© Copyright 2015 Edi.Ermes s.r.l., Mediolan

© Copyright by PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2020

Przekład wydania: Cicatrici: un sistema da trattare. Approccio manuale – di Bruno Davide Bordoni, Emiliano Zanier.

Tłumaczenie opublikowane na mocy porozumienia z Edi.Ermes, Mediolan.

Przekład PZWL Wydawnictwa Lekarskiego sp. z o.o. z oryginalnej włoskiej wersji językowej.

Odpowiedzialność za jakość przekładu spoczywa wyłącznie na PZWL Wydawnictwie Lekarskim sp. z o.o. i Edi.Ermes nie ponosi żadnej odpowiedzialności za przekład.

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy, Tłumacze i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i metodyka zabiegów fizjoterapeutycznych w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań fizjoterapii, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje producenta sprzętu lub autorów metod, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych metod fizjoterapii.

Wydawca: Jolanta Jedlińska

Redaktor prowadzący: Beata Bednarczuk

Redaktor merytoryczny: Anna Perzyńska

Korekta: Elżbieta Michalska

Producent: Anna Paziewska

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL Wydawnictwo Lekarskie: Michał Latusek

Projekt okładki i stron tytułowych: Lidia Michalak-Mirońska

Ilustracja na okładce: olleg/123RF

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2020r. (wyd. I)

Warszawa 2020

ISBN 978-83-200-6140-6

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02–460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Skład i łamanie: BESTIT Paulina Andrulewicz

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: reklama@pwn.pl

Przedmowa do wydania polskiego

Uszkodzenie powierzchni skóry skutkujące ewentualnymi powikłaniami w trakcie gojenia się blizny to problem złożony i jak najbardziej aktualny. Wpływa nie tylko na estetykę danej części ciała, lecz także – co z klinicznego punktu widzenia najważniejsze – może stanowić potencjalne źródło szeroko rozumianych problemów zdrowotnych. Ograniczenia ślizgu gojących się tkanek, względem siebie oraz względem innych sąsiadujących struktur, utrudniony przepływ krwi i limfy oraz zmniejszone przez to zdolności regeneracyjne organizmu niejednokrotnie powodują dysfunkcje poszczególnych segmentów ciała pacjenta. Przekłada się to bezpośrednio na poprawność oraz jakość wykonywanych przez niego czynności codziennych, zawodowych i rekreacyjnych. W miarę gojenia się ran poza pierwotnymi objawami pacjent zaczyna zgłaszać kolejne, co doprowadza do wydłużenia procesu terapeutycznego i samego leczenia organizmu. Lektura tej książki, do której wydania w języku polskim miałem zaszczyt i przyjemność się przyczynić, zapewni doskonałą odpowiedź na pytanie, w jaki sposób prowadzić pacjenta, aby zapobiegać powikłaniom gojących się blizn oraz jak ukierunkować leczenie, kiedy nieprawidłowo wygojona blizna zaczyna oddziaływać także na pozostałe części ciała.

Autorzy w części teoretycznej zamieszczają niezbędne informacje z anatomii i fizjologii poparte trafnymi rycinami. Część praktyczna, poza wieloma przykładami manualnych oraz przyrządowych technik terapeutycznych, zawiera również opisy wybranych przypadków klinicznych oraz liczne ilustracje, co znacznie podnosi wartość merytoryczną książki. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że pozycja ta w wersji oryginalnej została wydana w roku 2015. Tym samym trzeba pamiętać, że autorzy powołują się w tekście na jeszcze wcześniejsze publikacje, a zatem prezentowana treść powinna być uaktualniona. Fakt ten w moim odczuciu nie umniejsza jednak wartości tej pozycji, zwłaszcza jej obszernej części praktycznej, która dla czytelnika–praktyka powinna okazać się najciekawsza.

Książka Brunona Davida Bordoniego i Emiliano Zaniera zdecydowanie wzbogaca warsztat zawodowy fizjoterapeutów, osteopatów, masażystów. Wiedza w niej zawarta może być od razu z powodzeniem wykorzystywana w gabinetach przez wspomnianych specjalistów, by jeszcze efektywniej mogli pomagać swoim pacjentom w powrocie do pełni zdrowia.

dr n. o zdr. Paweł Sip

Paweł Sip – doktor nauk o zdrowiu, fizjoterapeuta, asystent dydaktyczno-naukowy Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, delegat i członek Krajowej Izby Fizjoterapeutów. Autor i współautor publikacji naukowych oraz uczestnik wielu szkoleń zawodowych. Specjalizuje się w terapii bólu kręgosłupa lędźwiowego i rwy kulszowej, terapii manualnej stawów obwodowych oraz urazów sportowych, czego efektem jest bezpośrednia praca z blizną i z jej potencjalnymi powikłaniami.

Przedmowa I

Przerwanie ciągłości powierzchni skóry w wyniku doznania urazu lub po przebyciu zabiegu chirurgicznego jest częstą sytuacją u pacjentów. Pacjent taki niejednokrotnie nie utożsamia blizny z potencjalnym źródłem objawów i problemów skórnych, narządowych lub emocjonalnych. Fizjoterapeuci i osteopaci doskonale jednak wiedzą, że blizna nie występuje wyłącznie na powierzchni skóry, lecz także w jej głębi, tworząc powiązania oddziałujące na cały organizm. Znajomość tych powiązań oraz niefizjologicznych reakcji, które mogą się pojawić, jest niezwykle ważna w celu zidentyfikowania potrzeb terapeutycznych pacjenta oraz dobrania najlepszej metody leczenia.

Publikacja ta jest przeznaczona dla profesjonalistów, którzy dbają o zdrowie pacjentów. Oferuje szeroki wachlarz naukowych informacji w dziedzinie leczenia blizn i opisuje wiele technik manualnych przydatnych do przywrócenia dobrego samopoczucia pacjenta. Nauka idzie w parze z praktyką, a takie połączenie stanowi podstawę pracy osteopatów i fizjoterapeutów.

Fabiola Marelli

Fizjoterapeutka, Osteopatka

Como

Przedmowa II

Zagadnienie leczenia blizn stanowi jeden z największych braków w terapii manualnej. Dzieje się tak dlatego, że właściwie nie istnieją publikacje, do których można byłoby się wyłącznie odwołać, a także dlatego, że bardzo często podczas oceny stanu pacjenta bierze się pod uwagę inne aspekty terapeutyczne, nie zważając na ewentualną obecność blizny na jego ciele. Autorzy tej publikacji wykonali ogromną pracę badawczą i uaktualnili wiedzę na temat zmian, które mogą wystąpić w organizmie w wyniku obecności blizny, oraz stworzyli solidne naukowe i metodologiczne podstawy, niezbędne do poszerzenia wiedzy o terapii manualnej blizn, uznając ogromne znaczenie metody interwencji terapeutycznej w codziennych procedurach leczniczych.

Nie oznacza to, że wszystkie dysfunkcje fizyczne zależą od jednej blizny. Jest ona podstawą do zrozumienia i odpowiedniej oceny pacjenta oraz efektywnego leczenia uszkodzonej ciągłości skóry, przy zachowaniu koniecznego rygoru naukowego.

Czuję się zaszczycony, że poproszono mnie o napisanie wstępu do tej publikacji, która, jak jestem przekonany, zagości zarówno w bibliotekach szkół zajmujących się nauczaniem terapii manualnych, jak i w naszych domowych zbiorach.

Saúl Hernández

Fizjoterapeuta, Osteopata DO Cuahutemoc, Meksyk

Od Autorów

Książka ta jest poświęcona patologicznym reakcjom blizn, co więcej – nie tylko analizuje ich cechy i specyfikę, lecz także bierze pod uwagę warstwy podskórne, ponieważ te struktury tkanki łącznej również zmieniają się w wyniku uszkodzonej ciągłości powierzchni skóry. Rezultatem takiej dysfunkcji jest szerokie spektrum objawów, które niekoniecznie są zlokalizowane w miejscu występowania blizny. Mogą to być na przykład zaburzenia postawy lub uszkodzenie nerwu trójdzielnego.

Publikacja powstała na podstawie analiz aktualnej literatury naukowej, dzięki której postawiono również pewne hipotezy dotyczące pracy manualnej i wprowadzono wiele zarówno praktycznych, jak i klinicznych nowości oraz innowacji.

Występowanie blizn na skórze pacjentów jest zjawiskiem powszechnym. W celu poprawienia podejścia do pacjenta i do samej blizny niezbędna jest wiedza, jak należy dotykać nieciągłości skórnych i wychwytywać z tej czynności istotne powiązania z całym układem ciała.

Jest to pierwsza książka w całości poświęcona tej tematyce i powstała na podstawie międzynarodowych publikacji naukowych autorów. Jest skierowana do wszystkich osób, które stosują techniki manualne, aby wyeliminować objawy pośrednio lub bezpośrednio powiązane z blizną, powstałą w wyniku urazu lub jako następstwo zabiegu chirurgicznego. Książka przedstawia liczne techniki mobilizacji uszkodzonej skóry oraz jej ocenę, a także sposoby, które umożliwiają poprawne zakwalifikowanie objawu towarzyszącego bliźnie. Blizna bowiem nie zawsze wykazuje symptomy bezpośrednio w miejscu, w którym się znajduje, lecz może wpływać na odleglejsze obszary ciała.

Nie należy jednak demonizować blizn, ponieważ często są one wynikiem działań medycznych, których celem jest poprawa stanu zdrowia pacjenta, a czasem nawet ratowanie jego życia. Od umiejętności i wiedzy fizjoterapeuty zależy złagodzenie lub wyeliminowanie objawów towarzyszących. Autorzy mają nadzieję, że tekst ten stanie się interdyscyplinarnym punktem odniesienia w kwestii leczenia blizn, opartym na solidnej, międzynarodowej podstawie naukowej.

Na zakończenie należy przypomnieć, że wszystkie terapie manualne, niezależnie od celu i techniki, zawsze są stosowane wyłącznie na skórę.

Mediolan, 12 kwietnia 2015 r.

Bruno Davide Bordoni i Emiliano Zanier

Podziękowania

Dziękuję mojej rodzinie, mojej żonie i synowi za światło, które przenika moje serce, rozgrzewa je i wypełnia lekkością i radością. Dziękuję Saulowi Hernandezowi i Fabioli Marelli za ich nieocenioną pomoc i przyjaźń. Dziękuję mojemu bratu, dyplomowanemu osteopacie Giovanniemu za jego wsparcie. Dziękuję moim przyjaciołom – Emanuelowi Bottiemu oraz Marco Chiantellemu, dyplomowanym osteopatom, założycielom Advanced Osteopathy Institute, za ich przyjaźń i uprzejmość. Dziękuję Mario Luisowi Gonzalezowi, Dyrektorowi szkoły osteopatii FBEO Formación Belga-Espan˜ola de Osteopatía, za jego przyjaźń. Dziękuję Chirstianowi Fossum, Associate Professor i Head of Osteopathic Studies Norwegian University College of Health Sciences oraz wicedyrektorowi European School of Osteopathy, Maidstone (England), za poświęcony przez niego czas i przyjaźń. Dziękuję również Emanueli Martinoli za okazane zaufanie i przyjaźń.

Bruno Davide Bordoni

Chciałbym podziękować wszystkim, którzy zawsze mnie wspierali: moim rodzicom i mojej ukochanej.

Emiliano Zanier

Autorzy

Bruno Davide Bordoni

Fizjoterapeuta, dyplomowany osteopata. Zajmuje się badaniami naukowymi w ramach Fundacji Don Carlo Gnocchi ONLUS.

Wykładowca i dyrektor ds. naukowych CRESO School of Osteopathy, Research and Osteopathic Center we Włoszech; wykładowca w ENMMO (Escuela Nacional Mexicana de Osteopathic Medicine) w Meksyku; wykładowca w EOL (Escuela Osteopatica de Lima) w Peru; nauczyciel w EdiAcademy na dokształcających kursach z zakresu ochrony  zdrowia. Współpracownik innych zagranicznych szkół osteopatii.

Autor książek o sporcie i osteopatii oraz licznych artykułów naukowych.

W swojej działalności klinicznej szczególną uwagę poświęca kardiologii, znajomości układu powięziowego i technik terapeutycznych, współpracuje z różnymi specjalistami w tej dziedzinie.

Emiliano Zanier

Fizjoterapeuta, dyplomowany osteopata, badacz.

Nauczyciel w CRESO School of Osteopathy, Research Center and Osteopathic Center we Włoszech; nauczyciel w EdiAcademy na kursach dokształcających w zakresie ochrony zdrowia.

Autor artykułów naukowych i książek na temat osteopatii.

W swojej działalności klinicznej szczególną uwagę poświęca ginekologii oraz  kobiecie w ciąży, ponadto interesuje się posturologią, odcinkiem szyjnym kręgosłupa oraz  stawem skroniowo-żuchwowym.

Ruch jest przyczyną każdego bytu

(Leonardo da Vinci, Kod Trivulziano, 36)

BEZPŁATNY FRAGMENT

PRZEDMOWA DO WYDANIA POLSKIEGO

PRZEDMOWA I

PRZEDMOWA II

OD AUTORÓW

PODZIĘKOWANIA

AUTORZY

1. SKÓRA: NIEZWYKŁY ORGAN

1.1. Powłoka ciała: strategiczny organ ciała

Przekrój informacji

Powiązania z układem współczulnym

Bodźce fizyczne i psychiczne

1.2. Etapy leczenia skóry

Hemostaza

Reakcja zapalna

Proliferacja

Remodelowanie

2. UKŁAD POWIĘZIOWY: JEDNOŚĆ I CIĄGŁOŚĆ

2.1. Powięź powierzchowna

2.2. Powięź głęboka i warstwa surowicza

2.3. Działanie i funkcje

Fibroblasty

Ciągłość powięzi

3. BLIZNY: WYGLĄD I POWSTAWANIE

3.1. Typy blizn

3.2. Przyczyny niefizjologicznej naprawy blizn

4. OBRAZY KLINICZNE I SYMPTOMATOLOGICZNE ZWIĄZANE Z BLIZNAMI

4.1. Objawy i scenariusze kliniczne

Staw skokowy

Chirurgia odcinka lędźwiowego kręgosłupa

Łokieć

Chirurgia jamy brzusznej

4.2. Skutki psychologiczne blizn

5. MANUALNA OCENA BLIZN

5.1. Skale i specjalistyczne narzędzia

5.2. Ocena manualna

6. MANUALNE LECZENIE BLIZN

6.1. Techniki manualne

Haczykowanie (crochetage)

Stawianie baniek

Akupunktura (terapia igłowa)

Shiatsu

Manualne rolowanie skóry (rolling)

Opukiwanie (tapping)

Głęboki masaż poprzeczny

Masaż

6.2. Pośrednie techniki osteopatyczne

Pierwsza technika

Druga technika

Trzecia technika

Technika ciągłości

Punkt maksymalnej równowagi tkankowej

Blizny laparoskopowe

6.3. Techniki stosowane do świeżych blizn

6.4. Plastrowanie (taping)

Plastrowanie neuromięśniowe

7. PRZYPADKI KLINICZNE

Przypadek 7.1

Przypadek 7.2

Przypadek 7.3

Przypadek 7.4

Przypadek 7.5

8. ZASADA TEST-TREAT-RETEST STOSOWANA DO BLIZN W TERAPII MANUALNEJ

Przypadek 8.1

Przypadek 8.2

Przypadek 8.3

Przypadek 8.4

9. BLIZNY W JAMIE USTNEJ

9.1. Błona śluzowa dziąseł i chirurgia twarzy

9.2. Leczenie języka

PIŚMIENNICTWO