Bogusiu. Opowiem kolegom o Skarbku. Oczywiście nie zdradzę im, skąd o nim wiem. Może kiedyś w czasie wakacji wybiorę się z nimi na wielką wyprawę. Nazwiemy ją „Na tropie Skarbka”. Co ty na to?

– Świetny pomysł! – ucieszył się duszek. – A jak wytropicie tego leśnego chciwusa, to pozdrówcie go ode mnie, che, che.

Trzeba przyznać, że znajomość z Bogusiem rozbudzała wyobraźnię Adasia. A dla Bogusia Adaś był wspaniałym rozmówcą, a raczej słuchaczem, bo zwykle podczas tych spotkań to duszek mówił najwięcej. Obaj świetnie się przy tym bawili, tylko chłopiec coraz częściej myślał o zbliżających się wakacjach. W lipcu miał wyjechać ze Szczecina. Czekał go cały długi miesiąc bez rozmów z Bogusiem.

Ale na szczęście do wakacji zostało jeszcze parę tygodni.

Spotkanie dziewiąte, czyli historia Ottona Jageteufla, który wykopał skarb

– Adasiu, nadal marzysz o wykopaniu skarbu w Puszczy Bukowej? – zapytał Boguś podczas kolejnego spotkania.

– Oczywiście. Już rozmawiałem z tatą i chłopakami. Moi najlepsi kumple, czyli Marcin, Piotrek i Michał, chętnie mi pomogą. Tata obiecał, że w jakiś wakacyjny dzień pojedziemy tam i rozejrzymy się po okolicy. Weźmiemy odpowiedni sprzęt i jak tylko coś wyda nam się podejrzane, to… zaczynamy kopać! – mówił podekscytowany Adaś.

– Podejrzane? – zdziwił się Boguś.

– Tak. Miejsce, gdzie Skarbek wciąż coś zakopuje, musi wyglądać podejrzanie. Tak uważamy z chłopakami. Wczoraj długo o tym rozmawialiśmy. Marcin mówi, że oglądał kiedyś taki film o poszukiwaczach skarbów, więc ma doświadczenie w tych sprawach. Ale oczywiście szefem wyprawy będę JA! – Adaś dumnie wypiął pierś.

– Faaajnie! – Boguś podskoczył pod zamkowy sufit. – Mam nadzieję, że wam się uda i w kryjówce Skarbka znajdziecie wiele cennych rzeczy.

– Ale fajnie by było… – rozmarzył się chłopiec.

– Słyszałem kiedyś o pewnym człowieku, który wykopał skarb i bardzo się wzbogacił. Został potem burmistrzem Szczecina, nazywał się Otto Jageteufel – zaczął tajemniczo Boguś.

– Opowiadaj! – Adaś z zadowoleniem rozsiadł się na schodach. Już wiedział, że usłyszy kolejną ciekawą opowieść.

– Och, jak ja lubię opowiadać! A zatem… – zaczął radośnie duszek.

– Zacznij od początku – dodał Adaś ze śmiechem.

– Otto przybył do Szczecina ze wsi jako młody chłopak. W jego domu panowała bieda, więc on, najstarszy syn, wyruszył do miasta szukać pracy. Zatrudnił się u szewca. Był dobrym synem i zawsze część zarobionych pieniędzy przekazywał rodzicom. Żył skromnie, mieszkał w małej izbie przy warsztacie i dużo pracował. Pewnej nocy, gdy już spał zmęczony na swym niewygodnym, twardym łóżku, usłyszał tajemniczy głos: „Jeśli chcesz być bogaty, jutro o świcie idź na most”. Otto usiadł i zaczął się rozglądać po izbie, ale nikogo w niej nie było. Całą noc nie mógł spać i zastanawiał się, czy to był sen. „Co mi szkodzi sprawdzić, i tak nie śpię” – pomyślał i skoro świt wyruszył na obecny Most Długi, jak mu kazał głos.

Na moście o tej porze oczywiście nikogo nie było. Otto przechadzał się po nim tam i z powrotem. Po godzinie zniechęcony skierował się w stronę domu. „Ale ze mnie głupiec – pomyślał – dałem się nabrać na senne mary”. Szedł niewyspany i zły, kiedy nagle zderzył się z kimś. Spojrzał i już chciał bardzo przepraszać, gdy ujrzał swego znajomego Piotra. Zaśmiali się obaj i zaczęli rozmowę. Otto zwierzył się koledze ze swej naiwności. „Pomyśl, że tkwię tutaj już od godziny i czekam na wielkie bogactwo, a tymczasem spotykam ciebie” – zawołał ze śmiechem. Na to znajomy odpowiedział mu, że parę dni temu on także miał dziwny sen. Jemu głos kazał pojechać do wsi o nazwie Pacholęta i tam spod wielkiego kamienia przy drodze wykopać skarb. „Ale ja nie jestem taki głupi i w sny nie wierzę” – zakończył swą opowieść Piotr i zaprosił Ottona do karczmy na szklaneczkę gorzałki.

– Ale to dziwne – zawołał Adaś. – Obaj mieli podobne sny!

– Tak samo pomyślał Otto, a w dodatku… – Duszek przerwał na chwilę. – W dodatku ta wieś, o której wspomniał Piotr, to była wieś rodzinna Ottona!

– O, to już zupełnie ciekawy zbieg okoliczności, prawda? – zapytał Adaś.

– Oczywiście Otto pomyślał to samo. Nie dawało mu to spokoju. W końcu doszedł do wniosku, że to chyba nie jest przypadek. Może to właśnie jakiś znak? Może od tego zależy jego szczęście?

– I co zrobił? – Adaś już nie mógł wytrzymać z ciekawości.

– Na drugi dzień pojechał w to miejsce.

– Czyli do swej rodzinnej wsi, tak? I szukał tego wielkiego kamienia?

– Tak, i wyobraź sobie… – Boguś przerwał, aby wzrosło napięcie.

– Znalazł skarb? – zawołał podniecony Adaś.

– A owszem, znalazł. Wykopał wielką skrzynię pełną złota i pieniędzy.

– Ojej, ale fajnie!

– Otto zaniósł skrzynię do domu i podzielił się z rodziną jej zawartością. Resztę bogactw wziął ze sobą i wrócił do miasta. Teraz mógł zrezygnować z pracy i rozpocząć naukę. Zawsze o tym marzył, ale nie było go na to stać.

– Eeee, a ja to wolałbym nie chodzić do szkoły – szczerze stwierdził Adaś. – Miał przecież dużo pieniędzy, nie musiał pracować ani się uczyć.

– Jak widzisz, Adasiu, dla Ottona nauka była bardzo ważna. I miał rację!

– A co z jego kolegą, Piotrem? Otto powiedział mu o skarbie?

– Nie, ale co miesiąc przesyłał mu wypchaną sakiewkę. Chciał w ten sposób podziękować za to, co go spotkało. Piotr bardzo cieszył się z tych pieniędzy, ale nigdy nie dowiedział się, od kogo pochodzą. Otto był mądrym człowiekiem i dobrze gospodarował swym majątkiem. Skończył najlepsze szkoły, a po wielu latach został burmistrzem Szczecina. Nigdy nie zapomniał o swoim ubogim dzieciństwie. Po latach ufundował biednym dzieciom szkołę. Mogły się w niej za darmo uczyć a nawet jeść i spać. Szkoła nosiła nazwę Kolegium Jageteufla. Taki właśnie był Otto.

– Ale fajna opowieść. Ja też, gdybym znalazł jakiś skarb, pomógłbym ludziom. Najpierw mamie i tacie, no i babci oczywiście. Kupiłbym im wszystko, co tylko by chcieli!

– Cha, cha – zaśmiał się Boguś. – A czy oni są tacy biedni?

– No nie… A potem oczywiście dałbym pieniądze biednym, na pewno. Gdyby tylko coś mi zostało.

– Tak… Nie jest łatwo dzielić się z innymi, prawda?

– No wiesz, to zależy, ile tego skarbu by było. – Adaś poczuł się trochę zawstydzony. – Ale jeszcze jedno mnie interesuje, Bogusiu – zmienił szybko temat. – Co to był za głos? Kto mu powiedział o skrzyni?

– Ten głos to duch nieżyjącego człowieka, który ukrył skarb. Wybrał Ottona, bo duchy wiedzą, w czyich rękach takie skarby się nie zmarnują.

– Aaaa… czyli jest szansa, że i mnie może się coś takiego przytrafić? Jak myślisz? – Adaś z nadzieją popatrzył na duszka.

– Kto wie, kto wie? – zachichotał Boguś.

I tak sobie gawędzili prawie co dnia: Adaś, uczeń klasy trzeciej, i Boguś, szczeciński zamkowy duszek.

Spotkanie dziesiąte, czyli trochę zagadek i niewyjaśnionych tajemnic

Tego dnia Adaś przyszedł pożegnać się z Bogusiem. Zaczęły się wakacje i za dwa dni wyjeżdżał z rodzicami na cały miesiąc.

– Bogusiu, ciężko mi będzie bez naszych rozmów. Przyzwyczaiłem się do nich. A tu aż cztery tygodnie bez ciebie. Jak ja to przeżyję? – mówił chłopiec ze smutkiem.

– Nie martw się. Jak przyjedziesz, zagadam cię tak, że uszy ci odpadną. – Boguś się zaśmiał.

– Jak wrócę, to zostanie jeszcze cały sierpień i na pewno będę przychodził na zamek z mamą do pracy, obiecuję.

– Czyli dziś ostatnie spotkanie. Przygotowałem dla ciebie parę zagadek – powiedział Boguś. – Sprawdzę twoją wiedzę na temat zamku. Jestem ciekaw, co zapamiętałeś z moich opowieści.

– Bardzo chętnie odpowiem. Uwielbiam zagadki.

– A zatem zaczniemy od łatwego pytanka:

Czy po drugiej wojnie światowej zamek był zniszczony, czy też zachował się w bardzo dobrym stanie?

– Był bardzo zniszczony. W 1944 roku chyba było bombardowanie. Zamek się palił.

– Dobra odpowiedź. Ale wtedy było strasznie. Głośno i gorąco. Ech, nie chcę już tego wspominać. Przechodzimy do następnego pytania: Czyj pomnik stoi przed wejściem do zamku?

– Eee… łatwizna, każde dziecko to wie! – zawołał Adaś.– Bogusława X i Anny Jagiellonki.

– Brawo! Ale nie byłbym tego taki pewny, czy każde dziecko to wie. Kolejne pytanie:

Czyją córką była Anna Jagiellonka i skąd przybyła do Szczecina?

– Była polską królewną, córką Kazimierza IV Jagiellończyka, i przyjechała ze swym orszakiem z Krakowa!

– Dobrze, dobrze. A jak się nazywa wieża, z której możemy podziwiać piękny widok na miasto?

– Phi, to łatwe. Wieża Widokowa albo Wieża Dzwonów, bo jest na niej dzwon. Byłem tam nieraz. Ma trzydzieści pięć metrów, a na samej górze jest dzwon z XVI wieku i… liczyłem schody.

– Poczekaj, poczekaj. To wykracza poza pytanie. Albo dobrze, to ile jest tych schodów?

– Dwieście dwanaście! – zawołał Adaś.

– No, jesteś rzeczywiście niezły… Hm… o co trudnego by tu zapytać? – Duszek zabawnie przekrzywił głowę. Czyją figurę wmurowaną w ścianę możemy obejrzeć przed wejściem na wieżę?

– Znów łatwe pytanie. Zapominasz, że ja tu często bywam, chi, chi – zawołał uradowany Adaś. – Oczywiście, że chodzi ci o Ottona z Bambergu. Był biskupem i zajmował się chrystianizacją Pomorza. Babcia mi opowiadała.

– No to powiedz mi… Co znajduje się w dawnej kaplicy zamkowej?

– Sala koncertowa, byłem tam z rodzicami. Podobało mi się, siedziałem na balkonie i wszystko widziałem z góry.

– Coś podobnego, ty znasz zamek jak własną kieszeń.

– Tak, poproszę o trudniejszy zestaw pytań – z uśmiechem odparł Adaś.

– No to może opowiesz mi coś o zegarze na Wieży Zegarowej? Jak wygląda, co?

– A, to rzeczywiście ciekawy zegar. Więc jest taka maska – twarz jakiegoś pana, który szeroko otwiera buzię, a w tej buzi widać datę, czyli dzień, jaki dziś mamy. Na nosie ten pan ma wskazówkę, chi, chi – zaśmiał się Adaś. – U góry są chyba lwy, pomiędzy nimi jest jakaś kula i też są lwy. Ona chyba obraca się zgodnie z fazami Księżyca. To chyba wszystko. Aha, jest jeszcze błazen…

– Wystarczy! Całkiem nieźle, tylko na dole są gryfy, a nie lwy. W takim razie powiedz mi jeszcze, ile wież ma zamek?

– Łatwe pytanie. Oczywiście, że trzy. Wieża widokowa, czyli Dzwonów – bo jest na niej dzwon, Wieża Zegarowa, bo jest na niej zegar, i trzecia Wieża Więzienna. – Adaś był z siebie bardzo dumny.

Boguś zastanawiał się nad kolejnym pytaniem, które zaskoczyłoby chłopca.

– Ile sarkofagów można obejrzeć w zamkowej krypcie? – zapytał.

– Hmmm… A wiesz, że muszę się zastanowić. – Adaś się zamyślił. – Będę strzelał.

– O nie! Tylko nie we mnie. – Boguś wzbił się w górę ze śmiechem.

– Żartuję, nie mam przecież pistoletu. No dobrze, dziesięć sarkofagów? – Adaś próbował zgadywać.

– Cha, cha – Boguś ucieszył się, że Adaś wreszcie się pomylił. – Nie zgadłeś. Zachowało się sześć sarkofagów, czyli trumien, w których byli pochowani dawni szczecińscy książęta. W takim razie już wiem, dokąd pójdziesz w sierpniu z rodzicami.

– Dokąd?

– Do Krypty Gryfitów, aby obejrzeć sarkofagi! – zawołał Boguś, radośnie fikając koziołka w powietrzu. – Policz je koniecznie! Nagle posmutniał: – Czy wiesz, że to dzięki mnie je odnaleziono?

– Jak to? – zainteresował się chłopiec.

– To krótka historia. Po wojnie robotnicy usuwali gruz z zamkowych pomieszczeń. Wiesz… zamek był całkiem zrujnowany. Latałem sobie wokół nich i… – tu Boguś się zaśmiał – wystraszyłem jednego z robotników.

– Bogusiu, nieładnie! – Adaś udawał, że jest niezadowolony z zachowania duszka.

– No tak, drobny psikus, ale ten pan tak się wystraszył, że upadł, podłoga się pod nim zapadła i w ten sposób odkrył podziemną kryptę z sarkofagami.

– A to ci historia! – zawołał Adaś.

– Tylko wiesz co? Nie byłem z tego zadowolony. Wtedy dopiero się zaczęło. Wyciągnęli czternaście sarkofagów, czyli trumien…

– Czternaście? Przecież mówiłeś, że jest ich sześć! – zawołał zdziwiony Adaś.

– Było czternaście. Ciała czternastu książąt spoczywały sobie w spokoju w tajnej krypcie, a przeze mnie… – Tu Boguś przerwał na chwilę.

– Co przez ciebie? – niecierpliwił się chłopiec.

– Przeze mnie zrobiło się zamieszanie. Naprawdę bardzo tego żałuję. Wydobyto czternaście cynowych sarkofagów i po jakimś czasie wywieziono je do Krakowa.

– Ojej! A po co do Krakowa?

– Do konserwowania czy jakoś tak…

– Aaaa! Do konserwacji. No to znaczy, że… eee. – Adaś nie bardzo wiedział, jak to wytłumaczyć duszkowi. – Może chcieli je trochę naprawić czy zabezpieczyć, żeby się nie rozpadły?

– Może. Dziwne jest jednak to, że potem wróciło tylko sześć trumien.

– Wow! A to dopiero zagadka! Gdzie podziała się reszta?

– Tego nie wiem, Adasiu, i powiem szczerze, że bardzo się tego wstydzę, że przeze mnie to się stało.

– Nie martw się – pocieszał go Adaś. – Postaram się zbadać tę sprawę – powiedział poważnym tonem.

– Naprawdę? – ucieszył się duszek.

– Pewnie! Zapytam rodziców, czy słyszeli coś o tym, a potem przeprowadzę małe śledztwo. – Chłopiec już widział siebie w roli detektywa.

– Rozwiązanie zagadki książęcej krypty – to będzie mój wakacyjny cel!

– Świetnie, ale się cieszę! Proszę, dowiedz się, co się stało z pozostałymi sarkofagami, bo to nie daje mi spokoju.

– Zrobię wszystko, co się da! – stwierdził Adaś bohatersko. – Możesz na mnie liczyć.

– Juhhuuu! Ale fajnie!

Nagle usłyszeli głos mamy Adasia, która wyszła już z biura i szukała swojego syna.

– Ale się zagadałem! – Adaś spojrzał na zegarek. – Muszę biec do mamy. – Już idę! – zawołał w jej kierunku. – Bogusiu, czekaj na mnie cierpliwie. W sierpniu wracam do Szczecina. Szykuj nowe opowieści.

– Nie lubię pożegnań, więc już znikam – ze smutkiem odparł duszek. – A ty wracaj do mamy, pa.

I już go nie było. A Adaś pobiegł na spotkanie mamy i wakacyjnych przygód.

Teraz TY Czytelniku, odpowiedz na pytania duszka Bogusia:

1. Kochała go Sydonia:

a) Jan Fryderyk b) Ernest c) Bogusław

2. Biegają po zamkowym dziedzińcu:

a) Turyści b) Dzieci c) Koty

3. Spalona na stosie:

a) Kaśka b) Symfonia c) Sydonia

4. Ile krawiec uszył płaszczy dla księcia?

a) Siedem b) Cztery c) Uszył tylko suknię

5. Mikołaj pasał:

a) Kozy b) Krowy c) Gęsi

6. Most, na który udał się w nocy Otto:

a) Krótki b) Długi c) Cłowy

7. Walczy z centaurem na Wałach Chrobrego:

a) Herkules b) Książę Bogusław X c) Rycerz

8. Jak wysoki jest marynarz, który znajduje się na maszcie Urzędu Wojewódzkiego?

a) Trzy metry b) Jeden metr c) Dwa metry

9. Na tarczy zamkowego zegara znajdują się:

a) Lwy i gryfy b) Gryfy i smoki c) Tylko dwa lwy

10. Miasto, z którego przybyła Anna Jagiellonka:

a) Warszawa b) Kraków c) Gniezno

11. Ile wież ma zamek?

a) Dwie b) Trzy c) Cztery

12. Ile obecnie znajduje się na zamku sarkofagów?

a) Osiem b) Czternaście c) Sześć

13. Kim został Otto Jageteufel?

a) Nauczycielem b) Szewcem c) Burmistrzem

14. Dlaczego Jezioro Szmaragdowe nosi taką nazwę?

a) Od koloru włosów Skarbka b) Od klejnotów zatopionych w wodzie c) Od nazwy ulicy przy której się znajduje

15. Jaki teatr mieści się w budynku Muzeum Narodowego przy Wałach Chrobrego?

a) Współczesny b) Polski c) Kana

16. Co jest specjalnością duszka Bogusia?

a) Opowieści b) Podskoki c) Straszenie ludzi

17. Do której klasy chodzi Adaś, bohater tej książki?

a) Drugiej b) Trzeciej c) Czwartej

18. Jak ma na imię stryj Bogusia?

a) Bernard b) Bazyli c) Bonifacy

19. W jakie drzewo został zamieniony dzielny chłopiec Mateusz?

a) Dąb b) Lipę c) Platan

20. Ile dzieci mieli Bogusław X i Anna Jagiellonka?

a) Ośmioro b) Pięcioro c) Sześcioro

Prawidłowe odpowiedzi

1 - b, 2 - c, 3 - c , 4 - a , 5 - c, 6 - b, 7 - a, 8 - c, 9 - a, 10 - b, 11 - b, 12 - c, 13 - c, 14 - b, 15 - a, 16 - a, 17 - b, 18 - b, 19 - c, 20 - a

1–5 prawidłowych odpowiedzi: Wymagana jest powtórna lektura i spacer z rodzicami po Szczecinie!

6–10 prawidłowych odpowiedzi: Wróć do lektury! Duszek Boguś poleca czytanie jednego rozdziału dziennie.

11–15 prawidłowych odpowiedzi: Nie jest źle, ale pewnie zabrakło koncentracji przy udzielaniu odpowiedzi. Spróbuj jeszcze raz!

16 i więcej prawidłowych odpowiedzi: Świetnie! Duszek Boguś byłby z Ciebie dumny! Być może kiedyś spotkasz go na zamku?

Zamek Książąt Pomorskich ma długą i ciekawą historię. Wznieśli go książęta z dynastii Gryfitów. Jego początki sięgają XIV wieku. Kolejni władcy rozbudowywali skromną siedzibę, która w XVI wieku stała się renesansową rezydencją. W czasach pruskich zamek podupadł i służył za koszary i biurowiec. Bombardowania w czasie II wojny światowej spowodowały ogromne zniszczenia. W latach 1958-1980 został odbudowany.

Dzisiaj mieści się tu między innymi kino, opera, galerie wystawowe, dwie restauracje oraz Centrum Informacji Kulturalnej i Turystycznej. Z Wieży Dzwonów roztacza się piękny widok na miasto i port.

Jeśli odwiedzisz to miejsce koniecznie zajrzyj do dawnej kaplicy zamkowej, która pełni teraz funkcję sali koncertowej, potem do Celi Czarownic. W Krypcie Gryfitów policz sarkofagi książąt pomorskich. Przyjrzyj się uważnie barokowemu zegarowi na jednej z wież zamkowych i poszukaj mapy Lubinusa. Nie zapomnij jednak, że najlepszym sposobem na poznanie zamku jest zwiedzenie go z przewodnikiem!

Więcej informacji znajdziesz na stronie internetowej:

www.zamek.szczecin.pl

Bibliografia:

Wyśniony skarb pod redakcją Anny Malejki, Książnica Pomorska, 2003.

W krainie Gryfitów. Podania, legendy i baśnie Pomorza Zachodniego pod redakcją Stanisława Świrko, Wydawnictwo Poznańskie, 1986.

Pomorzanie w historii baśni i legendzie, Janusz Władysław Szymański, Oficyna Wydawnicza STON 2.

Za legendę o platanie Mateuszu dziękuję jej Autorowi – Ryszardowi Kotli, znanemu szczecińskiemu przewodnikowi i wielkiemu pasjonatowi, którego uczennicą miałam przyjemność być przed wielu laty

[1] Dzisiejszy Wolgast

[2] W maju 2016 r. po jedenastu latach z wieży Zamku Książąt Pomorskich zdemontowano wahadło Foucaulta. Pod przeszkloną wewnątrz wieży podłogą, można oglądać odkryte przez archeologów fragmenty baszty w średniowiecznych obwarowaniach Szczecina.