Spis treści

Karta redakcyjna

1. CZYM JEST INTELIGENCJA EMOCJONALNA?

Koncepcje inteligencji emocjonalnej

Rozum i serce – w symbiotycznym związku

Zmierz swój iloraz inteligencji emocjonalnej. Test diagnostyczny i techniki pomiaru

Kompetencje emocjonalne – czego musisz się nauczyć, by zmądrzeć

2. EMOCJE, ZACHOWANIA, INTERAKCJE

Sens i sedno emocji

Architektonika mózgu

Interakcyjna teoria emocji

3. TY I TWOJE EMOCJE

Ja subiektywne – czy jesteś świadomy tego, co czujesz

Ja odzwierciedlone – jak twoje emocje odbierają inni

Kiedy emocje biorą górę. Złapani w emocjonalną sieć

Bądź menedżerem emocjonalnym. Skuteczne zarządzanie emocjami

4. W TYGLU EMOCJI. KIEDY I DLACZEGO TAK CZUJEMY?

Strach

Gniew

Depresja

Wstyd

Lęk

Agresja

Nienawiść

Miłość

5. UCZENIE SIĘ INTELIGENCJI EMOCJONALNEJ. METODA DWÓCH KROKÓW

Krok pierwszy: przemyśl

Wyznacz cel: jaki chcesz być i do czego dążysz?

Stwórz plan: co i kiedy chciałbyś zmienić?

Obierz taktykę: jak to zrobisz?

Krok drugi: działaj

Dostrzegaj i nazywaj to, co czujesz

Odkryj źródło swoich emocji

Wyjdź naprzeciw swoim potrzebom

6. PRACA EMOCJONALNA. SAM ZDECYDUJ, JAK CHCESZ SIĘ CZUĆ

Staw czoła emocjom: nie zaprzeczaj im ani ich nie wypieraj

Masz prawo czuć się źle: patrz na siebie z czułością

Akceptuj słabości i niedociągnięcia

Spójrz na swoje ciało – po drugiej stronie lustra

Myśl pozytywnie

7. INTELIGENCJA EMOCJONALNA W PRAKTYCE. ZALECENIA I WSKAZÓWKI

Myśl o sobie dobrze

Pokochaj siebie

Żyj w zgodzie ze sobą

Nie oceniaj

8. INTELIGENTNY EMOCJONALNIE PARTNER

Mów, co czujesz

Spójrz na związek oczami partnera

Uszczęśliwiaj partnera

Pogłębiaj więź

9. INTELIGENTNY EMOCJONALNIE RODZIC

Słuchaj, co mówi dziecko

Zapewniaj, że kochasz

Udzielaj wsparcia, a nie krytykuj

Konsekwencja, stawianie granic, przewidywalność

10. INTELIGENTNY EMOCJONALNIE SZEF

Zauważaj, doceniaj, dziękuj

Poznaj zespół na wylot

Dystans, wyższość, chłód emocjonalny, czyli władza źle pojmowana

Bądź profesjonalistą

ZAMIAST ZAKOŃCZENIA: ŻYJ MĄDRZE I SZCZĘŚLIWIE

Bibliografia

Przypisy

Redaktor prowadzący: MARIA GŁADYSZ

Redakcja: ZOFIA KOZIK

Korekta: ŁUKASZ MACKIEWICZ, eKorekta24.pl

Skład i łamanie: Studio F

Rysunki twarzy oraz puzzli: KAMILA STANKIEWICZ

Opracowanie graficzne: ELIZA GOSZCZYŃSKA, GRAŻYNA FALTYN, Studio F

Opracowanie okładki: KRZYSZTOF ZIĘBA, TonikStudio.pl

Adaptacja okładki: SYLWIA KOWALSKA

© Edgard 2014

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną oraz kopiowanie na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym skutkuje naruszeniem praw autorskich niniejszej publikacji.

ISBN 978-83-7788-479-9

Samo Sedno
Edgard
ul. Belgijska 11, 02-511 Warszawa
tel./fax: (22) 847 51 23
e-mail: samosedno@samosedno.com.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Inteligencja emocjonalna – IE (z języka angielskiego Emotional Intelligence Quotient, EQ, lub Emotional Intelligence, EI) – to umiejętność właściwego rozpoznawania oraz nazywania emocji. Dotyczy zarówno emocji własnych (osobistych, wewnętrznych), jak i emocji innych ludzi (tych dochodzących z zewnątrz, nieswoistych). Umiejętność emocjonalnej (auto)diagnozy jest niezwykle ważna w życiu społecznym, ponieważ emocje stanowią integralny składnik osobowości człowieka – są podstawą zachowań, działań, interakcji; decydują o tym, jacy jesteśmy i jak postrzegają nas inni. Emocje, wywołując określone reakcje na bodźce dochodzące z otoczenia, wpływają na funkcjonowanie wszystkich organizmów żywych. Zależność ta jest szczególnie widoczna wśród ludzi. Biorąc pod uwagę kondycję współczesnego człowieka, można śmiało stwierdzić, iż emocje są potężną siłą kształtującą samopoczucie i dobrostan, dlatego ich rozumienie jest niezbędne, aby znaleźć własną drogę do szczęścia, osiągnąć założone cele, odnieść osobisty i zawodowy sukces, cieszyć się zdrowiem duszy i ciała.

Zapamiętaj

Tylko ludzie inteligentni emocjonalnie mogą być szczęśliwi i zadowoleni z życia, które prowadzą. IE jest tym, co umożliwia poznanie siebie oraz innych, nawiązanie zdrowych relacji międzyludzkich, kierowanie własnym samopoczuciem i samooceną oraz realizowanie postanowień i celów.

Inteligencja emocjonalna jest także cenną umiejętnością radzenia sobie w sytuacjach trudnych i kryzysowych, stanowi bowiem skuteczne narzędzie w walce ze stresem, lękiem, strachem lub z innymi destrukcyjnymi uczuciami. Odpowiednio rozwinięta IE umożliwia adaptację do warunków zewnętrznych, ułatwia akceptację siebie i innych ludzi, dzięki czemu człowiek może posiąść mądrość, osiągnąć wewnętrzny spokój oraz pozostać w harmonii z otaczającym go światem.

Koncepcje inteligencji emocjonalnej

Koncepcja inteligencji emocjonalnej po raz pierwszy pojawiła się na początku lat 90. XX w. w badaniach dwóch amerykańskich psychologów – Johna D. Mayera i Petera Saloveya. Stworzyli oni roboczą definicję IE, ujmując ją jako całokształt zdolności intelektualnych, która – obok inteligencji ogólnej (IQ) – jest warunkiem odnoszenia sukcesów osobistych i zawodowych. IE jest nabywana podczas kolejnych etapów socjalizacji (jest więc rezultatem procesów społecznego uczenia), a potem kształtowana przez całe dorosłe życie jednostki. Oznacza to, że – w przeciwieństwie do „zaprogramowanej” genetycznie IQ – można się jej nauczyć lub ją udoskonalić. Mayer oraz Salovey definiują IE jako „zdolność do śledzenia cudzych oraz własnych uczuć i emocji, rozróżniania ich i wykorzystywania tego rodzaju informacji w kierowaniu własnym myśleniem i działaniem”[2]. W toku późniejszych pogłębionych badań psycholodzy uzupełnili koncepcję inteligencji emocjonalnej o nowe aspekty. Uzupełniona definicja zakłada, że IE dotyczy: adekwatnej percepcji, oceny i ekspresji emocji, dostępu do nich, zdolności ich uruchamiania w sytuacjach, gdy mogą ulepszyć myślenie, jak również rozumienia emocji, stosowania wiedzy emocjonalnej, regulowania emocji tak, by umożliwiały rozwój intelektualny[3].

Inteligencja emocjonalna pełni w życiu społecznym następujące funkcje:

› pozwala kontrolować emocje i wyrażać je w sposób zgodny z przyjętą normą;

› umożliwia prawidłowe rozpoznanie emocji i ich właściwą interpretację;

› sprzyja produktywnemu wykorzystaniu emocji, ich twórczemu zagospodarowaniu;

› ułatwia zarządzanie emocjami oraz ich transponowanie;

› podnosi stopień motywacji do działania;

› sprawia, że jesteśmy lubiani i cieszymy się szacunkiem i zaufaniem;

› podnosi jakość i wpływa na liczbę kontaktów społecznych;

› poszerza sieci interakcyjne;

› wpływa na samoocenę i samopoczucie;

› czyni nasze życie lepszym i wartościowszym.

Rozum i serce – w symbiotycznym związku

Koncepcję inteligencji emocjonalnej zaproponowaną przez Mayera i Saloveya rozwinął Daniel Goleman, ujmując ją szerzej – w połączeniu z innymi dziedzinami nauk: biologią, neurologią, socjologią, antropologią. Dzięki interdyscyplinarnemu spojrzeniu uzyskaliśmy ogólny obraz procesu powstawania IE oraz warunków wpływających na jej pogłębienie i ewolucję. Pojęcie IE stało się na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci niezwykle popularne – tłumaczone niemal na wszystkie języki świata i stosowane w rozmaitych kontekstach. Goleman definiuje IE jako kompleks pewnych zdolności – takich jak: wytrwałość w dążeniu do celu pomimo przeszkód czy niepowodzeń, (auto)motywacja, panowanie nad popędami, odraczanie zaspokojenia przyjemności, regulowanie nastroju, niepopadanie w czarnowidztwo, niepoddawanie się zmartwieniom i smutkom ograniczającym racjonalne myślenie, wczuwanie się w samopoczucie innych, optymistyczne spojrzenie na to, co przyniesie przyszłość[4]. Teoria Golemana okazała się rewelatorska, ponieważ unaoczniła fakt, że wysoki iloraz inteligencji (mierzony w skali IQ) nie wystarczy, aby wieść szczęśliwe i satysfakcjonujące życie, nawiązać zdrowe relacje interpersonalne, znaleźć odpowiedniego partnera życiowego, zrobić karierę zawodową, zdobyć bogactwo, władzę i prestiż, być podziwianym i szanowanym, cieszyć się uznaniem i szacunkiem. Do tego bowiem niezbędna okazuje się inteligencja emocjonalna. Wielokrotnie osoby z wysokim poziomem IQ (powyżej 150 w skali testu), lecz z niskim wskaźnikiem IE, zajmują podrzędne stanowiska czy pozycje społeczne wobec osób o niższym poziomie inteligencji ogólnej, ale wyróżniających się inteligencją emocjonalną. Goleman wyraźnie podkreśla, że ludzie sprawni emocjonalnie mają przewagę nad innymi w każdej dziedzinie życia, począwszy od romansów i związków intymnych, na znajomości niepisanych reguł obowiązujących w wewnętrznej polityce różnych organizacji i firm skończywszy. Ludzie mający rozwinięte umiejętności emocjonalne zazwyczaj są bardziej zadowoleni z życia oraz skuteczniejsi w działaniu, gdyż biegle opanowali nawyki umysłowe zwiększające ich operatywność i wydajność. Osoby niepanujące nad swoimi emocjami stale zaś toczą wewnętrzne walki, które ograniczają zdolność koncentracji i logicznego myślenia, przez co nie potrafią się skupić na wykonywanej pracy[5]. Ludzie o niskim stopniu inteligencji emocjonalnej nieustannie gdzieś pędzą, mają słomiany zapał, toteż nigdy nie wykonują powierzonych zadań do końca. Funkcjonują w chaotyczny sposób i nie starają się uporządkować swoich spraw. Wszystko, czego się podejmą, spala na panewce lub pozostawia wiele do życzenia.

Ciekawostka

„Ludzie o najwyższym ilorazie inteligencji (IQ) przewyższają w zakresie osiągnięć osoby z przeciętnym IQ tylko w 20% przypadków, podczas gdy ludzie z przeciętnym IQ osiągają lepsze wyniki niż ci pierwsi w 70% przypadków”[6].

W wielu obszarach społecznego funkcjonowania człowieka (biznesie, handlu, polityce, edukacji, związkach intymnych) liczy się nie tylko zasób wiedzy, którą dysponujemy, lecz także – a może przede wszystkim – mądrość polegająca na dokładnym poznaniu najgłębszych pokładów emocjonalnych, zarówno własnych, jak i innych. Tylko ci, którzy rozumieją emocje oraz adekwatnie je interpretują, mają nad nimi kontrolę. Właściwe zarządzanie emocjami pozwala uzyskać radość, harmonię i wewnętrzny spokój oraz – co za tym idzie – zbudować odpowiedni dla siebie model życia, skutecznie działać i pozostać w zgodzie ze sobą bez względu na okoliczności zewnętrzne.

Zapamiętaj

Inteligencja emocjonalna jest równie ważna jak inteligencja ogólna – obie muszą ze sobą współgrać i się dopełniać. Ludzie powinni kierować się w życiu nie tylko zdrowym rozsądkiem, lecz także głosem serca, którego pod żadnym pozorem nie można zagłuszać ani lekceważyć.

Serce (emocje) i rozum (intelekt) tworzą symbiotyczny związek. Tylko wtedy, kiedy człowiek uwzględnia w swoim życiu głos obu, ma szansę wieść mądre i szczęśliwe życie. Ani serca, ani rozumu nie należy „wyłączać” lub zagłuszać, ponieważ jeśli będziemy kierować się tylko jednym, nasze osądy i ocena rzeczywistości będą zdeformowane, fałszywe. Wpływ emocji i intelektu powinien być zrównoważony – trzeba logicznie myśleć, ale także intuicyjnie odczuwać. Błędem jest interpretowanie zdarzeń i zjawisk wyłącznie w kategoriach rozumowych i podejmowanie decyzji tylko zdroworozsądkowych (jak w przypadku małżeństw z rozsądku). Jednak nie jest też dobrze, kiedy kierujemy się wyłącznie emocjami – niczym w balladzie Romantyczność, której bohaterka deklaruje, że „czucie i wiara silniej mówi [...] niż mędrca szkiełko i oko”[7], lekceważąc tym samym rolę rozumu. Minimalizowanie intelektu w życiu codziennym jest niesłychanie groźne, ponieważ uniesienia emocjonalne zaślepiają oczy i osłabiają czujność na ważne fakty i zdarzenia. Dopiero przyjęcie podwójnej perspektywy – intelektualno-emocjonalnej – pozwala uzyskać pełny ogląd sytuacji.

Zapamiętaj

Serce i rozum stanowią nierozerwalny związek. Współdziałając ze sobą, tworzą kompatybilny system, którego sprawne działanie jest podstawą podejmowania właściwych wyborów czy trafnych decyzji. Tym samym w procesie decyzyjnym, jak również podczas nawiązywania kontaktów, podtrzymywania więzi, realizacji celów i dążeń, należy uaktywnić zarówno emocje, jak i intelekt. Perspektywa intelektualno-emocjonalna jest optymalna w procesie społecznego poznania.

Przez wiele lat w badaniach nad funkcjonowaniem człowieka w społeczeństwie serce i rozum traktowano jako dwie skrajnie rozbieżne kategorie. Dominowało przekonanie, że dobrostan jednostki zależy przede wszystkim od jej potencjału intelektualnego. Marginalizowano rolę emocji, upatrując w nich źródła ludzkich nieszczęść – uzależnień, chorób psychicznych, fobii, depresji, labilności uczuciowej, nieokiełzania popędów. Powszechnie zalecano poskramianie emocji, ponieważ mogły one zwieść na manowce – uważano bowiem, iż są siłą destrukcyjną i obezwładniającą. Od czasów oświecenia znana jest filozofia racjonalistyczna zalecająca rozumowe i naukowe podejście do wszystkich zjawisk społecznych. Jeśli już zdarzały się próby opisu wielkiej siły i oddziaływania emocji na zachowanie człowieka, to w kontekście cynicznego wywierania wpływu, wyrachowanej manipulacji, zdobycia władzy bądź podporządkowania sobie innych. Przykładem manipulowania emocjami jest pranie mózgu (ang. brainwashing) – metoda zawładnięcia drugim człowiekiem polegająca na zmianie jego myślenia przy użyciu socjotechnicznych środków oddziaływania (przymusu, perswazji, propagandy).

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Przypisy

[2] Rozwój emocjonalny a inteligencja emocjonalna, red. P. Salovey, D. J. Sluyter, tłum. M. Karpiński, Rebis, Poznań 1999, s. 24.

[3] Zob. tamże, s. 26–34.

[4] Zob. D. Goleman, Inteligencja emocjonalna, tłum. A. Jankowski, Media Rodzina, Poznań 2007, s. 67.

[5] Zob. tamże, s. 70.

[6] T. Bradberry, J. Greaves, Inteligencja emocjonalna 2.0, tłum. P. i K. Gancarczykowie, Helion, Gliwice 2011, s. 20.

[7] A. Mickiewicz, Romantyczność, w: tegoż, Wiersze, Czytelnik, Warszawa 1970, s. 69.