TEATR
NR 12/2020

REDAKCJA:

Jacek Kopciński

redaktor naczelny

Katarzyna Flader-Rzeszowska

zastępca red. naczelnego

Katarzyna Tokarska-Stangret

sekretarz redakcji

Jacek Cieślak, Szymon Kazimierczak, Anna Szymonik, Agata Tomasiewicz, Grzegorz Wroniewicz
Kinga Czaplarska

sekretariat

STALE WSPÓŁPRACUJĄ:

Jarosław Cymerman, Artur Duda, Artur Grabowski, Mirosław Kocur, Jolanta Kowalska, Dorota Kozińska, Edyta Kubikowska, Wojciech Majcherek, Jadwiga Majewska, Małgorzata Piekut, Paweł Płoski, Paweł Schreiber, Iwona Uberman, Halina Waszkiel, Jarosław Zalesiński

RADA REDAKCYJNA:

Janusz Degler, Małgorzata Dziewulska, Piotr Kłoczowski, Antoni Libera, Jerzy Limon, Zbigniew Majchrowski, Tadeusz Nyczek, Barbara Osterloff, Marta Piwińska, Dobrochna Ratajczakowa, Lech Sokół, Lech Śliwonik

PROJEKT LAYOUTU:

Kamila Schinwelska/dizajnia

OPRACOWANIE GRAFICZNE, OKŁADKA I REDAKCJA TECHNICZNA:

Elżbieta Krassowska Modlinger

RYSUNKI:

Bogna Podbielska

ADRES REDAKCJI:

ul. Kozia 3/5 m. 6, 00-070 Warszawa
tel.: +48 22 692 88 18, +48 22 692 88 19

e-mail: teatr@teatr-pismo.pl

WYDAWCA:

Instytut Książki

ul. Zygmunta Wróblewskiego 6

31-148 Kraków
Dział Wydawnictw

ul. Parandowskiego 19, 01-699 Warszawa
tel.: +22 697 05 32, +22 697 05 34

e-mail: czaspatron@instytutksiazki.pl

Czasopismo patronackie Instytutu Książki wydawane na zlecenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Istnieje od 1946 roku.

TEKSTÓW NIEZAMÓWIONYCH REDAKCJA NIE ZWRACA. REDAKCJA ZASTRZEGA SOBIE PRAWO DOKONYWANIA SKRÓTÓW I ZMIAN W PUBLIKOWANYCH TEKSTACH.

Bezpłatny fragment

Jacek Kopciński Mówią seniorzy

Autorzy

Forum

Dorota Kozińska Pokój niesie ludziom wszem

TEMAT Z OKŁADKI

Białoruś: klacz, która uciekła z folwarku
Henryk Mazurkiewicz Stary i nowa Białoruś

Marek Kochan Gwiazdkowo

LUDZIE

Nagroda im. Aleksandra Zelwerowicza
Wyrzucić z siebie cały świat – z Elizą Borowską rozmawia Jacek Wakar

Iść normalnie– z Jackiem Braciakiem rozmawia Jacek Cieślak

50 lat Teatru Ochoty
Teatr to społeczność – z Joanną Nawrocką rozmawia Szymon Kazimierczak

Magdalena Drab Troskliwie

PRZESTRZENIE TEATRU

historia inscenizacji: Werter
Dorota Kozińska Żółte światło w niebieskiej ciemności

Jesienna sonata Bergmana
Maciej Stroiński Narcyzm Bergmana

widz jako voyeur
Agata Tomasiewicz Za zasłoną

Artur Pałyga Wdzięczki

PO PREMIERZE

Małgorzata Budzowska Przeczucie śmierci. Persona

Jacek Cieślak Zapatrzeni we własny pępek

Aneta Głowacka Gra w szachy

Jarosław Zalesiński Ibsen a Me Too

Jolanta Kowalska Ogrody antropocenu

Adam Karol Drozdowski Dzwonię z budki

Jan Karow Bezkrólewie

PRZEGLĄD

Teatr Papahema
Marzenna Wiśniewska Na lalkarskim offie: Papahema

festiwale
Joanna Królikowska Kameralnie i uniwersalnie

Marcin Miętus Łapanie oddechu

Alicja Müller Choreografie kryzysu

korespondencja z Madrytu
Kamila Łapicka Ciąg dalszy nastąpi

Dominik Gac A co ze złem?

Joanna Królikowska Entuzjazm

CZYTELNIA

Dramat polski. Reaktywacja
Monika Żółkoś Pasażerka pamięci

Grzegorz Kondrasiuk Śmierć Arlekina, powrót Afanasjewa

Fokus na…   …Aleksandra Prowalińskiego

Rozmaitości

fot. Kinga Karpati

AUTOR: JACEK KOPCIŃSKI

MÓWIĄ SENIORZY

Kiedy ostatni raz oglądaliście telewizyjną rozmowę z aktorką lub aktorem? Ale nie wywiad polityczny, oko w oko z dziennikarzem, który z góry wie, po co artysta został zaproszony, co myśli na interesujący go temat i, w końcu, co powie, kiedy już usłyszy jego pytanie. Ani też żenujący talk show, z wyreżyserowanymi dowcipami jakiegoś zakochanego w sobie pajaca, który nikomu nie daje dojść do słowa. No i nie śniadaniowe czy kulinarne ględzenia gwiazd mam na myśli, albo teleturniejowe okrzyki celebrytów, a nawet nie minutowe „setki” z prawdziwymi artystami złapanymi gdzieś po próbie, którzy na życzenie reportera opowiadają coś o swojej postaci, choć przecież dużo lepiej potrafią ją zagrać. Kiedy zdarzyło się wam ostatnio obejrzeć dłuższe spotkanie z aktorką czy aktorem, którzy nie oburzają się przed kamerą, nie lansują się ani nie popisują, tylko w szczerej, głębokiej rozmowie mówią o swoim życiu, zawodowym i prywatnym? Przyznajcie, nie było to wczoraj.

No chyba że tak jak ja trafiliście w Internecie na cykl „Aktorzy/Seniorzy” wymyślony i zrealizowany przez Lenę Frankiewicz, która nie mogła lepiej wykorzystać wirusowego stypendium ministra kultury. We wcześniejszych „Kronikach zarazy” opowiedziała swoje własne doświadczenia z lockdownu (do pewnego stopnia, rzecz jasna, do pewnego stopnia), wiążąc w jedną dowcipną całość animowaną historię rodzinki uwięzionej w ciasnym mieszkaniu z osobistymi wyznaniami zdesperowanej aktorki. W „Aktorach/Seniorach” oddała natomiast głos innym artystom sceny, na dodatek znacznie od niej starszym, i, za wyjątkiem jednego odcinka, wcale nie po to, by mogli sobie ponarzekać na pandemię.

Jest ich sześcioro, trzy aktorki: Mirosława Olbińska, Irena Rybicka, Barbara Wrzesińska, i trzech aktorów: Jan Englert, Dymitr Hołówko i Niko Niakas. Ze wszystkimi Frankiewicz pracowała, wszystkich dobrze poznała, z niektórymi się zaprzyjaźniła. I zdobyła ich zaufanie, gotowi są więc podzielić się z nią tym, co osobiste, ale także tym, co istotne. Jednak bez zarozumialstwa czy nieznośnej minoderii. Każdy odcinek ma swój temat. „Początki” to wielogłos o tym, jak stali się aktorami, „Misja” – o tym, jak traktują swój zawód, „Azyl” – o tym, jak od niego odpoczywają, w domu, w rodzinie, przy roślinach, ciastku w kawiarni albo na korcie. Jest też część poświęcona ich obawom, jest – artystycznym wzlotom i upadkom. W końcu też reżyserka zapytała ich o miłość, i trzeba przyznać, że właśnie ten odcinek jest najbardziej przejmujący.

No dobrze, czasami seniorzy trochę grają, w końcu spędzili na scenie i przed kamerami całe dekady, ale nigdy nie są pretensjonalni. Przeciwnie, zaskakują myślami, spostrzeżeniami, wrażliwością, kompletnie różną, ale przez to, w zestawieniu głosów, ciekawą. Przede wszystkim dają się lubić, choć nie ma mowy o jakimś podlizywaniu się widzom. Po drugim, trzecim odcinku chce się z nimi być dłużej, ale dobrze, że każda część to ledwie kwadrans. Kwadrans skomponowany jak najlepszy jazzowy standard (notabene ciekawie brzmią krótkie filmy Frankiewicz), czuć, że ta zdolna aktorka i reżyserka potrafi także usiąść do fortepianu.

Do wywiadów wybrała niebanalne osoby, to na pewno, ale też – świetnie się z nimi dogadała. Ostatecznie całkowicie wycofała się z planu, za to z wielkim wyczuciem zmontowała głosy swoich bohaterów. Nie jest przecież dziennikarką, jest artystką, dlatego potrafiła przeciąć wypowiedzi aktorów w zaskakującym momencie albo w osobnym ujęciu pokazać tylko ich uśmiech, gest, milczenie. W tych samych ubraniach, na białym tle, nie są na szczęście atrakcyjni – są ciekawi, a przy tym serdeczni, co bardzo dziś rzadkie. No i mówią wiersze, ale jak! Za wyjątkiem Englerta, który z ironią odnosi się do recytatorskich sukcesów online swoich (innych) kolegów i zamiast wiersza wypowiada tylko mały manifest dyrektora w pandemii.

Zapamiętane myśli? Jest ich wiele, ale dokładniej streści je pewnie nasz recenzent, który za miesiąc opisze cały cykl – i własne wrażenia. Teraz chciałbym zacytować tylko jedną wypowiedź Ireny Rybickiej, zgadnijcie dlaczego: „Bardzo była dla mnie ważną rzeczą, ważnym spotkaniem, praca z Piotrem Cieplakiem. To była praca przy Historii Jakuba, taka, która dała efekt, w roli, bardzo skromny, bardzo powściągliwy, ale tak mocny w środku, że ja się czułam tak bezpieczna, nikogo się nie bałam, nie obchodziło mnie, jak to będzie przyjęte. Byłam po prostu na sto procent przekonana, że jest taka siła w tym spektaklu, że nawet jeśli będzie się komuś nie podobał, to… to nie miało znaczenia. Po prostu Piotrek stworzył świat tak czysty, tak mocny od wewnątrz, że nigdy tego nie zapomnę, i nie wiem, czy uda mi się to po raz drugi przeżyć”.

Spisuję głos wybitnej aktorki, przez lata związanej z Teatrem Współczesnym we Wrocławiu, ale przecież nie mogę spisać jej gestów, którymi akcentuje niektóre słowa, jej jasnej, lekko uśmiechniętej twarzy, jej spojrzenia. To wszystko musicie zobaczyć sami, o ile, tak jak ja, już wcześniej nie trafiliście na cykl Leny Frankiewicz, przerzucając się z nieznośnej telewizji do Internetu.

AUTORZY

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

FORUM

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

TEMAT Z OKŁADKI

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Stary i nowa Białoruś

AUTOR: HENRYK MAZURKIEWICZ

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

LUDZIE

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Wyrzucić z siebie cały świat

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Iść normalnie

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Teatr to społeczność

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

PRZESTRZENIE TEATRU

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Żółte światło w niebieskiej ciemności

AUTOR: DOROTA KOZIŃSKA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Narcyzm Bergmana

AUTOR: MACIEJ STROIŃSKI

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Za zasłoną

AUTOR: AGATA TOMASIEWICZ

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

PO PREMIERZE

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Przeczucie śmierci. Persona

AUTOR: MAŁGORZATA BUDZOWSKA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Zapatrzeni we własny pępek

AUTOR: JACEK CIEŚLAK

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Gra w szachy

AUTOR: ANETA GŁOWACKA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Ibsen a Me Too

AUTOR: JAROSŁAW ZALESIŃSKI

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Ogrody antropocenu

AUTOR: JOLANTA KOWALSKA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Dzwonię z budki

AUTOR: ADAM KAROL DROZDOWSKI

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Bezkrólewie

AUTOR: JAN KAROW

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

PRZEGLĄD

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Na lalkarskim offie: Papahema

AUTOR: MARZENNA WIŚNIEWSKA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Kameralnie i uniwersalnie

AUTOR: JOANNA KRÓLIKOWSKA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Łapanie oddechu

AUTOR: MARCIN MIĘTUS

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Choreografie kryzysu

AUTOR: ALICJA MÜLLER

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Ciąg dalszy nastąpi

AUTOR: KAMILA ŁAPICKA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

A co ze złem?

AUTOR: DOMINIK GAC

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Entuzjazm

AUTOR: JOANNA KRÓLIKOWSKA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

CZYTELNIA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pasażerka pamięci

AUTOR: MONIKA ŻÓŁKOŚ

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Śmierć Arlekina, powrót Afanasjewa

AUTOR: GRZEGORZ KONDRASIUK

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.