Harriet Beecher Stowe

Chata wuja Toma

Uncle Tom’s Cabin

PEŁNE WYDANIE

Książka w dwóch wersjach językowych: polskiej i angielskiej.

A dual Polish-English language edition.

przekład anonimowy

Armoryka

Sandomierz

Projekt okładki: Juliusz Susak

Na okładce: Hammatt Billings (1818-1874), Ilustracja do książki „Chata wuja Toma” (1852),

licencja public domain, źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:ElizaEngraving.jpg,

This file has been identified as being free of known restrictions under copyright law,

including all related and neighboring rights.

Tekst polski wg edycji:

Harriet Beecher Stowe

Chata wuja Toma

Powieść z życia Murzynów

w Stanach Północnej Ameryki

Mikołów 1922

Tekst angielski wg edycji:

Harriet Beecher Stowe

Uncle Tom’s Cabin

or Life among the Lowly

Boston 1852

Zachowano oryginalną pisownię.

© Wydawnictwo Armoryka

Wydawnictwo Armoryka

ul. Krucza 16

27-600 Sandomierz

http://www.armoryka.pl/

ISBN 978-83-8064-829-6

Chata wuja Toma

ROZDZIAŁ I.

W którym czytelnik zapoznaje się z człowiekiem humanitarnym

Nad stanem Kentucky chyliło się słońce ku zachodowi. Po mroźnym dniu nastawała jeszcze mroźniejsza noc. W tym czasie siedziało w pięknie umeblowanej jadalni dwóch mężczyzn przy butelce wina i toczyli z sobą ożywioną rozmowę. Byli sami.

 Jeden z nich, był to człowiek otyły, niskiego wzrostu, o pospolitych rysach twarzy, chełpliwy a rubaszny typ człowieka, który toruje sobie drogę przemocą, spychając tych, którzy mu zawadzają.

 Ubiór jego odpowiadał zupełnie wyrazowi twarzy: jaskrawa kamizelka, błękitna w żółte centki chustka na szyi, niezgrabnie i z pretensją zawiązana, gruby u zegarka łańcuszek z mnóstwem breloków, któremi się bawił podczas rozmowy z pewnym rodzajem wewnętrznego zadowolenia; palce grube, a na nich pierścienie; wszystko to świadczyło, że ich właściciel chciał się świetnie ustroić, a nie umiał tego zrobić z gustem i przyzwoicie. Mówił gramatycznie błędnie, używał często wyrażeń, których mimo zamiłowania ścisłości w opowiadaniu, powtórzyć nie mogę, ponieważ rażą ucho.

 Towarzysz jego robił wrażenie człowieka inteligentnego; urządzenie domu świadczyło o zamożności, a nawet bogactwie właściciela. Jakośmy to zauważyli, obaj byli zajęci nader ożywioną rozmową.

 – To jest sposób, w jaki urządziłbym interes – rzekł pan Szelby.

 – A ja tak nie mogę... rzeczywiście nie mogę, panie Szelby! – odpowiedział drugi, podnosząc pod światło kielich z winem.

 – Tak, panie Haley. Tom jest człowiekiem poczciwym, pobożnym, przyjął wiarę od misjonarzy, przechodzących tędy kilka lat temu, i jest, jak mnie się zdaje, wiernym chrześcijaninem; od tego czasu mogę mu powierzyć wszystko co posiadam, pieniądze, dom, konie, – zarządza u mnie wszystkiem.

 – I są ludzie, którzy chcą dowodzić, że murzyn nie ma wiary! – przerwał Haley, machnąwszy dobrodusznie ręką – ale co do mnie, jestem innego zdania. W ostatniej partji, którą przyprowadziłem z Nowego Orleanu, był murzyn spokojny, łagodny, modlił się, jak misjonarz; dostałem za niego ładną sumkę, a kupiłem go tanio, bo kupiłem go od człowieka, którego okoliczności zmusiły sprzedać wszystko, co miał. Zarobiłem na tym murzynie sześćset dolarów. Święta to prawda, że wiara w murzynie, to rzecz wielkiej wagi, byle to był tylko towar prawdziwy, niepodrabiany...

 – Tom wierzy prawdziwie – przerwał Szelby. – Niedawno posłałem go do Cincinati z poleceniem odebrania pięciuset dolarów. „Tomie, powiedziałem mu, ufam ci, boś chrześcijaninem, wiem, że mnie nie zdradzisz”. I rzeczywiście Tom wrócił, a byłem tego pewny. Powiadano mi później, że jacyś niegodziwcy namawiali go, aby uciekł do Kanady? „Nie wolno – odrzekł – bo pan mi zaufał”. Przyznam się, że ciężko mi rozstać się z Tomem; jeżeli masz sumienie, weź go na pokrycie całego długu.

 – Mam sumienie, ile go potrzeba w handlu, by się móc niem poświadczyć – odpowiedział handlarz żartobliwie – ale gotów jestem, aby zobowiązać sobie przyjaciół, poświęcić wiele; ale teraz, widzisz pan, ciężkie czasy, bardzo ciężkie czasy...

 Handlarz westchnął głęboko i nalał sobie wina.

 – A więc, jak chcesz pan sprawę załatwić? – zapytał Szelby po kilkominutowem, nieprzyjemnem milczeniu.

 – Czy nie masz pan chłopczyka albo dziewczynki... wziąłbym chętnie w dodatku do Toma.

 – Chm!... nie mam... Jeżeli mam prawdę powiedzieć, konieczność tylko zmusza mnie, że sprzedaję Toma; wogóle niechętnie rozstaję się z którymkolwiek z moich ludzi.

 Właśnie w tej chwili otworzyły się drzwi i do pokoju wbiegł mulacik, liczący lat 4 lub 5. Śliczne to było dziecię: krucze, jak jedwab lśniące włosy spływały w bujnych kędziorach po obu stronach pulchnej twarzyczki, oczy czarne, bystre, pełne ognia i zarazem łagodności, kryły się pod długiemi również czarnemi rzęsami, dodającemi jeszcze więcej wyrazistości. Miał na sobie ubranko czyste, koloru czerwonego z odmianą żółtego. A było mu pięknie w tem ubranku. Pewna zuchwałość i równocześnie niby to nieśmiałość świadczyły, że malec był pieszczochem swego pana.

 – Chodź tu, kruczku! – zawołał pan Szelby, rzucając mu winogrono – masz, chwytaj!

 Chłopczyk jednym skokiem już grono pochwycił.

 – Chodźno bliżej, synku! – rzekł pan Szelby.

 Synek zbliżył się, a pan Szelby pogłaskał go po kędzierzawej główce i z pewną troskliwością ujął go pod brodę.

 – No, synku! pokaż temu panu, jak umiesz tańczyć i śpiewać.

 Chłopczyk zanucił dźwięcznym, czystym głosem piosnkę murzyńską, przytupując w takt nóżkami i wykonując rozmaite gesty rękoma i małem ciałem, jak to zwyczaj u murzynów.

 – Brawo! – zawołał Haley, rzucając mu kawałek pomarańczy.

 – A teraz chłopcze, pokaż, jak chodzi dziadek Cudgo, gdy cierpi na reumatyzm.

 W jednej chwili giętkie członki dzieciaka przybrały potworną, zgarbioną postać; świeża twarzyczka jego skrzywiła się, że potworzyły się na niej zmarszczki, na plecach uformował się garb; wziąwszy laskę swego pana, zaczął chodzić po pokoju, szargając nogami, stękając i słaniając się.

 Obaj panowie kładli się od śmiechu.

 – No synku, pokaż teraz, jak śpiewa nasz organista, stary Rolbins.

 Okrągła twarzyczka dzieciaka przeciągnęła się, przybrała wyraz komicznej powagi, i zaczął śpiewać przez nos jakąś pieśń.

 – Brawo! doskonale! dzielny chłopiec! – wołał Haley – będzie z niego zuch! Wiesz pan co? – zawołał znienacka, uderzając poufale pana Szelby po ramieniu, – daj mi tego malca w dodatku, a będzie kwita. Widzisz pan, że ze mną łatwo interesy się załatwia.

 Właśnie w tej chwili uchyliły się ostrożnie drzwi i do pokoju weszła mulatka, wyglądająca na lat dwadzieścia pięć. Dość było na nią spojrzeć, by się przekonać, że to matka tego dzieciaka. Te same błyszczące, czarne oczy, ocienione długiemi rzęsami, ten sam kruczy włos, lśniący, spadający w splotkach na ramiona. Śniada jej twarz, jakby ozłocona w promieniach słońca, oblała się, gdy spostrzegła zwrócony na siebie ciekawy i pełen podziwu wzrok nieznajomego, żywym rumieńcem. Suknia leżała na niej jakby ulana i tem więcej uwydatniała jej wdzięki. Drobna nóżka i delikatna, pulchna rączka zapewne nie uszły także badawczemu oku handlarza, który się przyzwyczaił jednem spojrzeniem odkrywać i oceniać wszystkie zalety „towaru”.

 – Co powiesz, Elżbieto? – zapytał pan, spostrzegłszy, iż zatrzymała się na środku pokoju i wpatrywała się w niego z pewną trwogą.

 – Przepraszam pana, przyszłam po Henrysia...

 Dzieciak pobiegł ku matce, pokazując jej zawinięte w sukience winogrono.

 – Możesz go zabrać! – odrzekł pan Szelby.

 Elżbieta wzięła dziecko na ręce i wyszła spiesznie z pokoju.

 – Na Jowisza! – zawołał handlarz z zapałem, zwracając się do pana Szelby, – to mi towar! Mógłbyś pan zrobić dobry interes, jeślibyś się zgodził sprzedać tę kobietę w Nowym Orleanie. Mój Boże, ileż to razy widziałem, jak płacili tysiąc talarów i więcej za kobiety, które się do niej ani umywały.

 – Nie chcę się w taki sposób wzbogacać – odpowiedział ozięble pan Szelby i chcąc na inny przedmiot zwrócić rozmowę, odkorkował drugą butelkę wina i zapytał gościa, jak mu smakuje.

 – Doskonałe wino, przedni gatunek! – zawołał handlarz, a zwróciwszy się do pana Szelby i uderzając go znowu poufale po ramieniu, dodał: Za wiele oddałbyś tę kobietę? Cobyś pan chciał za nią? – Ile mam zapłacić?

 – Panie Haley, ja jej nie sprzedam; żona moja za nic w świecie z nią się nie rozstanie.

 – Kobiety zwykle tak mówią, bo nie pojmują handlowych interesów. Ale wytłómacz im pan, ile to brylantów, materyj, zegarków można kupić za cenę jednego murzyna, to zmienią swoje przekonanie, – zaręczam panu.

 – Przestańmy o tem mówić, Haley! Nie sprzedam tej kobiety pod żadnym warunkiem! – wyrzekł Szelby stanowczo.

 – To daj mi pan przynajmniej chłopca! – przerwał handlarz. – Osądź pan sam, że nie wiele żądam.

 – Powiedz mi pan, na Boga, na co ci ten chłopiec?

 – Widzisz pan, mam przyjaciela, który kupuje ładnych chłopców, hoduje ich, a później sprzedaje. Jest to przedmiot zbytkowy, kupują go bogacze i płacą dobrze. Ładny chłopiec, stojący u drzwi, stanowi ozdobę pańskiego domu. Handel taki dosyć korzystny, a ten mały djabełek taki mowny, taki figlarz, że możnaby go zyskownie sprzedać.

 – Nie! nie chciałbym go sprzedawać – przerwał Szelby, zamyśliwszy się głęboko. – Mam także serce i nie umiałbym rozdzielać matki od dziecięcia.

 – Doprawdy?... Tak... zapewne... głos natury... Rozumiem pana doskonale, z kobietami trudno nieraz przyjść do ładu. Ja sam mam pewien rodzaj wstrętu do ich łez i wrzasków... Tak, tak, to rzecz bardzo przykra; ale na wszystko jest sposób... można uniknąć tych scen... tak, tak, drogi panie. Pan naprzykład wyprawiasz ją dokądkolwiek na dzień lub na tydzień, a tymczasem interes się załatwi bez hałasu, – zanim wróci. Żona pańska może jej darować potem kolczyki, albo nową suknię, lub też inną jaką bagatelę – dla złagodzenia boleści.

 – Nie, lękam się, że to się tak nie skończy.

 – Ależ, na Boga, wszystko najlepiej da się zrobić. Wszakże, jak pan sam niezawodnie wie, murzyni to nie zwyczajni ludzie, – potrafią oni znieść wszystko, byle tylko umiejętnie sprawę poprowadzić. Powiadają – mówił dalej Haley, siląc się na dobroduszność i wzbudzenie zaufania, – że ten rodzaj handlu przygłusza uczucia. Ja tego o sobie nie mogę powiedzieć. I pewnie też dlatego nie mogę tak postępować, jak to inni czynią. Widziałem często handlarzy, którzy byli w stanie oderwać matce dziecię od piersi, by je sprzedać; biedna kobieta... wrzeszczy, jak szalona... To zła polityka... psuje towar i może go uczynić zupełnie niezdatnym do handlu. W Nowym Orleanie widziałem, jak takiem postępowaniem zniszczono bardzo piękną kobietę. Człowiek, który ją kupił, nie chciał dopłacić za dziecko, a była to kobieta, jak ogień; przycisnęła dziecię do piersi i dalejże wrzeszczeć jak opętana; powiadam panu, na samo wspomnienie mrowie mnie przechodzi... No i cóż? Odebrali jej dziecko, a ją zamknęli, ale nie wiele na tem zyskali, bo zwarjowała i w tydzień potem umarła. Tysiąc dolarów straty, – i to tylko z powodu niewłaściwego postępowania... Proszę wierzyć mojemu doświadczeniu, trzeba być zawsze ludzkim... Dokończając słów tych handlarz, rozparł się na krześle i skrzyżował ręce na piersi z takiem namaszczeniem, jakby się uważał za drugiego Wilberforsa.

 Pan Szelby obierał tymczasem pomarańcze. Haley nie chciał jednakże popuścić sprawy i mówił dalej z udaną skromnością:

 – Nie wypada wprawdzie siebie samego chwalić, mówię więc tylko dlatego, że to święta prawda. Jak mnie się zdaje, zdobyłem sobie opinję człowieka, który przyprowadza najlepsze partje murzynów. Mówiono mi to nieraz w oczy. Wszyscy u mnie zdrowi, tłuści, aż miło spojrzeć, i cenę bierze się dobrą i „towaru” niszczeje u mnie mało, nie tak, jak to się u innych zdarza. A to wszystko muszę przypisać swej umiejętności w prowadzeniu interesów, a cała moja umiejętność – to postępowanie ludzkie. Tak, mój panie, humanitaryzm, to podstawa naszego handlu.

 – Rzeczywiście? – zapytał pan Szelby, nie wiedząc co odpowiedzieć.

 – Muszę się łaskawemu panu przyznać, iż z pomysłów moich natrząsano się i wiele było sporów w tym względzie; a chociaż metoda moja nie stała się popularną, to jednak trzymam się jej stale i wychodzę na tem dobrze. Humanitaryzm zapewnił mi wielkie korzyści, zaręczam panu, opłacił mi się doskonale.

 I handlarz sam rozśmiał się ze swego konceptu.

 W opowiadaniu tem było tyle niedorzeczności, iż także Szelby nie mógł powstrzymać się od śmiechu. Może i ty się rozśmiejesz, łaskawy czytelniku, bo wiesz z doświadczenia, że humanitaryzm w dzisiejszych czasach ujawnia się w najrozmaitszych formach i że bywają ludzie humanitarni, którzy głoszą niestworzone rzeczy.

 Śmiech pana Szelby dodał handlarzowi otuchy.

 – Dziwne to, doprawdy, że mi się nie udało dotychczas nikogo nawrócić... upór, panie, i basta. Powinienbyś pan znać Toma Lokera, niegdyś mojego spólnika w Naczez, otwarta to głowa – trzeba przyznać, lecz w postępowaniu z murzynami to istny djabeł – ale tylko z zasady, bo trudno znaleźć lepszego człowieka. Ale to już u niego był taki dziwaczny system, bodaj go! Nieraz mówiłem mu: Słuchaj Tomie! co ci za korzyść bić kobiety po głowie lub okładać je kułakami za to, że płaczą z tęsknoty? To śmieszne i do niczego nie prowadzi. I cóż w tem złego, że sobie popłaczą? To leży w ich naturze, a z naturą niema co wojować, – zawsze weźmie górę? Niszczysz tylko towar, kobiety chorują, gryzą się, chudną, a niektóre zmieniają się w prawdziwe potwory, mianowicie dziewczęta żółte... Czy nie możesz obchodzić się z niemi łagodniej, z pewną delikatnością? Wierz mi, Tomie! humanitaryzm, chociaż i w małej dozie, lepiej skutkuje, niż wszelkie gwałty, a bądź przekonany, że bez porównania więcej przyniesie korzyści... Ale cóż, mówiłem jak do ściany; Tom nie mógł odmienić swego trybu postępowania, i tyle zniszczył towaru, żem musiał rozwiązać spółkę, a szkoda!... Tom miał dobrą głowę i poczciwe serce...

 – Myślisz więc pan, że tryb twojego postępowania lepszy niż Toma? – zapytał pan Szelby.

 – Bez wątpienia. Skoro tylko można, zwykle się staram, jak pan widzisz, unikać nieprzyjemności. Chcę sprzedać dziecko naprzykład: oddalam matkę... bo jak z oczu, to i z pamięci, nie prawdaż? A gdy już rzecz skończona i odmienić niepodobna, powoli się przyzwyczai do nowego porządku rzeczy. Wszakże to nie biali ludzie, którzy od dzieciństwa wzrastają z myślą, że nikt nie ma prawa rozdzielać ich z ojcem, matką i całą rodziną. A murzyni, pan sam to wiesz, gdy otrzymają wychowanie jak się należy, nie mają takich urojeń i dlatego spokojniej znoszą podobne wypadki.

 – W takim razie lękam się, że moi murzyni nie są tak wychowani jak się należy – zauważył pan Szelby.

 – Tak i ja sądzę, bo wy w Kentucky psujecie czarnych; wam się zdaje, że postępując z nimi łagodnie, robicie dobrze, – bardzo się mylicie: dobre obejście nie na tem zależy. Murzyn, widzisz pan, stworzony na to, by się błąkał po świecie Bożym; stworzony na to, by kupił go Tom, Dik, lub kto inny. Dlatego właśnie nie trzeba go przyzwyczajać do łagodnego obejścia, niegodzi się obudzać w nim chorobliwej nadziei; bo jak przejdzie w inne ręce, to ów nowy stan będzie mu się wydawał okropniejszym. Jestem przekonany, iż murzyni pańscy byliby kompletnie nieszczęśliwi na plantacji, w której inni piliby, wesoło śpiewali, skakali jak opętani. Pan to wiesz dobrze, panie Szelby, każdemu z nas się wydaje, że ma słuszność, to też i ja sądzę, iż się obchodzę, jak z moimi murzynami się należy.

 – Szczęśliwi, którzy są zadowoleni sami z siebie – zauważył pan Szelby, wzruszywszy ramionami i nie ukrywając przykrego wrażenia, jakie na nim zrobiły teorje pana Haley.

 – A cóż moja propozycja? – zapytał Haley po chwili milczenia, podczas którego obaj w pewnem zakłopotaniu zabawiali się łupaniem orzechów.

 – Pomówię o tem z żoną – odpowiedział Szelby. – Ale radzę panu przed nikim się nie wygadać, po coś tu przyjechał, jeśli chcesz, by się wszystko załatwiło tak spokojnie, jak sobie tego życzysz. Jestem przekonany, że skoroby się moi ludzie dowiedzieli o twoich projektach, nie wziąłbyś ani jednego z nich tak cicho i spokojnie, jak myślisz.

 – Ma się rozumieć... po cóż takie rzeczy rozgłaszać? Ale winienem nadmienić, że chwile moje policzone i mam mało czasu do stracenia; dlatego chciałbym wiedzieć odrazu, czy mogę liczyć na interes, lub też nie? – Dokończając słów tych, wstał Haley od stołu i począł wciągać palto.

 – Przybądź pan dziś wieczorem o godzinie szóstej lub siódmej, a otrzymasz odpowiedź stanowczą – odrzekł Szelby.

 Handlarz skłonił się i wyszedł z pokoju.

 – O mój Boże! czemuż nie mogę zrzucić ze schodów tego łotra wraz z jego bezczelnemi teorjami! – zawołał pan Szelby, gdy się drzwi zamknęły. – Wie on dobrze, że mnie trzyma w swojem ręku; żeby mi kto przedtem powiedział, że będę zmuszony sprzedać mego poczciwego Toma któremu z tych nikczemnych łotrów, pewniebym odpowiedział: trzeba być psem, aby tak postąpić! A jednak stać się musi... A syn Elizy? Żona zrobi mi scenę za tego dzieciaka i za – Toma. O przeklęte długi! Łotr ten zna moje krytyczne położenie i chce je wyzyskać.

 W stanie Kentucky byt niewolników bodaj czy nie najlepszy. Zajęcia przeważnie rolnicze, w swej naturze spokojne i regularne, nie wymagają tych gorączkowych wysileń pracy, na jakie są narażeni murzyni w plantacjach południowych; życie i zajęcie niewolnika w Kentucky więcej niż gdzieindziej zgadza się z wymaganiami zdrowotnemi. Oprócz tego właściciele murzynów, wzbogacający się powoli, nie chwytają się gwałtownych środków, jakie wywołuje chciwość, gdy na jednej szali widzą raptowne powiększenie majątku, a na drugiej łzy i narzekania biednych, bezbronnych istot, które tylko płakać mają prawo.

 Kto zwiedzał tylko plantacje w Kentucky i był świadkiem łagodnego obchodzenia się właścicieli i właścicielek, i posłuszeństwa czarnych, ten może marzyć o poetycznej legendzie, opisującej patrjarchalne obyczaje; ale ponad tem uroczem marzeniem przesunie się i zawiśnie przerażający cień prawa. Dopóki prawo wszystkie te ludzkie istoty z bijącem sercem i z uczuciem będzie uznawało za przedmioty, należące bezwarunkowo do właściciela, tak długo nieszczęśliwy stan interesów, albo śmierć ludzkiego plantatora, pod którego ojcowską opieką znajdowali biedni murzyni zabezpieczenie swego bytu, łagodne obejście i przyjazną radę, może ich oddać w inne ręce, skazać na życie pełne udręczeń, bez nadziei wyzwolenia, pracy bez końca i wytchnienia. Nie możemy pochwalać niewolnictwa, chociażby najrozumniej i najoględniej zorganizowanego.

 Pan Szelby był człowiekiem dobrym; z ludźmi obchodził się łagodnie; pamiętał o wszystkiem, coby mogło przyczynić się do polepszenia ich bytu i zdrowia, – ale nieszczęśliwy przypadek wciągnął go w przedsiębiorstwa niepewne, naraził na straty znaczne, wskutek czego popadł w długi. Obligi jego wpadły w ręce Haleya. Szanowny czytelnik zrozumie obecnie stosunek Haleya do pana Szelby.

 Elżbieta, stojąca pode drzwiami, posłyszawszy kilka urwanych słów, łacno się domyśliła, iż gość proponował jej panu, aby przedał mu jednego z niewolników.

 Wychodząc z pokoju wraz ze swoim Henrysiem, miała wielką ochotę podsłuchać dalszą rozmowę, ale pani ją zawołała, – musiała więc odejść.

 Zdawało jej się jednak, że handlarz chce kupić jej syna... Głos matki nie myli nigdy! Serce jej biło gwałtownie i mimowoli przycisnęła tak silnie syna do swej piersi, iż chłopak z zadziwieniem spojrzał jej w oczy.

 – Elżbieto, co ci jest? – zagadnęła pani Szelby, spostrzegłszy, jak w jednej chwili jej garderobiana przewróciła dzbanek z wodą, krosienka, i zamiast jedwabnej sukni, którą kazała sobie podać, przyniosła jej peniuar.

 Elżbieta zadrżała.

 – Ach pani!... – wymówiła głosem niepewnym; wzniosła oczy ku niebu, zalała się łzami i padła na krzesło.

 – Elżbieto, co ci się stało?

 – Ach pani, dobra moja pani! – zawołała młoda kobieta. – W jadalnym pokoju był handlarz... rozmawiał z naszym panem... słyszałam, jak rozmawiał.

 – No i cóż? Przypuśćmy, że tak było, cóż to ciebie, nierozsądna, może obchodzić?

 – Ach pani! czy pani wierzysz w to, że pan się zgodzi na sprzedaż mojego Henrysia?

 I biedna kobieta z konwulsyjnym płaczem upadła znowu na krzesło.

 – Sprzedać Henrysia?... Skąd ci przyszła do głowy taka niedorzeczna myśl! Przecież wiesz doskonale, że twój pan nie ma stosunków z handlarzami południowych prowincyj i nigdy nie sprzedaje swoich niewolników, skoro się dobrze zachowują. A oprócz tego, któżby chciał kupić twojego Henrysia? Czyż tobie się zdaje, że cały świat patrzy nań twojemi oczami... No, dosyć już tego, otrzyj łzy i zapnij mi suknię. Dobrze! teraz uczesz mi włosy, tak, jak cię nauczono onegdaj, i nigdy nie podsłuchuj pode drzwiami.

 – Nigdy, moja dobra pani!... ale... pani się nigdy na to nie zgodzisz?...

 – Cóż za dziwactwo! Rozumie się, że nie! I pocóż mię pytasz o to? Przecież nie mogę zgodzić się, aby sprzedano drobne dziecię? Ale doprawdy, Elżbieto, tyś zanadto dumna na swego syna... Byle kto zjawi się w naszym domu, już ci się zdaje, że przyszli po twego chłopca.

 Odpowiedź ta uspokoiła Elżbietę zupełnie. Zręcznie, żwawo ubrała swą panią i w końcu sama zaczęła się śmiać ze swojej trwogi.

 Pani Szelby była kobietą inteligentną, szlachetną i wykształconą. Do wspaniałomyślności i szlachetności, wyłącznej cechy większej części kobiet w Kentucky, łączyła zasady surowej moralności i zasady uczuć religijnych, przewodniczących jej we wszystkich chwilach życia. Mąż jej, człowiek nie nazbyt religijny, umiał jednakże szanować jej przekonania, uchylał nawet czoła przed jej zasadami. Zajmowała się wyłącznie polepszeniem bytu niewolników i ich wychowaniu, – była prawdziwą ich opiekunką. Pan Szelby nie zajmował się tem wcale; pozostawił żonie swej zupełną wolność działania. Chociaż nie bardzo wierzył w nagrodę za dobre uczynki, wyobrażał sobie jednak, że cnoty żony i jemu niebo zdobędą; pojęcie takowe czyniło go wolnym od wszelkich obowiązków.

 Po rozmowie z handlarzem, pan Szelby czuł jakiś ciężar na sercu: trzeba było opowiedzieć swe projekta żonie, a tu właśnie bardzo słusznie spodziewał się natrafić na opór.

 Pani Szelby, ufając mężowi i nie wiedząc o złym stanie jego interesów, z całą pewnością przekonywała Elżbietę o bezzasadności jej obaw. Zajęta przygotowaniem do wizyt wieczornych, zapomniała zupełnie o tem, co przed chwilą zaszło.

ROZDZIAŁ II.

Matka.

Elżbieta dostała się do domu pani Szelby, kiedy była dzieckiem. Pani Szelby kochała ją jak córkę.

 Każdego podróżującego w południowych Stanach Ameryki północnej uderza wdzięk ruchów i miękkość głosu matek, – są to ich cechy wyłączne; piękność ich często nieoledwie oślepiająca. Elżbieta, jak ją opisaliśmy, nie jest tworem wyobraźni, ale jest to portret zdjęty z natury, widzieliśmy ją kilka lat temu w Kentucky.

 Wychowując się pod opieką pani Szelby, uniknęła Elżbieta pokus, na jakie narażone są piękne niewolnice. Gdy dorosła, wydano ją za młodego, bardzo utalentowanego i przystojnego mulata, mieszkającego w sąsiedniej plantacji, nazwiskiem Jerzy Harris.

 Młodego mulata wynajął jego właściciel za pewnem wynagrodzeniem do fabryki worków, gdzie, dzięki swej zręczności i pracowitości, został wkrótce pierwszym robotnikiem. Wynalazł on machinę do czyszczenia lnu. Wynalazek ten dowodzi – biorąc wzgląd na wychowanie i stosunki młodego wynalazcy – niemniejszej twórczości ducha, jak machina do czyszczenia bawełny Whitney’a.

 Jerzy był ślicznym chłopcem, z grzecznem obejściem, i niedługo stał się ulubieńcem wszystkich spółpracowników w fabryce. Ale że wobec prawa nie był człowiekiem, lecz rzeczą, własnością, zależny był więc od kaprysu swego pana, tyrana nieokrzesanego i głupiego. Wieść o wynalazku Jerzego doszła uszu jego właściciela, który udał się osobiście do fabryki, aby się o tem, co słyszał, przekonać naocznie. Właściciel fabryki przyjął go serdecznie i winszował mu tak zdolnego niewolnika.

 Jerzy oprowadzał pana swego po całej fabryce, pokazał mu swoją machinę, a podniecony pochwałami, mówił z zapałem i z taką pewnością siebie, a wyglądał tak męsko i pięknie, iż pan jego doznał przygnębiającego uczucia własnej nieudolności – wobec niewolnika...

 Jakiem prawem niewolnik jego błąka się po kraju, wynajduje machiny i rozprawia śmiało z panami, jak gdyby z równymi! Postanowił przeto zabrać go z sobą, zaprządz do roboty w polu, aby mu na zawsze odeszła chęć do wynajdywania machin...

 Właściciel fabryki i wszyscy robotnicy nie mogli ochłonąć ze zdziwienia, gdy gość zażądał płacy za pracę Jerzego i oświadczył, że go zabiera z sobą.

 – Panie Harys – odezwał się właściciel fabryki – zabierasz go zupełnie niespodziewanie.

 – Przecież to moja własność!

 – Podwyższę z chęcią płacę!

 – Oto mi nie chodzi; nie mam bowiem potrzeby wynajmować moich robotników, gdy nie chcę.

 – Ależ panie, on bardzo zdolny, nadaje się szczególnie do mego interesu.

 – Być może; przecież nigdy nie okazał nadzwyczajnych zdolności w wykonywaniu prac, które ja mu poruczałem.

 – Ależ miej pan wzgląd na niego... wynalazł machinę... – dorzucił bardzo nie w porę jeden z robotników.

 – A tak... wynalazł machinę, żeby oszczędzić sobie pracy... wszakże prawda? Wcale się nie dziwię, że się na to zdobył! Tylko murzyn może coś podobnego wynaleźć! Oni sami są machinami... A zatem niech się zabiera do domu.

 Jerzy stał niemy, jakby w niego grom uderzył; znał bowiem wszechwładność pana nad niewolnikami; skrzyżował ręce, zacisnął usta, cały wulkan uczuć gwałtownych zawrzał w jego piersi i pochłaniał całą istotę młodzieńca. Oddech jego był ciężki, oczy pałały gniewem, i możeby popuścił wodze swemu oburzeniu, gdyby w tej chwili nie podszedł ku niemu właściciel fabryki i nie powiedział pół głosem:

 – Jerzy! trzeba ustąpić, – idź z nim; dołożę starań, żebyś mógł do nas powrócić.

 Tyran zauważył szepty, a chociaż słów nie słyszał, domyślił się treści; postanowił przeto tem więcej dać odczuć swoją władzę.

 Jerzy wrócił na plantację, gdzie go zaprzęgnięto do najcięższej pracy. Nikt wprawdzie nie posłyszał z ust jego skargi lub użalenia się; ale błyskające gniewem oczy i zachmurzone oblicze świadczyły o wewnętrznem usposobieniu młodzieńca, – niezbity dowód, że człowiek nie może być rzeczą, sprzętem.

 W chwilach szczęśliwych swego pobytu w fabryce, poznał Jerzy Elżbietę i z nią się ożenił; wtenczas, dzięki zaufaniu właściciela fabryki, mógł wychodzić i wracać, kiedy mu się podobało. Małżeństwo to przyszło do skutku za zgodą pani Szelby, która, jak wszystkie kobiety, lubiła się bawić w kojarzenie małżeństw. Cieszyła się, że znalazł się człowiek odpowiedni, mogący Elżbiecie zapewnić szczęście.

 Wesele odbyło się w domu pani Szelby, która własnoręcznie wpięła kwiat pomarańczowy w cudny warkocz Elżbiety; sama ustroiła ją w piękny ślubny welon. Nie brakło niczego, ani białych rękawiczek, ani wina i ciast, ani gości, którzy unosili się nad pięknością narzeczonej i dobrocią szczodrej pani.

 W przeciągu dwóch lat widywała się Elżbieta często ze swym mężem; szczęście ich zakłóciła tylko strata dwojga niemowląt, do których Elżbieta namiętnie była przywiązaną; boleść jej przy śmierci dziatek była tak wielką, iż pani Szelby była zmuszona zrobić jej lekką wymówkę, że się to nie zgadza z wolą Bożą, i powinna powstrzymać uczucia w granicach, jakie nakazuje rozsądek i religja.

 Po narodzeniu się malutkiego Henrysia, boleść Elizy powoli się złagodziła; wszystkie jej uczucia, tylu nieszczęściami doświadczane, skupiły się nad kołyską jedynaka. Elżbieta była znowu szczęśliwą, aż do chwili, gdy jej mąż dostał się z powrotem pod jarzmo swego niegodziwego pana.

 Właściciel fabryki, czyniąc zadość danej obietnicy, odwiedził pana Harysa we dwa tygodnie po odejściu Jerzego. Poczciwe człeczysko, sądził, że zapamiętałość opuściła już okrutnego pana, że mu się uda go udobruchać i że pozwoli Jerzemu wrócić do fabryki.

 – Pan napróżno się fatygujesz – odpowiedział mu tenże. – Wiem dobrze, co mi czynić wypada i nikogo o radę nie proszę.

 – Ani śmiem radzić. Sądziłem jednakże, że nic pan nie stracisz, gdy pozwolisz swemu niewolnikowi wrócić do fabryki, na warunkach, które mam zaszczyt panu przedstawić...

 – Rozumiem bardzo dobrze, o co chodzi. Widziałem, jak ze sobą szeptaliście, kiedym go zabierał; ale nic pan nie wskórasz. Dzięki Bogu, żyjemy w kraju wolnym, pod opieką prawa; ten człowiek jest moją własnością, mam przeto prawo robić z nim, co mi się podoba! Oto moje ostatnie słowo!

 Tak się rozwiała ostatnia nadzieja Jerzego. Widział przed sobą życie pełne udręczeń i cierpień, pełne obelg, na wynajdywaniu których nie zabrakło despocie pomysłu.

 Jakiś kochający ludzkość prawnik powiedział:

 – Najgorszy użytek z człowieka jest – powiesić go.

 Mylił się, jest jeszcze inny... gorszy!

ROZDZIAŁ III.

Mąż i ojciec.

Pani Szelby pojechała z wizytami, a Elżbieta, stojąc na galerji, patrzała długo jeszcze za oddalającym się powozem. Puściwszy wodze swej wyobraźni, bujała rozkosznie w marzeniach, gdy z nienacka poczuła czyjąś rękę na swem ramieniu. Obejrzała się, a na jej ślicznej twarzy zajaśniała radość.

 – Toś ty, Jerzy, takeś mnie przestraszył! Jakże to dobrze, żeś przyszedł! Pani wyjechała na cały wieczór, chodź do mego pokoju, nikt nam nie będzie przeszkadzał.

 Mówiąc to pociągnęła za sobą Jerzego do swego pokoju, wychodzącego na galerję, a znajdującego się obok pokoju pani Szelby. Tu siadywała zwykle Elżbieta z robótką w ręce, by być gotową na każde zawołanie swej pani.

 – O jakem szczęśliwa! Czemuś taki pochmurny? Uśmiechnij się, mój drogi! Patrz na Henrysia, jak nam pięknie rośnie.

 Ale chłopczyk trzymał się sukni matki i tylko ukradkiem spoglądał na ojca.

 – Patrz, jaki śliczny, nieprawdaż? – Mówiąc to, pogłaskała chłopczyka po pięknych kędziorach i pocałowała w twarzyczkę.

 – Wolałbym, żeby się był nie rodził! – przerwał Jerzy z goryczą – i lepiej byłoby, gdybym się sam nie był rodził.

 Z przestrachem spojrzała Elżbieta na męża, i jakby go pojęła, bo pochyliła głowę na jego piersiach i zalała się łzami.

 – Źle robię, doprawdy, że cię martwię, moja biedna Elżbieto! – wyrzekł mąż tkliwie – bardzo źle... O pocóżeś mnie poznała, biedna kobieto! Byłabyś może szczęśliwszą...

 – Jerzy, Jerzy! czy to się godzi tak mówić? Musiało cię spotkać coś przykrego? A jednak niedawno jeszcze byliśmy tak szczęśliwi.

 – Tak, moja droga, byliśmy szczęśliwi! – przerwał Jerzy, posadził syna na kolanach, pogładził go po głowie i długo się wpatrywał w jego śliczne oczęta.

 – Tak, Elżbieto moja, to twój portret, do ciebie zupełnie podobny! jesteś piękną i dobrą, jakiej drugiej niema na świecie; a jednak byłoby lepiej, gdybym ciebie nigdy nie był poznał, a ty mnie.

 – Ależ mężulku, cóż ci się stało?

 – Tak, Elżbieto, widzę wszędzie tylko nędzę. Życie me gorzkie jak piołun... Takie życie, to powolne konanie. Ja, biedny niewolnik, którego los rzucił na łaskę i niełaskę ludzką, miałem sumienie pociągnąć ciebie, anielska istoto, za sobą... O! byłem bardzo niepoczciwy! Pocóż mam pracować, uczyć się? Poco budzić myśl z uśpienia? Poco wreszcie żyć na świecie? Ach! wolałbym nieżyć!

 – Jerzy, mój drogi, przestań, błagam cię! Wiem, że byłeś zmartwiony, gdy cię wzięto z fabryki; wiem, że masz pana okrutnego, ale wysłuchaj mnie, zdobądź się na cierpliwość, jeszcze chwilę – a może...

 – Cierpliwość! – zawołał, przerywając jej. – Czy jeszcze mało byłem cierpliwy? Czym powiedział choć jedno słowo, gdy mnie odebrał z fabryki, gdzie mnie wszyscy kochali? Oddawałem mu całą mą płacę, nic sobie nie zostawiając; wszyscy mówili, że pracowałem szczerze.

 – To okrutnie, ale cóż począć? Trzeba znosić, bo to twój pan! – pocieszała Elżbieta.

 – Mój pan! A kto go zrobił moim panem? Oto, czego nie umiem sobie wytłómaczyć! Jakież ma prawo do mojej osoby? Ja człowiek i on człowiek! A przecież ja lepszy od niego! Pracuję, gdy on tylko używa; czytam i piszę lepiej od niego; do czego się wezmę, potrafię zrobić, i tego wszystkiego nauczyłem się sam, nie jestem mu za nic obowiązany. Uczyłem się sam bez względu na to, że mi zawsze starał się przeszkadzać. A teraz, powiedz mi, jakie ma on prawo mnie, człowieka, przerabiać na fornalskiego konia? odrywać od pracy, do której jestem zdolny, i zaprzągać do roboty bydlęcej?... Wiem, czego się mu zachciało! – Chce mnie poniżyć! Oto dlaczego zaprzęga mnie do tak ciężkiej roboty?

 – O Jerzy, mój Jerzy! przestraszasz mnie! Nigdym cię nie słyszała tak mówiącego. Lękam się o ciebie, żebyś gorszego na siebie nie ściągnął losu... Ja to wszystko rozumiem, również z tobą cierpię; ale bądź ostrożny, mój drogi, bądź rozważny, błagam i zaklinam cię na moją miłość dla ciebie, na naszego Henrysia!

 – Byłem ostrożny i nazbyt długo cierpliwy; ale położenie moje jest co godzinę gorszem; ani ciało, ani dusza dłużej wytrzymać nie może... o nie, to daremne! Byle okoliczność, stara się mnie dręczyć, upokarzać i lżyć. Sądziłem, że przez wzgląd na moją pracę przestanie mnie prześladować, że będę miał choć w dzień świąteczny chwilkę dla siebie, że się będę mógł czego nauczyć... Ale nie! im więcej pracuję, tem więcej wali na mnie roboty i powiada, że chociaż milczę, widzi siedzącego we mnie djabła, którego musi wypędzić... Ma słuszność, niedługo ten djabeł wyjdzie ze mnie, ale z jego wyjścia nie wiem, czy się pan ucieszy...

 – Boże mój, cóż poczniemy? – zawołała Elżbieta z rozpaczą.

 – Niedawniej jak wczoraj – opowiadał Jerzy – składałem kamienie na wózek; synek jego, stojąc przed koniem, trzaskał z bicza i straszył biedne zwierzę. Poprosiłem go jak najgrzeczniej, ażeby przestał trzaskać. Lecz to dodało mu tylko otuchy, trzaskał mocniej i częściej; jam go znowu poprosił, a on zwróciwszy się do mnie, zaczął mnie chłostać; a gdym go powstrzymał za rękę – dalejże wrzeszczeć, kopać mnie nogami, a później pobiegł do ojca i oskarżył, żem go wybił. Stary przyleciał jak wściekły, wołając: „Ja cię, łotrze, nauczę, kto tu twoim panem!” Przywiązali mnie potem do drzewa, narżnęli rózg i pozwolili paniczowi bić mnie, póki się nie zmęczy... Długo się pańskie dziecko tak mną bawiło... ale mu to popamiętam!...

 Gdy to mówił, twarz jego pokryła się chmurą, a oczy błyszczały takim złowieszczym ogniem, że Elżbieta zadrżała z przestrachu.

 – Kto go zrobił moim panem, niech mi powiedzą!

 – Myślałam zawsze, że powinnam ulegać swojemu panu i pani, bom chrześcijanka.

 – Co do ciebie, może masz słuszność. Oni cię wychowali, jak własne dziecię, karmili cię, odziewali, obchodzili się z tobą łagodnie, uczyli cię... to wszystko daje im pewne prawo do ciebie. Ale ja, to rzecz inna! Szturchańce i rózgi, łajania i przekleństwa... to panu swemu zawdzięczam. Stokroć mu zapłaciłem koszta mojego utrzymania: a dłużej już wytrzymać nie mogę... nie, nie chcę! – zawołał Jerzy, marszcząc brwi i ściskając pięści.

 Elżbieta stała drżąca, nie mogąc wymówić ani słowa. Nie widziała biedna męża nigdy jeszcze w takim stanie. Wzbudzone namiętności wywierały na słabą kobietę wpływ podobny do huraganu, co w przelocie chyli do ziemi wiotką trzcinę.

 – Pamiętasz – mówił dalej – małego Karlo, któregoś mi darowała, on był moją pociechą, jedyną rozrywką. W nocy i we dnie ciągle był przy mnie i patrzał mi w oczy z takim wyrazem czułości, jakby rozumiał, ile cierpię. I to mi zabrali. Wczoraj karmiłem go u drzwi kuchni okruchami, którem pozbierał ze ziemi. Pan to zobaczył, i dowodząc, że karmię psa chlebem kradzionym, kazał mu przywiązać kamień do szyi i rzucić biednego Karlo do stawu.

 – Ach. Jerzy, i tyżeś to zrobił?

 – Ja... nie! ale on... on sam to zrobił... pan i godny jego syn, i ciskali z brzegu kamieniami na tonącego Karlo. Biedna psina, patrzał na mnie tak smutnie, jakby mi wyrzucał, dlaczego go nie ratuję. A mnie jeszcze obito, że nie chciałem go sam utopić. Biciem u mnie nic nie wskórasz; przekonasz się, tyranie, że mnie rózgi zmiękczyć nie potrafią... Przyjdzie i na cię kolej... prędzej niż się obejrzyć zdołasz, a wtenczas się policzymy.

 – Co chcesz począć? Pokładaj w Bogu nadzieję; żyj, jak wiara nakazuje, a Bóg wybawi cię z niedoli.

 – Nie, Elżbieto, nie mam chrześcijańskiej pokory, serce moje przepełnione goryczą, nie mogę pokładać w Bogu nadziei... dlaczego Bóg pozwala na podobne rzeczy?

 – Miejmy wiarę, Jerzy! Pani mówiła mi, że wszystko, co z woli Bożej się dzieje, nawet smutki i niedole, są dla naszego dobra.

 – Zapewne, łatwo to mówić, siedząc na miękkiej sofie, albo jadąc w wygodnej karecie; ale na mojem miejscu każdyby co innego powiedział, jestem tego pewny. Chcę się zgadzać z wolą Bożą, ale krew mi wre, zgroza i gniew rozrywają piersi... nie, to próżna, nie mogę pogodzić się ze swą dolą. I tybyś była nielepszą. Ale poczekaj, jeszczem nie wszystko ci powiedział, a i w twoich żyłach krew zawrze pewnie.

 – Posłuchaj. Pan powiedział niedawno, że źle zrobił, pozwalając mi ożenić się z dziewczyną, która do niego nie należy. Powiadał, że nie może cierpieć pana Szelby i całego jego domu, dlatego, że są hardzi i zadzierają nosa. Mówił, że ty mnie nauczyłaś być dumnym, że nie pozwoli mi więcej tu uczęszczać, że powinienem ożenić się z drugą i żyć z nią na jego gruncie. Z początku były to tylko postrachy; ale wczoraj powiedział stanowczo, że rozkazuje mi poślubić Franię i żyć z nią w jednej chacie; a jeśli się nie zgodzę, grozi, że mnie sprzeda handlarzom południowym.

 – Ależ my jesteśmy złączeni ślubem kościelnym, tak samo jak biali! – odrzekła z prostotą Elżbieta.

 – Alboż nie wiesz, że niewolnik nie może się żenić? Prawa, zabezpieczającego trwałość naszego związku, niema w tym kraju, – będziesz musiała przestać być moją żoną, jeśli tak rozkaże. Oto dlaczego tak mi smutno, że ciebie poznałem!... Lepiejby nam było, gdybyśmy siebie nie znali; lepiejby było, gdyby ten chłopiec nie przyszedł na świat. Z nim może się to stanie, co z nami.

 – O! nasz pan taki dobry!

 – Tak, lecz kto wie... może umrzeć, a dziecię kupi ktoś inny. Bóg wie kto! Tyle tylko radości, że to chłopię jest piękne, rozumne i miłe. Powiadam ci, Elżbieto, że każdy dobry przymiot, jaki się znajdzie w twoim chłopcu, będzie dla ciebie powodem nowego nieszczęścia. Będą go cenić drogo, bardzo drogo, – i nie będziesz miała z niego pociechy, zostanie sprzedany.

 Słowa te zasmuciły bardzo Elżbietę. W jej myśli stanęła postać handlarza; zbladła z przerażenia, nie miała siły odetchnąć, jak gdyby po otrzymaniu śmiertelnego ciosu. Spojrzała ze strachem na galerję, dokąd wyszedł chłopczyna podczas rozmowy rodziców; tam dziecię hasało żwawo po wszystkich kątach, jeżdżąc na kiju pana Szelby. Chciała z razu mężowi opowiedzieć swoją obawę, lecz się wstrzymała i nic nie rzekła.

 – Nie! – pomyślała – nieszczęśliwy, i bez tego ma dużo do znoszenia! Nie, nic mu nie powiem. A zresztą ufam mojej pani, bo zawsze prawdę mówiła.

 – No, moja droga Elżbieto! – odezwał się mąż z boleścią. – Cierpliwości! wytrwaj, bywaj zdrowa, muszę już odejść!

 – Więc już odchodzisz... dokąd?

 – Do Kanady! – rzekł tłumiąc wzruszenie. – A gdy tam zostanę, wykupię cię stąd... To ostatnia moja nadzieja. Ty masz dobrego pana, który zapewne zgodzi się odprzedać mi ciebie. Wykupię cię... ciebie i nasze dziecko... Mam nadzieję w Bogu, że mi się uda tego dokazać.

 – Ach, drżę cała!... A jeśli cię pochwycą?

 – Nie, Elżbieto, nie pochwycą... chyba trupa... Albo zostanę wolny, albo żyć przestanę.

 – Czyż sam targnąłbyś się na własne życie?

 – To nie, zabiją mię bez mojej pomocy... Ale żywcem nie sprzedadzą mnie do Stanów południowych.

 – Jerzy mój, Jerzy! Strzeż się mój drogi! Nie czyń nic złego... nie podnoś ręki na siebie, ani też na nikogo! Wielka pokusa miota tobą... bardzo wielka, ale walcz z nią. Potrzeba, żebyś uciekł, ale bądź ostrożny! Módl się do Boga, niech cię wspomaga!

 – Dobrze, dobrze, Elżbieto, będę ci posłusznym. Ale teraz odkryję ci moje zamiary. Pan mój umyślił mnie posłać z listem do pana Limzi, który mieszka stąd może o milę. Mnie się zdaje, że się domyślał, iż tu zajdę i będę się na niego skarżył przed tobą. Zapewne już się raduje, że to, co powiedziałem, zasmuci wyrodnych Szelby, jak ich zwykle tytułuje... Ja zaś, powrócę do domu najzupełniej spokojny, jak gdybym nie miał żadnej nadziei... rozumiesz? Niektóre przygotowania są już urządzone: są ludzie, którzy mi pomogą; za tydzień – mniej lub więcej, policzonym zostanę do tych, „którzy zginęli bez wieści...” Módl się za mną, Elżbieto! może Stwórca miłosierny wysłucha twojej prośby.

 – O Jerzy mój! módl się sam do Niego, módl się i pokładaj w Nim nadzieję, a wtenczas nic złego nie uczynisz!

 – Bądź zdrowa! – zawołał Jerzy i ująwszy ręce Elżbiety, nieruchomie spoglądał jej w oczy.

 Kilka minut stali tak w milczeniu. Ostatnie słowa, ostatnie westchnienia, łzy gorzkie, gorące... Było to pożegnanie ludzi, których nadzieja powtórnego się spotkania nie była mocniejsza od nitki pajęczej... Mąż i żona rozstali się...

ROZDZIAŁ IV.

Wieczór w chacie wuja Toma.

Niedaleko od dworu stała chatka wuja Toma, z rozmaitej wielkości bierwion sklecona; przed chatką był ogródek, starannie utrzymywany, w którym dojrzewały poziomki, maliny i inne owoce, jakoteż warzywa.

 Cały front chatki zakrywały gęste sploty ponsowej begonji i krajowej róży, bardzo bogatej w kwiecie, niedozwalającem dostrzec nieogładzonych i koszlawych ścian chaty. Każdego lata obsadzała ciotka Klotylda ulubionemi, przeważnie jaskrawemi, latowemi kwiatami ową część ogródka.

 Ale wejdźmy do chatki. We dworze już po wieczerzy, i ciotka Klotylda, jako naczelna kucharka, mogła ze spokojnem sumieniem, zostawiwszy naczynia do umycia i uprzątania kuchni kuchcikom, udać się do swej chatki i zająć się przygotowaniem posiłku dla swego „starego”, jak zwykła nazywać męża. W tej chwili widzimy ją przy piecu, pilnującą rozmaitych potraw i z pewnem wewnętrznem zadowoleniem podnoszącą z kociołka pokrywkę, z którego wylatuje draźniący podniebienie zapach – to jakiś nadzwyczajny przysmak...

 Twarz jego okrągła, pełna, czarna, błyszcząca, jakby ją lakierem pociągnął, jaśnieje wewnętrznem zadowoleniem. I nic dziwnego, bo ciotka Klotylda to najlepsza kucharka na całą okolicę, nie ma ona w tym względzie sobie równej, wie o tem dobrze i słusznie może być dumną.

 Ciotka Klotylda, to kucharka zawołana; ptactwo domowe czytało w jej spojrzeniu swą dolę nieszczęśliwą i gdy spostrzegało ją zbliżającą się krokiem poważnym, kury, gęsi, kaczki, wszystko to drżało z przestrachu; nawet odważny indyk smutnie spuszczał głowę i pogrążał się w głęboką zadumę, – widocznie gotował się na śmierć. Zajętą była nieustannie ważnym swym obowiązkiem; na polu sztuki kulinarnej robiła z każdym dniem postępy, z których, rozumie się, nie zdradzała się przed żadną kobietą, bo natem zależała jej sława. Ciotka Klotylda była jedyną w swoim rodzaju, chociaż niewolną od pewnej próżności; nieraz aż kładła się od śmiechu, opowiadając o nieszczęśliwych próbach swoich rywalek w przyrządzaniu potraw, mianowicie pirogów, pieczenia ciast i zapiekanek.

 Większe zjazdy gości, na które trzeba było wystawiać wytworne obiady i kolacje, podniecały zwykle siły moralne ciotki Klotyldy: z pewną więc wewnętrzną rozkoszą patrzała na walizy, kufry, pudła itp., zawalające kurytarz – zwiastowały one bowiem cały szereg kulinarnych zabiegów, któremi się miała popisać.

 W obecnej chwili, jak to już powiedzieliśmy, stała przed piecem i uważnie pilnowała przysmaków – nie przeszkadzajmy jej przeto, a obejrzyjmy sobie wnętrze chatki.

 W jednym kącie stało łóżko, starannie białą kapą przykryte; przed łóżkiem był dywan, miejsce to było widocznie pierwsze, niejako honorowe w izbie. Ciotka Klotylda, jako kobieta, mająca niejakie stosunki, chociaż pośrednie z wyższem towarzystwem, musiała mieć jakiś kącik lepszy – do przyjęć... nazywała go „pokojem bawialnym” i strzegła go przed rozswawolonemi dzieciakami.

 W przeciwległym kącie było drugie łóżko, mniej starannie osłonięte, przeznaczone prawdopodobnie do codziennego użycia. Ścianę ponad kominem zdobiły jaskrawe obrazki Świętych Pańskich i portret Waszyngtona... Biedny wybawca Ameryki! zadziwiłby się, gdyby zobaczył, jak go sztuka narodowa przybrała.

 W tym właśnie kącie izdebki, dwaj jak węgiel czarni chłopacy, o kędzierzawych włosach, błyszczących policzkach, uczyli malutką swą siostrzyczkę chodzić; powtarzające się co chwilę wybuchy śmiechu, nie świadczyły bynajmniej o zbytnich postępkach maleństwa, które co parę kroków upadało.

 Przed kominem stał nakryty stół, widocznie do wieczerzy; za stołem siedział wuj Tom, najlepszy robotnik pana Szelby; a ponieważ tenże ma być bohaterem naszego opowiadania, winniśmy poświęcić osobie jego słów kilka. Był to mężczyzna barczysty, wysokiej postawy; twarz jego o rysach właściwych Afrykańczykom, o błyszczącej czarnej cerze, wyrażała niezwykłą dobroć serca, łagodność, rozum prosty a poczciwy. W całej postaci przebijała się godność i pewien rodzaj pokornej, łatwowiernej dobroduszności. W tej chwili przerysowywał na marmurowej tabliczce z komiczną powagą jakieś litery, – uczył go pisać Jerzy, trzynastoletni chłopczyk o bystrem spojrzeniu, dumny ze swego stanowiska nauczyciela.

 – Ależ nie w tę stronę, wuju Tomie, – zawołał chłopczyk, spostrzegłszy, że uczeń jego zawrócił ogonek od g w niewłaściwą stronę, – patrz, napisałeś q zamiast g.

 – O dla Boga, czyż doprawdy? – przerwał wuj Tom, popatrzył z uszanowaniem na swego młodego nauczyciela, który chcąc go przekonać, że źle napisał, kreślił swobodnie mnóstwo g i q. – Wuj Tom ujął znowu rysik, którego w swych spracowanych palcach nie mógł utrzymać.

 – Jak to tym białym wszystkie sztuki łatwo przychodzą! – zawołała ciotka Klotylda, smarując patelnię kawałkiem słoniny i spoglądając z pewnym rodzajem dumy na Jerzego. – A w domu to pisze, aż miło popatrzeć; a czyta... co to i mówić... A jest taki dobry, że wieczorem jeszcze do nas przybieży i uczy mego „starego”.

 – Ależ ciotko Klotyldo, jestem bardzo głodny! – przerwał Jerzy. – Zobaczno do tygielka, czy omlet jeszcze nie gotów.

 – Prawie gotów, paniczu – odrzekła ciotka Klotylda, podnosząc pokrywkę z tygielka – a skórka jak się rumieni!... smacznym będzie... jeszcze tylko chwilkę. Cierpliwości, paniczu kochany. Onegdaj chciała pani, żeby Zuzka spróbowała upiec kilka pierożków, ale gdzie jej tam... powiadam paniczowi, że to się serce kraje, gdy się patrzy, jak się dobro pańskie marnuje; i cóż to było za pieczywo, pożal się Boże! krzywe, koszlawe, właśnie nieprzymierzając, jak mój papuć... nie, to próżno, gdzieby tam ona potrafiła, to nie tak łatwo.

 Po tem lekceważącem Zuzkę przemówieniu, zrzuciła pokrywkę z tygla i odkryła mistrzowsko upieczona leguminę w formie babki, której żaden nie powstydziłby się cukiernik; miała być ona zapewne owym nadzwyczajnym przysmakiem, więc na dobre zaczęła się kobiecina krzątać około przysposobienia wieczerzy.

 – Wynoście się urwisy, a i ty ruszaj, Paulinko! Mateczka nie zapomni o swej córeczce, da ci coś smacznego, moja pieszczotko. Dalej paniczu, na bok książki, i proszę siadać z moim starym. Zaraz będzie smażona kiełbasa i placek kukurydzowy.

 – Miałem iść na wieczerzę do domu, ale zostanę, bo masz niezłe przysmaki.

 – Już to pewno, że wiesz co dobre, mój kochanku, – odrzekła ciotka Klotylda, kładąc na talerz gorące bliny, – bo i dla kogóżby stara Klotylda miała chować przysmaki, jeżeli nie dla swego pieszczocha.

 Mówiła to z niezwykłem zadowoleniem, popatrzała na Jerzego i odwróciła się ku ognisku.

 – A teraz proszę leguminy, ciotko Klotyldo – odezwał się malec i wziął wielki nóż, jak gdyby zabierał się do krajania.

 – Na Boga, paniczu! – zawołała ciotka Klotylda, wstrzymując rączkę Jerzego, – któż to widział krajać leguminę takim wielkim nożem! Wszystko się zapadnie – cała moja praca. Tutaj masz cienki, ostry nożyk, jakby umyślnie do tego zrobiony; gdy nim kraję – płatki się oddzielają lekkie, jak piórka. – Jedz paniczu, niema nad to nic lepszego.

 – Tom Linkoln powiada, – odezwał się Jerzy, przez napakowane ciastem usta – że jego Janina lepsza kucharka od ciebie.

 – Patrzcie, jaki mi zuch Linkoln! – zawołała Klotylda lekceważąco – Linkolny wielkie mi osoby... ważne figury! to ludzie poważani w najzwyklejszem tego słowa pojęciu, ale brak im pańskości. Czy można porównać Linkolna z panem Szelby? Miły Boże! A panna Linkoln! Czy potrafi tak wejść do salonu, jak moja pani – z taką elegancją, lekko a poważnie? Gdzie im się tam mierzyć z moim państwem?

 Ciotka Klotylda, dokończywszy słów tych, potrząsła dumnie głową, jak ktoś, co zna świat dobrze.

 – Ale sama przecie chwaliłaś Janinę, że to dobra kucharka.

 – Niezawodnie – odpowiedziała Klotylda – i teraz powtarzam, iż Janina dobra kucharka... zna się na kuchni prostej: umie upiec bardzo dobry chleb, nagotować ziemniaków; jej kołacze z kukurydzy nie są wprawdzie szczególne, ale jeść je można. O lepszej kuchni nie ma wyobrażenia, robi wprawdzie pasztety, ale cóż to za pasztety? jak wyglądają? A czy potrafi zrobić ciasto, coby się rozpływało w ustach, lekkie jak puszek! Kiedy panna Marja wychodziła za mąż, widziałam sama, jakie ciasto upiekła... Janina jest moją przyjaciółką, – i dlatego nic jej wtedy nie powiedziałam... ale mówiąc prawdę, nie zdołałabym przez cały tydzień oka zmrużyć, gdyby mi coś podobnego się zdarzyło.

 – A jednak Janina chwaliła swoje ciasto, że wyborne.

 – Prawda, prawda; pokazywała mi je także i w swej naiwności pragnęła pochwał – i to właśnie dowodzi, że się nie zna na tem... Cały ten dom nie ma wielkiego znaczenia. Oj, paniczu, nie wiesz, jak jesteś szczęśliwy, jakich dobrych masz rodziców!

 Tu ciotka Klotylda westchnęła i z uczuciem wdzięczności podniosła wzrok ku niebu.

 – Bądź przekonaną, ciotko Klotyldo, że uznaję najzupełniej zalety naszych pasztetów i pudingów. Zapytaj Toma Linkolna, jak go ugniewam, gdy mu o nich opowiadam.

 Klotylda brała się za boki od śmiechu, upadła na krzesło i śmiała się tak szczerze, że aż łzy puściły się strumieniem po jej czarnych, błyszczących policzkach. A dając malcowi małego klapsa, mówiła głosem urywanym: zabijesz mnie panicz swoim dowcipem. – I znowu wybuchnęła głośnym śmiechem, tak że chłopczykowi naprawdę zdawało się, że jest najdowcipniejszym z ludzi i że rzeczywiście za wiele powiedział.

 – To panicz tak wprost Tomkowi powiedziałeś? Ale czy powiedziałeś? – pytała ciotka Klotylda, ucierając łzy. – Mój Boże, to mi zuch! Żartuje sobie z Tomka! O dla Boga, paniczu, przestań żartować, bo się na śmierć zaśmieję!

 – Powiedziałem mu: posłuchaj Tomek, powinieneś posmakować pasztetów ciotki Klotyldy – to ci pasztety...

 – A szkoda, że ich nie kosztował! – dorzuciła Klotylda, której poczciwe serce przedstawiało sobie natychmiast smutne położenie Tomka Linkolna. – Powinieneś, paniczu, zaprosić go kiedy na obiad, będzie to bardzo pięknie z panicza strony. Nie trzeba się bowiem wynosić nad innych, tego nie usprawiedliwia ani wyższość umysłowa, ani urodzenie, ani majątek.

 – Dobrze, w przyszłym tygodniu zaproszę Tomka, a ty, ciotko Klotyldo, nie żałuj trudu; toż to będzie się dziwował... Nakarmimy go, by pamiętał ze dwa tygodnie o naszym obiedzie.

 – Koniecznie, koniecznie – przerwała Klotylda zachwycona. – Zobaczysz paniczu, jak go nakarmim! O dla Boga, jak to się przypomni niektóre obiady... pamiętasz paniczu, ten pasztet z kurcząt na obiedzie, któryśmy dawali dla jenerała Noksa? O, wtenczas to o małośmy się nie pokłóciły z panią o skórkę pasztetu. Bo też ja nie rozumiem, co tym paniom przychodzi niekiedy do głowy: czasami właśnie wtedy, gdy lękasz się i drżysz, żeby się udało, wsuną swoje trzy grosze. Pani się chciało, żebym robiła jedno tak, drugie inaczej – aż mi cierpliwości zabrakło... „Pani, mówię jej, chciej tytko spojrzeć na swoje białe rączki a na moje czarne łapy; to już widać Bóg tak chciał, żebym ja się krzątała koło kuchni, a pani siedziała sobie w pokoju”. O mało się wtenczas nie rozgniewałam.

 – A co mama na to powiedziała? – spytał Jerzy.

 – Co powiedziała? Popatrzała na mnie swemi pięknemi oczami i odpowiedziała: „Zgoda, ciotko Klotyldo; widzę, że masz rację” – i poszła sobie do pokojów. Już to, co prawda to prawda, pani mogła mnie palnąć czem się nawinie za moją niegodziwość, ale trudno, nic nie umiem zrobić, gdy mi jaka pani patrzy na palce.

 – O pamiętam ów obiad, udał ci się doskonale, wszyscy chwalili.

 – Oj co prawda, to prawda! Stojąc za drzwiami, na własne oczy widziałam, jak jenerał trzy razy podsuwając swój talerz ku pani, prosząc o pierogi z jagodami, mówił: „Pani Szelby, masz pani nieocenioną kucharkę”. – O mój Boże, mój Boże! o mało mi z radości serce nie pękło! Jenerał zna się na dobrej kuchni!... to bardzo porządny człowiek! Pochodzi z najstarożytniejszej familji w starej Wirginji, to też, jak i mój pan, zna się na tem, co smaczne, – to zacny człowiek... ten jenerał. Widzisz paniczu, w każdej potrawie jest coś osobliwego, ale nie każdy umie to dostrzec, a jenerał od razu zrozumiał o co chodzi... już to poznałam ze słów jego. Tak, tak, zna się na osobliwościach kuchni.

 Jerzy najadł się do syta, jak to się zdarza dzieciom, którym jedzenie smakuje; nieco znużony, zaczął się przypatrywać dziatwie, która z odległego kąta wzajemnie go obserwowała, jak jadł...

 – Chodźcie Pietrek, Mundziu, chcecie także co zjeść? – zawołał, urywając spore kawałki ciasta i rzucając je dzieciom. – Ciotka Klotylda upiecze im także cośkolwiek.

 Jerzy i Tom przeszli od stołu do komina, a Klotylda przygotowała spory zapas ciast, wzięła na kolana małą Paulinkę i obdzieliła dwóch urwisów, którzy największą znajdowali przyjemność posilać się pod stołem, przewracając się, swawoląc i ciągnąc za nóżki swą małą siostrzyczkę.

 – Ciszej! a przestaniecie wy tam! – wołała matka, szturchając pod stołem nogą na chybił trafił. – Widzicie, że są goście, bądźcie cicho, urwisy! No, niechno panicz wyjdzie, sprawię wam niespodziankę.

 Jaka to miała być niespodzianka, nie trudno zgadnąć; to tylko pewna, że obietnica nie wywarła na rozswawoloną dziatwę najmniejszego wpływu.

 – Rozwioźli chłopcy! – rzekł wuj Tom – nie dadzą ani chwili spokoju.

 Chłopcy tymczasem wyszli z pod stołu, z zatłuszczonemi twarzami i rękoma i dalejże naprzemian całować i ściskać siostrzyczkę.

 – A dajcie jej pokój! – wołała matka, odpychając ich kędzierzawe główki. – Ruszajcie mi zaraz do strumienia, umyjcie się czysto i pięknie; – i potwierdziła ten rozkaz kilku szturchańcami, które nie musiały być nazbyt straszne, bo dziatwa wyleciała za drzwi, śmiejąc się i jeszcze bardziej swawoląc.

 – No, powiedzcież mi przez litość, czy widział kto takich urwisów. – Wziąwszy czysty ręcznik, umoczyła go w letniej wodzie, obmyła twarz i ręce Paulince, posadziła ją na kolana Tomowi i zaczęła sprzątać ze stołu. Dzieciak tymczasem szarpał ojca za nos, drapał go po twarzy i zapuszczał swoje drobne paluszki w jego kędzierzawą czuprynę. Ostatni rodzaj zajęcia widocznie najbardziej podobał się małej Paulince.

 – Nie, śliczna to dziewuszka! – zawołał Tom, podnosząc dzieweczkę w górę jakby się chciał nią nacieszyć; później, usadowiwszy dziecinę na ramieniu, dalejże w pląsy po pokoju, a Jerzy skacząc przed nią, wywijał chustką i bawił się razem. Mundziu i Pietrek, gdy wrócili do izby, przyłączyli się także do kompanji i to z takim hałasem, że ciotka Klotylda musiała protestować, – że jej pęknie głowa. Ale to na nie wiele się przydało; codziennie bowiem te same hałasy i te same protesty się powtarzały, aż Tom znużony nie skończył a z nim i pomęczona dziatwa.

 – Na dziś, sądzę, będzie dosyć – rzekła matka, wyjmując z kufra składane łóżko i rozłożyła je. – Dalej Mundziu, Pietrek, spać! Zbliża się godzina modlitwy.

 – Nie pójdziemy spać matuniu, będziemy się także modlić, to tak ładnie.

 – Pozwól im ciotko Klotyldo i złóż łóżko, niech sobie posiedzą – prosił Jerzy.

 Klotylda była widocznie z tego zadowoloną, bo łóżko bez szemrania znów złożyła.

 – No niechże sobie posiedzą, może pójdzie im to na pożytek.

 I wszyscy wzięli się do sprzątania.

 – Skąd dostać krzeseł? – zapytała ciotka Klotylda. – Doprawdy nie wiem, jak temu zaradzić? Ależ te zebrania co tydzień bywają w chacie Toma i zawsze obchodziliśmy się tem co jest, może i teraz damy sobie jakoś radę. Usiądą, jak się da, miejsca jest dosyć.

 – W przeszłym tygodniu złamał dziadek Piotr dwie nóżki u tego krzesła – przerwał Mundziu.

 – Jeszcze mi będziesz zmyślać! Pewnieś to ty zrobił, urwisie! – zawołała ciotka Klotylda.

 – To nic, matusiu, będzie stać, jak je przystawię do ściany.

 – Tylko bacz – zauważył Pietrek – żeby nie usiadł na nim dziadek Piotr; bo zwykle, jak zacznie śpiewać, to jeździ na krześle po całym pokoju.

 – Tem lepiej, niech siada – przerwał Mundziu; – zobaczymy, jak tylko zacznie: „I przyjdziecie sprawiedliwi i grzesznicy wysłuchać głosu mojego” – wywróci koziołka i rozciągnie się jak długi! – Mówiąc to, powtarzał po dziadku Piotrze i chcąc bardziej uobrazować swe opowiadanie, ruszył z miejsca na krześle i już leżał na ziemi.

 – Przestań! – zawołała ciotka Klotylda. – Czyż wam nie wstyd? nie możecie się na chwilę uspokoić?

 Ale Jerzy popierał małego urwisa i dowodził, że Mundziu jest zuch; i dlatego uwagi matki skutkowały, jakby rzucał groch na ścianę.

 Tymczasem wniesiono do izby dwie próżne beczułki, podparto je kamieniami i położono na nie deski, – siedzenia były gotowe.

 – Panicz tak pięknie czyta – zauważyła ciotka Klotylda – mógłby pozostać z nami i przeczytać nam cośkolwiek głośno.

 Jerzy zgodził się natychmiast, bo któryż chłopiec nie uczyniłby tak samo, słysząc tak pochlebne o sobie zdanie?

 Izba wkrótce napełniła się różnobarwną gromadą, począwszy od dziewczynki lat piętnastu, aż do ośmdziesięcioletniego starca. Z początku, jak zwykle, opowiadano sobie niewinne ploteczki: „Skąd ma Zuzka nową chustkę?” „Pani darowała Elżbiecie nową suknię...” „Pan kupi niedługo pięknego konia” itp.

 Niektórzy z gości należeli do sąsiednich plantacyj i przychodzili do chaty wuja Toma za wyłącznem pozwoleniem swoich panów. Każdy miał do powiedzenia jakąś nowinę, ploteczkę, które tutaj również krążyły jak w pańskich salonach.

 Po chwili, z widocznem zadowoleniem obecnych, zaczęły się śpiewy. Kilka fałszywych głosów nie mogło zepsuć wspaniałej całości; z piersi owych dzieci natury płynęła pieśń wdzięcznemi, pełnych uniesienia tony.

 Śpiewano pieśni kościelne, których nauczyli się w okolicznych kościołach, albo od misjonarzy.

 Pieśni te przeplatano opowiadaniami i naukami moralnemi.

 Jerzy zaczął na ogólne prośby czytać ustępy z Pisma św.

 Jako chłopak z natury uważny, a wychowany starannie przez matkę w zasadach religijnych, widząc, że jest celem powszechnej uwagi, czytał z powagą godną pochwały. Młodzież go podziwiała, starzy go błogosławili – dobrego, kochanego panicza.

 Toma szanowano ogólnie i we wszystkich sprawach jego się radzono; posiadał bowiem pogląd jasny, umysł szlachetny, serce czułe. Na zakończenie odmówił wuj Tom modlitwę tak ciepłą, tak płynącą wprost ze serca, że obecni rozpłakali się z rozrzewnienia, a niejeden, nawet wykształcony człowiek, mógłby się zbudować.

 Gdy to się dzieje w chacie niewolnika, zupełnie inna scena odgrywała się w domu właściciela.

 Handlarz murzynów i pan Szelby siedzieli za stołem zarzuconym papierami. Pan Szelby podał Haley’emu całą pakę dokumentów do przejrzenia.

 – Wszystko w porządku – rzekł handlarz, – tylko podpisać...

 Szelby porwał gwałtownie za pióro, podpisał z gorączkowym pospiechem, jakby chcąc prędzej uwolnić się od wyrzutów sumienia, i podał handlarzowi dokumenty sprzedaży. Haley wyjął z pugilaresu pergamin i podał go panu Szelby, a ten go pochwycił z niespokojem, którego nie był w stanie ukryć.

 – Interes skończony, – rzekł Haley, wstając z krzesła.

 – Skończony! – powtórzył Szelby w głębokiej zadumie. – Skończony!

 – Pan nie bardzo jesteś z tego zadowolony, jak mi się zdaje, – zauważył handlarz.

 – Haley – odrzekł Szelby – pamiętaj, że mi dałeś słowo nie sprzedać Toma, jak tylko zacnemu domowi.

 – Bądź pan przekonany, że w tym względzie uczynię, jak sam postąpiłeś...

 – Pan wiesz, że mnie zmusiła do tego konieczność!

 – Przecież i mnie może to spotkać – dorzucił Haley. – Zresztą użyję wszelkich starań, by Toma ulokować dobrze, a co się tyczy mego z nim obejścia, bądź pan zupełnie spokojny. Codziennie dziękuję Bogu, że mi dał serce czułe.

 Handlarz od pierwszego słowa dał się poznać w właściwem świetle, i dlatego jego kupiecki humanitaryzm wcale nie zaspokoił pana Szelby.

Uncle Tom’s Cabin

CHAPTER I

In Which the Reader Is Introduced to a Man of Humanity

Late in the afternoon of a chilly day in February, two gentlemen were sitting alone over their wine, in a well-furnished dining parlor, in the town of P––, in Kentucky. There were no servants present, and the gentlemen, with chairs closely approaching, seemed to be discussing some subject with great earnestness.

For convenience sake, we have said, hitherto, two gentlemen. One of the parties, however, when critically examined, did not seem, strictly speaking, to come under the species. He was a short, thick-set man, with coarse, commonplace features, and that swaggering air of pretension which marks a low man who is trying to elbow his way upward in the world. He was much over-dressed, in a gaudy vest of many colors, a blue neckerchief, bedropped gayly with yellow spots, and arranged with a flaunting tie, quite in keeping with the general air of the man. His hands, large and coarse, were plentifully bedecked with rings; and he wore a heavy gold watch-chain, with a bundle of seals of portentous size, and a great variety of colors, attached to it,–which, in the ardor of conversation, he was in the habit of flourishing and jingling with evident satisfaction. His conversation was in free and easy defiance of Murray’s Grammar, and was garnished at convenient intervals with various profane expressions, which not even the desire to be graphic in our account shall induce us to transcribe.

His companion, Mr. Shelby, had the appearance of a gentleman; and the arrangements of the house, and the general air of the housekeeping, indicated easy, and even opulent circumstances. As we before stated, the two were in the midst of an earnest conversation.

”That is the way I should arrange the matter,” said Mr. Shelby.

”I can’t make trade that way–I positively can’t, Mr. Shelby,” said the other, holding up a glass of wine between his eye and the light.

”Why, the fact is, Haley, Tom is an uncommon fellow; he is certainly worth that sum anywhere,–steady, honest, capable, manages my whole farm like a clock.”

”You mean honest, as niggers go,” said Haley, helping himself to a glass of brandy.

”No; I mean, really, Tom is a good, steady, sensible, pious fellow. He got religion at a camp-meeting, four years ago; and I believe he really did get it. I’ve trusted him, since then, with everything I have,–money, house, horses,–and let him come and go round the country; and I always found him true and square in everything.”

”Some folks don’t believe there is pious niggers Shelby,” said Haley, with a candid flourish of his hand, ”but I do. I had a fellow, now, in this yer last lot I took to Orleans–‘t was as good as a meetin, now, really, to hear that critter pray; and he was quite gentle and quiet like. He fetched me a good sum, too, for I bought him cheap of a man that was ’bliged to sell out; so I realized six hundred on him. Yes, I consider religion a valeyable thing in a nigger, when it’s the genuine article, and no mistake.”

”Well, Tom’s got the real article, if ever a fellow had,” rejoined the other. ”Why, last fall, I let him go to Cincinnati alone, to do business for me, and bring home five hundred dollars. ‘Tom,’ says I to him, ‘I trust you, because I think you’re a Christian–I know you wouldn’t cheat.’ Tom comes back, sure enough; I knew he would. Some low fellows, they say, said to him–Tom, why don’t you make tracks for Canada?’ ’Ah, master trusted me, and I couldn’t,’–they told me about it. I am sorry to part with Tom, I must say. You ought to let him cover the whole balance of the debt; and you would, Haley, if you had any conscience.”

”Well, I’ve got just as much conscience as any man in business can afford to keep,–just a little, you know, to swear by, as ’t were,” said the trader, jocularly; ”and, then, I’m ready to do anything in reason to ’blige friends; but this yer, you see, is a leetle too hard on a fellow–a leetle too hard.” The trader sighed contemplatively, and poured out some more brandy.

”Well, then, Haley, how will you trade?” said Mr. Shelby, after an uneasy interval of silence.

”Well, haven’t you a boy or gal that you could throw in with Tom?”

”Hum!–none that I could well spare; to tell the truth, it’s only hard necessity makes me willing to sell at all. I don’t like parting with any of my hands, that’s a fact.”

Here the door opened, and a small quadroon boy, between four and five years of age, entered the room. There was something in his appearance remarkably beautiful and engaging. His black hair, fine as floss silk, hung in glossy curls about his round, dimpled face, while a pair of large dark eyes, full of fire and softness, looked out from beneath the rich, long lashes, as he peered curiously into the apartment. A gay robe of scarlet and yellow plaid, carefully made and neatly fitted, set off to advantage the dark and rich style of his beauty; and a certain comic air of assurance, blended with bashfulness, showed that he had been not unused to being petted and noticed by his master.

”Hulloa, Jim Crow!” said Mr. Shelby, whistling, and snapping a bunch of raisins towards him, ”pick that up, now!”

The child scampered, with all his little strength, after the prize, while his master laughed.

”Come here, Jim Crow,” said he. The child came up, and the master patted the curly head, and chucked him under the chin.

”Now, Jim, show this gentleman how you can dance and sing.” The boy commenced one of those wild, grotesque songs common among the negroes, in a rich, clear voice, accompanying his singing with many comic evolutions of the hands, feet, and whole body, all in perfect time to the music.

”Bravo!” said Haley, throwing him a quarter of an orange.

”Now, Jim, walk like old Uncle Cudjoe, when he has the rheumatism,” said his master.

Instantly the flexible limbs of the child assumed the appearance of deformity and distortion, as, with his back humped up, and his master’s stick in his hand, he hobbled about the room, his childish face drawn into a doleful pucker, and spitting from right to left, in imitation of an old man.

Both gentlemen laughed uproariously.

”Now, Jim,” said his master, ”show us how old Elder Robbins leads the psalm.” The boy drew his chubby face down to a formidable length, and commenced toning a psalm tune through his nose, with imperturbable gravity.

”Hurrah! bravo! what a young ’un!” said Haley; ”that chap’s a case, I’ll promise. Tell you what,” said he, suddenly clapping his hand on Mr. Shelby’s shoulder, ”fling in that chap, and I’ll settle the business–I will. Come, now, if that ain’t doing the thing up about the rightest!”

At this moment, the door was pushed gently open, and a young quadroon woman, apparently about twenty-five, entered the room.

There needed only a glance from the child to her, to identify her as its mother. There was the same rich, full, dark eye, with its long lashes; the same ripples of silky black hair. The brown of her complexion gave way on the cheek to a perceptible flush, which deepened as she saw the gaze of the strange man fixed upon her in bold and undisguised admiration. Her dress was of the neatest possible fit, and set off to advantage her finely moulded shape;–a delicately formed hand and a trim foot and ankle were items of appearance that did not escape the quick eye of the trader, well used to run up at a glance the points of a fine female article.

”Well, Eliza?” said her master, as she stopped and looked hesitatingly at him.

”I was looking for Harry, please, sir;” and the boy bounded toward her, showing his spoils, which he had gathered in the skirt of his robe.

”Well, take him away then,” said Mr. Shelby; and hastily she withdrew, carrying the child on her arm.

”By Jupiter,” said the trader, turning to him in admiration, ”there’s an article, now! You might make your fortune on that ar gal in Orleans, any day. I’ve seen over a thousand, in my day, paid down for gals not a bit handsomer.”

”I don’t want to make my fortune on her,” said Mr. Shelby, dryly; and, seeking to turn the conversation, he uncorked a bottle of fresh wine, and asked his companion’s opinion of it.

”Capital, sir,–first chop!” said the trader; then turning, and slapping his hand familiarly on Shelby’s shoulder, he added–

”Come, how will you trade about the gal?–what shall I say for her–what’ll you take?”

”Mr. Haley, she is not to be sold,” said Shelby. ”My wife would not part with her for her weight in gold.”

”Ay, ay! women always say such things, cause they ha’nt no sort of calculation. Just show ’em how many watches, feathers, and trinkets, one’s weight in gold would buy, and that alters the case, I reckon.”

”I tell you, Haley, this must not be spoken of; I say no, and I mean no,” said Shelby, decidedly.

”Well, you’ll let me have the boy, though,” said the trader; ”you must own I’ve come down pretty handsomely for him.”

”What on earth can you want with the child?” said Shelby.

”Why, I’ve got a friend that’s going into this yer branch of the business–wants to buy up handsome boys to raise for the market. Fancy articles entirely–sell for waiters, and so on, to rich ’uns, that can pay for handsome ’uns. It sets off one of yer great places–a real handsome boy to open door, wait, and tend. They fetch a good sum; and this little devil is such a comical, musical concern, he’s just the article!’

”I would rather not sell him,” said Mr. Shelby, thoughtfully; ”the fact is, sir, I’m a humane man, and I hate to take the boy from his mother, sir.”

”O, you do?–La! yes–something of that ar natur. I understand, perfectly. It is mighty onpleasant getting on with women, sometimes, I al’ays hates these yer screechin,’ screamin’ times. They are mighty onpleasant; but, as I manages business, I generally avoids ’em, sir. Now, what if you get the girl off for a day, or a week, or so; then the thing’s done quietly,–all over before she comes home. Your wife might get her some ear-rings, or a new gown, or some such truck, to make up with her.”

”I’m afraid not.”

”Lor bless ye, yes! These critters ain’t like white folks, you know; they gets over things, only manage right. Now, they say,” said Haley, assuming a candid and confidential air, ”that this kind o’ trade is hardening to the feelings; but I never found it so. Fact is, I never could do things up the way some fellers manage the business. I’ve seen ’em as would pull a woman’s child out of her arms, and set him up to sell, and she screechin’ like mad all the time;–very bad policy–damages the article–makes ’em quite unfit for service sometimes. I knew a real handsome gal once, in Orleans, as was entirely ruined by this sort o’ handling. The fellow that was trading for her didn’t want her baby; and she was one of your real high sort, when her blood was up. I tell you, she squeezed up her child in her arms, and talked, and went on real awful. It kinder makes my blood run cold to think of ’t; and when they carried off the child, and locked her up, she jest went ravin’ mad, and died in a week. Clear waste, sir, of a thousand dollars, just for want of management,–there’s where ’t is. It’s always best to do the humane thing, sir; that’s been my experience.” And the trader leaned back in his chair, and folded his arm, with an air of virtuous decision, apparently considering himself a second Wilberforce.

The subject appeared to interest the gentleman deeply; for while Mr. Shelby was thoughtfully peeling an orange, Haley broke out afresh, with becoming diffidence, but as if actually driven by the force of truth to say a few words more.

”It don’t look well, now, for a feller to be praisin’ himself; but I say it jest because it’s the truth. I believe I’m reckoned to bring in about the finest droves of niggers that is brought in,–at least, I’ve been told so; if I have once, I reckon I have a hundred times,–all in good case,–fat and likely, and I lose as few as any man in the business. And I lays it all to my management, sir; and humanity, sir, I may say, is the great pillar of my management.”

Mr. Shelby did not know what to say, and so he said, ”Indeed!”

”Now, I’ve been laughed at for my notions, sir, and I’ve been talked to. They an’t pop’lar, and they an’t common; but I stuck to ’em, sir; I’ve stuck to ’em, and realized well on ’em; yes, sir, they have paid their passage, I may say,” and the trader laughed at his joke.

There was something so piquant and original in these elucidations of humanity, that Mr. Shelby could not help laughing in company. Perhaps you laugh too, dear reader; but you know humanity comes out in a variety of strange forms now-a-days, and there is no end to the odd things that humane people will say and do.

Mr. Shelby’s laugh encouraged the trader to proceed.

”It’s strange, now, but I never could beat this into people’s heads. Now, there was Tom Loker, my old partner, down in Natchez; he was a clever fellow, Tom was, only the very devil with niggers,–on principle ’t was, you see, for a better hearted feller never broke bread; ’t was his system, sir. I used to talk to Tom. ‘Why, Tom,’ I used to say, ‘when your gals takes on and cry, what’s the use o’ crackin on’ ’em over the head, and knockin’ on ’em round? It’s ridiculous,’ says I, ‘and don’t do no sort o’ good. Why, I don’t see no harm in their cryin’,’ says I; ’it’s natur,’ says I, ‘and if natur can’t blow off one way, it will another. Besides, Tom,’ says I, ‘it jest spiles your gals; they get sickly, and down in the mouth; and sometimes they gets ugly,–particular yallow gals do,–and it’s the devil and all gettin’ on ’em broke in. Now,’ says I, ‘why can’t you kinder coax ’em up, and speak ’em fair? Depend on it, Tom, a little humanity, thrown in along, goes a heap further than all your jawin’ and crackin’; and it pays better,’ says I, ‘depend on ’t.’ But Tom couldn’t get the hang on ’t; and he spiled so many for me, that I had to break off with him, though he was a good-hearted fellow, and as fair a business hand as is goin’.”

”And do you find your ways of managing do the business better than Tom’s?” said Mr. Shelby.

”Why, yes, sir, I may say so. You see, when I any ways can, I takes a leetle care about the onpleasant parts, like selling young uns and that,–get the gals out of the way–out of sight, out of mind, you know,–and when it’s clean done, and can’t be helped, they naturally gets used to it. ’Tan’t, you know, as if it was white folks, that’s brought up in the way of ’spectin’ to keep their children and wives, and all that. Niggers, you know, that’s fetched up properly, ha’n’t no kind of ’spectations of no kind; so all these things comes easier.”

”I’m afraid mine are not properly brought up, then,” said Mr. Shelby.

”S’pose not; you Kentucky folks spile your niggers. You mean well by ’em, but ’tan’t no real kindness, arter all. Now, a nigger, you see, what’s got to be hacked and tumbled round the world, and sold to Tom, and Dick, and the Lord knows who, ’tan’t no kindness to be givin’ on him notions and expectations, and bringin’ on him up too well, for the rough and tumble comes all the harder on him arter. Now, I venture to say, your niggers would be quite chop-fallen in a place where some of your plantation niggers would be singing and whooping like all possessed. Every man, you know, Mr. Shelby, naturally thinks well of his own ways; and I think I treat niggers just about as well as it’s ever worth while to treat ’em.”

”It’s a happy thing to be satisfied,” said Mr. Shelby, with a slight shrug, and some perceptible feelings of a disagreeable nature.

”Well,” said Haley, after they had both silently picked their nuts for a season, ”what do you say?”

”I’ll think the matter over, and talk with my wife,” said Mr. Shelby. ”Meantime, Haley, if you want the matter carried on in the quiet way you speak of, you’d best not let your business in this neighborhood be known. It will get out among my boys, and it will not be a particularly quiet business getting away any of my fellows, if they know it, I’ll promise you.”

”O! certainly, by all means, mum! of course. But I’ll tell you. I’m in a devil of a hurry, and shall want to know, as soon as possible, what I may depend on,” said he, rising and putting on his overcoat.

”Well, call up this evening, between six and seven, and you shall have my answer,” said Mr. Shelby, and the trader bowed himself out of the apartment.

”I’d like to have been able to kick the fellow down the steps,” said he to himself, as he saw the door fairly closed, ”with his impudent assurance; but he knows how much he has me at advantage. If anybody had ever said to me that I should sell Tom down south to one of those rascally traders, I should have said, ’Is thy servant a dog, that he should do this thing?’ And now it must come, for aught I see. And Eliza’s child, too! I know that I shall have some fuss with wife about that; and, for that matter, about Tom, too. So much for being in debt,–heigho! The fellow sees his advantage, and means to push it.”

Perhaps the mildest form of the system of slavery is to be seen in the State of Kentucky. The general prevalence of agricultural pursuits of a quiet and gradual nature, not requiring those periodic seasons of hurry and pressure that are called for in the business of more southern districts, makes the task of the negro a more healthful and reasonable one; while the master, content with a more gradual style of acquisition, has not those temptations to hardheartedness which always overcome frail human nature when the prospect of sudden and rapid gain is weighed in the balance, with no heavier counterpoise than the interests of the helpless and unprotected.

Whoever visits some estates there, and witnesses the good-humored indulgence of some masters and mistresses, and the affectionate loyalty of some slaves, might be tempted to dream the oft-fabled poetic legend of a patriarchal institution, and all that; but over and above the scene there broods a portentous shadow–the shadow of law. So long as the law considers all these human beings, with beating hearts and living affections, only as so many things belonging to a master,–so long as the failure, or misfortune, or imprudence, or death of the kindest owner, may cause them any day to exchange a life of kind protection and indulgence for one of hopeless misery and toil,–so long it is impossible to make anything beautiful or desirable in the best regulated administration of slavery.

Mr. Shelby was a fair average kind of man, good-natured and kindly, and disposed to easy indulgence of those around him, and there had never been a lack of anything which might contribute to the physical comfort of the negroes on his estate. He had, however, speculated largely and quite loosely; had involved himself deeply, and his notes to a large amount had come into the hands of Haley; and this small piece of information is the key to the preceding conversation.

Now, it had so happened that, in approaching the door, Eliza had caught enough of the conversation to know that a trader was making offers to her master for somebody.

She would gladly have stopped at the door to listen, as she came out; but her mistress just then calling, she was obliged to hasten away.

Still she thought she heard the trader make an offer for her boy;–could she be mistaken? Her heart swelled and throbbed, and she involuntarily strained him so tight that the little fellow looked up into her face in astonishment.

”Eliza, girl, what ails you today?” said her mistress, when Eliza had upset the wash-pitcher, knocked down the workstand, and finally was abstractedly offering her mistress a long nightgown in place of the silk dress she had ordered her to bring from the wardrobe.

Eliza started. ”O, missis!” she said, raising her eyes; then, bursting into tears, she sat down in a chair, and began sobbing.

”Why, Eliza child, what ails you?” said her mistress.

”O! missis, missis,” said Eliza, ”there’s been a trader talking with master in the parlor! I heard him.”

”Well, silly child, suppose there has.”

”O, missis, do you suppose mas’r would sell my Harry?” And the poor creature threw herself into a chair, and sobbed convulsively.

”Sell him! No, you foolish girl! You know your master never deals with those southern traders, and never means to sell any of his servants, as long as they behave well. Why, you silly child, who do you think would want to buy your Harry? Do you think all the world are set on him as you are, you goosie? Come, cheer up, and hook my dress. There now, put my back hair up in that pretty braid you learnt the other day, and don’t go listening at doors any more.”

”Well, but, missis, you never would give your consent–to–to–”

”Nonsense, child! to be sure, I shouldn’t. What do you talk so for? I would as soon have one of my own children sold. But really, Eliza, you are getting altogether too proud of that little fellow. A man can’t put his nose into the door, but you think he must be coming to buy him.”

Reassured by her mistress’ confident tone, Eliza proceeded nimbly and adroitly with her toilet, laughing at her own fears, as she proceeded.

Mrs. Shelby was a woman of high class, both intellectually and morally. To that natural magnanimity and generosity of mind which one often marks as characteristic of the women of Kentucky, she added high moral and religious sensibility and principle, carried out with great energy and ability into practical results. Her husband, who made no professions to any particular religious character, nevertheless reverenced and respected the consistency of hers, and stood, perhaps, a little in awe of her opinion. Certain it was that he gave her unlimited scope in all her benevolent efforts for the comfort, instruction, and improvement of her servants, though he never took any decided part in them himself. In fact, if not exactly a believer in the doctrine of the efficiency of the extra good works of saints, he really seemed somehow or other to fancy that his wife had piety and benevolence enough for two–to indulge a shadowy expectation of getting into heaven through her superabundance of qualities to which he made no particular pretension.

The heaviest load on his mind, after his conversation with the trader, lay in the foreseen necessity of breaking to his wife the arrangement contemplated,–meeting the importunities and opposition which he knew he should have reason to encounter.

Mrs. Shelby, being entirely ignorant of her husband’s embarrassments, and knowing only the general kindliness of his temper, had been quite sincere in the entire incredulity with which she had met Eliza’s suspicions. In fact, she dismissed the matter from her mind, without a second thought; and being occupied in preparations for an evening visit, it passed out of her thoughts entirely.

CHAPTER II

The Mother

Eliza had been brought up by her mistress, from girlhood, as a petted and indulged favorite.

The traveller in the south must often have remarked that peculiar air of refinement, that softness of voice and manner, which seems in many cases to be a particular gift to the quadroon and mulatto women. These natural graces in the quadroon are often united with beauty of the most dazzling kind, and in almost every case with a personal appearance prepossessing and agreeable. Eliza, such as we have described her, is not a fancy sketch, but taken from remembrance, as we saw her, years ago, in Kentucky. Safe under the protecting care of her mistress, Eliza had reached maturity without those temptations which make beauty so fatal an inheritance to a slave. She had been married to a bright and talented young mulatto man, who was a slave on a neighboring estate, and bore the name of George Harris.

This young man had been hired out by his master to work in a bagging factory, where his adroitness and ingenuity caused him to be considered the first hand in the place. He had invented a machine for the cleaning of the hemp, which, considering the education and circumstances of the inventor, displayed quite as much mechanical genius as Whitney’s cotton-gin.

He was possessed of a handsome person and pleasing manners, and was a general favorite in the factory. Nevertheless, as this young man was in the eye of the law not a man, but a thing, all these superior qualifications were subject to the control of a vulgar, narrow-minded, tyrannical master. This same gentleman, having heard of the fame of George’s invention, took a ride over to the factory, to see what this intelligent chattel had been about. He was received with great enthusiasm by the employer, who congratulated him on possessing so valuable a slave.

He was waited upon over the factory, shown the machinery by George, who, in high spirits, talked so fluently, held himself so erect, looked so handsome and manly, that his master began to feel an uneasy consciousness of inferiority. What business had his slave to be marching round the country, inventing machines, and holding up his head among gentlemen? He’d soon put a stop to it. He’d take him back, and put him to hoeing and digging, and ”see if he’d step about so smart.” Accordingly, the manufacturer and all hands concerned were astounded when he suddenly demanded George’s wages, and announced his intention of taking him home.

”But, Mr. Harris,” remonstrated the manufacturer, ”isn’t this rather sudden?”

”What if it is?–isn’t the man mine?”

”We would be willing, sir, to increase the rate of compensation.”

”No object at all, sir. I don’t need to hire any of my hands out, unless I’ve a mind to.”

”But, sir, he seems peculiarly adapted to this business.”

”Dare say he may be; never was much adapted to anything that I set him about, I’ll be bound.”

”But only think of his inventing this machine,” interposed one of the workmen, rather unluckily.

”O yes! a machine for saving work, is it? He’d invent that, I’ll be bound; let a nigger alone for that, any time. They are all labor-saving machines themselves, every one of ’em. No, he shall tramp!”

George had stood like one transfixed, at hearing his doom thus suddenly pronounced by a power that he knew was irresistible. He folded his arms, tightly pressed in his lips, but a whole volcano of bitter feelings burned in his bosom, and sent streams of fire through his veins. He breathed short, and his large dark eyes flashed like live coals; and he might have broken out into some dangerous ebullition, had not the kindly manufacturer touched him on the arm, and said, in a low tone,

”Give way, George; go with him for the present. We’ll try to help you, yet.”

The tyrant observed the whisper, and conjectured its import, though he could not hear what was said; and he inwardly strengthened himself in his determination to keep the power he possessed over his victim.

George was taken home, and put to the meanest drudgery of the farm. He had been able to repress every disrespectful word; but the flashing eye, the gloomy and troubled brow, were part of a natural language that could not be repressed,–indubitable signs, which showed too plainly that the man could not become a thing.

It was during the happy period of his employment in the factory that George had seen and married his wife. During that period,–being much trusted and favored by his employer,–he had free liberty to come and go at discretion. The marriage was highly approved of by Mrs. Shelby, who, with a little womanly complacency in match-making, felt pleased to unite her handsome favorite with one of her own class who seemed in every way suited to her; and so they were married in her mistress’ great parlor, and her mistress herself adorned the bride’s beautiful hair with orange-blossoms, and threw over it the bridal veil, which certainly could scarce have rested on a fairer head; and there was no lack of white gloves, and cake and wine,–of admiring guests to praise the bride’s beauty, and her mistress’ indulgence and liberality. For a year or two Eliza saw her husband frequently, and there was nothing to interrupt their happiness, except the loss of two infant children, to whom she was passionately attached, and whom she mourned with a grief so intense as to call for gentle remonstrance from her mistress, who sought, with maternal anxiety, to direct her naturally passionate feelings within the bounds of reason and religion.

After the birth of little Harry, however, she had gradually become tranquillized and settled; and every bleeding tie and throbbing nerve, once more entwined with that little life, seemed to become sound and healthful, and Eliza was a happy woman up to the time that her husband was rudely torn from his kind employer, and brought under the iron sway of his legal owner.

The manufacturer, true to his word, visited Mr. Harris a week or two after George had been taken away, when, as he hoped, the heat of the occasion had passed away, and tried every possible inducement to lead him to restore him to his former employment.

”You needn’t trouble yourself to talk any longer,” said he, doggedly; ”I know my own business, sir.”

”I did not presume to interfere with it, sir. I only thought that you might think it for your interest to let your man to us on the terms proposed.”

”O, I understand the matter well enough. I saw your winking and whispering, the day I took him out of the factory; but you don’t come it over me that way. It’s a free country, sir; the man’s mine, and I do what I please with him,–that’s it!”

And so fell George’s last hope;–nothing before him but a life of toil and drudgery, rendered more bitter by every little smarting vexation and indignity which tyrannical ingenuity could devise.

A very humane jurist once said, The worst use you can put a man to is to hang him. No; there is another use that a man can be put to that is WORSE!

CHAPTER III

The Husband and Father

Mrs. Shelby had gone on her visit, and Eliza stood in the verandah, rather dejectedly looking after the retreating carriage, when a hand was laid on her shoulder. She turned, and a bright smile lighted up her fine eyes.

”George, is it you? How you frightened me! Well; I am so glad you ’s come! Missis is gone to spend the afternoon; so come into my little room, and we’ll have the time all to ourselves.”

Saying this, she drew him into a neat little apartment opening on the verandah, where she generally sat at her sewing, within call of her mistress.

”How glad I am!–why don’t you smile?–and look at Harry–how he grows.” The boy stood shyly regarding his father through his curls, holding close to the skirts of his mother’s dress. ”Isn’t he beautiful?” said Eliza, lifting his long curls and kissing him.

”I wish he’d never been born!” said George, bitterly. ”I wish I’d never been born myself!”

Surprised and frightened, Eliza sat down, leaned her head on her husband’s shoulder, and burst into tears.

”There now, Eliza, it’s too bad for me to make you feel so, poor girl!” said he, fondly; ”it’s too bad: O, how I wish you never had seen me–you might have been happy!”

”George! George! how can you talk so? What dreadful thing has happened, or is going to happen? I’m sure we’ve been very happy, till lately.”

”So we have, dear,” said George. Then drawing his child on his knee, he gazed intently on his glorious dark eyes, and passed his hands through his long curls.

”Just like you, Eliza; and you are the handsomest woman I ever saw, and the best one I ever wish to see; but, oh, I wish I’d never seen you, nor you me!”

”O, George, how can you!”

”Yes, Eliza, it’s all misery, misery, misery! My life is bitter as wormwood; the very life is burning out of me. I’m a poor, miserable, forlorn drudge; I shall only drag you down with me, that’s all. What’s the use of our trying to do anything, trying to know anything, trying to be anything? What’s the use of living? I wish I was dead!”

”O, now, dear George, that is really wicked! I know how you feel about losing your place in the factory, and you have a hard master; but pray be patient, and perhaps something–”

”Patient!” said he, interrupting her; ”haven’t I been patient? Did I say a word when he came and took me away, for no earthly reason, from the place where everybody was kind to me? I’d paid him truly every cent of my earnings,–and they all say I worked well.”

”Well, it is dreadful,” said Eliza; ”but, after all, he is your master, you know.”

”My master! and who made him my master? That’s what I think of–what right has he to me? I’m a man as much as he is. I’m a better man than he is. I know more about business than he does; I am a better manager than he is; I can read better than he can; I can write a better hand,–and I’ve learned it all myself, and no thanks to him,–I’ve learned it in spite of him; and now what right has he to make a dray-horse of me?–to take me from things I can do, and do better than he can, and put me to work that any horse can do? He tries to do it; he says he’ll bring me down and humble me, and he puts me to just the hardest, meanest and dirtiest work, on purpose!”

”O, George! George! you frighten me! Why, I never heard you talk so; I’m afraid you’ll do something dreadful. I don’t wonder at your feelings, at all; but oh, do be careful–do, do–for my sake–for Harry’s!”

”I have been careful, and I have been patient, but it’s growing worse and worse; flesh and blood can’t bear it any longer;–every chance he can get to insult and torment me, he takes. I thought I could do my work well, and keep on quiet, and have some time to read and learn out of work hours; but the more he sees I can do, the more he loads on. He says that though I don’t say anything, he sees I’ve got the devil in me, and he means to bring it out; and one of these days it will come out in a way that he won’t like, or I’m mistaken!”

”O dear! what shall we do?” said Eliza, mournfully.

”It was only yesterday,” said George, ”as I was busy loading stones into a cart, that young Mas’r Tom stood there, slashing his whip so near the horse that the creature was frightened. I asked him to stop, as pleasant as I could,–he just kept right on. I begged him again, and then he turned on me, and began striking me. I held his hand, and then he screamed and kicked and ran to his father, and told him that I was fighting him. He came in a rage, and said he’d teach me who was my master; and he tied me to a tree, and cut switches for young master, and told him that he might whip me till he was tired;–and he did do it! If I don’t make him remember it, some time!” and the brow of the young man grew dark, and his eyes burned with an expression that made his young wife tremble. ”Who made this man my master? That’s what I want to know!” he said.

”Well,” said Eliza, mournfully, ”I always thought that I must obey my master and mistress, or I couldn’t be a Christian.”

”There is some sense in it, in your case; they have brought you up like a child, fed you, clothed you, indulged you, and taught you, so that you have a good education; that is some reason why they should claim you. But I have been kicked and cuffed and sworn at, and at the best only let alone; and what do I owe? I’ve paid for all my keeping a hundred times over. I won’t bear it. No, I won’t!” he said, clenching his hand with a fierce frown.

Eliza trembled, and was silent. She had never seen her husband in this mood before; and her gentle system of ethics seemed to bend like a reed in the surges of such passions.

”You know poor little Carlo, that you gave me,” added George; ”the creature has been about all the comfort that I’ve had. He has slept with me nights, and followed me around days, and kind o’ looked at me as if he understood how I felt. Well, the other day I was just feeding him with a few old scraps I picked up by the kitchen door, and Mas’r came along, and said I was feeding him up at his expense, and that he couldn’t afford to have every nigger keeping his dog, and ordered me to tie a stone to his neck and throw him in the pond.”

”O, George, you didn’t do it!”

”Do it? not I!–but he did. Mas’r and Tom pelted the poor drowning creature with stones. Poor thing! he looked at me so mournful, as if he wondered why I didn’t save him. I had to take a flogging because I wouldn’t do it myself. I don’t care. Mas’r will find out that I’m one that whipping won’t tame. My day will come yet, if he don’t look out.”

”What are you going to do? O, George, don’t do anything wicked; if you only trust in God, and try to do right, he’ll deliver you.”

”I an’t a Christian like you, Eliza; my heart’s full of bitterness; I can’t trust in God. Why does he let things be so?”

”O, George, we must have faith. Mistress says that when all things go wrong to us, we must believe that God is doing the very best.”

”That’s easy to say for people that are sitting on their sofas and riding in their carriages; but let ’em be where I am, I guess it would come some harder. I wish I could be good; but my heart burns, and can’t be reconciled, anyhow. You couldn’t in my place,–you can’t now, if I tell you all I’ve got to say. You don’t know the whole yet.”

”What can be coming now?”

”Well, lately Mas’r has been saying that he was a fool to let me marry off the place; that he hates Mr. Shelby and all his tribe, because they are proud, and hold their heads up above him, and that I’ve got proud notions from you; and he says he won’t let me come here any more, and that I shall take a wife and settle down on his place. At first he only scolded and grumbled these things; but yesterday he told me that I should take Mina for a wife, and settle down in a cabin with her, or he would sell me down river.”

”Why–but you were married to me, by the minister, as much as if you’d been a white man!” said Eliza, simply.

”Don’t you know a slave can’t be married? There is no law in this country for that; I can’t hold you for my wife, if he chooses to part us. That’s why I wish I’d never seen you,–why I wish I’d never been born; it would have been better for us both,–it would have been better for this poor child if he had never been born. All this may happen to him yet!”

”O, but master is so kind!”

”Yes, but who knows?–he may die–and then he may be sold to nobody knows who. What pleasure is it that he is handsome, and smart, and bright? I tell you, Eliza, that a sword will pierce through your soul for every good and pleasant thing your child is or has; it will make him worth too much for you to keep.”

The words smote heavily on Eliza’s heart; the vision of the trader came before her eyes, and, as if some one had struck her a deadly blow, she turned pale and gasped for breath. She looked nervously out on the verandah, where the boy, tired of the grave conversation, had retired, and where he was riding triumphantly up and down on Mr. Shelby’s walking-stick. She would have spoken to tell her husband her fears, but checked herself.

”No, no,–he has enough to bear, poor fellow!” she thought. ”No, I won’t tell him; besides, it an’t true; Missis never deceives us.”

”So, Eliza, my girl,” said the husband, mournfully, ”bear up, now; and good-by, for I’m going.”

”Going, George! Going where?”

”To Canada,” said he, straightening himself up; ”and when I’m there, I’ll buy you; that’s all the hope that’s left us. You have a kind master, that won’t refuse to sell you. I’ll buy you and the boy;–God helping me, I will!”

”O, dreadful! if you should be taken?”

”I won’t be taken, Eliza; I’ll die first! I’ll be free, or I’ll die!”

”You won’t kill yourself!”

”No need of that. They will kill me, fast enough; they never will get me down the river alive!”

”O, George, for my sake, do be careful! Don’t do anything wicked; don’t lay hands on yourself, or anybody else! You are tempted too much–too much; but don’t–go you must–but go carefully, prudently; pray God to help you.”

”Well, then, Eliza, hear my plan. Mas’r took it into his head to send me right by here, with a note to Mr. Symmes, that lives a mile past. I believe he expected I should come here to tell you what I have. It would please him, if he thought it would aggravate ’Shelby’s folks,’ as he calls ’em. I’m going home quite resigned, you understand, as if all was over. I’ve got some preparations made,–and there are those that will help me; and, in the course of a week or so, I shall be among the missing, some day. Pray for me, Eliza; perhaps the good Lord will hear you.”

”O, pray yourself, George, and go trusting in him; then you won’t do anything wicked.”

”Well, now, good-by,” said George, holding Eliza’s hands, and gazing into her eyes, without moving. They stood silent; then there were last words, and sobs, and bitter weeping,–such parting as those may make whose hope to meet again is as the spider’s web,–and the husband and wife were parted.

CHAPTER IV

An Evening in Uncle Tom’s Cabin

The cabin of Uncle Tom was a small log building, close adjoining to ”the house,” as the negro par excellence designates his master’s dwelling. In front it had a neat garden-patch, where, every summer, strawberries, raspberries, and a variety of fruits and vegetables, flourished under careful tending. The whole front of it was covered by a large scarlet bignonia and a native multiflora rose, which, entwisting and interlacing, left scarce a vestige of the rough logs to be seen. Here, also, in summer, various brilliant annuals, such as marigolds, petunias, four-o’clocks, found an indulgent corner in which to unfold their splendors, and were the delight and pride of Aunt Chloe’s heart.

Let us enter the dwelling. The evening meal at the house is over, and Aunt Chloe, who presided over its preparation as head cook, has left to inferior officers in the kitchen the business of clearing away and washing dishes, and come out into her own snug territories, to ”get her ole man’s supper”; therefore, doubt not that it is her you see by the fire, presiding with anxious interest over certain frizzling items in a stew-pan, and anon with grave consideration lifting the cover of a bake-kettle, from whence steam forth indubitable intimations of ”something good.” A round, black, shining face is hers, so glossy as to suggest the idea that she might have been washed over with white of eggs, like one of her own tea rusks. Her whole plump countenance beams with satisfaction and contentment from under her well-starched checked turban, bearing on it, however, if we must confess it, a little of that tinge of self-consciousness which becomes the first cook of the neighborhood, as Aunt Chloe was universally held and acknowledged to be.

A cook she certainly was, in the very bone and centre of her soul. Not a chicken or turkey or duck in the barn-yard but looked grave when they saw her approaching, and seemed evidently to be reflecting on their latter end; and certain it was that she was always meditating on trussing, stuffing and roasting, to a degree that was calculated to inspire terror in any reflecting fowl living. Her corn-cake, in all its varieties of hoe-cake, dodgers, muffins, and other species too numerous to mention, was a sublime mystery to all less practised compounders; and she would shake her fat sides with honest pride and merriment, as she would narrate the fruitless efforts that one and another of her compeers had made to attain to her elevation.

The arrival of company at the house, the arranging of dinners and suppers ”in style,” awoke all the energies of her soul; and no sight was more welcome to her than a pile of travelling trunks launched on the verandah, for then she foresaw fresh efforts and fresh triumphs.

Just at present, however, Aunt Chloe is looking into the bake-pan; in which congenial operation we shall leave her till we finish our picture of the cottage.

In one corner of it stood a bed, covered neatly with a snowy spread; and by the side of it was a piece of carpeting, of some considerable size. On this piece of carpeting Aunt Chloe took her stand, as being decidedly in the upper walks of life; and it and the bed by which it lay, and the whole corner, in fact, were treated with distinguished consideration, and made, so far as possible, sacred from the marauding inroads and desecrations of little folks. In fact, that corner was the drawing-room of the establishment. In the other corner was a bed of much humbler pretensions, and evidently designed for use. The wall over the fireplace was adorned with some very brilliant scriptural prints, and a portrait of General Washington, drawn and colored in a manner which would certainly have astonished that hero, if ever he happened to meet with its like.

On a rough bench in the corner, a couple of woolly-headed boys, with glistening black eyes and fat shining cheeks, were busy in superintending the first walking operations of the baby, which, as is usually the case, consisted in getting up on its feet, balancing a moment, and then tumbling down,–each successive failure being violently cheered, as something decidedly clever.

A table, somewhat rheumatic in its limbs, was drawn out in front of the fire, and covered with a cloth, displaying cups and saucers of a decidedly brilliant pattern, with other symptoms of an approaching meal. At this table was seated Uncle Tom, Mr. Shelby’s best hand, who, as he is to be the hero of our story, we must daguerreotype for our readers. He was a large, broad-chested, powerfully-made man, of a full glossy black, and a face whose truly African features were characterized by an expression of grave and steady good sense, united with much kindliness and benevolence. There was something about his whole air self-respecting and dignified, yet united with a confiding and humble simplicity.

He was very busily intent at this moment on a slate lying before him, on which he was carefully and slowly endeavoring to accomplish a copy of some letters, in which operation he was overlooked by young Mas’r George, a smart, bright boy of thirteen, who appeared fully to realize the dignity of his position as instructor.

”Not that way, Uncle Tom,–not that way,” said he, briskly, as Uncle Tom laboriously brought up the tail of his g the wrong side out; ”that makes a q, you see.”

”La sakes, now, does it?” said Uncle Tom, looking with a respectful, admiring air, as his young teacher flourishingly scrawled q’s and g’s innumerable for his edification; and then, taking the pencil in his big, heavy fingers, he patiently recommenced.

”How easy white folks al’us does things!” said Aunt Chloe, pausing while she was greasing a griddle with a scrap of bacon on her fork, and regarding young Master George with pride. ”The way he can write, now! and read, too! and then to come out here evenings and read his lessons to us,–it’s mighty interestin’!”

”But, Aunt Chloe, I’m getting mighty hungry,” said George. ”Isn’t that cake in the skillet almost done?”

”Mose done, Mas’r George,” said Aunt Chloe, lifting the lid and peeping in,–”browning beautiful–a real lovely brown. Ah! let me alone for dat. Missis let Sally try to make some cake, t’ other day, jes to larn her, she said. ‘O, go way, Missis,’ said I; ‘it really hurts my feelin’s, now, to see good vittles spilt dat ar way! Cake ris all to one side–no shape at all; no more than my shoe; go way!’”

And with this final expression of contempt for Sally’s greenness, Aunt Chloe whipped the cover off the bake-kettle, and disclosed to view a neatly-baked pound-cake, of which no city confectioner need to have been ashamed. This being evidently the central point of the entertainment, Aunt Chloe began now to bustle about earnestly in the supper department.

”Here you, Mose and Pete! get out de way, you niggers! Get away, Polly, honey,–mammy’ll give her baby some fin, by and by. Now, Mas’r George, you jest take off dem books, and set down now with my old man, and I’ll take up de sausages, and have de first griddle full of cakes on your plates in less dan no time.”

”They wanted me to come to supper in the house,” said George; ”but I knew what was what too well for that, Aunt Chloe.”

”So you did–so you did, honey,” said Aunt Chloe, heaping the smoking batter-cakes on his plate; ”you know’d your old aunty’d keep the best for you. O, let you alone for dat! Go way!” And, with that, aunty gave George a nudge with her finger, designed to be immensely facetious, and turned again to her griddle with great briskness.

”Now for the cake,” said Mas’r George, when the activity of the griddle department had somewhat subsided; and, with that, the youngster flourished a large knife over the article in question.

”La bless you, Mas’r George!” said Aunt Chloe, with earnestness, catching his arm, ”you wouldn’t be for cuttin’ it wid dat ar great heavy knife! Smash all down–spile all de pretty rise of it. Here, I’ve got a thin old knife, I keeps sharp a purpose. Dar now, see! comes apart light as a feather! Now eat away–you won’t get anything to beat dat ar.”

”Tom Lincon says,” said George, speaking with his mouth full, ”that their Jinny is a better cook than you.”

”Dem Lincons an’t much count, no way!” said Aunt Chloe, contemptuously; ”I mean, set along side our folks. They ’s ’spectable folks enough in a kinder plain way; but, as to gettin’ up anything in style, they don’t begin to have a notion on ’t. Set Mas’r Lincon, now, alongside Mas’r Shelby! Good Lor! and Missis Lincon,–can she kinder sweep it into a room like my missis,–so kinder splendid, yer know! O, go way! don’t tell me nothin’ of dem Lincons!”–and Aunt Chloe tossed her head as one who hoped she did know something of the world.

”Well, though, I’ve heard you say,” said George, ”that Jinny was a pretty fair cook.”

”So I did,” said Aunt Chloe,–”I may say dat. Good, plain, common cookin’, Jinny’ll do;–make a good pone o’ bread,–bile her taters far,–her corn cakes isn’t extra, not extra now, Jinny’s corn cakes isn’t, but then they’s far,–but, Lor, come to de higher branches, and what can she do? Why, she makes pies–sartin she does; but what kinder crust? Can she make your real flecky paste, as melts in your mouth, and lies all up like a puff? Now, I went over thar when Miss Mary was gwine to be married, and Jinny she jest showed me de weddin’ pies. Jinny and I is good friends, ye know. I never said nothin’; but go ’long, Mas’r George! Why, I shouldn’t sleep a wink for a week, if I had a batch of pies like dem ar. Why, dey wan’t no ’count ’t all.”

”I suppose Jinny thought they were ever so nice,” said George.

”Thought so!–didn’t she? Thar she was, showing em, as innocent–ye see, it’s jest here, Jinny don’t know. Lor, the family an’t nothing! She can’t be spected to know! ’Ta’nt no fault o’ hem. Ah, Mas’r George, you doesn’t know half ’your privileges in yer family and bringin’ up!” Here Aunt Chloe sighed, and rolled up her eyes with emotion.

”I’m sure, Aunt Chloe, I understand my pie and pudding privileges,” said George. ”Ask Tom Lincon if I don’t crow over him, every time I meet him.”

Aunt Chloe sat back in her chair, and indulged in a hearty guffaw of laughter, at this witticism of young Mas’r’s, laughing till the tears rolled down her black, shining cheeks, and varying the exercise with playfully slapping and poking Mas’r Georgey, and telling him to go way, and that he was a case–that he was fit to kill her, and that he sartin would kill her, one of these days; and, between each of these sanguinary predictions, going off into a laugh, each longer and stronger than the other, till George really began to think that he was a very dangerously witty fellow, and that it became him to be careful how he talked ”as funny as he could.”

”And so ye telled Tom, did ye? O, Lor! what young uns will be up ter! Ye crowed over Tom? O, Lor! Mas’r George, if ye wouldn’t make a hornbug laugh!”

”Yes,” said George, ”I says to him, ‘Tom, you ought to see some of Aunt Chloe’s pies; they’re the right sort,’ says I.”

”Pity, now, Tom couldn’t,” said Aunt Chloe, on whose benevolent heart the idea of Tom’s benighted condition seemed to make a strong impression. ”Ye oughter just ask him here to dinner, some o’ these times, Mas’r George,” she added; ”it would look quite pretty of ye. Ye know, Mas’r George, ye oughtenter feel ’bove nobody, on ’count yer privileges, ’cause all our privileges is gi’n to us; we ought al’ays to ’member that,” said Aunt Chloe, looking quite serious.

”Well, I mean to ask Tom here, some day next week,” said George; ”and you do your prettiest, Aunt Chloe, and we’ll make him stare. Won’t we make him eat so he won’t get over it for a fortnight?”

”Yes, yes–sartin,” said Aunt Chloe, delighted; ”you’ll see. Lor! to think of some of our dinners! Yer mind dat ar great chicken pie I made when we guv de dinner to General Knox? I and Missis, we come pretty near quarrelling about dat ar crust. What does get into ladies sometimes, I don’t know; but, sometimes, when a body has de heaviest kind o’ ’sponsibility on ’em, as ye may say, and is all kinder ”seris’ and taken up, dey takes dat ar time to be hangin’ round and kinder interferin’! Now, Missis, she wanted me to do dis way, and she wanted me to do dat way; and, finally, I got kinder sarcy, and, says I, ’Now, Missis, do jist look at dem beautiful white hands o’ yourn with long fingers, and all a sparkling with rings, like my white lilies when de dew ’s on ’em; and look at my great black stumpin hands. Now, don’t ye think dat de Lord must have meant me to make de pie-crust, and you to stay in de parlor? Dar! I was jist so sarcy, Mas’r George.”

”And what did mother say?” said George.

”Say?–why, she kinder larfed in her eyes–dem great handsome eyes o’ hern; and, says she, ‘Well, Aunt Chloe, I think you are about in the right on ’t,’ says she; and she went off in de parlor. She oughter cracked me over de head for bein’ so sarcy; but dar’s whar ’t is–I can’t do nothin’ with ladies in de kitchen!”

”Well, you made out well with that dinner,–I remember everybody said so,” said George.

”Didn’t I? And wan’t I behind de dinin’-room door dat bery day? and didn’t I see de General pass his plate three times for some more dat bery pie?–and, says he, ‘You must have an uncommon cook, Mrs. Shelby.’ Lor! I was fit to split myself.

”And de Gineral, he knows what cookin’ is,” said Aunt Chloe, drawing herself up with an air. ”Bery nice man, de Gineral! He comes of one of de bery fustest families in Old Virginny! He knows what’s what, now, as well as I do–de Gineral. Ye see, there’s pints in all pies, Mas’r George; but tan’t everybody knows what they is, or as orter be. But the Gineral, he knows; I knew by his ’marks he made. Yes, he knows what de pints is!”

By this time, Master George had arrived at that pass to which even a boy can come (under uncommon circumstances, when he really could not eat another morsel), and, therefore, he was at leisure to notice the pile of woolly heads and glistening eyes which were regarding their operations hungrily from the opposite corner.

”Here, you Mose, Pete,” he said, breaking off liberal bits, and throwing it at them; ”you want some, don’t you? Come, Aunt Chloe, bake them some cakes.”

And George and Tom moved to a comfortable seat in the chimney-corner, while Aunte Chloe, after baking a goodly pile of cakes, took her baby on her lap, and began alternately filling its mouth and her own, and distributing to Mose and Pete, who seemed rather to prefer eating theirs as they rolled about on the floor under the table, tickling each other, and occasionally pulling the baby’s toes.

”O! go long, will ye?” said the mother, giving now and then a kick, in a kind of general way, under the table, when the movement became too obstreperous. ”Can’t ye be decent when white folks comes to see ye? Stop dat ar, now, will ye? Better mind yerselves, or I’ll take ye down a button-hole lower, when Mas’r George is gone!”

What meaning was couched under this terrible threat, it is difficult to say; but certain it is that its awful indistinctness seemed to produce very little impression on the young sinners addressed.

”La, now!” said Uncle Tom, ”they are so full of tickle all the while, they can’t behave theirselves.”

Here the boys emerged from under the table, and, with hands and faces well plastered with molasses, began a vigorous kissing of the baby.

”Get along wid ye!” said the mother, pushing away their woolly heads. ”Ye’ll all stick together, and never get clar, if ye do dat fashion. Go long to de spring and wash yerselves!” she said, seconding her exhortations by a slap, which resounded very formidably, but which seemed only to knock out so much more laugh from the young ones, as they tumbled precipitately over each other out of doors, where they fairly screamed with merriment.

”Did ye ever see such aggravating young uns?” said Aunt Chloe, rather complacently, as, producing an old towel, kept for such emergencies, she poured a little water out of the cracked tea-pot on it, and began rubbing off the molasses from the baby’s face and hands; and, having polished her till she shone, she set her down in Tom’s lap, while she busied herself in clearing away supper. The baby employed the intervals in pulling Tom’s nose, scratching his face, and burying her fat hands in his woolly hair, which last operation seemed to afford her special content.

”Aint she a peart young un?” said Tom, holding her from him to take a full-length view; then, getting up, he set her on his broad shoulder, and began capering and dancing with her, while Mas’r George snapped at her with his pocket-handkerchief, and Mose and Pete, now returned again, roared after her like bears, till Aunt Chloe declared that they ”fairly took her head off” with their noise. As, according to her own statement, this surgical operation was a matter of daily occurrence in the cabin, the declaration no whit abated the merriment, till every one had roared and tumbled and danced themselves down to a state of composure.

”Well, now, I hopes you’re done,” said Aunt Chloe, who had been busy in pulling out a rude box of a trundle-bed; ”and now, you Mose and you Pete, get into thar; for we’s goin’ to have the meetin’.”

”O mother, we don’t wanter. We wants to sit up to meetin’,–meetin’s is so curis. We likes ’em.”

”La, Aunt Chloe, shove it under, and let ’em sit up,” said Mas’r George, decisively, giving a push to the rude machine.

Aunt Chloe, having thus saved appearances, seemed highly delighted to push the thing under, saying, as she did so, ”Well, mebbe ’t will do ’em some good.”

The house now resolved itself into a committee of the whole, to consider the accommodations and arrangements for the meeting.

”What we’s to do for cheers, now, I declar I don’t know,” said Aunt Chloe. As the meeting had been held at Uncle Tom’s weekly, for an indefinite length of time, without any more ”cheers,” there seemed some encouragement to hope that a way would be discovered at present.

”Old Uncle Peter sung both de legs out of dat oldest cheer, last week,” suggested Mose.

”You go long! I’ll boun’ you pulled ’em out; some o’ your shines,” said Aunt Chloe.

”Well, it’ll stand, if it only keeps jam up agin de wall!” said Mose.

”Den Uncle Peter mus’n’t sit in it, cause he al’ays hitches when he gets a singing. He hitched pretty nigh across de room, t’ other night,” said Pete.

”Good Lor! get him in it, then,” said Mose, ”and den he’d begin, ‘Come saints–and sinners, hear me tell,’ and den down he’d go,”–and Mose imitated precisely the nasal tones of the old man, tumbling on the floor, to illustrate the supposed catastrophe.

”Come now, be decent, can’t ye?” said Aunt Chloe; ”an’t yer shamed?”

Mas’r George, however, joined the offender in the laugh, and declared decidedly that Mose was a ”buster.” So the maternal admonition seemed rather to fail of effect.

”Well, ole man,” said Aunt Chloe, ”you’ll have to tote in them ar bar’ls.”

”Mother’s bar’ls is like dat ar widder’s, Mas’r George was reading ’bout, in de good book,–dey never fails,” said Mose, aside to Peter.

”I’m sure one on ’em caved in last week,” said Pete, ”and let ’em all down in de middle of de singin’; dat ar was failin’, warnt it?”

During this aside between Mose and Pete, two empty casks had been rolled into the cabin, and being secured from rolling, by stones on each side, boards were laid across them, which arrangement, together with the turning down of certain tubs and pails, and the disposing of the rickety chairs, at last completed the preparation.

”Mas’r George is such a beautiful reader, now, I know he’ll stay to read for us,” said Aunt Chloe; ”‘pears like ’t will be so much more interestin’.”

George very readily consented, for your boy is always ready for anything that makes him of importance.

The room was soon filled with a motley assemblage, from the old gray-headed patriarch of eighty, to the young girl and lad of fifteen. A little harmless gossip ensued on various themes, such as where old Aunt Sally got her new red headkerchief, and how ”Missis was a going to give Lizzy that spotted muslin gown, when she’d got her new berage made up;” and how Mas’r Shelby was thinking of buying a new sorrel colt, that was going to prove an addition to the glories of the place. A few of the worshippers belonged to families hard by, who had got permission to attend, and who brought in various choice scraps of information, about the sayings and doings at the house and on the place, which circulated as freely as the same sort of small change does in higher circles.

After a while the singing commenced, to the evident delight of all present. Not even all the disadvantage of nasal intonation could prevent the effect of the naturally fine voices, in airs at once wild and spirited. The words were sometimes the well-known and common hymns sung in the churches about, and sometimes of a wilder, more indefinite character, picked up at camp-meetings.

The chorus of one of them, which ran as follows, was sung with great energy and unction:

”Die on the field of battle,

Die on the field of battle,

Glory in my soul.”

Another special favorite had oft repeated the words–

”O, I’m going to glory,–won’t you come along with me?

Don’t you see the angels beck’ning, and a calling me away?

Don’t you see the golden city and the everlasting day?”

There were others, which made incessant mention of ”Jordan’s banks,” and ”Canaan’s fields,” and the ”New Jerusalem;” for the negro mind, impassioned and imaginative, always attaches itself to hymns and expressions of a vivid and pictorial nature; and, as they sung, some laughed, and some cried, and some clapped hands, or shook hands rejoicingly with each other, as if they had fairly gained the other side of the river.

Various exhortations, or relations of experience, followed, and intermingled with the singing. One old gray-headed woman, long past work, but much revered as a sort of chronicle of the past, rose, and leaning on her staff, said–”Well, chil’en! Well, I’m mighty glad to hear ye all and see ye all once more, ’cause I don’t know when I’ll be gone to glory; but I’ve done got ready, chil’en; ’pears like I’d got my little bundle all tied up, and my bonnet on, jest a waitin’ for the stage to come along and take me home; sometimes, in the night, I think I hear the wheels a rattlin’, and I’m lookin’ out all the time; now, you jest be ready too, for I tell ye all, chil’en,” she said striking her staff hard on the floor, ”dat ar glory is a mighty thing! It’s a mighty thing, chil’en,–you don’no nothing about it,–it’s wonderful.” And the old creature sat down, with streaming tears, as wholly overcome, while the whole circle struck up–

”O Canaan, bright Canaan

I’m bound for the land of Canaan.”

Mas’r George, by request, read the last chapters of Revelation, often interrupted by such exclamations as ”The sakes now!” ”Only hear that!” ”Jest think on ’t!” ”Is all that a comin’ sure enough?”

George, who was a bright boy, and well trained in religious things by his mother, finding himself an object of general admiration, threw in expositions of his own, from time to time, with a commendable seriousness and gravity, for which he was admired by the young and blessed by the old; and it was agreed, on all hands, that ”a minister couldn’t lay it off better than he did; that ’t was reely ’mazin’!”

Uncle Tom was a sort of patriarch in religious matters, in the neighborhood. Having, naturally, an organization in which the morale was strongly predominant, together with a greater breadth and cultivation of mind than obtained among his companions, he was looked up to with great respect, as a sort of minister among them; and the simple, hearty, sincere style of his exhortations might have edified even better educated persons. But it was in prayer that he especially excelled. Nothing could exceed the touching simplicity, the childlike earnestness, of his prayer, enriched with the language of Scripture, which seemed so entirely to have wrought itself into his being, as to have become a part of himself, and to drop from his lips unconsciously; in the language of a pious old negro, he ”prayed right up.” And so much did his prayer always work on the devotional feelings of his audiences, that there seemed often a danger that it would be lost altogether in the abundance of the responses which broke out everywhere around him.

While this scene was passing in the cabin of the man, one quite otherwise passed in the halls of the master.

The trader and Mr. Shelby were seated together in the dining room afore-named, at a table covered with papers and writing utensils.

Mr. Shelby was busy in counting some bundles of bills, which, as they were counted, he pushed over to the trader, who counted them likewise.

”All fair,” said the trader; ”and now for signing these yer.”

Mr. Shelby hastily drew the bills of sale towards him, and signed them, like a man that hurries over some disagreeable business, and then pushed them over with the money. Haley produced, from a well-worn valise, a parchment, which, after looking over it a moment, he handed to Mr. Shelby, who took it with a gesture of suppressed eagerness.

”Wal, now, the thing’s done!” said the trader, getting up.

”It’s done!” said Mr. Shelby, in a musing tone; and, fetching a long breath, he repeated, ”It’s done!”

”Yer don’t seem to feel much pleased with it, ’pears to me,” said the trader.

”Haley,” said Mr. Shelby, ”I hope you’ll remember that you promised, on your honor, you wouldn’t sell Tom, without knowing what sort of hands he’s going into.”

”Why, you’ve just done it sir,” said the trader.

”Circumstances, you well know, obliged me,” said Shelby, haughtily.

”Wal, you know, they may ’blige me, too,” said the trader. ”Howsomever, I’ll do the very best I can in gettin’ Tom a good berth; as to my treatin’ on him bad, you needn’t be a grain afeard. If there’s anything that I thank the Lord for, it is that I’m never noways cruel.”

After the expositions which the trader had previously given of his humane principles, Mr. Shelby did not feel particularly reassured by these declarations; but, as they were the best comfort the case admitted of, he allowed the trader to depart in silence, and betook himself to a solitary cigar.