P.C. Cast

Wybranka bogów

TOM II

Przełożyła

Hanna Hessenmüller

KSIĘGA TRZECIA

ROZDZIAŁ PIERWSZY

Alanna rozwinęła mapę. Podsunęłam się bliżej, by zobaczyć wszystko dokładnie, zachowując jednocześnie bezpieczną odległość. Tej konkretnie mapy absolutnie nie miałam zamiaru dotykać. Nigdy w życiu!

Wszyscy wbili w nią wzrok. Na górnym krańcu, czyli na północy, za Górami Trier, widać było posępną Warownię, a przed górami trochę bardziej w lewo, czyli na zachód, położony był Zamek Laragona. Świątynia Muz była usytuowana na prawo, na wschód od Zamku Laragona, bardziej niż on oddalona od gór. Trochę niżej wielkie, wydłużone jezioro Selkie, zaczynające się mniej więcej na wysokości Zamku Laragona. Ciągnęło się w prawo, na wschód, i stykało z rozległymi Bagnami Ufasach, które rozpościerały się dalej na wschód, podchodząc prawie pod Świątynię Muz. Sama Świątynia Muz stała nad odnogą rzeki Geal, tej rzeki, która płynęła w dół, w kierunku południowo-zachodnim i opływała szerokim łukiem Świątynię Epony.

– Czy można założyć, że Fomorianie nadal są w Zamku Laragona? – spytał Carolan.

– Jeśli zastosowali tę samą taktykę, co podczas najazdu na Zamek MacCallana, powinni raczej opuścić już Zamek Laragona i wrócić do Warowni. – ClanFintan podszedł bliżej do mapy i przez chwilę ją studiował. – Chociaż kto wie... To, że nie zostali w Zamku MacCallana, jest uzasadnione, bo stoi w bardzo odległym, odludnym miejscu, więc nie nadaje się na bazę wypadową. Co innego Zamek Laragona. Znam go, byłem tam kiedyś. Położony jest w bardzo dobrym miejscu i choć nie jest aż w takim stopniu obronny jak ta świątynia, może stać się dla nich drugą po Warowni bazą wypadową.

Dla nas była to wiadomość bardzo niepomyślna.

ClanFintan wskazał na zachodni kraniec mapy, gdzie widać było Zamek MacCallana stojący jak samotny strażnik na brzegu Morza B’an.

– Dzięki zdobyciu Zamku MacCallana zyskali gwarancję, że od strony północno-zachodniej nic im nie zagraża. Jest to dla nich bardzo istotne, bez względu na to, czy przebywają tylko w Warowni, czy również w Zamku Laragona.

ClanFintan mówił głosem idealnie beznamiętnym, jakby zdawał raport, wyraźnie starając się nie ulegać żadnym emocjom i spojrzeć na wszystko obiektywnie.

Podeszłam trochę bliżej, oczywiście nie dotykając mapy, i spytałam:

– Czy jest wystarczająco dokładna, by na jej podstawie planować wojenne ruchy?

– Tak – stanowczo odrzekł Carolan. – Wszystkie budowle i punkty orientacyjne zaznaczone są we właściwych miejscach, z tym że odległości na mapie wydają się mniejsze niż w rzeczywistości, natomiast zamki i świątynie są nieproporcjonalnie duże. – Uśmiechnął się. – To bardzo piękna mapa, ale kiedy przyszło do tworzenia budowli, tkacza trochę poniosła fantazja.

Uważałam, że mapa wykonana została super. Nie dostrzegłam żadnych nieprawidłowości w przedstawieniu budynków, ale przypomniałam sobie, że Gene miał regularnego bzika na punkcie szczegółów. Czyli z tego wynika, że lustrzane odbicia przejmują również wszelkie fobie, obsesje, natręctwa i tak dalej. Ciekawe, czy moje lustrzane odbicie również skopiowało sobie moją osobowość. (Zapamiętaj: może postarasz się być mniej ironiczna. Pomyśl o tym. Ale później).

Skupiłam się znowu na mapie. Rzeka Geal po opłynięciu Świątyni Epony i skręceniu na zachód stawała się znacznie szersza, pod tym względem mogła chyba konkurować nawet z Missisipi. Zmieniała również nazwę na Calman. W tym też miejscu, na południe od rzeki, zauważyłam lasy, a w nich kolejną budowlę opatrzoną nazwą Zamek Woulffa. Na wschodzie lasy graniczyły z rozległymi Równinami Centaurów.

Natomiast podążając z biegiem rzeki na zachód, natrafiłam na nową nazwę: Błękitne Bramy. Trudno się jednak było zorientować, o co konkretnie chodzi. Kawałek dalej zobaczyłam Zamek McNamary stojący w rozwidleniu rzeki Calman. Jedna z odnóg zachowała nazwę Calman, druga otrzymała nazwę Clare, obie wpadały do Morza B’an.

– Chyba Fomorianie nie zainteresują się tym zamkiem, skoro ze wszystkich stron otoczony jest wodą, a oni do wody nie wchodzą – powiedziałam, wskazując Zamek McNamary. – Ani Zamkiem Woulffa, tym w środku lasu.

– No i w Zamku Woulffa mają znakomitych łuczników – wtrącił Carolan.

– A w Zamku McNamary?

– Tam?! – ClanFintan prychnął. – Tam przede wszystkim jest McNamara, stary pieniacz, a ten cały jego klan to zwyczajna dzicz.

– Tak. – Carolan smętnie pokiwał głową. – Oni żyją po swojemu.

– Ale whisky robią przednią!

I to, sądząc z tonu ClanFintana, wyraźnie mu się podobało. Ja też byłam za, więc wsparłam małżonka:

– Tak! To zdecydowanie przemawia na ich korzyść! – oświadczyłam rozradowanym głosem, czym bardzo zaskoczyłam Alannę.

– Rhiannon nie znosiła whisky – powiedziała. – Uważała, że to napój dla pospólstwa.

– A ja uwielbiam dobrego łyskacza! – Oczywiście! Czy to taka zbrodnia? A poza tym bardzo dobrze, że ta wredna Rhiannon nie lubiła whisky. Im więcej różnic między nami, tym lepiej, prawda? Dla mnie każda różnica była powodem do wielkiego zadowolenia. – Czyli podsumowując, nie musimy się martwić, że Fomorianie napadną na Zamek McNamary i Zamek Woulffa? – spytałam, a gdy cała trójka pokręciła przecząco głowami, pytałam dalej: – A czy z tych zamków otrzymamy jakieś wsparcie? Przyślą nam swoich wojowników?

Carolan i ClanFintan wymienili się spojrzeniami, po czym mój mąż powiedział:

– Jeśli chodzi o Woulffa, możemy liczyć na jego pomoc.

Carolan milczał, czyli można było założyć, że jest tego samego zdania.

– A McNamara?

ClanFintan wzruszył ramionami.

– Nie wiem. Trzeba go jakoś przekonać.

– Przekonać?! Nie wystarczy mu sam fakt, że chodzi o ratowanie ludzkiego życia?

– Zobaczymy. W każdym razie prześlemy mu wieść i poprosimy o pomoc.

Z tonu ClanFintana wynikało jednak, że wcale nie jest przekonany co do pozytywnej odpowiedzi.

Nagle wpadł mi do głowy pewien pomysł.

– Skoro jest taki, jaki jest, to może przesłać mu wiadomość bardziej wyczerpującą? Przekazać, że Fomorianie uprowadzają kobiety, a dziewczęta z Zachodniego Wybrzeża podobają im się najbardziej.

– Bardzo dobry pomysł – z uśmiechem skomentował ClanFintan. – To go na pewno rozjuszy.

– Oczywiście nie wolno mu pisnąć ani słowa o tym, że Fomorianie nie wchodzą do rzeki, w związku z czym jest bezpieczny w swoim zamku. Lepiej to przemilczeć dla dobra sprawy. Natomiast myślę, że o uprowadzaniu kobiet i gwałtach należałoby również wspomnieć Woulffowi.

– Masz rację – powiedział ClanFintan.

Uśmiechnęliśmy się wszyscy do siebie, cała czwórka, na znak, że w tej kwestii jesteśmy zgodni. Nie zdążyliśmy jednak ponownie skupić się na mapie, ponieważ naradę przerwało głośnie stukanie do drzwi w sąsiednim pokoju, tej niby mojej głównej komnacie.

– Zobaczę, kto to taki – powiedziała Alanna i szybciutko musnęła ustami usta męża.

Nic dziwnego, że kiedy wychodziła, dosłownie pożerał ją wzrokiem. Ja, oczywiście, gapiłam się na nich, szybko jednak się opamiętałam. Czyżby robiła się ze mnie obrzydliwa podglądaczka? Tragedia.

Znów wlepiłam oczy w mapę.

– Jestem kompletnie zielona, jeśli chodzi o prowadzenie wojny – wyznałam – ale przypuszczam, że trzeba ich po prostu w jakimś miejscu osaczyć i zmiażdżyć, prawda?

ClanFintan pokiwał głową.

– Dobrze myślisz. Ale jeśli są w Warowni, nie damy rady. Przynajmniej teoretycznie jest nie do zdobycia.

– W takim razie jak oni, do jasnej cholery, tam się dostali... – mruknęłam pod nosem bardzo tym faktem zniesmaczona, i znów wgapiłam się w mapę. Gapiłam się bardzo intensywnie, ponieważ w mojej głowie znów zaczął się klarować pewien pomysł. – No dobrze... z tej mapy wynika, że Zamek Laragona stoi w niewielkiej odległości od północnego krańca jeziora Selkie, czy tak?

– Istotnie – potwierdził Carolan.

– Odnosi się też wrażenie, że stoi u podnóża gór. A jak jest w rzeczywistości?

– U podnóża gór zaczynają się ziemie należące do zamku, sam zaś zamek rzeczywiście został zbudowany blisko nich – powiedział ClanFintan. – To wyjątkowe miejsce. Piękny zamek w dolinie zarośniętej koniczyną i pełnej kwiatów, wzdłuż gór natomiast ciągną się pola, na których uprawiane są kwiaty i jagody, ponieważ mieszkańcy tamtych stron zajmują się wyrabianiem barwników i perfum.

Kwiaty, perfumy... Nie, nie. Teraz wolałam nie myśleć, jak tam jest pięknie. A teraz – może strasznie, jeśli...

– Do zamku można podejść od wschodu lub zachodu, prawda? Bo nie od strony jeziora.

– Tak – potwierdził mój małżonek.

W jego oczach błysnęło, czyli super, bo to oznacza, że mój nowy pomysł ma sens.

I faktycznie, bo ClanFintan natychmiast nachylił się nad mapą i zaczął mówić, przesuwając po niej palcem:

– Kiedy będziemy mieli pewność, że główne siły Fomorian są w Zamku Laragona, możemy zaatakować ich z dwóch stron jednocześnie. Od zachodu, czyli trzeba będzie obejść zachodni kraniec jeziora i stamtąd ruszyć na zamek. Jednocześnie od wschodu, czyli trzeba będzie przejść koło bagien i minąć Świątynię Muz. W ten sposób złapiemy ich w pułapkę. Zamek Laragona jest solidną budowlą, stoi w dobrym miejscu, ale nie wytrzymają długo oblężenia. W końcu to nie Warownia.

– Tak, to jest myśl... – Carolan w zamyśleniu potarł brodę. – Ale tylko wtedy, jak sam wspomniałeś, gdy ich główne siły istotnie są zgrupowane w Zamku Laragona, który, z czym się zgadzam, nie wytrzyma długo oblężenia. Lecz jeśli ich główne siły zgrupowane są w Warowni, zmienia to całkowicie postać rzeczy. Kiedy zaatakujemy Zamek Laragona, Fomorianie z Warowni ruszą na odsiecz, podejdą od strony gór, otoczą nas i rozbiją w puch.

– Czyli reasumując, dla nas najbardziej byłoby korzystne, gdyby ich główne siły były w Zamku Laragona – myślałam na głos. Byłam coraz bardziej przejęta, ponieważ to, co zaczęło świtać w mojej głowie, teraz nagle wykrystalizowało się ostatecznie. Jakby ktoś mi to podszepnął. Kto? No dobrze, niech już będzie. Powiedzmy, że... Bogini. W każdym razie o tym pomyśle zamierzałam poinformować ich natychmiast, choć szczerze mówiąc, ten pomysł, mimo że mój, wcale nie wzbudzał we mnie entuzjazmu. – Ja... – Z emocji aż musiałam odchrząknąć. – Chyba wiem, jak można wywabić ich z Warowni.

ClanFintan i Carolan spojrzeli na mnie z wielką powagą. No nie! Jakbym naprawdę wiedziała, co robię!

Milczeli jednak, mówiłam więc dalej:

– Z tego, co wiemy, głównym celem ich najazdu na Partholon jest uprowadzanie kobiet... – Zamilkłam i odczekałam, aż obaj twierdząco skiną głowami. – Jak sądzicie, czy wiedzą, że mnóstwo pięknych kobiet jest w Świątyni Muz?

– Prawdopodobnie nie – powiedział Carolan. – Tę świątynię wzniesiono dopiero w tym stuleciu. W dawnych czasach Wcielenia Bogiń podróżowały po Partholonie, zatrzymywały się w największych zamkach i tam nauczały dziewczęta.

W dawnych czasach... Czyli czasy obecne, co ze wszech miar logiczne, były dla niego współczesnością. Dla mnie ta współczesność w Partholonie była co najmniej zaskakująca, chociaż z drugiej strony wcale nie uważałam, że rozwój cywilizacji musi koniecznie iść w kierunku doskonalenia zmywarek czy komputerów. Najważniejsze, że mają wino, papier toaletowy i biżuterię. Dla mnie jest to wystarczająco nowoczesne.

– A jak sądzicie, co zrobią Fomorianie, kiedy dowiedzą się, że w pewnej świątyni na wschód od Zamku Laragona, wcale nie tak daleko, jest mnóstwo młodych, pięknych i płodnych kobiet?

– Wiadomo co. Ruszą na świątynię – powiedział pewnym głosem Carolan.

– A jeśli dowiedzą się jeszcze, że świątyni bronią mężne centaury? – Tu uśmiech w stronę męża.

– Wtedy, wiadomo, na podbój świątyni muszą rzucić duże siły – odparł.

Carolan natychmiast podchwycił myśl.

– A główne siły, o ile istotnie są w Warowni, przerzucą do Zamku Laragona, który bardziej nadaje się w tym przypadku na bazę wypadową niż odległa Warownia. Z Zamku Laragona z kolei ruszą na podbój Świątyni Muz, dzięki czemu nie będziemy musieli oblegać zamku, tylko dopadniemy ich w polu i na pewno pokonamy. Świetny pomysł, Rheo. Jest tylko jeden kłopot. Jak przekazać im wieść o kobietach w Świątyni Muz?

Wyjaśnienie tego było dla mnie najtrudniejszym fragmentem rozmowy. Na szczęście i tym razem jakiś wewnętrzny głos podpowiedział mi, co mam mówić. Matko święta, czyżby znów Bogini? No nie, ona w końcu wpędzi mnie w alkoholizm.

Co byłoby jednak fatalne.

– Myślę, że mogłabym to zrobić... – zaczęłam trochę niepewnie.

Carolan i ClanFintan spojrzeli na mnie, jakbym była Świętym Mikołajem.

– Ale jak? – spytali chórem.

Westchnęłam.

– Carolanie, ty jeden jeszcze nie wiesz, że miewam sny, bardzo dziwne sny, które wcale nie są snami. W pierwszym takim śnie, strasznym, koszmarnym, widziałam mego tatę, to znaczy ojca Rhiannon. Wiedziałam, że potwory napadną na jego zamek i chciałam go ostrzec. W takim śnie staję się niewidzialna, ale tata jakimś cudem mnie usłyszał. Mało tego, odniosłam wrażenie, że nawet mnie zobaczył czy też wyczuł moją obecność. Coś podobnego przydarzyło mi się innej nocy, kiedy we śnie poleciałam do Warowni... – W moim głosie na pewno słychać było strach, który wzbudzało we mnie tamto wspomnienie. Na szczęście ClanFintan podszedł do mnie i przygarnął do siebie. Jego bliskość zawsze dodawała mi odwagi, teraz też, przynajmniej do takiego stopnia, że byłam w stanie mówić dalej: – Jedna z kobiet... nie, nie kobieta, tylko dziewczyna, bardzo młoda, wyczuła moją obecność. A potem ten ich przywódca... – Jak on się nazywał? Jak? Zaczęłam gorączkowo szukać w pamięci, nie trwało to jednak długo. Znów odezwał się ten głos w mojej głowie i podpowiedział mi, jak na imię ma tamten stwór. – Nuada. Nie tylko mnie wyczuwał. Był święcie przekonany, że ja tam jestem, a przedtem byłam w Zamku MacCallana. Gdybym się wtedy odezwała, jestem pewna, że usłyszałby mnie, a przynajmniej dotarłoby do niego, co chcę mu przekazać. Myślę więc, że w taki właśnie sposób mogłabym przekazać mu tę wiadomość.

Gdzieś nad moją głową zadudnił mocny głos ClanFintana:

– Nie chcę, żebyś tak się narażała!

– Narażała? Chwileczkę! – Zerknęłam na Carolana. – O ile się nie mylę, ktoś mi kiedyś mówił, że Epona jest Boginią wojowników!

– Bo jest – przytaknął Carolan, przechwytując mój wzrok. – A kto należy do Epony, jest pod Jej opieką.

– I na to właśnie liczę – oświadczyłam spokojnym, równym głosem, absolutnie nieadekwatnym do tego, co działo się we mnie w środku. Wcale nie byłam spokojna, mało tego, żaden wewnętrzny głos niczego mi już nie podpowiadał. Wszystko, co teraz mówiłam, to były moje przemyślenia. – Musimy się śpieszyć. ClanFintanie, ile czasu trzeba na zebranie wojowników i przygotowanie się do walki? Ile czasu zajmie przemarsz do Zamku Laragona?

Mój mąż, zanim odpowiedział, jeszcze raz spojrzał na mapę.

– W ciągu pięciu dni zbierzemy wszystkich wojowników, którzy wezmą udział w walce. A po dwóch dniach szybkiego marszu powinniśmy podejść już pod zamek i być gotowi do ataku.

– Czyli w sumie siedem dni...

Jeszcze nigdy dotąd jeden tydzień nie wydawał mi się tak krótki... albo tak długi.

– W takim razie muszę wystartować dziś wieczorem... – mruknęłam bardziej do siebie niż do ClanFintana.

– Wystartować? Co to znaczy?

ClanFintan był wyraźnie zaniepokojony, nie zdążyłam jednak niczego wyjaśniać, ponieważ głos zabrał Carolan:

– Ona tego ich przywódcy, tego...

– Nuady – podpowiedziałam usłużnie.

Carolan skinął głową, dziękując za pomoc.

– ...tego Nuady może nie przekonać za pierwszym razem. Musi ukazać mu się kilka razy, kusić go, doprowadzić do takiego stanu, że za wszelką cenę będzie chciał z nią podążyć.

Uśmiechnęłam się do Carolana.

– Czy Epona przemawia też do ciebie?

– Na to wygląda – odparł również z uśmiechem.

Mój mąż nadal był niepocieszony.

– Ale to wszystko razem i tak bardzo mi się nie podoba.

– Epona będzie czuwać nad jej duchem – powiedział Carolan, kładąc dłoń na jego ramieniu. – Ty będziesz czuwał nad jej ciałem.

– Mnie też to specjalnie się nie podoba – wyznałam szczerze – ale w tym waszym świecie nie ma przecież telefonów, nie można też tej informacji puścić w wieczornych wiadomościach w telewizji. Czyli zmuszona jestem zrobić to po staroświecku. Osobiście.

W tym miejscu nie mogę nie wspomnieć, że wcale nie prosili o wyjaśnienie nieznanych im terminów. ClanFintan przede wszystkim uścisnął mnie. Zrobił to bardzo mocno i bardzo żarliwie.

– Cały czas będę przy tobie.

– Ja też – zawtórował mu Carolan.

– Ja też – zadeklarowała Alanna, pojawiając się w progu. – Powiedz mi tylko, proszę, co to jest ten tele...fon i tele...wizja?

ROZDZIAŁ DRUGI

Roześmiałam się, a potem zrobiłam strasznie wystraszoną minę.

– Telefony i wieczorne wiadomości, Alanno, to też demony, przy tym wyjątkowo skuteczne. Ciesz się, że ich tu nie ma.

– Dobrze. Cieszę się.

Powiedziała to z tak wielką powagą, że znów musiałam się roześmiać.

Carolan wstał i ucałował dłoń żony.

– Kochanie, kto pukał do drzwi?

Alanna sposępniała.

– W świątyni pojawiła się niebezpieczna choroba – oznajmiła, spoglądając na mnie. – Pamiętasz, w zeszłym tygodniu kilka dziewcząt narzekało, że nie czują się dobrze? Przykro mi, że to zlekceważyłam, ale to dlatego, że dziewczęta zawsze uciekały się do różnych wybiegów, byle być jak najdalej od Rhiannon. – Oczywiście pokiwałam ze zrozumieniem głową. – Poza tym tyle się przecież działo. Najpierw zajęta byłam nową Rhiannon – tu wymieniłyśmy serdeczne uśmiechy – potem zaczęli napływać do świątyni uchodźcy, w rezultacie zamiast zainteresować się zdrowiem dziewcząt, zbeształam je i kazałam bardziej przyłożyć się do pracy.

– Tak, pamiętam. Mówiłaś, że dziewczęta udają, a ja powiedziałam, że mają prawo być zmęczone opieką nad maluchami.

– W rezultacie myliłyśmy się obie. Bardzo wiele dziewcząt jest chorych, tak samo kilkoro dzieci i jedna staruszka. Potrzebują twojej pomocy, Carolanie. I twojej modlitwy, Rheo.

– Oczywiście, kochanie, zajmę się nimi. – Carolan pocałował żonę w policzek i pieszczotliwie musnął palcem jej posępne czoło, które od razu się wygładziło.

– To ja też pójdę do chorych, zobaczę, co się dzieje – zadeklarowałam, czym Alannę chyba zaskoczyłam, a jednocześnie ucieszyłam.

– Rheo, czy chcesz uczestniczyć w moim spotkaniu z wojownikami, podczas którego zapoznam ich z naszym planem? – spytał ClanFintan. Bardzo, bardzo mi się podobało, jak na mnie teraz spojrzał. Z tak wielką powagą, że można było pęknąć ze śmiechu. Czyżby spodziewał się, że polecę jak na skrzydłach na pogaduszki ze starymi, cuchnącymi wojownikami? I to na pogaduszki o czymś, o czym nie mam bladego pojęcia?

Chyba jednak wolałabym rozwiązać jakieś zadanie z matematyki. No, chyba....

Odmówiłam, oczywiście starając się sprawiać wrażenie osoby, której z tego powodu jest naprawdę bardzo przykro.

– Niestety nie, kochanie. Nie dam rady. Najpierw muszę sprawdzić, jak wygląda sytuacja z moimi pokojówkami.

– Dobrze, kochanie. Skoro czujesz taką potrzebę... Jestem pewien, że wojownicy okażą zrozumienie.

Czasami mój kochany mąż przypominał mi Worfa (dla niedoinformowanych cywili: facet rasy Klingon, „Star Trek. Następne pokolenie”).

– Prosiłbym jednak – mówił dalej – o przyłączenie się do nas, gdybyś znalazła chwilę. To dobrze wpłynie na morale wojowników.

O, to mi się spodobało. Coś faktycznie w stylu Marilyn Monroe.

– Żaden problem... – zamruczałam, pociągając go za rękę. Oczywiście bezbłędnie zrozumiał, o co chodzi, i skwapliwie się nachylił, a ja obdarowałam go całuskiem i dokończyłam swoją mruczankę: – Załatw ich, chłopcze...

Naturalnie nie mógł wiedzieć, skąd to wzięłam, ale się nie dopytywał. Też mnie pocałował, następnie skłonił głowę przed Alanną i Carolanem, a na koniec kłusikiem wyprowadził swój ładniutki zadek za próg.

Ja natomiast, idąc na całość, teraz z kolei starałam się być perfekcyjną imitacją Madeline Kahn jako Lilly VonSchtupp w „Płonących siodłach”, czyli w ślad za ClanFintanem posłałam głębokie westchnienie tudzież komentarz:

– Jest cudowny...

Carolan kompletnie mnie zignorował, tylko po prostu wstał i ruszył do drzwi, natomiast Alanna oczywiście zrobiła odpowiednią minę, czyli wywróciła oczami, po czym podążyła karnie za mężem, rzucając mi przez ramię:

– Idziesz?

A ja pomyślałam, że chyba trzeba będzie poszukać sobie jakichś nowych wzorców.

Pognałam za Carolanem i Alanną, którzy przed drzwiami przystanęli, puszczając mnie przodem. Dzięki temu pierwsza przekroczyłam próg, przybierając odpowiednią minę typu: Wredna bogini, która ma was tu wszystkich na karku. A co tam!

Strażnik za drzwiami wręczył Carolanowi jego wielką, porządnie już zniszczoną skórzaną torbę. Uzdrowiciel podziękował uprzejmie, strażnik skłonił się dwornie, zrobił w tył zwrot i wrócił na swoje stanowisko przy rzeźbionych odrzwiach jako dodatkowa ozdoba tych drzwi.

– To ja posłałam go po twoją torbę – wyznała Alanna.

Na co mąż uśmiechnął się bardzo czule i powiedział, zaglądając jej w oczy:

– Ty zawsze wiesz, kochanie, czego mi potrzeba.

Wiadomo, nowożeńcy.

Ruszyłam pierwsza korytarzem, jednak po kilku krokach olśniło mnie.

– Hej... – szepnęłam, odwracając się do wspomnianych nowożeńców. – Dokąd mam iść?

– Do pokoi zajmowanych przez służbę – szepnęła Alanna, nie wyjaśniając mi niczego.

– Domyślam się. Ale gdzie to jest?

W tym momencie Alanna wreszcie przypomniała sobie, że ja to jednak ja. (Dla zapominalskich: nie Rhiannon).

– Przepraszam, już mówię. Cały czas przed siebie. Przed drzwiami, którymi wychodzi się na dziedziniec, zobaczysz korytarz prowadzący w lewo i dojdziesz nim do pokoi dla służby. Niestety, Rheo, poczujesz je już z daleka.

Carolan, kiedy to usłyszał, wyraźnie sposępniał.

Przyśpieszyłam więc kroku, podążając zgodnie ze wskazówkami Alanny. Tuż przed wyjściem na główny dziedziniec skręciłam w długi korytarz wyłożony marmurem. Z jednej strony ściana ozdobiona była pięknymi freskami, w ścianie z drugiej strony były okna wychodzące na wspomniany dziedziniec. Na freskach widać było przede wszystkim śliczne panny hasające po pełnych kwiatów łąkach. Byłam tam też ja (to znaczy Rhiannon) na Epi, cycki oczywiście na wierzchu (moje, nie Epi), spoglądająca na rozbawione nimfetki łaskawym okiem. A to, co zobaczyłam przez okno, bardzo mnie ucieszyło. Kobiety sprężyły się. Podzielone na grupki, zajęte były bynajmniej nie hasaniem, tylko pracą. Maraid, wyraźnie w swoim żywiole, przemieszczała się od grupki do grupki, coś tam doradzała, chwaliła. Jednym słowem, widok bardzo krzepiący.

Niestety, kiedy korytarz skręcił w lewo, skończyły się odczucia pozytywne, poczułam bowiem zapach, o którym wspomniała Alanna. Najpierw słodkawy, podobny do woni rozgrzanego cukru, bardzo szybko jednak przeszedł w zwyczajny smród, od którego zrobiło mi się niedobrze. Szybko zasłoniłam ręką usta, zatrzymałam się i spojrzałam na Alannę.

– Tak, to tutaj – powiedziała posępnym głosem, wskazując drzwi, przed którymi nie było żadnych strażników.

– Wejdę tam pierwszy – powiedział Carolan, wysuwając się do przodu. – A wy może lepiej poczekajcie tu na mnie.

Natychmiast odsłoniłam usta.

– O nie! Te dziewczyny pracują dla mnie. Muszę je zobaczyć.

– A ja już tu byłam – oznajmiła Alanna. – Dla mnie to żadna niespodzianka.

W rezultacie Carolan skinął głową na znak, że w porządku, i otworzył drzwi.

To, co ukazało się naszym oczom, było zwyczajnym horrorem. Gdyby nie wszechobecny smród, pewnie bym pomyślała, że znów mam jakiś koszmarny sen. Pokój był olbrzymi, kiedyś na pewno bardzo ładny, w kremowych barwach, z wysokim sufitem ozdobionym pięknymi sztukateriami. Ściany, a także cieniutkie, połyskliwe zasłony w oknach od sufitu do marmurowej posadzki, miały miły i łagodny morelowy kolor, który zwykle w człowieku wzbudza poczucie harmonii i spokój. Ale nie teraz, kiedy w atmosferze cierpienia wszystko wydawało się matowe, wypłowiałe. Na marmurowej posadzce stały ni to prycze, ni to nosze, na każdej takiej pryczy w zabrudzonej pościeli leżała blada, cierpiąca postać. Między chorymi przemykały kobiety, przyklękały, ocierały mokrą ściereczką rozpaloną twarz i poiły wodą z kubka.

Po wejściu do pokoju starałam się przede wszystkim za wszelką cenę nie zwymiotować, musiałam jednak zasłaniać usta ręką. Trudno. Smród był nie do wytrzymania. Wymiocin i jeszcze czegoś, czego w pierwszej chwili nie potrafiłam zidentyfikować. Ale w drugiej chwili doszłam, że coś takiego czułam w Zamku MacCallana. Czyli wiadomo. Był to po prostu zapach śmierci.

Alanna i ja zatrzymałyśmy się za progiem, Carolan od razu pośpieszył w głąb pokoju, do pierwszego z brzegu legowiska. Nachylił się i położył rękę na rozpalonym czole młodej dziewczyny dygoczącej jak w febrze, choć przykryta była grubymi kocami. Patrzyłam, jak Carolan bada chorą. Zsunął koc, przyłożył palec do żyły na szyi, potem do żyły na nadgarstku. Twarz spokojna, skupiona, jednocześnie przez cały czas mówił coś cicho, niewątpliwie były to słowa otuchy. Potem wyjął z torby coś podobnego do prymitywnego stetoskopu, osłuchał chorą i przeszedł do następnego legowiska, potem do następnego i tak dalej. Badał, pocieszał, wołał, żeby podać chorej wodę, zmienić pościel, położyć świeży kompres. A ja stałam jak ten kołek, tak kompletnie bezradna i bezużyteczna, że najchętniej wrzasnęłabym, parafrazując słowa Jonesa:

– Do cholery, Jim! Jestem nauczycielką, a nie cudotwórczynią!

Zdawałam sobie jednak sprawę, że nikt tutaj by tego nie załapał. Zerknęłam na Alannę i zdecydowałam, że muszę zacząć opowiadać im „Star Treka”, może wtedy moje dowcipki zostaną docenione.

– Milady...

Szybko rozejrzałam się dookoła, starając się dojść, skąd dobiega ten słabiutki, zachrypnięty głos. Chyba stamtąd, bliżej środka pokoju. Tam właśnie zauważyłam uniesioną wychudzoną rękę, a także uniesioną głowę z długimi, ciemnymi włosami. Znajomą...

– Tarah?!

Alanna posępnie pokiwała głową.

A ja wiedziałam, że dłużej już nie będę stać jak kołek, kiedy potrzebuje mnie nimfa łudząco podobna do mojej ulubionej uczennicy. Nabrałam głęboko powietrza – ustami, tak jak kiedyś poradził mi mój nieoceniony mąż – i szybko podeszłam do pryczy, na której leżała Tarah. Wzięłam ją za rękę tak dziwnie, tak żałośnie kruchą, skóra sucha i cienka jak papier.

– Proszę o wybaczenie, milady – wyszeptało biedactwo, próbując się do mnie uśmiechnąć, ale wyszedł z tego tylko grymas. – Tyle roboty, a nam zachciało się chorować.

– O nic się nie martw, kochanie – powiedziałam do niej jak najcieplej. – Leż spokojnie, wypoczywaj, to najważniejsze, jeśli chce się jak najszybciej powrócić do zdrowia.

Tarah zamknęła oczy, pokiwała głową. Nie puszczała mojej ręki, usiadłam więc przy niej. Dziewczyna była bardzo blada, wargi spieczone, co innego jednak zaniepokoiło mnie nie na żarty. Wysypka. Czerwona wysypka na twarzy i na szyi.

– Czyżby to ospa wietrzna? – spytałam oczywiście na głos i omal nie podskoczyłam, kiedy usłyszałam obok siebie inny głos.

Głos Carolana.

– Tak. Sądzę, że to ospa wietrzna. Znasz się na tej chorobie?

– Ospę wietrzną przechodziłam w dzieciństwie – powiedziałam, nie odrywając oczu od bladej, ściągniętej twarzy Tarah. – Ale, o ile pamiętam, wcale nie byłam wtedy aż tak strasznie chora.

Owszem, słyszałam, że i na wietrzną ospę można umrzeć, ale nie bardzo w to wierzyłam. Pamiętałam, że podczas tej choroby wszystko mnie swędziało i przez parę dni nie chodziłam do szkoły, ale to wszystko.

A ci ludzie byli okropnie chorzy.

– Ja też... – zaszemrała Tarah. Nachyliłam się nad nią szybko, żeby ją dosłyszeć. – Miałam ospę wietrzną w dzieciństwie...

Co bardzo mnie zaskoczyło.

– Carolanie – zagadnęłam półgłosem do Uzdrowiciela – Tarah mówi, że miała ospę wietrzną w dzieciństwie. A w moim... – Chciałam powiedzieć „świecie”, na szczęście jednak zdążyłam ugryźć się w język – to znaczy w moim przekonaniu na ospę wietrzną choruje się tylko raz w życiu. Tak przynajmniej zawsze słyszałam. Po raz drugi nie można się zarazić.

Carolan pokiwał głową i skinął na mnie, żebym poszła za nim. Uścisnęłam więc leciutko rękę chorej Tarah, szepnęłam, że zaraz wrócę i poszłam za Carolanem z powrotem do drzwi, koło których czekała Alanna. Wyszliśmy na korytarz i tam stanęliśmy w kółeczku, bardzo blisko siebie, bo to, co mieliśmy do powiedzenia, przeznaczone było tylko dla naszych uszu.

Naturalnie pierwszy odezwał się Carolan:

– Zbadałem rutynowo tylko kilka chorych, ale to wystarczy, żeby mieć powód do naprawdę wielkiego niepokoju. Moim zdaniem, wszystkie zbadane przeze mnie pacjentki mają tę samą chorobę, która rozwija się w trzech stadiach. – Wskazał głową dziewczynę, którą badał jako pierwszą. – Stadium początkowe to bóle pleców, wymioty oraz bardzo wysoka gorączka powodująca ból głowy. – Teraz Carolan wskazał na Tarah. – Po kilku dniach gorączka ustępuje, a pojawia się wysypka. Zaczyna się na twarzy i rozprzestrzenia po całym ciele. – Na koniec Carolan wskazał kilka zsuniętych legowisk, na których leżały dzieci. – Stadium trzecie. Wysypka znika, pojawiają się krostki wypełnione ropą. Powraca gorączka, i to bardzo wysoka. Chory majaczy. Choroba osiąga swoje apogeum, chory może umrzeć. Te dzieci są odwodnione, niektóre z nich mają wodę w płucach, ich płuca zalała ropa z gardła. To nie jest ospa, kiedy wszystko swędzi, choroba jest groźna dla dzieci, ludzi starych i osłabionych. Mamy tu wiele kobiet młodych, silnych, odpornych, a wszystkie są bardzo chore.

– Bo to nie jest ospa wietrzna – oświadczyłam. – Tylko ospa, po prostu ospa. Ospa prawdziwa.

Tak. Bo nagle zaskoczyłam. Byłam przecież z Oklahomy, znałam doskonale tragiczną historię plemion indiańskich, które wyginęły po zarażeniu się tą straszną chorobą. Moja ręka bezwiednie przesunęła się po małej, okrągłej bliźnie na lewym ramieniu, śladzie po szczepionce. Chwała Bogu, że ją wynaleziono...

– A co to jest za choroba? – spytał Carolan.

– Niestety, wiem o niej niewiele, niemniej moim zdaniem mamy do czynienia z ospą prawdziwą. W moim świecie, to znaczy przynajmniej w tych jego rejonach, gdzie dotarła cywilizacja, ospa została całkowicie opanowana.

– Powiedz, proszę, wszystko, co o niej wiesz. Każda, nawet najmniejsza informacja, może się przydać.

Skupiłam się i rozpoczęłam gorączkowe przeszukiwanie swojej pamięci, zapchanej, wiadomo, poezją i prozą. Podczas studiów, owszem, jako przedmiot dodatkowy wybrałam biologię, ale, niestety, było to dziesięć lat temu. Dziesięć z okładem. Jaka szkoda...

– A więc z tego co wiem, jest to choroba po prostu straszna. Owszem, jej ofiarą najszybciej padają ludzie starzy i osłabieni, ale młodych i silnych też nie oszczędza. O ile pamiętam, naukowcy doszli do wniosku, że w kraju, w którym nie stosuje się żadnej prewencji i którego mieszkańcy nigdy przedtem nie zetknęli się z ospą, jej epidemia może zabić nawet do dziewięćdziesięciu pięciu procent ludności. Bo to jest po prostu epidemia. Przebycie ospy uodparnia, chociaż nie ma stuprocentowej gwarancji, że nie zachoruje się na nią powtórnie. Czy w Partholonie mieliście już kiedyś epidemię ospy?

Carolan w zamyśleniu potarł brodę.

– Na podstawie pewnych zapisów można wnioskować, że ospa pojawia się czasami wśród mieszkańców Bagien Ufasach, ale dokładnych wiadomości na ten temat nie ma. O ludziach z bagien wiemy bardzo niewiele, są hermetyczni, prawie w ogóle nie kontaktują się z otoczeniem.

Ludzie z bagien... Chwileczkę. A czy przypadkiem Świątynia Muz nie stoi w pobliżu owych bagien?!

– Alanno, mówiłaś, że dziewczęta jeździły do Świątyni Muz, czy tak?

– Tak.

– No to wszystko jasne. Przecież Świątynia Muz stoi w pobliżu bagien!

– Owszem. Ziemie należące do świątyni od strony południowej graniczą z nimi.

– Czyli wszystko jasne. Najprawdopodobniej Świątynia Muz była już wtedy siedliskiem choroby, więc dziewczęta się pozarażały i przywiozły chorobę ze sobą. Zapewne ospa szaleje już też w Świątyni Muz... O matko! – Aż walnęłam się w czoło, wściekła na siebie, że dopiero teraz mówię o czymś najbardziej istotnym. – To wyjątkowo zaraźliwa choroba. Przenosi się ją drogą kropelkową. Na przykład... kiedy człowiek położy się w pościeli, w której leżał chory na ospę i pocił się, na pewno złapie chorobę. Albo jeśli napije się po nim z tego samego kubka. Każdy, kto pielęgnuje chorego na ospę, podejmuje ryzyko, że sam zostanie zarażony.

Czy oni tutaj w ogóle mają pojęcie o zarazkach? Na pewno nie!

Spanikowałam, ale tylko na moment, bo przypomniałam sobie, że Carolan po zbadaniu kolejnej pacjentki wołał, żeby przynieść mu czystej wody i mydło. Ręce mył bardzo długo i starannie.

A teraz oświadczył:

– W takim razie tobie, Rheo, a także Alannie nie wolno stykać się z chorymi.

– Masz rację! – przytaknęłam. – To znaczy jeśli chodzi o Alannę.

– Dlaczego tylko ja? Ty też, Rheo, nie powinnaś stykać się z chorymi – zaprotestowała Alanna.

Pokręciłam przecząco głową i podsunęłam w górę zwiewną tkaninę zasłaniającą moje ramiona.

– Ja mogę. Widzisz tę bliznę? To ślad po szczepionce, którą dostałam w dzieciństwie.

– Szcze...pionce?

W oczach Carolana był jeden wielki znak zapytania. Westchnęłam więc i najpierw wyjaśniłam im to obrazowo. Zrobiłam ręką ruch, jakbym wbijała sobie coś w rękę, a jednocześnie podjęłam w duchu błyskawiczną decyzję, że chociaż z natury jestem wyjątkowo elokwentna, nie będę się rozwlekać, zahaczając na przykład o szczepionki innego rodzaju, chociażby przeciwko grypie. A swoją drogą to cud, że odpowiedziałam twierdząco, kiedy pielęgniarka szkolna spytała, czy skoro będziemy w szkole szczepić przeciwko ospie, nie należy połączyć tego z corocznym szczepieniem przeciwko grypie. No i zaszczepiłam się na grypę, co bardzo może mi się w tym świecie przydać.

– Szczepionka to coś takiego, co powoduje, że twoje ciało zaczyna wytwarzać tak zwane przeciwciała, które chronią przed chorobą – wyrecytowałam. – Dlatego ja, stykając się z chorobą, nie zarażę się.

Carolan aż westchnął.

– To coś jak... cud!

– Na pewno rewelacja – przyznałam zgodnie. – Bardzo żałuję, że nie potrafię ci tego wyjaśnić dokładnie, ale niestety nie jestem lekarzem, tylko nauczycielką angielskiego.

– A mi się bardzo podoba, że jesteś nauczycielką – powiedziała Alanna, co było bardzo miłe, dlatego uśmiechnęłam się do niej cieplutko, po czym znów zwróciłam się do Carolana: – Więc co robimy?

– Przede wszystkim należy odizolować chorych.

– A także ich rzeczy osobiste, wszystko, czego dotykali. Poza tym należy poddać kwarantannie członków ich rodzin.

– Tak. – Carolan skinął głową na znak zgody. – Sądzę, że najrozsądniej będzie, jeśli przy chorych czuwać będą tylko moje pomocnice. Może też kilka zdrowych wolontariuszek, także ci spośród członków rodziny chorego, którzy zetknęli się już z ospą. Muszę przewertować moje książki, może znajdę jednak coś o tej chorobie... – Westchnął, nie po raz pierwszy zresztą, i spojrzał ze smutkiem na ogromny pokój wypełniony szczelnie ciężko chorymi. – Jedyne, co możemy dla nich zrobić, to opiekować się nimi, zadbać, żeby się nie odwodnili.

– Moim zdaniem lepiej podawać im wodę przegotowaną – dodałam szybko. Ostrożność nigdy nie zawadzi, a nie wiadomo, jaką mają tu wodę. Mnie jeszcze nie zaszkodziła, ale tak dużo to jej nie wypiłam. Szczerze mówiąc, zdecydowanie wolę wodę przemienioną w wino. – Aha, i jeszcze coś. Brudną pościel, ubrania, w ogóle wszystko po chorych powinno się trzymać w jednym miejscu, z dala od innych rzeczy. Koniecznie sparzyć wrzącą wodą, prać w wodzie jak najbardziej gorącej i nie żałować szarego mydła.

– Masz rację. Wrzątek zabije zło – powiedział Carolan.

– I większość zarazków – dodałam odruchowo.

Carolan uniósł pytająco brew, ale nie dociekał, ponieważ inna sprawa była dla niego bardziej paląca.

– Myślę o wojownikach, którzy mają iść na Zamek Laragona od wschodu, żeby osaczyć Fomorian – powiedział. – Będą musieli przejść koło Świątyni Muz, a jak słusznie zauważyłaś, najprawdopodobniej tam jest siedlisko choroby. Czyli będą musieli szerokim łukiem ominąć świątynię.

– Oczywiście! Niech trzymają się od niej jak najdalej! Ale zaraz... Poczekaj... Tak sobie myślę... Nie, nigdy nie słyszałam, żeby koń zachorował na ospę.

– Ja też nie.

– A centaury?

– Twój mąż na pewno wie coś więcej na ten temat, natomiast ja nigdy nie słyszałem, żeby centaur zachorował na ospę. I nie sądzę, żeby kiedykolwiek tak się zdarzyło.

Super. Po prostu czułam, jak kamień spada mi z serca.

– W takim razie do ataku na Zamek Laragona od wschodu trzeba będzie wysłać tylko wojowników centaurów.

– Słusznie. Kochanie... – Tu Carolan oczywiście zwrócił się do żony. – Czyli ustalone. Nie będziesz pomagać przy chorych. Nie wolno ci się narażać.

– Ale ty się narażasz!

Rozżalona Alanna podeszła do męża, który natychmiast objął ją ramieniem i pocałował w czoło.

– Dobrze wiesz, że to mój obowiązek, ale nie wywiążę się z niego należycie, jeśli jednocześnie będę musiał martwić się o ciebie. Dlatego, jak powiedziałem, nie będziesz opiekować się chorymi. Możesz pomóc nam w inny sposób. Teraz, na przykład, trzeba sprowadzić tu moje pomocnice, poza tym pilnować, by w kuchni zawsze były przegotowana woda i ziołowa herbata.

– Trzeba też pokierować kobietami, które pracują na dziedzińcu – dodałam. – Maraid jest bardzo odpowiedzialną osobą, niemniej ona to nie ty. Trzeba także zająć się rodzinami chorych, a także wśród osób, które przybywają do świątyni, wyłapywać chorych. I tak dalej. Alanno, masz naprawdę wielkie pole do popisu!

Słyszałam, jak cicho westchnęła. Znak, że poddaje się. Wiedziałam, że tak będzie. Alanna, wiadomo, ani na chwilę nie chciała opuszczać swojego Carolana, była jednak osobą nadzwyczaj dojrzałą i odpowiedzialną. Nigdy by sobie nie pozwoliła na uleganie egoistycznym zachciankom. Obie, i Alanna, i Suzanna, potrafiły dla dobra innych zrezygnować z własnych potrzeb.

Nie po raz pierwszy zapragnęłam gorąco upodobnić się do nich w większym stopniu.

Pocałowała męża w usta, słyszałam, jak oboje szybciutko szepnęli sobie nawzajem kilka czułych słów. Potem Alanna odwróciła się i serdecznie uściskała mnie.

– Pilnuj go – powiedziała i podobnie jak zwykł to czynić mój kochany mąż, pociągnęła mnie za jeden z niesfornych rudych loków. – I uważaj na siebie!

– Jasne. Aha, Alanno, mogłabyś poszukać ClanFintana i opowiedzieć mu o wszystkim, co teraz się wydarzyło? Poprosić go, żeby po naradzie z wojownikami koniecznie tu przyszedł?

– Oczywiście. Zaraz to zrobię. A więc widzimy się wieczorem. Kocham was oboje.

Odeszła dostojnie, jednocześnie bardzo szybko, jakby kazała swoim nogom pędzić, zanim serce każe im się zatrzymać.

Ja i Carolan odprowadzaliśmy ją wzrokiem. Ja pełna podziwu dla niej, Carolan zapewne też.

– No tak... – mruknęłam po dłuższej chwili, składając przed sobą ręce. Specjalnie przerwałam tę w sumie podniosłą chwilę, zanim któreś z nas ze wzruszenia uroni łzę. – Carolanie, proszę, daj mi coś, czym mogłabym związać te moje głupie włosy i mów, co mam robić. Ty rozkazujesz.

– Po pierwsze trzeba wprowadzić tu jakiś porządek, to znaczy w jednym miejscu zebrać osoby w początkowym stadium choroby, w innym osoby w drugim stadium, w innym znów najciężej chorych, w stadium zaawansowanym. Kiedy już się ich wszystkich poprzenosi, trzeba koniecznie wszystkim zmienić pościel. A poza tym, wiadomo, podawać coś do picia i opiekować się. Aha, a tutaj – Carolan wskazał na górkę pociętego na paski płótna – znajdziesz coś, czym ujarzmisz swoje włosy.

– Tak jest!

Zasalutowałam mu – a jakże! – potem chwyciłam jeden z takich pasków i weszłam za Uzdrowicielem do pokoju chorych.

– Carolanie, może otworzyć okno? Na dworze cieplutko, a tu okropny zaduch!

– Masz rację.

Szybko otworzył jedno z wielkich okien, wpuszczając do pokoju cudowne świeże powietrze przesycone upojnym zapachem kapryfolium. Niestety w chwili, gdy cudowny świeży zapach zmieszał się z panującym w pokoju odorem, powstała mieszanka piorunująca. Nie wiem, jakim cudem udało mi nie rzygnąć.

No cóż, przede mną faktycznie długi, ciężki dzień.

Tytuł oryginału:

Divine by Mistake

Pierwsze wydanie:

LUNA Books, 2006

Opracowanie graficzne okładki:

Kuba Magierowski

Redaktor prowadzący:

Grażyna Ordęga

Opracowanie redakcyjne:

Władysław Ordęga

Korekta:

Ewa Popławska, Władysław Ordęga

© 2006 by P.C. Cast

© for the Polish edition by Arlekin – Wydawnictwo Harlequin Enterprises sp. z o.o., Warszawa 2012

Wszystkie prawa zastrzeżone, łącznie z prawem reprodukcji części lub całości dzieła w jakiejkolwiek formie.

Wydanie niniejsze zostało opublikowane w porozumieniu z Harlequin Enterprises II B.V.

Wszystkie postacie w tej książce są fikcyjne.

Jakiekolwiek podobieństwo do osób rzeczywistych – żywych lub umarłych – jest całkowicie przypadkowe.

Arlekin – Wydawnictwo Harlequin Enterprises sp. z o.o.

00-975 Warszawa, ul. Starościńska 1B lokal 24-25

www.harlequin.pl

ISBN 978-83-238-9237-3

Konwersja do postaci elektronicznej:

Legimi Sp. z o.o.

Table of Contents

Strona tytułowa

Księga trzecia

Rozdział pierwszy

Rozdział drugi

Strona redakcyjna