Strach

.

Jeff Abbott

Strach

Copyright © by Jeff Abbott, 2006

Copyright for polish transaltion © by Piotr Maksymowicz

Copyright © by Virtualo, 2023

Skład wersji elektronicznej: eLitera

Projekt okładki: Małgorzata Drabina / Yellow Room

Tytuł oryginału: Fear

Wydanie II

Warszawa 2023

ISBN 978-83-27276-11-7

Książka jest objęta ochroną prawa autorskiego. Wszelkie udostępnianie osobom trzecim, upowszechnianie i upublicznianie, kopiowanie oraz przetwarzanie jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Virtualo Sp. z o.o.

ul. Marszałkowska 104/122

00-017 Warszawa

www.virtualo.pl

Chcesz wydać książkę lub audiobook? Wejdź na www.virtualo.eu
lub napisz do nas na adres: redakcja@virtualo.pl.

Znajdziesz nas na   logoSM

Pamięci mojego brata Danny’ego

Nie jesteśli zdolnym

Poradzić chorym na duszy? Głęboko

Zakorzeniony smutek wyrwać z myśli?

Wygnać zalęgłe w mózgu niepokoje?

I antydotem zapomnienia wyprzeć

Z uciśnionego łona ten tłok, który

Przygniata serce?

William Szekspir, Makbet
(tłum. Józef Paszkowski)

Powiedz mi, jeśli potrafisz, czymże jest odwaga.

Platon

1

Zabiłem mojego najlepszego przyjaciela.

Miles spoglądał na te słowa, tworzące czarne kreski na białym papierze. Po raz pierwszy napisał prawdę. Znowu wziął do ręki długopis.

Nie chciałem go zabić, naprawdę nie chciałem. Ale zrobiłem to.

– Obnażanie swojej duszy nic ci nie pomoże – powiedział Andy, który opierał się o krawędź kuchennego stołu i patrzył, jak Miles pisze. – Ona cię znienawidzi.

– Nieprawda – odparł Miles.

Andy zapalił papierosa i wypuścił błękitną chmurę dymu nad pisanym przez Milesa wyznaniem.

– Okłamujesz Allison od wielu tygodni...

– Kłamstwo to chyba za mocne słowo.

– Nie tak mocne jak morderstwo. Nie poczujesz się lepiej, kiedy powiesz jej, co zrobiłeś – oświadczył Andy, patrząc na tańczący w powietrzu dym, który unosił się z czubka papierosa.

– Zamknij się – warknął Miles i skończył pisać swoje wyznanie.

Andy przeszedł do kuchni, przetrząsnął lodówkę i wyciągnął z niej piwo.

– Księża mówią, że spowiedź uzdrawia duszę, ale tym razem to wyjątkowo zły pomysł. Zawarliśmy umowę – powiedział.

– To ciebie nie dotyczy – odparł Miles i podpisał się na dole strony nazwiskiem, swoim prawdziwym nazwiskiem: Miles Kendrick.

– Jeśli powiesz jej, co się stało, wtedy zacznie mnie dotyczyć. – Andy uderzył dłonią w stół. – Daj mi przeczytać, co napisałeś. – Miles podsunął mu kartkę, po czym nalał sobie czarnej kawy do kubka. Zwykle z samego rana najpierw pił kawę, ale dzisiaj chciał napisać swoje wyznanie, zanim minie mu odwaga.

Poszedł do łazienki i spryskał sobie twarz zimną wodą. Spojrzał w lustro.

Kiedyś byłem kimś, pomyślał. Byłem sobą, zwykłym facetem, przeciętnym Amerykaninem z własnym domem, pracą i życiem, a teraz już nie wiem, kim jestem. Dawny ja nie żyje. A nowy nie chce się narodzić.

– To stek kłamstw! – zawołał Andy.

Miles wytarł twarz i wrócił do kuchni.

– Napisałem prawdę.

Andy uderzył w kartkę.

– Prawdę, którą pamiętasz, a nie to, co się naprawdę stało.

– Tylko tyle pamiętam.

– Nie ocaliłeś tych gliniarzy.

– Przecież wiesz, że ocaliłem.

– Ale przyszło ci za to zapłacić wysoką cenę, Miles.

Miles obszedł go, wziął kartkę, złożył ją i wsunął do koperty.

– Muszę być wobec niej szczery.

– Łamiesz naszą umowę.

– Nasza umowa istnieje tylko w twojej wyobraźni. Muszę iść. Zmyj się stąd, zanim wrócę.

– Jeśli dasz jej to wyznanie, zabiję cię.

Miles zatrzymał się przy drzwiach mieszkania, włożył kurtkę i wsadził kopertę do kieszeni.

– Naprawdę to zrobię – powiedział Andy niskim głosem i Miles poczuł na skórze zimny dreszcz, jakby ktoś przesunął mu po żebrach kostkę lodu. – Wsunę ci lufę pistoletu w gardło. Pociągnę za spust. Wyrównam rachunki.

Przeszedł przez kuchnię, krzyżując ramiona na piersi.

– Tylko spróbuj – odparł Miles.

Zamknął za sobą drzwi i oparł się o nie. Po chwili zbiegł szybko po schodach, minął strefę cynamonowego zapachu z piekarni, znajdującej się na parterze bloku, w którym mieszkał. Przed głównym wejściem zatrzymał się i popatrzył na wąskie uliczki, przyglądając się uważnie każdemu samochodowi i przechodniowi.

Nikt nie czaił się, żeby go zlikwidować. Żadnych samochodów pełnych czyhających na niego zabójców, gotowych skosić go, zanim zdąży zrobić kilka kroków. Ruszył w kierunku biura Allison. Nie korzystał z auta. Bał się, że jeśli Barradowie go znajdą, podłączą bombę do stacyjki. Zabili już w ten sposób dwie osoby, które zeznawały przeciwko nim. Centrum Santa Fe, gdzie teraz mieszkał, mógł obejść piechotą. To miasto było o wiele mniejsze i cichsze od pełnego nieustannego jazgotu Miami. Przeciął plac w samym sercu śródmieścia, minął Murzynów sprzedających na ulicy tandetną biżuterię, rozłożoną na czarnych filcowych matach. Potem poszedł wzdłuż Palace Street, minął młodą matkę popychającą spacerówkę, w której siedziały owinięte różowym kocykiem bliźniaki, jakichś turystów zwiedzających najciekawsze zakątki miasta i miłośników joggingu przemykających uliczkami w świeżym powietrzu górskiego poranka. Pomyślał, że może też powinien zacząć biegać. Ćwiczenia fizyczne mogłyby usunąć trawiącą go zgniliznę.

Zerknął przez ramię, czy Andy go nie śledzi. Nie zobaczył go, lecz wiedział, że gdyby Andy naprawdę chciał postawić na swoim, dogoniłby go bez wysiłku.

Wyznanie w zaklejonej kopercie szeleściło cicho przy każdym kroku, włożył więc rękę do kieszeni i wyprostował papier.

Ta kartka zmieni całe jego życie. Znowu.

Minął okazały kościół episkopalny Świętej Wiary, a potem elegancki hotel Posada i salon odnowy biologicznej. Większość domów na tym odcinku Palace Street została przekształcona w lokale biurowe. Allison Vance udzielała porad swoim pacjentom w starym wiktoriańskim domu z czerwonej cegły, wyróżniającym się spośród innych, zwykle zbudowanych z cegieł suszonych na słońcu. W ogródku rosły pojedyncze świerki i topole. Z otwartego okna na piętrze dobiegał jazgot elektrycznej piły. Właściciel odnawiał dwa górne piętra, a Allison odnawiała ludzkie umysły.

Miles podszedł do budynku, oglądając się przez ramię. Zobaczył stojącego na chodniku Andy’ego, skulonego z zimna, ubranego w koszulę z tropikalnym nadrukiem i spodenki khaki, zupełnie niepasujące do chłodnego wiosennego poranka w Santa Fe.

– Idź stąd – syknął.

– Jeśli dasz jej swoje wyznanie, niczego to nie zmieni – powiedział Andy. – Bo to ciebie boli, a nie mnie, rozumiesz?

Miles nakazał mu gestem, żeby odszedł.

– To jeszcze nie koniec – oświadczył Andy, po czym rzucił papierosa na ulicę i pomaszerował z powrotem w kierunku Plaza.

Miles uspokoił oddech i wszedł do środka budynku. Na drzwiach z prawej strony widniała tabliczka: ALLISON VANCE, LEKARZ PSYCHIATRA. Otworzył je, wszedł i zamknąwszy za sobą drzwi, oparł o nie głowę.

– Dzień dobry, Michael – powiedziała Allison, spoglądając na jego plecy. – Cieszę się, że dzisiejszego ranka udało ci się wpaść.

– Umówiliśmy się na bardzo wczesną godzinę. – Bywały dni, gdy w ogóle nie mógł się zmobilizować i przyjść na wizytę, przerażony wizją grzebania w najczarniejszych zakamarkach swojej pamięci i tym, co mógłby w nich odnaleźć. – Co się stało? – spytał.

– Nic, Michael. Naprawdę nic – odparła. Napięcie widoczne na jej twarzy szybko znikło. – Chcesz filiżankę zielonej herbaty?

Nienawidził zielonej herbaty.

– Super, poproszę – odrzekł.

Zdjął kurtkę, w której kieszeni wciąż tkwiła koperta z wyznaniem, powiesił ją na haczyku, a potem usiadł w wielkim, obitym skórą fotelu.

Nalała filiżankę parującego napoju i podała mu.

– Dziękuję.

– Wyglądasz na zmęczonego, Michael. – Było to jego nowe imię, wymyślone przez anonimowego pracownika Programu Ochrony Świadków w Waszyngtonie. Czy ten gryzipiórek uważał go za głupca, który nie zapamiętałby żadnego imienia niepodobnego do „Miles”?

– Nie jestem rannym ptaszkiem – mruknął i pociągnął łyk herbaty.

– Jako detektyw pewnie często zarywałeś noce.

Pierwsza próba zachęcenia go do mówienia. To, że kiedyś pracował jako prywatny detektyw, było jedną z trzech prawdziwych rzeczy, jakie Allison wiedziała na temat dawnego życia Milesa.

– Noc to najlepszy czas – powiedział. – Skłonni do zdrady małżonkowie są aktywni głównie nocą.

– Czy to właśnie kogoś takiego zastrzeliłeś? Zdradzającego żonę męża?

Druga próba, oparta na drugiej informacji. Ale wciąż ta sama melodia. Będzie usiłowała zmusić go do mówienia o tej strasznej chwili, w której umarło jego dawne życie, do skoncentrowania się i przypomnienia sobie szczegółów, których nie pamiętał. A on będzie wykonywał uniki i uciekał, szukał schronienia za żartami i zwykłą paplaniną.

– Nie. Nigdy nie nosiłem broni. – Te słowa wypłynęły z jego ust jak melasa. Wstań, daj jej swoje wyznanie, powiedział sobie.

Za Allison pojawił się Andy.

– Co się dzieje, Miles? Straciłeś pewność siebie? No, dalej. Powiedz pięknej pani, co mi zrobiłeś.

Miles poczuł na całym ciele lodowaty dreszcz, bo Andy nigdy dotąd nie postawił nogi w gabinecie Allison. Zerknął na swoją kurtkę, w której spoczywała kartka z wyznaniem, po czym przeniósł wzrok na uśmiechniętego Andy’ego.

– Michael? Coś nie tak? – Allison pochyliła się ku niemu, marszcząc czoło.

Ukrył się za długim łykiem herbaty, uspokoił oddech nad brzegiem filiżanki. Gdy w końcu podniósł głowę, Andy złożył palce, jakby trzymał w nich pistolet, i wycelował w Milesa.

– Michael, kiedy wspominam o strzelaniu, zawsze zamykasz się w sobie.

– Wiem. – Odstawił filiżankę. – Nie chcę... nie potrafię przypomnieć sobie, co się wtedy wydarzyło. Potrzebuję do tego twojej pomocy.

Usiadła naprzeciwko niego.

– Oczywiście, Michael. To duży krok naprzód. Chęć wyleczenia swoich ran to najważniejszy element, którego dotąd brakowało w naszej wspólnej pracy.

– Nie chciałbym, żebyś mnie znienawidziła.

– Nie mogłabym. Nigdy w życiu. – Uśmiechnęła się lekko. – Chyba rozumiem cię lepiej, niż myślisz.

– Zaczekaj, aż się dowiesz, co zrobiłem. Nawet nie pamiętam wszystkich szczegółów. Nie mogę ich sobie przypomnieć.

– Najważniejsze, że w ogóle chcesz o tym rozmawiać.

– Wiem, że z tobą nie współpracowałem, ale chcę mieć pewność, że... nadal zostanę twoim pacjentem. Tylko ty możesz mi pomóc.

– To bardzo miłe z twojej strony, dziękuję, ale...

Uniósł dłoń.

– Tylko mi nie mów, że każdy psychoterapeuta jest dobry i tak dalej. I nie wysyłaj mnie do szpitala. Nie mogę tam pójść i nie pójdę.

Na jej twarzy pojawiło się zaskoczenie, a może rozczarowanie, sam nie wiedział. Po chwili jednak kiwnęła głową.

– Zgoda, żadnych szpitali. Wspaniale, że zmieniłeś swoje podejście do terapii. Od którego miejsca chciałbyś zacząć?

Zdecydował, że musi ją przygotować na swoje wyznanie.

– Wciąż widzę człowieka, którego zastrzeliłem. Nie mogę tak żyć, on towarzyszy mi przez cały czas. Albo się wyleczę, albo zwariuję jeszcze bardziej.

Jej twarz wyglądała, jakby była wyrzeźbiona w kamieniu.

– Czy on jest teraz tutaj?

– Tak. To jak gorączka, której nie mogę się pozbyć. Dziś rano powiedział, że chce mnie zabić.

– Jak się nazywa?

– Andy.

Stojący za nią Andy skrzyżował ramiona na piersi.

– Naprawdę źle robisz, Miles, że stawiasz między nami tę sukę, która wszystkich uszczęśliwia na siłę.

– Porozmawiajmy o tamtym dniu – zaproponowała Allison.

– Już mówiłem, nie pamiętam wszystkich szczegółów.

– Może zacznij od miejsca, w którym to się stało.

Poczuł, że coś zatyka mu gardło, ale odchrząknął i zdołał wykrztusić:

– Miami.

– To twoje rodzinne miasto?

– Tam się wychowałem. Tak samo jak Andy.

– Gdzie doszło do tej strzelaniny?

– W magazynie. Byłem tam tylko ja i... – urwał. Nie mógł na nią spojrzeć. Nie potrafiłby jej teraz wręczyć swojego wyznania. Czuł, że ogarnia go panika. – Ja, dwóch policjantów i Andy...

Stojący za Allison Andy zaśmiał się cicho.

– Weź nóż, który leży w szufladzie w kuchni – wyszeptał. – Ostry jak diabli. Weź go, a potem pomogę ci przygotować ciepłą kąpiel. Wtedy przetniesz sobie nadgarstki i wszystko będzie jak trzeba.

– Chcę znowu być zdrowy – powiedział Miles. – Chcę odzyskać moje życie... – Wstał i zaczął chodzić po pokoju, kryjąc twarz w dłoniach.

– Daj sobie pomóc. Opowiedz mi o tym.

– Przecież tego nie pamiętam. Jak możesz mi pomóc, skoro nic nie pamiętam?

– Małymi kroczkami. Zastrzeliłeś swojego przyjaciela.

– Tak, tak...

– Dlaczego?

Przed oczami Milesa przemknęły różne obrazy, jak zdjęcia rozrzucone bezładnie na podłodze.

– Śmialiśmy się i nagle Andy’emu coś odbiło. Wyjął broń i wycelował w głowę jednego z policjantów.

– I wtedy go zastrzeliłeś?

Miles zapadł się głębiej w fotel.

– Tak, ale nic z tego nie pamiętam.

– Czy piękna pani nie zasługuje na prawdę – zapytał Andy – zanim dasz jej swój naszpikowany kłamstwami liścik?

– No dobrze, zostawmy to na razie – rzekła Allison. – Może porozmawiajmy o tym, co widzisz, gdy myślisz o tamtej chwili.

Miles pociągnął łyk zielonej herbaty. Szkoda, że w filiżance nie ma burbona, pomyślał.

– Pamiętam śmiech, ale potem ten śmiech się urywa, a ja podnoszę pistolet. Widzę, że Andy zaczyna coś mówić, jednak nie słyszę słów. Pociągam za spust, a on strzela do mnie.

– Strzelił do ciebie?

– Tak, trafił mnie w ramię. Widzę, jak Andy upada...

Blizna na ramieniu znowu się odezwała, pulsując w rytmie zgodnym z uderzeniami serca. Miles miał spocone dłonie, czuł duszną atmosferę budynku – woń farby, słabe odgłosy uderzeń młotka, dobiegające z drugiego piętra – i nagle gabinet znikł, chłodne powietrze Nowego Meksyku zastąpiła wilgoć okrywająca Miami, usłyszał huk wystrzałów, odbijający się echem w olbrzymim magazynie, huk zagłuszający krzyk Andy’ego i swój własny pełen przerażenia głos, klapnięcie kuli wbijającej się w ciało i potworny ból.

– Michael?

– Jezu, proszę cię... – Miles otarł dłonią czoło. Miał gorączkę, czuł się chory. Uspokoił drżenie rąk, kładąc je na miękkich oparciach fotela. Przecież teraz jest tutaj, a nie tam. Tato już nie wróci. Nigdy.

– Michael! Michael!

To nie było jego imię, więc nie chciał na nie reagować, ale zaraz przypomniał sobie, że przecież teraz jest Michaelem. Teraz i na zawsze. Musi nim być, jeśli chce ocalić życie.

– Tak... – wymamrotał.

– Miałeś retrospekcję. Ale tutaj jesteś bezpieczny. Nikt cię nie skrzywdzi.

– Jestem bezpieczny – powtórzył. – Nikogo nie skrzywdzę...

Allison odchrząknęła.

– Opowiedz mi o Andym.

Chciał sięgnąć po kopertę, aby dać ją Allison, lecz wolał tego nie robić drżącą dłonią.

– Michael, czy ty mnie słuchasz?

Popatrzył na nią.

– Tak, Allison. Ale już nie chcę sobie niczego przypominać. Przepraszam, nie mogę. – Pomyślał, że musi to skończyć. Podrze w strzępy swoje wyznanie, wyjdzie z gabinetu i nigdy tu nie wróci. I będzie żył pod jednym dachem z Andym do końca życia.

– Zrobiłeś dziś duży krok naprzód. Powiedziałeś, że chcesz odzyskać zdrowie i swoje życie. Walcz o nie, Michael.

– To zbyt trudne. – Znowu zaczął normalnie oddychać. – Może lepiej porozmawiajmy o moich rodzicach. Czy mówiłem ci, że ojciec nałogowo uprawiał hazard?

– Chyba nie uda nam się uciec od twoich problemów z Andym. Chciałabym wprowadzić do naszej terapii nowy element.

W tym momencie usłyszał, że za jego plecami otwierają się drzwi.

Zerwał się z fotela, w pięciu krokach dopadł wchodzącego do pokoju mężczyznę, chwycił go za kark i pchnął na ścianę. Intruz był tego samego wzrostu co Miles i wyrywając się, złapał go za nadgarstek.

– Michael, przestań! – krzyknęła Allison. – Puść go!

Miles rozluźnił chwyt. Mężczyzna był dobrze zbudowanym niebieskookim blondynem, ubranym w szyty na miarę garnitur. Popatrzył zimno na napastnika.

– Nie lubię, gdy ktoś zachodzi mnie od tyłu – warknął Miles.

– Właśnie widzę – odparł nieznajomy.

– Michael, to jest doktor James Sorenson. Znam go od wielu lat. Miał zdumiewające osiągnięcia w pracy z osobami cierpiącymi na zaburzenia wywołane urazami i dramatycznymi przeżyciami.

– Wobec tego powinien wiedzieć, że nie należy podkradać się do pacjentów – powiedział Miles. – Przepraszam.

– To ja przepraszam, jeśli pana przestraszyłem – odparł Sorenson.

Miał miękki, nieco zachrypnięty głos. Wygładził klapy swojej eleganckiej marynarki.

Miles nie przejął się brzmieniem głosu Sorensona, który słowo „przestraszyłem” wymówił z lekką wyższością. Wrócił na swój fotel i popatrzył na Allison.

– Nie chcę innego lekarza – oświadczył. Poczuł, że ogarnia go złość. Taka troskliwa lekarka jak Allison nie powinna zachowywać się w ten sposób, nie powinna nasyłać na niego innego lekarza. To nie w porządku, to do niej niepodobne.

– Wiem. Ale doktor Sorenson kieruje nowym programem, który według mnie mógłby ci pomóc. Mógłby ci zwrócić twoje dawne życie.

Wyznanie. Gdyby dał jej swoje wyznanie, nie byłoby mowy o zmianie lekarza. Więc wstań, daj Allison tę kopertę i przestań się wreszcie bać, co ona sobie o tobie pomyśli.

Stojący za Sorensonem Andy wyszeptał:

– Nie chodzi o to, co ona o tobie pomyśli. Chodzi o fakty: o to, co dokładnie się wydarzyło, kiedy umarłem. Właśnie tego nie chcesz pamiętać. Tego, jak mnie zabiłeś. I nie chcesz odpowiedzieć na pytanie dlaczego.

– Moje dawne życie... – Miles pokręcił głową, spoglądając na Allison, a potem przeniósł wzrok na Sorensona. – Nie chcę rozmawiać o moich sprawach z nikim innym.

– Nie musisz martwić się o dyskrecję – powiedział Sorenson. – Zachowam twoje tajemnice dla siebie. Chcę ci tylko pomóc.

Miles wiedział, że może wstać i wyjść. Nie zamierzał dawać Allison swojego wyznania w obecności tego nieznajomego mężczyzny. Bardzo chciał to zrobić, ale nie zrobi. Nie teraz.

Sorenson patrzył na Milesa, na którego twarzy malowało się niezdecydowanie.

– Chcę ci pomóc – powtórzył. – Twoje wspomnienia muszą być dla ciebie straszne.

– Mniej straszne niż umieranie. – Nie mógł powiedzieć: „Andy umarł, a ja kochałem go jak brata. Był moim najlepszym przyjacielem od trzeciego roku życia. Umarł, i to właśnie ja go zabiłem. Niech Bóg mi pomoże i wybaczy. Nie chciałem go zabijać. Próbowałem go uratować”.

– Istnieje pewna teoria na temat pourazowych wspomnień. – Sorenson mówił powoli, starannie dobierając słowa. – Najstraszniejsze z nich mają najgłębsze korzenie, ponieważ są niepodobne do zwykłych wspomnień. Po doznanym urazie pacjenci ciągle przywołują swoje najgorsze doświadczenia, które zmieniły ich życie. Badamy dokładnie te wspomnienia i analizujemy je. Co mogłem zrobić inaczej, jakiego wyboru mogłem dokonać, aby uniknąć tragedii. Wyjść z domu dwie minuty wcześniej i wtedy mój samochód nie uderzyłby w ciężarówkę, nie zginęłoby moje dziecko. Być bardziej ostrożny i wtedy mój przyjaciel nie zostałby zabity w czasie strzelaniny.

Miles czekał.

– Pamięć pourazowa jest jakby odgrodzona od „zwykłych” wspomnień i nie integruje się z nimi. Nie jest przetwarzana w podobny sposób jak inne wspomnienia, niezwiązane z jakąkolwiek groźbą, nie zostaje skatalogowana i odłożona do segregatora. Dlatego straszne wspomnienia zakorzeniają się jeszcze bardziej, podobnie jak związane z nimi nocne koszmary i paraliżujący strach, paranoidalne myśli, że życie wymierzy kolejny cios. Nawet jeżeli nie przypominasz sobie szczegółów, tkwią one w twojej pamięci i sprawiają, że cierpisz. Błędne koło.

Miles wsunął dłonie między poręcze fotela i poduszkę siedziska, żeby nie było ich widać, gdyby znowu zaczęły drżeć.

– Jeśli mógłbyś zapomnieć o najgorszej chwili swego życia, zrobiłbyś to? – spytał Sorenson.

– Nikt nie może zapomnieć.

– Ale gdybyś mógł, zrobiłbyś to? Zapomniałbyś o cierpieniu związanym z zabiciem Andy’ego?

– Tak – odparł Miles. – Tak, zapomniałbym.

– Nic z tego – mruknął Andy, który siedział teraz na poręczy fotela i pochylał się, by lepiej widzieć twarz Sorensona. – Nas nie da się rozdzielić.

– No cóż, nie mogę całkiem wyczyścić ci mózgu, ale może mógłbym ulżyć twojemu cierpieniu, spowodowanemu przez wspomnienia. – Sorenson uśmiechnął się. – Byłoby to jak psychiczny zastrzyk botoksu, który wygładzi fałdy pamięci, wywołujące ból.

Przypomnieć sobie umierającego Andy’ego bez poczucia winy, cierpienia, lęku, przerażenia... Miles przeniósł wzrok na Allison.

– To naprawdę możliwe?

– Chcę włączyć cię do specjalnego programu dla osób cierpiących na zaburzenia psychiczne – dodał Sorenson. – Allison twierdzi, że mogłoby ci to pomóc.

Lekarka patrzyła na swoje dłonie, spoczywające na podołku.

– Uważasz, że powinienem wziąć udział w tym programie? – spytał ją Miles.

W milczeniu kiwnęła głową. Kiedy zerknęła na Sorensona, Miles zrozumiał, że właśnie dlatego była taka spięta, kiedy wszedł do gabinetu: gdzieś obok był ukryty drugi lekarz, który na niego czekał.

Wydawało mu się to nie w porządku.

– Pozwolisz mi, żebym ci pomógł, Miles? – zapytał Sorenson. – Allison rekomenduje do uczestnictwa w tym programie jeszcze dwóch innych swoich pacjentów. Mamy spotkać się tutaj dziś o ósmej, aby o tym porozmawiać. Mam nadzieję, że się do nas przyłączysz. Twój przypadek mnie bardzo zainteresował.

– Dzięki za propozycję, ale muszę to przemyśleć. – Miles wstał. Sesja była skończona, chociaż zegar pokazywał, że zostało jeszcze dwadzieścia minut.

– Zrobiłeś dziś duże postępy – oświadczyła Allison. – Cieszę się, że poznałeś doktora Sorensona i porozmawiałeś z nim. Dziękuję ci za okazane zrozumienie.

– Kiedy podejmę decyzję, zawiadomię cię.

– Decyzja jest już podjęta, dupku – mruknął Andy, patrząc na Sorensona. – On nie przyjdzie nigdzie tam, gdzie ty będziesz.

Lekarz mocno uścisnął dłoń Milesa.

– Mam nadzieję, że razem uda się nam ulżyć twoim cierpieniom.

– A właśnie, trzymaj, Michael – powiedziała Allison, wciskając Milesowi do ręki fiolkę pastylek.

– Co to jest?

– Łagodny środek uspokajający, który ci pomoże, gdybyś miał kolejne retrospekcje.

– Nie ma takiej potrzeby. – Nie cierpiał pigułek, nienawidził leków antydepresyjnych, które mu przepisywała. Połykanie każdej pastylki przypominało mu o własnej słabości.

– Instrukcja dawkowania jest w środku – dodała Allison. – Jeśli będziesz miał jakieś pytania, zadzwoń. Ale mam nadzieję, że zobaczymy się tutaj o ósmej.

Miles wrzucił fiolkę do tej samej kieszeni, w której leżała koperta z wyznaniem. Wyszedł, zamykając za sobą drzwi. Miał spocone dłonie i czuł strużkę potu spływającego po klatce piersiowej.

Andy czekał na niego koło głównego wejścia.

– Wiedziałem, że się nie odważysz. Podrzyj te swoje wypociny i wracajmy do domu.

– Będę nad sobą pracował i zapomnę o tobie – odparł Miles.

Wyszedł na zewnątrz. Poczuł na twarzy chłodny powiew.

– Sorenson stwierdził, że zainteresował go twój przypadek – powiedział Andy. – Aż mnie ciarki przeszły. Jestem czymś więcej niż tylko „przypadkiem”.

– Masz rację – przyznał Miles. – Mnie ten facet też się nie spodobał. – Mówił bardzo cicho, przykładając do ust zwiniętą dłoń, jakby chciał ogrzać ją oddechem.

– Niepotrzebny ci ten jego kretyński program – oświadczył Andy i objął go ramieniem. – Moja ulubiona część twojego wyznania to ten kawałek, w którym piszesz, jak próbowałeś mnie ocalić. Zabawne. Nie ocaliłeś mnie i siebie też nie ocalisz.

Miles zatrzymał się. Zamknął oczy i zgarbił się, jakby w obronie przed zimnem, po czym zaczął liczyć do stu, słuchając odległego szumu samochodów jadących Paseo de Peralta. Kiedy otworzył oczy, Andy’ego już nie było.

„Czy chciałbyś zapomnieć o najgorszej chwili swojego życia?”.

Nie mogę tak dłużej żyć, pomyślał. Nie mogę. Weźmie udział w tym głupim programie i pozwoli Sorensonowi wyprać sobie mózg, jeśli dzięki temu pozbędzie się Andy’ego. Skoro Allison uważa, że to mu pomoże, niech tak będzie.

Dotknął koperty w kieszeni. Wieczorem o ósmej. Dziś wieczorem odda swoje wyznanie Allison, a potem wysłucha Sorensona, który włamie mu się do czaszki i powie, jak naprawić jej zawartość.

– Zanim nadejdzie wieczór, mogę cię jeszcze zabić – mruknął Andy, który znowu się pojawił i stał tuż obok. – Sprawię, że wyskoczysz na jezdnię tuż przed pędzącym samochodem. Zmuszę cię, żebyś sam wsadził sobie lufę w usta. Albo zaprowadzę cię na dach wieżowca i nakłonię, żebyś z niego skoczył...

Miles uciekł.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

2

Dennis Groote był spóźniony na wizytę u córki, ponieważ musiał zabić ostatniego członka gangu Duarte.

Śledził go – był to księgowy, któremu udało się uniknąć policyjnej obławy – aż do luksusowego hotelu obok plaży w San Diego. Zamelinował się w pustym pokoju, do którego wślizgnął się, używając podrobionej karty elektronicznej. Gdyby nadszedł spóźniony gość, po prostu powiedziałby, że zaszła pomyłka, i odesłał go do recepcji, a sam opuściłby pomieszczenie. Wykonanie zadania musiałoby zaczekać na inny dzień. Cierpliwość oznaczała powodzenie. Cierpliwość oznaczała życie.

Księgowy przybył tuż po wpół do dziesiątej, lecz nie sam. Groote słyszał, jak tamten rozmawia z jakąś kobietą, a potem śmieje się rubasznie. Następnie usłyszał odgłosy pocałunków, szelest ubrania ocierającego się o skórę i skrzypienie materaca.

Kiedy tamci się kochali, ułożył pasjansa na swoim palmtopie, ziewnął i czekał, aż księgowy skończy. Mógł po prostu otworzyć wytrychem zamek w drzwiach ich pokoju, wejść, zastrzelić oboje i nie spóźnić się do Amandy. Nie widział jednak powodu, dla którego miałby zabijać tę kobietę, która po prostu poderwała niewłaściwego partnera na tę noc. Nie lubił, gdy niewinna osoba niepotrzebnie cierpiała, czekał więc, mając nadzieję, że dziewczyna nie zostanie z księgowym aż do rana.

Została jednak. Groote słuchał dobiegających z sąsiedniego pokoju intymnych odgłosów, które trwały, dopóki oboje nie zasnęli. Dał im jeszcze godzinę – może kobieta ocknie się z drzemki? Ale w sąsiednim pokoju panowała cisza, przerywana jedynie delikatnym pochrapywaniem śpiących. W końcu sam przysnął i obudził się dopiero wczesnym rankiem następnego dnia.

Przyłożył ucho do drzwi. Stłumione, regularne pochrapywanie. Jednak po chwili usłyszał ciche kroki i szum włączanego prysznica.

Teraz. Może uda mu się załatwić całą sprawę i wyjść, gdy kobieta będzie się kąpać. Wyważył zamek w drzwiach, łączących oba pokoje, i otworzył je. Księgowy miał czterdzieści parę lat, był mocno zbudowanym mężczyzną o potężnym torsie. Ze swoją grubo ciosaną twarzą i mocną szczęką nie wyglądał na buchaltera, bardziej na robotnika.

– Cześć – powiedział Groote.

Księgowy otworzył oczy, jeszcze niezupełnie rozbudzony.

– A, cześć.

– Pomogłeś zniszczyć moją rodzinę. Mówię to, żebyś wiedział, dlaczego musisz umrzeć – oświadczył Groote, po czym oddał dwa strzały z pistoletu z nakręconym tłumikiem, trafiając leżącego w łóżku mężczyznę między oczy.

Poprzez szum prysznica usłyszał za plecami wrzask kobiety. Cholera, pomyślał, tylko odkręciła wodę, ale nie weszła do kabiny. Odwrócił się, złapał ją i pchnął na ścianę, zakrywając ręką usta. Była starsza od księgowego, dobiegała pięćdziesiątki. Groote rozpoznał ją, była to hotelowa concierge. Zwrócił na nią uwagę poprzedniego wieczoru. Dokładnie przyglądał się wszystkim osobom, znajdującym się w holu. Obdarzyła go wtedy miłym uśmiechem, podnosząc wzrok znad monitora, a on skinął jej głową.

Teraz przycisnął jej do gardła lufę pistoletu.

– Jeśli odpowiesz mi na parę pytań, pozwolę ci żyć.

Zamknęła oczy. Drżała na całym ciele.

– Rozumiesz mnie? – zapytał.

Kiwnęła głową. Groote odsunął dłoń od jej ust.

– Co tu robisz?

– Tutaj? – wyjąkała przerażona. – O Boże, o mój Boże...

– Tak, tutaj. Z nim. – „W niewłaściwym miejscu i w niewłaściwym czasie”. Nienawidził tej frazy, która kołatała mu się po głowie. Znowu usłyszał ostatnie słowa Cathy: „Wezmę twój samochód, ma większy bagażnik”.

– Zaprosił mnie do siebie... Proszę mnie nie zabijać. Błagam. – Próbowała cofnąć się przed lufą przytkniętą do gardła, lecz Groote trzymał ją mocno za włosy.

– Był tutaj częstym gościem?

Potwierdziła ruchem głowy.

– Znałaś go już wcześniej?

– Tak.

A więc to nie była przypadkowa schadzka na jedną noc.

– Wiesz, co to za jeden?

Trzęsła się z przerażenia.

– To tylko księgowy. Pracował dla firmy wynajmującej łodzie.

– Wcześniej miał inne zajęcie. Przez niego zginęła moja żona, a córka została kaleką. Za pieniądze zorganizowane przez niego kupiono broń, która posłużyła do zniszczenia mojej rodziny.

– Wynajmuje... łodzie...

– Powinnaś staranniej dobierać przyjaciół – mruknął.

– Tak, wiem... dobrze... obiecuję...

– Wybacz – powiedział łagodnie, po czym strzelił między jej zdumione oczy.

* * *

Pojechał drogą I-5 na północ do Orange. Mało spał ostatniej nocy, dając concierge czas na opuszczenie pokoju i sprawdzając zawartość laptopa księgowego – szukał plików zawierających informacje dotyczące osób powiązanych z gangiem Duarte, które należałoby zabić – a potem upozorował napad rabunkowy. Musiał jeszcze przedrzeć się przez poranne korki, co dodatkowo opóźniło jego wyjazd do Amandy. Ale teraz przynajmniej wiedział, że postępuje fair.

W przeciwieństwie do losu, który bardzo nie fair potraktował Amandę i Cathy.

Przed dziesiątą, a więc prawie godzinę później, wjechał do centrum Orange, mijając odnowioną dzielnicę Circle, pełną uroczych sklepików, i nowoczesne budynki Uniwersytetu Chapmana. Orange to bardzo ładne miasto, powinienem się tu przeprowadzić, powiedział sobie, byłbym wtedy bliżej Amandy. Płatny zabójca z przedmieścia, pomyślał i niemal się roześmiał. Minął jeszcze kilka bloków i podjechał do skupiska ceglanych budynków, które wyglądałyby jak elitarne prywatne liceum, gdyby nie kraty w oknach. Przy bramie szpitala Pleasant Point podał ochroniarzowi swoje nazwisko, po czym zaparkował mercedesa przed głównym budynkiem i ruszył przez parking. Wiedział, że powinien wziąć prysznic, ogolić się, ale nie chciał tracić ani minuty więcej. Na zewnątrz w porannym słońcu bawiła się grupa dzieci, a kilkoro innych stało, wpatrując się w niebo, w ziemię lub w swoje ręce. Nie zauważył wśród nich Amandy.

Szybko wszedł do budynku i zameldował się w recepcji. Dziś miała dyżur jego ulubiona pielęgniarka, Mariana.

– Spóźniłem się – powiedział. – Straszne korki.

– Amanda jest u siebie.

– Dziękuję – odparł Groote.

Wpisał się do książki odwiedzin i ruszył korytarzem w stronę pokoju córki. Zanim dotarł do drzwi, usłyszał dobiegającą ze środka tęskną melodię. Wszedł bardzo powoli, żeby zdążyła go zobaczyć, żeby się nie przestraszyła. Nawet teraz, kilka miesięcy po tamtym horrorze, wciąż była kłębkiem nerwów.

Leżała na łóżku z kolanami podciągniętymi pod brodę i policzkiem przyciśniętym do poduszki. Z głośników dobiegał cichy śpiew Patsy Cline, ulubionej piosenkarki jej matki. Walking After Midnight. Zbyt smutna piosenka jak na słoneczny poranek, zbyt smutna dla szesnastolatki. Powinna słuchać boysbandów, śpiewających radosne kawałki, strzelać palcami, podśpiewywać, rozczesując sobie włosy, i tańczyć przed lustrem w łazience. Powinna być w domu razem z nim, bo tam było jej miejsce.

– Amanda? – Podszedł do odtwarzacza CD i ściszył muzykę. – Amanda, to ja, tata.

Otworzyła oczy i spojrzała na niego, ale chyba go nie widziała.

– Hej, Amando, mój pączuszku. – Przysunął krzesło do łóżka. – Jak się masz? – zapytał łagodnym, uspokajającym głosem.

Nic na to nie odpowiedziała. Zobaczył jej wygięte w podkówkę usta i niewidzący wzrok. Już wiedział, że to nie będzie dobry dzień. Ani dla niej, ani dla niego.

Ujął jej dłoń.

– Chcesz wstać i wyjść na dwór?

Ledwie dostrzegalnie pokręciła głową. Jedna z blizn na jej twarzy – mała, w kształcie gwiazdki, tuż przy kąciku ust – poruszyła się, jakby Amanda chciała coś powiedzieć. Jednak się nie odezwała.

– Przepraszam, że się spóźniłem, maleńka. Musiałem dokończyć pracę związaną z pewnym projektem.

Popatrzyła na niego. Tym razem udało jej się skupić wzrok na jego twarzy.

– Była u mnie mama – powiedziała powoli.

– Naprawdę? Była tu?

– Tak.

– Co mówiła?

– Chciała, żebym coś sobie zrobiła.

– Nie, kochanie. Na pewno tego nie chciała.

Znowu próbował wziąć ją za rękę, ale przyciskała obie dłonie do piersi, zwinięte niczym szpony.

– Powiedziała, że powinnam wyciąć sobie twarz – szepnęła.

– Nie, maleńka. – Cała ta terapia nie działa, pomyślał, przecież ona nawet nie pamięta, że Cathy nie żyje. – Mamy tu nie było.

– Była – odparła Amanda. – Przychodzi prawie każdego dnia.

– Kochanie, to wszystko dzieje się tylko w twojej wyobraźni.

– Ona tu była!

Przestał się z nią spierać. Wolał, żeby się wyciszyła, żeby z nim rozmawiała, a nie wrzeszczała. Na świecie jest tyle ohydy, a ona była dla niego ziarenkiem piękna. Dotknął jej blizny w kąciku ust. Druga blizna rozcinała jej brew, inna wiła się pod uchem. Były to pamiątki po kulach, które roztrzaskały szkło, po stoczeniu się samochodu do kanionu. Pocałował każdą bliznę.

– Mama nigdy by ci nie powiedziała, żebyś coś sobie zrobiła.

Nagle poczuł znajomą metaliczną woń. Zapach krwi. Wyprostował się, szukając jej śladów na twarzy córki, przesuwając palcami po łóżku.

– Amando!

Ale ona znowu przestała go widzieć.

Zerwał z niej pościel. Miała na sobie spodnie od piżamy i koszulkę. Szybko obmacał jej kończyny i tors, szukając ran. Uniósł jej podbródek, skóra była gładka, nieuszkodzona. Jednak gdy wsunął rękę w jej włosy z tyłu głowy, poczuł lepkość.

Zaczęła krzyczeć, bijąc go i prosząc, by wyciął jej twarz.

* * *

– Nic nie rozumiem – powiedział Groote. – Dlaczego ona się okalecza?

– Jest wiele przyczyn. – Doktor Warner był krępym mężczyzną o rumianej twarzy i włosach marchewkowej barwy, wśród których widniały liczne srebrne nitki. – Ona obwinia siebie za tamten wypadek.

– Dlaczego? Przecież to nie była jej wina.

– A jednak Amanda właśnie siebie obarcza winą.

– A ja obarczam pana winą za stan jej psychiki – oświadczył Groote. – Niech to szlag, moja córka rozcina sobie głowę i nikt tego nie zauważa! Pański personel pozwolił, by zdobyła jakieś ostre narzędzie.

Kiedy wzywał pomoc, wykrzyczała: „Wycinanie twarzy trzeba zacząć od tyłu, bo wtedy jest łatwiej, tatusiu!”.

– To się już nie powtórzy.

– Chcę, żeby pan jej pomógł – powiedział Groote. Jeszcze panował nad sobą, ale niemal wysyczał te słowa.

– Próbowaliśmy leczenia farmakologicznego i grupowego. Próbowaliśmy wszystkich standardowych terapii, leczących rozbitą psychikę i usuwających traumatyczne wspomnienia. Ale stan Amandy wcale się nie poprawia. – Warner oparł podbródek na splecionych dłoniach. – Być może jej psychika, kurczowo trzymająca się obrazu zmarłej matki, już nigdy nie da się wyleczyć.

– Jeśli ma rozbitą psychikę, na pewno da się to naprawić – stwierdził Groote.

– Amanda to nie talerz, który można posklejać z kawałków – odparł Warner.

Groote wziął głęboki oddech.

– Mówiąc o naprawianiu, miałem na myśli uzdrowienie jej na tyle, by odzyskała swoje normalne życie. Żeby znowu zapragnęła żyć. – Dowiem się, czy masz rodzinę, doktorku, pomyślał, i jeśli nie pomożesz mojej córce, to nie będziesz mógł także pomóc swojej rodzinie, i wtedy przekonasz się, czym jest cierpienie.

– Amanda miała problemy jeszcze przed wypadkiem... Jej biologiczny ojciec ją molestował – powiedział Warner.

– Tak, wiem – uciął Groote.

Nie chciał, by przypominano mu przykre szczegóły. Czuł, że Warner mówi mu: „Przykro mi, stary, ale twoja córka była już mocno rozbita, zanim ją tu przywiozłeś”. Oczywiście zajął się ojcem Amandy, przegniłym, zgnuśniałym facetem. Musiał to zrobić dla swojej nowej żony i córki. Zabijając, nigdy nie czuł nienawiści – jedynym wyjątkiem był moment, gdy wpakował dziesięć kul w to ścierwo. Nie przypuszczał, że mógł tak mocno kochać Cathy i Amandę. Przedtem pojęcie miłości było jak zasłyszana plotka, dopóki sam jej nie doświadczył, dopóki nie znalazł ich obu.

Teraz Cathy już nie było i Amanda bardzo go potrzebowała. Miała tylko jego.

– Oczywiście utrata matki załamała ją. Okoliczności, w jakich to się stało, są o wiele bardziej niszczące, niż gdyby jej matka zmarła na raka w szpitalnym łóżku. W pewien sposób Amanda przeżyła własną śmierć, gdy umierała pańska żona. Niech pan pomyśli o tym jak o skomplikowanym złamaniu psychiki, które doprowadziło do pourazowych zaburzeń.

– Pan jej nie pomaga – stwierdził Groote. – Ona próbuje wyciąć sobie twarz. Jeśli znowu zrobi sobie krzywdę, uznam, że właśnie pan jest za to odpowiedzialny, a wtedy pozna pan zupełnie nowe znaczenie słowa „konsekwencje”.

Warner uśmiechnął się. Groote pomyślał, że to inteligentny człowiek, który jednak wie bardzo mało.

– Grożenie mi w niczym nie pomoże pańskiej córce, panie Groote.

– Przepraszam. Ale chcę, żeby pan ustawił ją na dobrej drodze. Bardzo pana proszę – powiedział i w tym momencie zadzwoniła jego komórka. Otworzył klapkę. Nie używał poczty głosowej, bo było to zbyt ryzykowne. – Oddzwonię do ciebie – rzucił do telefonu.

– Oddzwoń – odparł głos w słuchawce. – Mam dla ciebie nową robotę. Myślę, że mogłaby pomóc twojej córce.

* * *

Groote jechał do Santa Monica, przez cały czas przekraczając dozwoloną prędkość. Dom Olivera Quantrilla, nowoczesna konstrukcja ze szkła i stali, znajdował się w bardzo zamożnej dzielnicy. Gospodarz siedział na swoim ogromnym, kilkupoziomowym tarasie, popijając wodę mineralną i postukując w klawiaturę laptopa. Był wysokim czterdziestolatkiem, lubił chodzić do siłowni i stosował dietę proteinową. Kiedy Groote podszedł do niego, zamknął komputer.

– Skąd wiesz o mojej córce? – zapytał Groote, z trudem powstrzymując złość. Może nie była to złość, lecz strach.

– Spokojnie, Dennis. Kazałem cię sprawdzić, zanim dałem ci pierwsze zlecenie. Głupio byłoby tego nie zrobić, znając twoją przeszłość. Nie chcę skrzywdzić Amandy.

– Co to za robota, która mogłaby pomóc mojemu dziecku?

– Czy wiesz dokładnie to samo co ja?

– To ty sprzedajesz informacje. Ja nie znam szczegółów.

– No dobrze... Zdobyłem medyczny program badawczy, pomagający ludziom cierpiącym na PZP, czyli pourazowe zaburzenia psychiczne. Takim jak Amanda.

Groote poczuł, że miękną mu nogi. Usiadł.

– Program badawczy?

– Porzucony jakiś czas temu, bo za pierwszym razem nie przyniósł rezultatów. Mój zespół dokonał poprawek i teraz program działa.

– Jak działa?

– Mamy lek, który pozwala kontrolować PZP. A może nawet je wyleczyć. – Quantrill upił łyk soku pomarańczowego. – Chciałbyś odzyskać córkę, Dennis? Ile byłoby to dla ciebie warte?

Groote otworzył usta, lecz po chwili je zamknął.

– To byłoby warte wszystko, co masz, prawda?

– Tak – odparł Groote. – Oddałbym wszystko dla córki.

– Podobnie jak wielu innych ludzi. Eksperci szacują, że ponad dziesięć procent mieszkańców Ameryki i Europy cierpi na jakąś formę PZP. To miliony potencjalnych pacjentów. Oprócz tego mamy żołnierzy, którzy wrócili z wojny na Bliskim Wschodzie... aż czterdzieści procent spośród nich ma traumatyczne wspomnienia. Są też cywile, mieszkańcy stref objętych wojnami. Dodaj do tego różne okropności codziennego życia, których doświadczamy: tornada, napady, gwałty, wypadki samochodowe i inne, ataki terrorystyczne... jak widzisz, walka z urazami psychicznymi to dynamicznie rozwijający się rynek. – Quantrill znowu pociągnął łyk soku, po czym napełnił drugą szklankę i podał ją Groote’owi.

– Nie słyszałem o żadnych badaniach naukowych w tej dziedzinie, a przecież śledzę wszystko, co mogłoby pomóc mojej córce.

– Te badania i testy były prowadzone w tajemnicy. Ale teraz mogę sprzedać ich wyniki firmie farmaceutycznej, która będzie mogła twierdzić, że to ich własny produkt. A ja dostanę dożywotni procent od sprzedaży. Im prędzej to nastąpi, tym prędzej Amanda i inni potrzebujący dostaną nowy lek.

Groote poczuł, że zaschło mu w ustach.

– Dlaczego te badania muszą być utajnione?

– To nie twoje zmartwienie. Powinieneś się za to zająć pewną kobietą z Santa Fe. Nazywa się Allison Vance. Pracowała z pacjentami, którzy testowali nasz lek w tamtejszym szpitalu psychiatrycznym należącym do mnie. Mój dyrektor projektu badawczego obawia się, że ta lekarka może złożyć na mnie donosik do Urzędu Żywności i Leków.

– Już teraz bardzo nie lubię pani doktor Vance – mruknął Groote. – Jestem pewien, że to paskudna kobieta.

Quantrill wyszczerzył zęby.

– Wiedziałem, że jesteś właściwym człowiekiem do tej roboty. Leć pierwszym samolotem do Nowego Meksyku. Przywieź mi materiały badawcze. Wiem, że pod twoją opieką będą bezpieczne. A jeśli doktor Vance okaże się problemem, wtedy za twoją sprawą musi ulec bardzo poważnemu wypadkowi.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki