Spis treści

Karta redakcyjna

Przedmowa

Wprowadzenie

Lista dokumentów

DOKUMENTY (listopad 1918 – marzec 1921)

ROK 1918

Listopad

1 | 11 listopada 1918,
komunikat MSZ o stosunkach polsko-sowieckich

2 | 22 listopada 1918,
raport polityczny Komendy Naczelnej nr 3 Polskiej Organizacji Wojskowej o sytuacji na Ukrainie

3 | 26 listopada 1918,
komunikat MSZ o internowaniu misji polskiej w Moskwie

4 | 26 listopada 1918,
telegram ministra spraw zagranicznych do komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS o aresztowaniu członków przedstawicielstwa Rady Regencyjnej w Moskwie i wywołanych tym działaniach strony polskiej

5 | 27 listopada 1918,
telegram komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS do ministra spraw zagranicznych o losach przedstawicielstwa Rady Regencyjnej w Moskwie i stosunkach polsko-sowieckich

6 | po 27 listopada 1918,
instrukcja Tymczasowego Naczelnika Państwa o sytuacji międzynarodowej i wewnętrznej Polski przygotowana dla delegacji do państw Ententy

Grudzień

7 | 4 grudnia 1918,
pismo pełniącego obowiązki prezesa Komitetu Narodowego Polskiego do Ligi Odrodzenia Rosji na temat zasad ustalania granicy polsko-rosyjskiej i wizji przyszłych stosunków

8 | 4 grudnia 1918,
notatka ministra przemysłu i handlu na temat niebezpieczeństwa bolszewickiego dla Polski

9 | 5 grudnia 1918,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla członka delegacji Tymczasowego Naczelnika Państwa do państw Ententy w sprawie korespondencji MSZ z komisarzem ludowym RFSRS

10 | 23 grudnia 1918,
raport polityczny zastępcy kierownika Wydziału Wojskowego Komendy Naczelnej nr 3 Polskiej Organizacji Wojskowej o sytuacji na Ukrainie

11 | listopad–grudzień 1918,
raport oficera Komendy Naczelnej nr 3 Polskiej Organizacji Wojskowej o sytuacji w centralnej Rosji i polityce oraz taktyce bolszewików

12 | grudzień 1918,
raport Komendy Naczelnej nr 3 Polskiej Organizacji Wojskowej o stanie „białych” armii rosyjskich

ROK 1919

Styczeń

13 | 7 stycznia 1919,
memoriał członka Komitetu Głównego Związku Odrodzenia Rosji do ministra spraw zagranicznych o przyszłości stosunków polsko-rosyjskich

14 | 7 stycznia 1919,
komunikat MSZ o zamordowaniu członków delegacji Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża

15 | 9 stycznia 1919,
informacja ministra spraw zagranicznych na temat pobytu delegatów Naczelnika Państwa w Szwajcarii w drodze do Paryża oraz roli Polski w polityce koalicji wobec Rosji

16 | 13 stycznia 1919,
komunikat rządu o zamordowaniu członków delegacji Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża i śledztwie w tej sprawie

17 | 14 stycznia 1919,
komunikat MSZ o retorsjach strony sowieckiej za zamordowanie członków delegacji Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża

18 | po 15 stycznia – przed 1 lutego 1919,
opracowanie Oddziału VI Informacyjnego Sztabu Generalnego na temat istoty bolszewizmu i jego stosunku do Polski

Luty

19 | luty (?) 1919,
opracowanie Oddziału VI Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego na temat wojsk polskich na Syberii

20 | 10 lutego 1919,
telegram komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS do ministra spraw zagranicznych o stosunkach polsko-sowieckich

21 | po 17 lutego 1919,
memorandum rządu polskiego na temat zakładników aresztowanych przez władze sowieckie oraz celu misji delegata nadzwyczajnego do Moskwy i Piotrogrodu

22 | 24 lutego 1919,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla delegata nadzwyczajnego do Moskwy i Piotrogrodu

23 | po 24 lutego 1919,
uzupełnienie instrukcji ministra spraw zagranicznych dla delegata nadzwyczajnego do Moskwy i Piotrogrodu

Marzec

24 | 3 marca 1919,
komunikat MSZ na temat misji delegata nadzwyczajnego do Moskwy i Piotrogrodu oraz aresztowanych przez władze sowieckie członków przedstawicielstwa polskiego

25 | 4 marca 1919,
raport oficera łącznikowego Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza przy MSZ o misji delegata nadzwyczajnego do Moskwy i Piotrogrodu oraz działaniach dyplomacji polskiej

26 | 4 marca 1919,
pismo członka Centralnego Komitetu Robotniczego PPS do Komitetu Centralnego RKP(b) na temat stosunków polsko-sowieckich i planów przeprowadzenia plebiscytu na terenach spornych

27 | 20 marca 1919,
odpowiedź ministra spraw wewnętrznych na interpelację poselską na temat okoliczności zabójstwa członków delegacji Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża i śledztwa w tej sprawie

28 | 22 marca 1919,
pismo Wydziału Werbunkowego Komitetu Obrony Kresów Wschodnich do Wydziału Wojskowego tegoż Komitetu na temat sytuacji w zajętym przez bolszewików Wilnie

29 | 24 marca 1919,
pismo komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS do delegata nadzwyczajnego MSZ o polityce sowieckiej wobec Polski

30 | 26 marca 1919,
pismo dowódcy Armii Polskiej we Francji do KNP z prośbą o mianowanie oficjalnego przedstawiciela polityczno-wojskowego przy Naczelnym Dowództwie Wojsk Sprzymierzonych w Północnej Rosji

31 | druga połowa marca 1919,
sprawozdanie Komisji Spraw Zagranicznych Sejmu Ustawodawczego na temat polityki polskiej wobec wschodnich sąsiadów oraz stosunków polsko-sowieckich

Kwiecień

32 | po 1 kwietnia 1919,
opracowanie na temat sytuacji politycznej i gospodarczej w Rosji

33 | 3 kwietnia 1919,
raport członka delegacji polskiej na paryską konferencję pokojową do Naczelnika Państwa o stanowisku politycznym i koncepcjach terytorialnych „białych” Rosjan oraz przedstawicieli innych narodów dawnego Imperium Rosyjskiego

34 | 3 kwietnia 1919,
memoriał szefa biura rejestracyjno-mobilizacyjnego w Murmańsku dla KNP w sprawie sytuacji Polaków w Rosji Północnej

35 | 5 kwietnia 1919,
pismo członków Polskiego Komitetu Wojennego na Syberię i Wschodnią Rosję do rządu w Warszawie o sytuacji Polaków w głębi Rosji

36 | 13 kwietnia 1919,
pismo podsekretarza stanu w MSZ do KNP w sprawie memoriału Związku Obrony Mienia Polaków Poszkodowanych na Terytorium b. Cesarstwa Rosyjskiego

37 | pierwsza połowa kwietnia (?) 1919,
memoriał III Biura Naczelnego Dowództwa Wojsk Polskich we Francji na temat polskich organizacji politycznych działających na Syberii

38 | 15 kwietnia 1919,
telegram Naczelnego Wodza do ministra spraw zagranicznych w sprawie planowanego zajęcia Wilna i konieczności podjęcia odpowiedniej akcji politycznej w Paryżu

39 | 18 kwietnia 1919,
list Naczelnego Wodza do wiceministra spraw wojskowych o ofensywie polskiej w kierunku Wilna

40 | 18 kwietnia 1919,
pismo Naczelnika Państwa do byłego przedstawiciela Rady Regencyjnej w Rosji z podziękowaniami za opiekę nad ludnością polską

41 | 28 kwietnia 1919,
raport członka delegacji polskiej na paryską konferencję pokojową do Naczelnika Państwa o rozmowach z reprezentantami narodów byłego Imperium Rosyjskiego

Maj

42 | 2 maja 1919,
komunikat strony sowieckiej o zajęciu Wilna przez oddziały polskie i konsekwencjach tego faktu

43 | 6 maja 1919,
raport członka delegacji polskiej na paryską konferencję pokojową do Naczelnika Państwa o stosunkach Polski z narodami byłego Imperium Rosyjskiego

44 | 7 maja 1919,
opracowanie III Biura Naczelnego Dowództwa Wojsk Polskich we Francji na temat 4 Dywizji Wojsk Polskich w Rosji Południowej

45 | 12 maja 1919,
komunikat Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o działalności KPRP oraz nastrojach wśród komunistów polskich w związku z sytuacją międzynarodową

46 | 15 maja 1919,
komunikat MSZ o usunięciu delegata nadzwyczajnego z Rosji i aresztowaniach obywateli polskich przez władze sowieckie

47 | 16 maja 1919,
list członka delegacji polskiej na paryską konferencję pokojową do Naczelnika Państwa o kontaktach z przedstawicielami Europy Wschodniej

48 | 24 maja 1919,
memorandum reprezentantów Rosyjskiej Konferencji Politycznej dla państw sprzymierzonych i stowarzyszonych o zasadach ustalania zachodnich granic przyszłej Rosji

49 | 26 maja 1919,
telegram KNP do MSZ o stanowisku członka Rosyjskiej Konferencji Politycznej na temat przyszłej granicy z Polską i stosunków między obu państwami

Czerwiec

50 | 17 czerwca 1919,
pismo Związku Obrony Mienia Polaków Poszkodowanych na Terytorium b. Cesarstwa Rosyjskiego do ministra spraw zagranicznych z prośbą o uwzględnienie interesów organizacji

51 | 18 czerwca 1919,
memoriał Komisji Likwidacyjnej KNP dla premiera w sprawie powołania komisarza rządu polskiego na Syberii

52 | po 18 czerwca 1919,
projekt instrukcji dla komisarza rządu polskiego na Syberii, sporządzony przez Komisję Likwidacyjną KNP

53 | 23 czerwca 1919,
notatka delegacji polskiej na konferencję pokojową w sprawie działalności rządu admirała Aleksandra Kołczaka i Rosyjskiej Konferencji Politycznej oraz ich stosunku do aspiracji niepodległościowych narodów dawnego Imperium Rosyjskiego

54 | 25 czerwca 1919,
sprawozdanie członka delegacji paryskiej o sytuacji międzynarodowej, w tym zagadnieniach rosyjskich, w przededniu podpisania traktatu pokojowego

55 | 27 czerwca 1919,
list sekretarza generalnego KNP w sprawie nominowania komisarza rządu polskiego na Syberii

56 | 29 czerwca 1919,
uwagi na temat wytycznych polskiej polityki zagranicznej i zadań dyplomacji polskiej, w tym wobec Rosji oraz Ukrainy

57 | 29 czerwca 1919,
komunikat informacyjny Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o sytuacji na froncie polsko-bolszewickim

Lipiec

58 | 17 lipca 1919,
notatka członka delegacji Rad Polskich Litwy i Białej Rusi na konferencję pokojową w Paryżu dla rządu polskiego o polityce wschodniej

59 | 19 lipca 1919,
petycja mieszkańców Wołynia i kresów południowo-wschodnich do Naczelnika Państwa w sprawie pomocy ze strony rządu polskiego w obliczu niebezpieczeństwa bolszewickiego

60 | 24 lipca 1919,
raport przedstawiciela Naczelnika Państwa do rokowań ze stroną sowiecką o propozycji zawarcia porozumienia ze stroną polską

Sierpień

61 | 2 sierpnia 1919,
raport szefa misji wojskowej o sytuacji Polaków i oddziałów polskich na Syberii

62 | 8 sierpnia 1919,
instrukcja Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego dla szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji

63 | 20 sierpnia 1919,
raport oficera łącznikowego Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego do ministra spraw wojskowych o rozmowie z głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji

64 | 24 sierpnia 1919,
okólnik dyrektora Departamentu Polityczno-Dyplomatycznego MSZ dla placówek dyplomatycznych o gromadzeniu informacji na temat rosyjskiej akcji politycznej

65 | 29 sierpnia 1919,
telegram szyfrowy posła w Paryżu do MSZ w sprawie polskiego przedstawiciela przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji i relacji polsko-rosyjsko-ukraińskich

Wrzesień

66 | 3 września 1919,
radiotelegram MSZ do Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych RFSRS o upoważnieniu przedstawicieli PTCK do rozmów z reprezentantami Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża i gwarancji poszanowania ich immunitetu

67 | 5 września 1919,
raport szefa Polskiej Misji Wojskowej dla Skandynawii do Oddziału II Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o opiniach attaché wojskowego Francji na temat sytuacji w Rosji i relacjach z rosyjskimi dyplomatami w Sztokholmie

68 | 5 września 1919,
telegram szyfrowy MSZ do posła w Paryżu w sprawie polskich przedstawicieli przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji

69 | 6 września 1919,
instrukcja podsekretarza stanu w MSZ dla posła w Londynie w sprawie współpracy niemiecko-rosyjskiej oraz stosunku Polski do Ukrainy petlurowskiej i Sił Zbrojnych Południa Rosji

70 | 17 września 1919,
telegram szyfrowy posła w Paryżu do MSZ w sprawie nominacji komisarza rządu polskiego na Syberii

71 | 22 września 1919,
list referenta Wydziału Wschodniego MSZ do radcy poselstwa w Londynie o stosunku Polski do sprawy ukraińskiej

72 | 23 września 1919,
inspirowany przez rząd polski komunikat prasowy o przyczynach kontynuowania wojny przeciwko bolszewizmowi

73 | 28 września 1919,
raport szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego na temat podróży do Taganrogu i pierwszego spotkania z gen. Antonem Denikinem

Październik

74 | 6 października 1919,
telegram szyfrowy posła w Paryżu do MSZ w sprawie nominacji komisarza rządu polskiego na Syberii i notyfikowania tego faktu rządowi francuskiemu

75 | 8 października 1919,
telegram szyfrowy MSZ do posła w Paryżu o stosunkach Polski z głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji

76 | 8 października 1919,
protokół posiedzenia delegacji polskiej do rozmów z przedstawicielami Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża w sprawie zasad wymiany więźniów, jeńców, zakładników oraz przyjmowania uchodźców

77 | 10 października 1919,
list szefa Misji Handlowo-Przemysłowej do Południowej Rosji i Kaukazu do podsekretarza stanu w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej o sytuacji gospodarczej, politycznej i społecznej oraz stosunku do Polski

78 | 11 października 1919,
protokół posiedzenia przedstawicieli PTCK i Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża w sprawie organizacji kolejnych spotkań

79 | 11 października 1919,
protokół posiedzenia przedstawicieli PTCK i Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża wraz z raportem delegata rządu w sprawie wzajemnych pełnomocnictw i problemu zakładników

80 | 12 października 1919,
protokół posiedzenia przedstawicieli PTCK i Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża w sprawie konieczności uzupełnienia pełnomocnictw strony sowieckiej

81 | 13 października 1919,
raport przewodniczącego delegacji PTCK do rokowań z przedstawicielami Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża do Naczelnika Państwa o przebiegu wstępnych pertraktacji

82 | 14 października 1919,
raport przewodniczącego delegacji PTCK do rokowań z przedstawicielami Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża o sytuacji wewnętrznej w sowieckiej Rosji

83 | 15 października 1919,
protokół posiedzenia Komisji Spraw Wojskowych i Komisji Spraw Zagranicznych Sejmu Ustawodawczego w sprawie sytuacji wojskowej i położenia międzynarodowego Polski

84 | 15 października 1919,
raport szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do Naczelnika Państwa o stosunkach polsko-rosyjskich i incydencie wywołanym przez zastępcę szefa Misji

85 | 16 października 1919,
protokół posiedzenia Komisji Spraw Wojskowych i Komisji Spraw Zagranicznych Sejmu Ustawodawczego w sprawie ewentualnych propozycji pokojowych i dalszego kontynuowania wojny przeciw bolszewickiej Rosji

86 | 17 października 1919,
protokół posiedzenia Komisji Spraw Wojskowych i Komisji Spraw Zagranicznych Sejmu Ustawodawczego w sprawie ewentualnych propozycji pokojowych, dalszego kontynuowania wojny przeciw bolszewickiej Rosji oraz wskazania celów polityki wschodniej

87 | 18 października 1919,
protokół posiedzenia przedstawicieli PTCK i Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża w sprawie zasad prowadzenia pertraktacji

88 | 20 października 1919,
raport przewodniczącego delegacji PTCK do rokowań z przedstawicielami Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża o motywach i celach podjęcia negocjacji przez stronę sowiecką

89 | 20 października 1919,
notatka referenta Wydziału Wschodniego MSZ w sprawie stosunku Polski do Sił Zbrojnych Południa Rosji i Ukraińskiej Republiki Ludowej

90 | 23 października 1919,
protokół posiedzenia prezydium delegacji PTCK w sprawie rozpoczęcia pertraktacji po przyjęciu uzupełnionych pełnomocnictw delegata sowieckiego

91 | 25 października 1919,
instrukcja MSZ dla posła w Londynie dotycząca rozmów z misją ukraińską prowadzonych w Warszawie i stosunku do sił „białej” Rosji operujących w rejonie bałtyckim

92 | 28 października 1919,
protokół posiedzenia przedstawicieli PTCK i Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża w sprawie organizacji dalszej pracy i wymiany zakładników

93 | 28 października 1919,
wniosek delegacji PTCK w sprawie uwolnienia zakładników i jeńców cywilnych

94 | 29 października 1919,
oświadczenie delegacji PTCK o zakazie brania zakładników podczas wojny z bolszewicką Rosją

95 | 31 października 1919,
protokół posiedzenia przedstawicieli PTCK i Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża w sprawie uwolnienia i traktowania zakładników

96 | 31 października 1919,
protokół posiedzenia przedstawicieli PTCK i Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża w sprawie uwolnienia zakładników i jeńców cywilnych przez stronę sowiecką

Listopad

97 | 1 listopada 1919,
pismo przewodniczącego delegacji PTCK do Dowództwa Frontu Litewsko-Białoruskiego w sprawie zapewnienia wykonania umowy o wymianie zakładników i jeńców

98 | 1 listopada 1919,
raport przewodniczącego delegacji PTCK do rokowań z przedstawicielami Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża do Naczelnika Państwa o podpisaniu umowy w sprawie uwolnienia zakładników

99 | 2 listopada 1919,
protokół posiedzenia przedstawicieli PTCK i Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża w sprawie podpisania umowy o zwolnieniu zakładników

100 | 2 listopada 1919,
umowa podpisana przez delegatów PTCK i Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża o zwolnieniu zakładników polskich przetrzymywanych przez stronę sowiecką

101 | po 3 listopada 1919,
raport szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji na temat rozmowy z gen. Antonem Denikinem oraz sytuacji rosyjskich sił antybolszewickich

102 | 4 listopada 1919,
telegram szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o sytuacji na południu Rosji i stosunku „białych” do Polski

103 | 6 listopada 1919,
raport szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do Naczelnika Państwa o sytuacji rosyjskich sił antybolszewickich i stosunku Polski wobec „białych”

104 | 6 listopada 1919,
telegram z Belwederu do przewodniczącego delegacji PTCK do rokowań z przedstawicielami Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża o definicji pojęcia „jeńcy cywilni” i wymianie zakładników

105 | 7 listopada 1919,
artykuł prasowy o stanowisku Naczelnika Państwa w sprawie sytuacji na froncie polsko-sowieckim

106 | 9 listopada 1919,
protokół posiedzenia przedstawicieli PTCK i Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża w sprawie zakładników i jeńców cywilnych

107 | 9 listopada 1919,
protokół posiedzenia przedstawicieli PTCK i Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża w sprawie umowy o wymianie jeńców cywilnych i powołania komisji

108 | 9 listopada 1919,
umowa podpisana przez delegatów PTCK i Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża o wymianie jeńców cywilnych

109 | 11 listopada 1919,
notatka przewodniczącego delegacji PTCK o umowach podpisanych z Rosyjskim Towarzystwem Czerwonego Krzyża na temat wymiany zakładników i jeńców cywilnych

110 | 12 listopada 1919,
odpowiedź MSZ na interpelację poselską w sprawie ewentualnego zawarcia pokoju z bolszewicką Rosją

111 | 12 listopada 1919,
telegram szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o sytuacji na Ukrainie i południu Rosji

112 | 13 listopada 1919,
pismo dyrektora Departamentu Polityczno-Ekonomicznego MSZ do posła w Londynie o pertraktacjach z bolszewikami

113 | 14 listopada 1919,
raport byłego zastępcy szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do Naczelnego Wodza o incydencie w trakcie rozmów z szefem wydziału politycznego w sztabie gen. Antona Denikina

114 | przed 22 listopada 1919,
notatka o polityce polskiej wobec Rosji

115 | 22 listopada 1919,
telegram szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o sytuacji na Ukrainie i południu Rosji

116 | 23 listopada 1919,
sprawozdanie przewodniczącego delegacji PTCK o stanie negocjacji z Rosyjskim Towarzystwem Czerwonego Krzyża i sytuacji w Rosji

117 | 27 listopada 1919,
raport szefa misji politycznej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do MSZ na temat sytuacji Armii Ochotniczej i rządu gen. Antona Denikina

118 | 27 listopada 1919,
telegram szyfrowy szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji w sprawie planowanej konferencji z gen. Antonem Denikinem i sytuacji na froncie przeciwbolszewickim

119 | 28 listopada 1919,
raport szefa misji politycznej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji o przeprowadzonych rozmowach i sytuacji polskich delegatów

120 | 29 listopada 1919,
pismo głównodowodzącego Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do Naczelnika Państwa o postawie Polski wobec Rosji

Grudzień

121 | początek grudnia 1919,
telegram szyfrowy szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego w sprawie konferencji z gen. Antonem Denikinem

122 | 3 grudnia 1919,
telegram szyfrowy sekretarza generalnego polskiej delegacji na Konferencję Pokojową w Paryżu do MSZ w sprawie decyzji co do tymczasowej granicy wschodniej Polski

123 | 9 grudnia 1919,
telegram przewodniczącego delegacji PTCK o zawieszeniu obrad z delegacją Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża

124 | 9 grudnia 1919,
pismo przedstawiciela Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża do przewodniczącego delegacji PTCK o wymianie zakładników i jeńców cywilnych oraz zawieszeniu pertraktacji

125 | 13 grudnia 1919,
pismo przewodniczącego delegacji PTCK do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego w sprawie śledztwa dotyczącego zabójstwa delegatów Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża

126 | 15 grudnia 1919,
telegram przedstawiciela Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego w delegacji PTCK o sytuacji na froncie i zwolnieniu zakładników

127 | 15 grudnia 1919,
pismo przewodniczącego delegacji PTCK do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego w sprawie zerwania pertraktacji z Rosyjskim Towarzystwem Czerwonego Krzyża, wykonania podpisanych umów wraz z podsumowaniem prac delegacji

128 | 20 grudnia 1919,
telegram szyfrowy MSZ do posła w Paryżu w sprawie przyjazdu do stolicy Francji polskiego ministra spraw zagranicznych

ROK 1920

Styczeń

129 | 10 stycznia 1920,
protokół porozumienia kapitulacyjnego 5 Dywizji Strzelców Polskich

130 | 10 stycznia 1920,
rozkaz dowódcy Wojsk Polskich we Wschodniej Rosji i Syberii o warunkach poddania się Armii Czerwonej

131 | przed 15 stycznia 1920,
telegram szyfrowy szefa misji politycznej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do MSZ o ewakuacji misji do Noworosyjska

132 | 30 stycznia 1920,
telegram szyfrowy poselstwa w Paryżu do ministra spraw zagranicznych w sprawie reakcji miejscowych kół rosyjskich na rozmowy prowadzone przez Naczelnika Państwa z członkiem Rosyjskiej Konferencji Politycznej

133 | 31 stycznia 1920,
list członka Rosyjskiej Konferencji Politycznej do Naczelnika Państwa o realizacji wspólnych planów politycznych

Luty

134 | 3 lutego 1920,
raport przedstawiciela Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego w delegacji PTCK do szefa Departamentu II MSWojsk. o ewentualnym wznowieniu negocjacji z Rosyjskim Towarzystwem Czerwonego Krzyża

135 | 3 lutego 1920,
raport szefa sekcji Departamentu II MSWojsk. do Naczelnego Wodza o zasadach wymiany jeńców ze stroną sowiecką i wznowienia pertraktacji z Rosyjskim Towarzystwem Czerwonego Krzyża

136 | 4 lutego 1920,
protest dowódcy Wojsk Polskich we Wschodniej Rosji przeciw pogwałceniu przez stronę sowiecką warunków kapitulacji Dywizji Syberyjskiej

137 | 8 lutego 1920,
list członka Rosyjskiej Konferencji Politycznej do Naczelnika Państwa o rozmowach przeprowadzonych z premierem Francji

138 | 10 lutego 1920,
instrukcja Oddziału II Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego dla szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji w sprawie stopniowej likwidacji misji

139 | 10 lutego 1920,
telegram szyfrowy poselstwa w Paryżu do MSZ w sprawie stosunku miejscowych kół rosyjskich do polsko-sowieckich negocjacji pokojowych

140 | 13 lutego 1920,
raport byłego sekretarza KNP do posła w Paryżu o rozmowach z przedstawicielami emigracji rosyjskiej na temat stosunków polsko-sowieckich

141 | 13–14 lutego 1920,
list członka Rosyjskiej Konferencji Politycznej do Naczelnika Państwa o rozmowach z politykami brytyjskimi na temat stosunku do wojny polsko-sowieckiej

142 | 21 lutego 1920,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla posła w Londynie w sprawie polskich warunków pokoju z bolszewikami

143 | 23 lutego 1920,
list Naczelnika Państwa do członka Rosyjskiej Konferencji Politycznej o wysyłce emisariusza do Paryża

144 | 28 lutego 1920,
list byłego przewodniczącego delegacji Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża do byłego przewodniczącego delegacji PTCK o wymianie zakładników i jeńców cywilnych

Marzec

145 | 1 marca 1920,
umowa zawarta przez delegatów Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego z przedstawicielami armii gen. Nikołaja Bredowa o zasadach przejścia tej formacji na tereny zajęte przez Wojsko Polskie

146 | 3 marca 1920,
raport szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do Naczelnego Dowodztwa Wojska Polskiego o sytuacji na południu byłego Imperium Rosyjskiego

147 | 5 marca 1920,
opracowanie MSZ o stanowisku ugrupowań politycznych wobec kwestii zawarcia pokoju z bolszewicką Rosją

148 | 9 marca 1920,
pismo ministra spraw wojskowych do MSZ w sprawie przejścia na polskie terytorium armii gen. Nikołaja Bredowa i ewentualnego finansowania jej pobytu przez rząd brytyjski

149 | 10 marca 1920,
telegram szyfrowy posła w Paryżu do MSZ w sprawie sposobu przedstawiania przez polską dyplomację przygotowywanych konwencji z Finlandią, Łotwą i Rumunią

150 | 11 marca 1920,
instrukcja ministra spraw zagranicznych w sprawie polskich warunków pokoju z RFSRS

151 | 13 marca 1920,
nota ministra spraw zagranicznych do posła francuskiego w Warszawie o zamiarze zawarcia i warunkach pokoju z bolszewicką Rosją

152 | 13 marca 1920,
pismo repatrianta z Moskwy o stosunkach w Rosji

153 | 14 marca 1920,
list członka Rosyjskiej Konferencji Politycznej do Naczelnika Państwa o możliwości zawarcia sojuszu polsko-rosyjskiego

154 | 14 marca 1920,
raport szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o sytuacji militarnej na południu Rosji

155 | 24 marca 1920,
raport posła w Londynie do MSZ na temat stosunku Polski wobec sytuacji w Rosji i sprawy niepodległości Ukrainy

156 | 24 marca 1920,
raport szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o sytuacji militarnej na południu Rosji

157 | 27 marca 1920,
list członka Rosyjskiej Konferencji Politycznej do Naczelnika Państwa o możliwościach współpracy w obliczu klęsk wojsk rosyjskich na południu Rosji

158 | 28 marca 1920,
radiotelegram komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS do ministra spraw zagranicznych o przyjęciu propozycji rozpoczęcia rokowań pokojowych

159 | 29 marca 1920,
list członka Rosyjskiej Konferencji Politycznej do Naczelnika Państwa o stosunkach polsko-rosyjskich na tle sytuacji międzynarodowej

Kwiecień

160 | 1 kwietnia 1920,
nota ministra spraw zagranicznych do komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS o warunkach rozpoczęcia pertraktacji pokojowych ze stroną sowiecką

161 | 1 kwietnia 1920,
referat informacyjny Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o sytuacji politycznej i wojskowej na terytoriach pod władzą bolszewików

162 | po 5 kwietnia 1920,
telegram szyfrowy szefa misji politycznej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do MSZ o ewakuacji Noworosyjska i nawiązaniu przez misję kontaktu z nowym rosyjskim głównodowodzącym gen. Piotrem Wranglem

163 | 11–14 kwietnia 1920,
raport szefa misji politycznej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do MSZ w sprawie rozmów z gen. Piotrem Wranglem, jego ministrem spraw zagranicznych i innymi dyplomatami rosyjskimi

164 | 12 kwietnia 1920,
telegram szyfrowy ministra spraw zagranicznych do posła w Paryżu, polecający podjęcie działań w związku z notą sowiecką do państw Ententy

165 | 14 kwietnia 1920,
raport radcy poselstwa w Londynie do ministra spraw zagranicznych w sprawie rozmowy z naczelnikiem wydziału Foreign Office na temat sowieckiej noty do państw Ententy i instrukcji lorda Curzona dla brytyjskiego posła w Warszawie

166 | 15 kwietnia 1920,
raport zastępcy szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o sytuacji na Północnym Kaukazie i Krymie oraz relacjach Polski z rządami Rosji Południowej i Kubania

167 | 22 kwietnia 1920,
telegram szyfrowy szefa misji politycznej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji w sprawie wysłania misji gen. Wrangla do Warszawy i wykorzystania przeciw bolszewikom internowanego w Polsce oddziału gen. Nikołaja Bredowa

168 | 30 kwietnia 1920,
odezwa władz sowieckich wydana po rozpoczęciu ofensywy ukraińskiej

Maj

169 | 2 maja 1920,
radiotelegram przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych i komisarza ludowego spraw zagranicznych USRS do MSZ o traktowaniu jeńców sowieckich

170 | 7 maja 1920,
telegram szyfrowy posła w Waszyngtonie do MSZ o konieczności akcji informacyjnej o celach i przebiegu polskich działań na Ukrainie

171 | 10 maja 1920,
raport zastępcy szefa Polskiej Misji Wojskowej przy głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Południa Rosji do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o sytuacji na Krymie i stosunku rządu gen. Wrangla do polskiej ofensywy na Ukrainie

172 | 12 (?) maja 1920,
raport poselstwa w Londynie do ministra spraw zagranicznych w sprawie stosunku Ligi Narodów wobec polskiej akcji militarnej na Ukrainie

173 | przed 14 maja 1920,
tezy artykułu na temat polskiej polityki wschodniej przesłane przez Komitet Wykonawczy Straży Kresowej do szefa II Departamentu MSWojsk.

174 | 15 maja 1920,
list posła w Tallinnie do Naczelnika Państwa o możliwości wykorzystania tendencji separatystycznych w ziemi pskowskiej i nowogrodzkiej

175 | 18 maja 1920,
raport zastępcy szefa Polskiej Misji Wojskowej na południu Rosji do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o sytuacji na Krymie i stosunku rządu gen. Wrangla wobec Polski i petlurowskiej Ukrainy

176 | 18 maja 1920,
sprawozdanie ministra spraw zagranicznych z rozmów przeprowadzonych na zachodzie Europy o konflikcie polsko-sowieckim

177 | przed 18 maja 1920,
list rosyjskiego generała do szefa Wszechrosyjskiego Sztabu Generalnego o konieczności odparcia polskiej ofensywy

Czerwiec

178 | 1 czerwca 1920,
referat informacyjny Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o sytuacji politycznej i wojskowej w bolszewickiej Rosji

179 | 1 czerwca 1920,
telegram szyfrowy poselstwa w Paryżu do MSZ z prośbą o instrukcje w sprawie polskiej polityki wschodniej

180 | 8 czerwca 1920,
instrukcja MSZ dla posła w Paryżu w sprawie naświetlania celów polskiej polityki wschodniej

181 | 8 czerwca 1920,
pismo szefa Oddziału III Sztabu Generalnego do szefa sanitarnego Wojska Polskiego o traktowaniu jeńców przez oddziały Armii Czerwonej

182 | 17 czerwca 1920,
instrukcja MSZ w sprawie przyczyn rozpoczęcia ofensywy ukraińskiej oraz okrucieństw wojennych

Lipiec

183 | 4 lipca 1920,
raport radcy poselstwa w Londynie w sprawie nastrojów w Foreign Office w związku z polskimi niepowodzeniami na froncie

184 | 7 lipca 1920,
raport szefa Polskiej Misji Wojskowej we Francji do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o rozmowach przeprowadzonych z wojskowymi francuskimi i brytyjskimi

185 | 7 lipca 1920,
pismo przedstawicieli Rosyjskiego Komitetu Politycznego w sprawie formowania oddziału rosyjskiego w Polsce

186 | przed 11 lipca 1920,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla szefów placówek dyplomatycznych o sytuacji na froncie i sprawie zawarcia pokoju

187 | 11 lipca 1920,
nota brytyjskiego ministra spraw zagranicznych do rządu sowieckiego w sprawie warunków rozejmu, przebiegu linii demarkacyjnej i negocjacji pokojowych z Polską

188 | 11 lipca 1920,
list ministra spraw zagranicznych do chargé d’affaires i radcy poselstwa w Londynie o warunkach pertraktowania ze stroną sowiecką za pośrednictwem przedstawicieli mocarstw

189 | 13 lipca 1920,
raport radcy poselstwa w Londynie relacjonujący stosunek Foreign Office i prasy brytyjskiej do wojny polsko-sowieckiej i sprawy ewentualnej interwencji Wielkiej Brytanii po stronie Polski

190 | pierwsza połowa lipca 1920,
informacje ze źródeł francuskich o działaniach sowieckich przeciwko Polsce i przygotowaniach kontrofensywy Armii Czerwonej

191 | 15 lipca 1920,
instrukcja ministra spraw zagranicznych w sprawie warunków rozejmowych narzuconych Polsce na konferencji w Spa oraz polskiego stanowiska w sprawie pokoju z bolszewikami

192 | po 15 lipca 1920,
pismo Polskiego Komisariatu Plebiscytowego dla Górnego Śląska o stosunku liderów sowieckich do wojny z Polską

193 | 17 lipca 1920,
nota rządu sowieckiego do rządu brytyjskiego w sprawie warunków zawieszenia broni i negocjacji pokojowych z Polską

194 | 18 lipca 1920,
radiotelegram strony sowieckiej przejęty przez polski radiowywiad o nocie brytyjskiej w sprawie zawieszenia broni i negocjacji pokojowych z Polską oraz odpowiedzi Moskwy

195 | 18 lipca 1920,
raport radcy poselstwa w Londynie na temat opinii Foreign Office odnośnie do planów sowieckich oraz przyszłości Wileńszczyzny i Galicji Wschodniej

196 | 20 lipca 1920,
odpowiedź rządu brytyjskiego na notę sowiecką w sprawie warunków zawieszenia broni i negocjacji pokojowych z Polską

197 | 20 lipca 1920,
telegram attaché wojskowego w Londynie do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o sowieckiej odpowiedzi na notę rządu brytyjskiego w sprawie warunków zawieszenia broni i negocjacji pokojowych z Polską

198 | 21 lipca 1920,
telegram attaché wojskowego w Rydze do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o polityce sowieckiej wobec Polski i Łotwy

199 | 21 lipca 1920,
telegram attaché wojskowego w Londynie do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o odpowiedzi rządu brytyjskiego na notę sowiecką w sprawie warunków zawieszenia broni i negocjacji pokojowych z Polską

200 | 21 lipca 1920,
raport radcy poselstwa w Londynie w sprawie wymiany not w kwestii polskiej między rządem sowieckim i brytyjskim

201 | 22 lipca 1920,
radiotelegram ministra spraw zagranicznych do komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS w sprawie przerwania walki i rozpoczęcia rozmów o zawieszeniu broni i zawarciu pokoju

202 | 23 lipca 1920,
radiotelegram komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS do ministra spraw zagranicznych w sprawie rozpoczęcia rozmów na temat zawieszenia broni i zawarcia pokoju

203 | 27 lipca 1920,
telegram szyfrowy posła w Waszyngtonie do MSZ o stosunku rządu Stanów Zjednoczonych wobec polsko-sowieckich rozmów pokojowych

204 | 28 lipca 1920,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla posła w Berlinie w sprawie negocjacji rozejmowych z Sowietami, konieczności uzyskania pomocy aliantów i zneutralizowania niechętnej Polsce postawy Niemiec

Sierpień

205 | 3 sierpnia 1920,
raport oficera łącznikowego przy MSZ do szefa Oddziału II Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego w sprawie rozmowy z brytyjskim członkiem Misji Międzysojuszniczej o sytuacji na froncie polsko-bolszewickim i ewentualnej pomocy aliantów

206 | 3 sierpnia 1920,
sprawozdanie delegata MSZ w Rydze dla ministra spraw zagranicznych o rozmowach z członkami delegacji sowieckiej na temat stosunków między obu krajami

207 | 3 sierpnia 1920,
list dowódcy Frontu Zachodniego do dowódcy III Korpusu Konnego Armii Czerwonej o braku dyscypliny i samowoli podwładnych

208 | 4 sierpnia 1920,
raport członka delegacji na rozmowy rozejmowe z bolszewikami do szefa Sztabu Generalnego o stanie Armii Czerwonej i sytuacji na terenach okupowanych

209 | 6 sierpnia 1920,
radiotelegram komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS do ministra spraw zagranicznych w sprawie powrotu polskiej delegacji na rozmowy rozejmowe

210 | 7 sierpnia 1920,
wyciąg z raportu politycznego poselstwa w Konstantynopolu w sprawie zatrzymania przez bolszewików członków polskiej misji specjalnej na Kaukaz Południowy

211 | 7 sierpnia 1920,
radiotelegram rządu RFSRS do szefa misji sowieckiej w Londynie o rozpoczęciu polsko-sowieckich pertraktacji w celu zawieszenia broni i zawarcia pokoju

212 | 7 sierpnia 1920,
telegram attaché wojskowego w Londynie do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o rokowaniach polsko-sowieckich

213 | 9 sierpnia 1920,
sprawozdanie delegata MSZ w Rydze dla ministra spraw zagranicznych o rozmowie z członkiem delegacji sowieckiej na temat stosunków między obu krajami

214 | 10 sierpnia 1920,
radiotelegram ministra spraw zagranicznych do komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS o wysłaniu negocjatorów w celu ustalenia przebiegu negocjacji

215 | 10 sierpnia 1920,
telegram oficera łącznikowego Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego przy Sztabie marszałka Focha o rozmowie z francuskim generałem

216 | 10 sierpnia 1920,
meldunek oficera 4 pułku ułanów o przybyciu delegacji sowieckiej na rokowania pokojowe

217 | 14 sierpnia 1920,
odezwa przewodniczącego Wojskowej Rady Rewolucyjnej do wojsk walczących przeciw Polsce

218 | 14 sierpnia 1920,
telegram oficera łącznikowego Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego przy Sztabie marszałka Focha o rozmowie z przedstawicielem generała Piotra Wrangla

219 | 15 sierpnia 1920,
raport radcy poselstwa w Londynie na temat stosunku rządu brytyjskiego wobec podyktowanych Polsce warunków rozejmowych oraz w sprawie prosowieckiej i antypolskiej postawy Labour Party (wraz z załącznikiem)

220 | 17 sierpnia 1920,
radiotelegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o pełnomocnictwach i rozpoczęciu pertraktacji

221 | 17 (?) sierpnia 1920,
telegram członka delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o rozpoczęciu negocjacji

222 | 18 sierpnia 1920,
radiotelegram dowódcy Armii Konnej i członka Rady Wojskowo-Rewolucyjnej o użyciu samolotów przez stronę polską

223 | 19 sierpnia 1920,
deklaracja przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe odczytana na drugim posiedzeniu konferencji

224 | 19 sierpnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o warunkach zawieszenia broni i zawarcia pokoju przedstawionych przez przewodniczącego delegacji sowieckiej

225 | 19 sierpnia 1920,
telegram członka delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o przebiegu drugiego posiedzenia konferencji

226 | 20 sierpnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o odrzuceniu warunków sowieckich

227 | 20 sierpnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o pełnomocnictwach do negocjacji i przebiegu negocjacji

228 | 20 sierpnia 1920,
rozkaz dowództwa Frontu Zachodniego dla żołnierzy sowieckich

229 | 21 sierpnia 1920,
raport zastępcy szefa Polskiej Misji Wojskowej przy rządzie Południa Rosji do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego w sprawie stosunku rosyjskich kół oficjalnych na Krymie do Polski

230 | 23 sierpnia 1920,
odpowiedź przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe na warunki zawieszenia broni i zawarcia pokoju przedstawione przez przewodniczącego delegacji sowieckiej

231 | 24 sierpnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o stanowisku strony sowieckiej i przebiegu negocjacji

232 | 27 sierpnia 1920,
list sekretarza delegacji polskiej na rokowania pokojowe do szefa Referatu Polityczno-Prasowego Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza z charakterystyką polskiej delegacji

233 | 28 sierpnia 1920,
telegram attaché wojskowego w Rydze do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o zajęciu przez Litwinów Wilna

234 | 30 sierpnia 1920,
telegram wiceministra spraw zagranicznych do premiera i MSZ o zmianie miejsca rokowań pokojowych

235 | 30 sierpnia 1920,
komunikat prasowy Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o powrocie polskiej delegacji na rokowania pokojowe w Mińsku

236 | sierpień 1920,
rozkaz komisarza ludowego do spraw wojskowych i marynarki wojennej oraz przewodniczącego Wojskowej Rady Rewolucyjnej do komisarzy i dowództw Frontu Zachodniego o znaczeniu wojny przeciwko Polsce i organizacji armii

Wrzesień

237 | 4 września 1920,
raport zastępcy szefa Polskiej Misji Wojskowej przy rządzie Południa Rosji do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego w sprawie położenia sił generała Wrangla i stosunku „białych” do Polski

238 | 5 września 1920,
telegram chargé d’affaires w Rydze do MSZ o zgodzie rządu łotewskiego na obrady polsko-sowieckiej konferencji pokojowej

239 | 9 września 1920,
referat szefa Sztabu Generalnego o postulowanym przebiegu granicy wschodniej

240 | 14 września 1920,
telegram przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych USRS do swojego zastępcy w sprawie noty polskiego ministra spraw zagranicznych i potrzeby oficjalnego wystąpienia byłego przewodniczącego Dyrektoriatu URL

241 | 15 września 1920,
referat specjalny Oddziału II Sztabu MSWojsk. o sytuacji bolszewickiej na froncie polskim

242 | 18 września 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o wznowieniu pertraktacji

243 | 18 września 1920,
pismo naczelnika Wydziału Statystycznego Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego w sprawie poparcia dla niebolszewickiej Rosji

244 | 19 września 1920,
telegram delegata Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa o wznowieniu pertraktacji

245 | 20 września 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o rozmowach z przewodniczącym delegacji sowieckiej

246 | 20 września 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o stanowisku strony sowieckiej wobec zawarcia pokoju oraz o pełnomocnictwach

247 | 21 września 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o pełnomocnictwach

248 | 21 września 1920,
telegram członka delegacji na rokowania pokojowe do wiceministra skarbu w sprawie odpowiedzialności Polski za rosyjskie zobowiązania finansowe

249 | 22 września 1920,
pismo zastępcy szefa Sztabu Generalnego do Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza o oddziałach rosyjskich w Polsce

250 | 22 września 1920,
list sekretarza polskiej delegacji w Rydze do szefa Referatu Polityczno-Prasowego Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza o delegacjach polskiej i sowieckiej na rokowania pokojowe

251 | 24 września 1920,
deklaracja strony polskiej przedstawiona przez przewodniczącego w trakcie rokowań pokojowych wraz z warunkami preliminariów pokojowych

252 | 25 września 1920,
telegram delegata Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa o stanowiskach obu negocjujących stron

253 | 26 września 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o przebiegu negocjacji

254 | 26 września 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o utworzeniu komisji

255 | 26 września 1920,
list sekretarza polskiej delegacji w Rydze do szefa Referatu Polityczno-Prasowego Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza o delegacji polskiej

256 | 28 września 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o przebiegu negocjacji

257 | 28 września 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o sowieckim projekcie traktatu preliminaryjnego

258 | 28 września 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o sowieckim projekcie traktatu preliminaryjnego

259 | 28 września 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o sowieckim projekcie traktatu preliminaryjnego

260 | 28 września 1920,
telegram delegata Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa o sowieckim projekcie układu rozejmowego

261 | 29 września 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o przebiegu negocjacji w sprawie zawarcia rozejmu

Październik

262 | 2 października 1920,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe o stanowisku rządu polskiego wobec sowieckich propozycji rozejmowych

263 | 2 października 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o negocjacjach w sprawie przebiegu przyszłej granicy

264 | 2 października 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o stosunku obu stron do Ukrainy i Białorusi

265 | 2 października 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o stosunku obu stron do Litwy

266 | 2 października 1920,
telegram attaché wojskowego w Kopenhadze do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o postawie liderów sowieckich wobec wojny z Polską

267 | 3 października 1920,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe o stosunku Polski do Litwy

268 | 5 października 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o rozmowie z przewodniczącym delegacji sowieckiej na temat przebiegu przyszłej granicy

269 | 5 października 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o rozmowie z przewodniczącym delegacji sowieckiej na temat przebiegu przyszłej granicy i rozrachunków finansowych

270 | 5 października 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o przebiegu negocjacji

271 | 5 października 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o zbliżającym się terminie podpisania preliminariów pokojowych

272 | 6 października 1920,
pismo delegata Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego do przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe o konieczności uzupełnienia preliminariów pokojowych

273 | 9 października 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o przebiegu negocjacji i podpisaniu preliminariów pokojowych

274 | 10 października 1920,
list sekretarza polskiej delegacji w Rydze do szefa Referatu Polityczno-Prasowego Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza o przebiegu negocjacji w sprawie przyszłości ziem białoruskich i podpisania preliminariów pokojowych

275 | 11 października 1920,
telegram szyfrowy eksperta ekonomicznego polskiej delegacji w Rydze do ministra skarbu w sprawie polsko-sowieckich rozrachunków gospodarczych

276 | 11 października 1920,
telegram delegata wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Wodza i Sztabu Generalnego o podpisaniu preliminariów pokojowych

277 | 13 października 1920,
referat specjalny Oddziału II Sztabu Generalnego o polskiej polityce wschodniej w związku z podpisaniem preliminariów pokojowych

278 | po 12 października 1920,
instrukcje szefa Sztabu Generalnego dla delegacji polskich realizujących umowę o rozejmie

279 | 15 października 1920,
telegram zastępcy przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o wykonaniu umowy rozejmowej

280 | 19 października 1920,
wyciąg z raportu placówki w Tallinnie o sowieckiej perspektywie zawarcia preliminariów pokojowych

281 | 20 października 1920,
telegram władz sowieckich do ministra spraw zagranicznych o ratyfikacji preliminariów pokojowych i umowy rozejmowej przez USRS

282 | 20 października 1920,
raport szefa sztabu delegata wojskowego w Rydze do Naczelnego Wodza na temat przebiegu rokowań w sprawie preliminariów pokojowych i układu rozejmowego z Sowietami

283 | 21 października 1920,
rozkaz ministra spraw wojskowych o stosunku do oddziałów ukraińskich i rosyjskich znajdujących się na terytorium Polski

284 | przed 22 października 1920,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o taktyce delegacji polskiej i sowieckiej oraz przebiegu negocjacji

285 | 23 października 1920,
telegram komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS do ministra spraw zagranicznych o ratyfikacji przez sowiecką Rosję preliminariów pokojowych i umowy rozejmowej

286 | 25 października 1920,
telegram zastępcy przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o zasadach wymiany zakładników i jeńców oraz wznowieniu pertraktacji

287 | 26 października 1920,
telegram przewodniczącego delegacji sowieckiej do przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe o przyjeździe do Rygi w celu wznowienia pertraktacji

288 | 28 października 1920,
referat specjalny Oddziału II Sztabu MSWojsk. o polskiej polityce wschodniej w związku z podpisaniem preliminariów pokojowych

289 | 31 października 1920,
telegram zastępcy przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o reakcji strony sowieckiej na akcję oddziałów rosyjskich z terytorium zajętego przez Wojsko Polskie

Listopad

290 | 1 listopada 1920,
pismo szefa Polskiej Delegacji Wojskowej w Komisji Porozumiewawczej i Rozjemczej do przewodniczącego delegacji rosyjsko-ukraińskiej w sprawie działalności wojsk ukraińskich i rosyjskich w armii polskiej oraz na polskim terytorium

291 | 3 listopada 1920,
telegram zastępcy przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o przybyciu przewodniczącego delegacji sowieckiej i wznowieniu pertraktacji

292 | 5 listopada 1920,
telegram zastępcy przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o negocjacjach na temat przemysłu cukrowniczego i stosunku obu stron do oddziałów ukraińskich

293 | 5 listopada 1920,
referat szefa Sztabu Generalnego dla Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza o zagrożeniu ze strony sowieckiej

294 | 9 listopada 1920,
telegram zastępcy przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o rozmowach na temat wymiany zakładników i jeńców

295 | 12 listopada 1920,
telegram zastępcy przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o rozmowie z przewodniczącym delegacji sowieckiej na temat wypełnienia preliminariów pokojowych i wznowienia pertraktacji

296 | 13 listopada 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o wypełnieniu preliminariów

297 | 13 listopada 1920,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o przebiegu rozmów na temat wypełnienia preliminariów

298 | 14 listopada 1920,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o przebiegu rozmów na temat wypełnienia preliminariów

299 | 14 listopada 1920,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o wypełnieniu preliminariów

300 | 15 listopada 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o porządku prac konferencji i wymianie zakładników

301 | 15 listopada 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o ustaleniach na temat przemysłu cukrowniczego

302 | 15 listopada 1920,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o wypełnieniu preliminariów i pracach konferencji

303 | 17 listopada 1920,
raport oficera łącznikowego przy misji rosyjskiej w Warszawie do szefa Sztabu Generalnego w sprawie rozbrojenia i internowania sojuszniczych oddziałów rosyjskich i dalszej współpracy z Rosyjskim Komitetem Politycznym

304 | 18 listopada 1920,
pismo delegata USRS na rokowania pokojowe do komisarza ludowego spraw zagranicznych Ukrainy sowieckiej o rozpoczęciu negocjacji

305 | 18 listopada 1920,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o wypełnieniu preliminariów

306 | 19 listopada 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o wypełnieniu preliminariów

307 | 19 listopada 1920,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o wypełnieniu preliminariów, przebiegu rokowań i własnych zadaniach

308 | 19 listopada 1920,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o wypełnieniu preliminariów i możliwości wznowienia działań wojennych

309 | 21 listopada 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o wypełnieniu preliminariów i przebiegu negocjacji

310 | 21 listopada 1920,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o wypełnieniu preliminariów

311 | 22 listopada 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o wypełnieniu preliminariów i pracach komisji

312 | 22 listopada 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o negocjacjach na tematy rozrachunków finansowych

313 | 22 listopada 1920,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o stanowisku i taktyce strony sowieckiej

314 | 22 listopada 1920,
raport delegata Ukrainy sowieckiej na rokowania pokojowe dla komisarza ludowego spraw zagranicznych USRS w sprawie wykorzystania kwestii dostaw zboża ukraińskiego w rozmowach z Łotwą i możliwych korektach granicznych w definitywnym układzie pokojowym z Polską

315 | przed 23 listopada 1920,
referat Oddziału II Sztabu Generalnego o perspektywach przyszłej wojny polsko-sowieckiej

316 | 23 listopada 1920,
wyciąg z meldunku oficera łącznikowego Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego sporządzony dla szefa Sztabu Generalnego na temat przebiegu ewakuacji i rozbrojenia sojuszniczych oddziałów rosyjskich i ukraińskich

317 | 23 listopada 1920,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o wstrzymaniu obrad konferencji

318 | 25 listopada 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o przyjeździe delegacji sejmowej

319 | 25 listopada 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o przyjeździe delegacji sejmowej i prośba o dymisję

320 | 25 listopada 1920,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o przebiegu negocjacji i stanowisku strony sowieckiej

321 | 25 listopada 1920,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o przyjeździe delegacji sejmowej

322 | 25 listopada 1920,
opracowanie Wydziału Wschodniego MSZ na temat przebiegu ryskich rokowań w sprawie pokoju definitywnego

323 | 26 listopada 1920,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o wypełnieniu preliminariów, przyjeździe delegacji sejmowej i przebiegu konferencji

324 | 27 listopada 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o odwołaniu szefa Polskiej Delegacji Wojskowej w Komisji Porozumiewawczej i Rozjemczej w Mińsku i przebiegu negocjacji

325 | 27 listopada 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o reakcji delegacji polskiej na notę ministra spraw zagranicznych wysłaną do Moskwy

326 | 27 listopada 1920,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o gwarancjach wojskowych i z prośbą o dymisję

327 | 29 listopada 1920,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o warunkach przedłużenia rozejmu

328 | 29 listopada 1920,
sprawozdanie z rozmowy przewodniczących i sekretarzy delegacji na rokowania pokojowe o stosunkach polsko-sowieckich i pracach konferencji

329 | 30 listopada 1920,
referat delegata USRS na rokowania pokojowe o zadaniach partii komunistycznej na zamieszkiwanych przez Ukraińców terytoriach przyznanych Polsce

330 | 30 listopada 1920,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o stanowisku strony sowieckiej i przebiegu konferencji

331 | 30 listopada 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o rozmowie z przewodniczącym delegacji sowieckiej

332 | 30 listopada 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o rozmowie z przewodniczącym delegacji sowieckiej

Grudzień

333 | 2 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do wiceministra spraw zagranicznych o wymianie uchodźców i jeńców

334 | 2 grudnia 1920,
instrukcja Ministerstwa Spraw Wojskowych ustalająca zasady internowania sojuszniczej armii ukraińskiej i ochotniczych oddziałów rosyjskich

335 | 3 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do wiceministra kolei o prawie wjazdu polskich pociągów na terytorium sowieckie

336 | 3 grudnia 1920,
instrukcje szefa Sztabu Generalnego dla eksperta wojskowego na rokowania pokojowe na temat gwarancji wojskowych i terminu zawarcia pokoju

337 | 4 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o propozycji przedłużenia rozejmu i nawiązania stosunków gospodarczych

338 | 4 grudnia 1920,
telegram posła w Kopenhadze do MSZ o polityce sowieckiej wobec Polski

339 | 6 grudnia 1920,
sprawozdanie z rozmowy przewodniczących i sekretarzy delegacji na rokowania pokojowe o sprawach finansowo-ekonomicznych, reewakuacji i delimitacji granicy

340 | 7 grudnia 1920,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla poselstwa w Londynie w sprawie likwidacji oddziałów ukraińskich i rosyjskich

341 | 7 grudnia 1920,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o przebiegu konferencji

342 | 8 grudnia 1920,
sprawozdanie z rozmowy przewodniczących i sekretarzy delegacji na rokowania pokojowe o zwrocie mienia i delimitacji granicy

343 | 8 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o rozmowie z przewodniczącym delegacji sowieckiej

344 | 9 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o rozmowie z przewodniczącym delegacji sowieckiej na temat zwrotu mienia

345 | 11 grudnia 1920,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o możliwych sowieckich przygotowaniach do zajęcia Wilna

346 | 11 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o przebiegu negocjacji

347 | 11 grudnia 1920,
pismo szefa Biura Wywiadowczego Oddziału II Sztabu Generalnego do Oddziału II Sztabu MSWojsk. w sprawie poczynienia przygotowań kontrwywiadowczych przed spodziewanym przyjazdem sowieckich misji dyplomatycznych do Warszawy

348 | 13 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o przedłużeniu rozejmu

349 | 14 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o kwestiach związanych z otrzymanymi instrukcjami w sprawie rozejmu

350 | 16 grudnia 1920,
nota przewodniczącego delegacji sowieckiej na rokowania pokojowe do przewodniczącego delegacji polskiej o stosunku Moskwy do akcji zajęcia Wilna i Wileńszczyzny

351 | 16 grudnia 1920,
sprawozdanie z rozmowy przewodniczących i sekretarzy delegacji na rokowania pokojowe o przebiegu prac konferencji i problemach spornych

352 | po 16 grudnia 1920,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o stanowisku strony sowieckiej wobec terytoriów zajętych przez oddziały gen. Lucjana Żeligowskiego

353 | 17 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o rozmowie z przewodniczącym delegacji sowieckiej

354 | 17 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o rozmowie z przewodniczącym delegacji sowieckiej

355 | 17 grudnia 1920,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o stanowisku strony sowieckiej, demobilizacji i pracach delegacji

356 | 18 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o przebiegu negocjacji

357 | 20 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o zwrocie mienia i możliwości przerwania rokowań

358 | 20 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o pracach Komisji Ekonomicznej

359 | 21 grudnia 1920,
pismo przewodniczącego Rosyjskiego Komitetu Ewakuacyjnego do Naczelnika Państwa o warunkach przetrzymywania internowanych żołnierzy rosyjskich w obozie w Szczypiornie

360 | 23 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o przebiegu konferencji

361 | 23 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o przebiegu konferencji

362 | 25 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o nastrojach w Rydze i stosunku do bolszewików

363 | 28 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o przygotowaniach projektu umowy o jeńcach

364 | 29 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o negocjacjach w sprawie repatriantów

365 | 29 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o alarmach wojennych

366 | 30 grudnia 1920,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o ukończeniu redakcji umowy o jeńcach

367 | 31 grudnia 1920,
sprawozdanie z rozmowy przewodniczących i sekretarzy delegacji na rokowania pokojowe o tranzycie jeńców rosyjskich

368 | 31 grudnia 1920,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o wymianie jeńców

369 | 1920,
notatka na temat emigracji rosyjskiej w Warszawie

370 | 1920 (?),
sprawozdanie na temat działalności Komendy Naczelnej nr 3 Polskiej Organizacji Wojskowej na Ukrainie

371 | 1920 (?),
propozycje zasad zawarcia pokoju ze stroną sowiecką

ROK 1921

Styczeń

372 | 1 stycznia 1921,
wyciąg z raportu eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o projekcie umowy o tranzycie

373 | 3 stycznia 1921,
zapis rozmowy przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe z ministrem spraw zagranicznych i naczelnikiem Wydziału Wschodniego MSZ o wytycznych odnośnie do dalszych pertraktacji

374 | 3 stycznia 1921,
sprawozdanie z rozmowy przewodniczących i sekretarzy delegacji na rokowania pokojowe o jeńcach wojennych, przedłużeniu rozejmu i rozliczeniach finansowych

375 | 12 stycznia 1921,
referat eksperta głównego MSZ na rokowania pokojowe o sytuacji w Rosji sowieckiej

376 | 13 stycznia 1921,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o przebiegu rokowań i problemie jeńców

377 | 14 stycznia 1921,
memorandum delegata USRS na rokowania pokojowe do szefów dyplomacji sowieckiej oraz sekretarzy Komitetów Centralnych RKP(b) i KP(b)U w sprawie przedstawicielstw dyplomatycznych Ukrainy sowieckiej

378 | 14 stycznia 1921,
sprawozdanie z rozmowy przewodniczących i sekretarzy delegacji na rokowania pokojowe o oficerach łącznikowych i Komisji Rozjemczej

379 | 14 stycznia 1921,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o oficerach łącznikowych, Komisji Rozjemczej i przebiegu negocjacji

380 | 15 stycznia 1921,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o oficerach łącznikowych i tranzycie jeńców

381 | 19 stycznia 1921,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o propagandzie sowieckiej w sprawie mniejszości żydowskiej

382 | 19 stycznia 1921,
telegram szefa Polskiej Wojskowej Delegacji Rozjemczej w Mińsku do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o nastrojach strony sowieckiej

383 | przed 20 stycznia 1921,
raport eksperta głównego MSZ na rokowania pokojowe do ministra spraw zagranicznych o sprawie białoruskiej i ukraińskiej na konferencji pokojowej

384 | 20 stycznia 1921,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o sprawie białoruskiej i taktyce delegacji polskiej

385 | 20 stycznia 1921,
raport kierownika Wydziału Prasowego MSZ o przebiegu rokowań pokojowych w Rydze

386 | 27 stycznia 1921,
pismo przewodniczącego Rosyjskiego Komitetu Ewakuacyjnego do Naczelnika Państwa z prośbą o finansowe wsparcie

387 | 31 stycznia 1921,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o możliwości przerwania obrad z powodu rozbieżności stanowisk obu stron

Luty

388 | 4 lutego 1921,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o taktyce i postępowaniu strony sowieckiej

389 | 6 lutego 1921,
wyciąg z raportu eksperta wojskowego do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o sprawie statków handlowych i okrętów podwodnych oraz o zasadach rozliczeń finansowych

390 | przed 7 lutego 1921,
raport eksperta głównego MSZ na rokowania pokojowe do wicedyrektora Departamentu Politycznego MSZ o przebiegu negocjacji i taktyce obu stron

391 | 9 lutego 1921,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do ministra skarbu o negocjacjach finansowych

392 | 9 lutego 1921,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe do MSZ o negocjacjach finansowych

393 | 9 lutego 1921,
instrukcja MSZ i ministra skarbu dla przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe o prowadzeniu pertraktacji w sprawach finansowych i długów

394 | 16 lutego 1921,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o taktyce strony sowieckiej i polskiej

395 | 17 lutego 1921,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej na rokowania pokojowe oraz ministra skarbu do premiera o sowieckiej propozycji rozmów na tematy gospodarcze

396 | 24 lutego 1921,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o propozycjach dotyczących przebiegu granicy polsko-sowieckiej

397 | 25 lutego 1921,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o przebiegu pertraktacji

Marzec

398 | 3 marca 1921,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o wyznaczeniu granicy i Wojskowej Komisji Rozjemczej

399 | 9 marca 1921,
zapis rozmowy eksperta wojskowego na rokowania pokojowe z szefem Wydziału IV Biura Wywiadowczego Oddziału II Sztabu Generalnego o wypadkach w Kronsztadzie i pertraktacjach w Rydze

400 | 9 marca 1921,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o wpływie zaburzeń w Moskwie i Kronsztadzie na pertraktacje pokojowe oraz rezultatach negocjacji w sprawach wojskowych

401 | 14 marca 1921,
telegram eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o finalizacji prac nad redakcją traktatu pokojowego

402 | 19 marca 1921,
raport eksperta wojskowego na rokowania pokojowe do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego o podpisaniu traktatu pokojowego

DOKUMENTY (kwiecień 1921 – maj 1926)

Kwiecień

403 | 22 kwietnia 1921,
pismo ministra spraw wojskowych do marszałka Sejmu Ustawodawczego o postawie polskich władz wojskowych wobec wojny domowej w Rosji

Maj

404 | 1 maja 1921,
telegram szyfrowy MSZ do poselstwa w Londynie w sprawie likwidacji rosyjskich i ukraińskich misji antysowieckich działających na terenie Polski

405 | 31 maja 1921,
raport przewodniczącego delegacji polskiej w Komisji Mieszanej do spraw Repatriacji do wiceministra spraw zagranicznych o warunkach negocjacji i sytuacji w sowieckiej Rosji

Czerwiec

406 | 7 czerwca 1921,
raport przewodniczącego delegacji polskiej w Komisji Mieszanej do spraw Repatriacji do MSZ o przebiegu negocjacji i warunkach pracy

407 | 13 czerwca 1921,
raport przewodniczącego delegacji polskiej w Komisji Mieszanej do spraw Repatriacji do MSZ o akcji szpiegowskiej sowieckiej misji repatriacyjnej w Polsce

Lipiec

408 | 2 lipca 1921,
telegram przewodniczącego delegacji polskiej w Komisji Mieszanej do spraw Repatriacji do MSZ o działaniach sowieckich wobec Polski i sytuacji w Rosji

409 | 20 lipca 1921,
raport polityczny Wydziału D VII MSZ na temat stosunków polsko-sowieckich w kontekście wymiany not dotyczących tolerowania na terytorium Rzeczypospolitej działaczy antysowieckich

Sierpień

410 | po 8 sierpnia 1921,
notatka wiceministra spraw zagranicznych z rozmowy z przedstawicielami dyplomatycznymi RFSRS o stosunkach polsko-sowieckich i wykonaniu postanowień traktatu pokojowego

411 | 10 sierpnia 1921,
raport specjalnego wysłannika MSZ do ministra spraw zagranicznych na temat rozbitej siatki Zakordotu na Wołyniu i związków tej organizacji z władzami sowieckimi

412 | 13 sierpnia 1921,
pismo przewodniczącego Komisji Likwidacyjnej Rosyjskiego Komitetu Ewakuacyjnego do adiutanta generalnego Naczelnego Wodza o problemach rosyjskiej emigracji politycznej w Polsce

Wrzesień

413 | 2 września 1921,
raport attaché wojskowego w Moskwie do Oddziału II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego o sytuacji politycznej i ekonomicznej sowieckiej Rosji oraz o Armii Czerwonej

414 | 2 września 1921,
nota protestacyjna przedstawiciela pełnomocnego RFSRS w Warszawie do ministra spraw zagranicznych w sprawie incydentu w obozie w Strzałkowie

415 | 13 września 1921,
tygodniowy przegląd wydarzeń sporządzony przez Wydział Wschodni MSZ dla polskiego poselstwa w Moskwie

416 | 14 września 1921,
nota ministra spraw zagranicznych do przedstawiciela pełnomocnego RFSRS w Warszawie o niewypełnianiu przez stronę sowiecką postanowień traktatu pokojowego

417 | 14 września 1921,
oświadczenie ustne chargé d’affaires w Moskwie złożone komisarzowi ludowemu spraw zagranicznych RFSRS w sprawie niewykonywania przez stronę sowiecką postanowień traktatu ryskiego

418 | 14 września 1921,
telegram chargé d’affaires w Moskwie o sowieckiej propozycji uregulowania problemów spornych w relacjach między Polską a RFSRS

419 | 23 września 1921,
telegram chargé d’affaires w Moskwie do MSZ wraz z notą komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS o zasadach wykonania postanowień traktatu pokojowego

420 | 27 września 1921,
raport attaché wojskowego w Moskwie do MSWojsk. i Oddziału II Sztabu Generalnego o kryzysie stosunków polsko-sowieckich, sytuacji wewnętrznej w Rosji i na Ukrainie oraz Armii Czerwonej

Październik

421 | 3 października 1921,
zapis rozmowy między wiceministrem spraw zagranicznych a chargé d’affaires w Moskwie na temat pertraktacji z przedstawicielem pełnomocnym RFSRS w Warszawie i bliskiego rozpoczęcia prac przez Komisję Reewakuacyjną

422 | 6 października 1921,
raport chargé d’affaires w Charkowie do MSZ o spotkaniu w Zdołbunowie z udającym się do Warszawy personelem przedstawicielstwa USRS oraz rozmowach o nawiązaniu stosunków dyplomatycznych i konsularnych

423 | 8 października 1921,
instrukcja naczelnika Wydziału Wschodniego MSZ dla poselstwa w Paryżu o przyczynach zawarcia układu Dąbski–Karachan i stanowisku władz polskich w sprawie wydalenia przywódców emigracji antybolszewickiej

424 | 9 października 1921,
list sekretarza poselstwa w Paryżu do referenta politycznego Naczelnego Wodza w sprawie powrotu Borysa Sawinkowa do Polski

425 | 10 października 1921,
raport attaché wojskowego w Moskwie do MSWojsk. i Oddziału II Sztabu Generalnego o sowieckich przygotowaniach wojennych

426 | 12 października 1921,
memoriał działacza politycznego do premiera zawierający krytykę umowy Dąbski–Karachan oraz postępowania wobec liderów ruchu antybolszewickiego w Polsce

427 | 12 października 1921,
raport oficera łącznikowego Naczelnego Dowództwa WP przy MSZ dla szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego krytykujący decyzję o wydaleniu z Polski działaczy emigracji rosyjskiej i ukraińskiej

428 | 13 października 1921,
raport chargé d’affaires w Charkowie do MSZ o sytuacji na Ukrainie i inauguracji misji

429 | 15 października 1921,
pismo chargé d’affaires w Charkowie do dyrektora Departamentu Politycznego MSZ o warunkach pracy

430 | 18 października 1921,
raport attaché wojskowego w Moskwie do MSWojsk. i Oddziału II Sztabu Generalnego o sporach wśród sowieckich liderów

431 | 24 października 1921,
raport chargé d’affaires w Charkowie do ministra spraw zagranicznych o rozmowie z komisarzem ludowym spraw zagranicznych USRS i uzależnieniu sowieckiej Ukrainy od Moskwy

432 | 25 października 1921,
memoriał referenta Wydziału Wschodniego MSZ o stosunkach polsko-sowieckich

433 | 26 października 1921,
instrukcja szefa Oddziału II Sztabu Generalnego dla attachés wojskowych o sowieckim wydawnictwie propagandowym dotyczącym relacji polsko-sowieckich

434 | 29 października 1921,
pismo przewodniczącego Rosyjskiego Komitetu Ewakuacyjnego do ministra spraw zagranicznych o wydaleniu z Polski rosyjskich działaczy antybolszewickich

435 | październik 1921,
instrukcja Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych USRS dla ukraińskiego przedstawiciela dyplomatycznego w Polsce

Listopad

436 | 1 listopada 1921,
nota chargé d’affaires w Moskwie do komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS o niewykonaniu przez stronę sowiecką postanowień traktatu ryskiego

437 | 3 listopada 1921,
raport radcy handlowego w Charkowie do MSZ o rozmowie z pełnomocnikiem Komisariatu Ludowego Handlu Zagranicznego USRS na temat perspektyw wymiany handlowej

438 | 21 listopada 1921,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla poselstwa w Moskwie z wytycznymi polityki polskiej wobec Sowietów

Grudzień

439 | 1 grudnia 1921,
raport attaché wojskowego w Moskwie do MSWojsk. i Oddziału II Sztabu Generalnego o zjeździe komunistów polskich

440 | 19 grudnia 1921,
instrukcja dyrektora Departamentu Politycznego MSZ dla chargé d’affaires w Charkowie o taktyce strony polskiej wobec sowieckiej Ukrainy i Rosji

441 | 25 grudnia 1921,
raport radcy poselstwa w Charkowie do MSZ o taktyce negocjowania umowy handlowej

ROK 1922

Styczeń

442 | 10 stycznia 1922,
nota chargé d’affaires w Moskwie do komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS w sprawie niewykonywania przez stronę sowiecką układu o repatriacji

443 | 17 stycznia 1922,
instrukcja naczelnika Wydziału Wschodniego MSZ dla poselstwa w Charkowie z wytycznymi na temat negocjacji w sprawie zawarcia umowy handlowej

444 | 18 stycznia 1922,
raport radcy poselstwa w Charkowie do MSZ o rozmowie z komisarzem ludowym spraw zagranicznych USRS

445 | 26 stycznia 1922,
pismo szefa Oddziału II Sztabu Generalnego do Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza o traktowaniu przez władze sowieckie mieszkańców Galicji

Luty

446 | 6 lutego 1922,
raport z działalności Komisji MSZ ds. Odbudowy Rosji i Konferencji w Genui wraz z aneksami dotyczący polskich planów gospodarczych

447 | 15 lutego 1922,
raport przewodniczącego Polskiej Delegacji w Mieszanej Komisji Granicznej na Wschodzie o stanie prac nad delimitacją granicy polsko-sowieckiej

448 | 20 lutego 1922,
opracowanie urzędnika Wydziału Wschodniego MSZ na temat stanu wykonania traktatu ryskiego

449 | 21 lutego 1922,
opracowanie urzędnika Wydziału Wschodniego MSZ na temat polskiej polityki wobec Rosji sowieckiej w kontekście międzynarodowym

Marzec

450 | 7 marca 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do Wydziału Wschodniego MSZ na temat rozmowy z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych RFSRS o porozumieniu z Polską w związku z przygotowaniami do konferencji genueńskiej i o bieżących zagadnieniach stosunków polsko-sowieckich

451 | 7 marca 1922,
instrukcja dyrektora Departamentu Politycznego MSZ dla chargé d’affaires w Moskwie na temat rozmów ze stroną sowiecką w związku z konferencją genueńską oraz w sprawie wykonania traktatu pokojowego

452 | 8 marca 1922,
raport chargé d’affaires w Charkowie do MSZ o prześladowaniach Kościoła rzymskokatolickiego

453 | przed 9 marca 1922,
memorandum dyrektora Departamentu Politycznego MSZ dla poselstwa w Charkowie o działaniach polskich wobec sowieckiej Ukrainy

454 | 13 marca 1922,
telegram szyfrowy chargé d’affaires w Moskwie do ministra spraw zagranicznych na temat oceny przez Sowiety stosunków z Polską i Finlandią

455 | 23 marca 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do Wydziału Wschodniego MSZ o rozmowach z dyplomatami sowieckimi na temat perspektyw polsko-sowieckiej współpracy gospodarczej

456 | marzec 1922,
memorandum MSZ w sprawie ewentualnego dopuszczenia emigracyjnego rządu gruzińskiego do udziału w konferencji genueńskiej

457 | przełom marca i kwietnia 1922,
propozycja zasad porozumienia polsko-sowieckiego w związku z konferencją genueńską sporządzona przez Wydział Wschodni MSZ

Kwiecień

458 | przed 3 kwietnia 1922,
raport chargé d’affaires w Charkowie do MSZ o sowieckich przygotowaniach wojennych na Ukrainie

459 | przed 4 kwietnia 1922,
memoriał byłego chargé d’affaires w Charkowie o polityce gospodarczej na Wschodzie

460 | 7 kwietnia 1922,
notatka MSZ o poglądach członka Prezydium Komitetu Wykonawczego Kominternu na temat stosunków z Polską

461 | 7 kwietnia 1922,
notatka radcy handlowego w Londynie na temat polityki gospodarczej Polski wobec sowieckiej Rosji i Ukrainy

462 | nie później niż 25 kwietnia 1922,
instrukcja dyrektora Departamentu Politycznego MSZ dla chargé d’affaires w Moskwie w sprawie unikania zadrażnień w rozmowach z dyplomatami sowieckimi

463 | 25 kwietnia 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do MSZ o rozmowie z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych RFSRS na temat stosunków polsko-sowieckich po konferencji genueńskiej

464 | 27 kwietnia 1922,
nota polskiego MSZ do zastępcy komisarza ludowego spraw zagranicznych sowieckiej Rosji w sprawie naruszania traktatu ryskiego w zakresie praw religijnych ludności polskiej

Maj

465 | 1 maja 1922,
raport chargé d’affaires w Charkowie do Wydziału Wschodniego MSZ w sprawie stopniowego zmniejszania się roli odrębnego KLSZ Ukrainy sowieckiej

466 | 11 maja 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do MSZ w sprawie rozmowy z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych o wspieraniu przez Polskę antysowieckiej emigracji, prześladowaniach Kościoła katolickiego w Rosji i aresztowaniu pełnomocnika polskiej delegacji repatriacyjnej

467 | 13 maja 1922,
nota członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych RFSRS do chargé d’affaires w Moskwie o zatrzymaniu w Mińsku pełnomocnika Delegacji Polskiej w Komisji Mieszanej ds. Repatriacji

468 | 19 maja 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do MSZ o sowieckiej propozycji likwidacji attachatu wojskowego

469 | 30 maja 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do MSZ w sprawie rozmowy z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych o utworzeniu ekspozytury polskiego poselstwa w Piotrogrodzie i represjach wobec Kościoła katolickiego w Rosji

Czerwiec

470 | 10 czerwca 1922,
pismo ministra spraw wojskowych do Naczelnika Państwa wraz z telegramami o naruszaniu przez stronę sowiecką granicy oraz napadach i grabieżach

471 | 16 czerwca 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do Wydziału Wschodniego MSZ na temat rozmowy z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych o przesileniu gabinetowym w Warszawie, sprawach opcji i reewakuacji oraz represji wobec Kościoła katolickiego w Rosji

472 | 19 czerwca 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do Wydziału Wschodniego MSZ o rozmowie z zastępcą komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS na temat sowieckiej polityki zagranicznej i wewnętrznej

473 | 27 czerwca 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do Wydziału Wschodniego MSZ w sprawie przyjęcia w poselstwie niemieckim i rozmowy z członkiem Prezydium Komitetu Wykonawczego Kominternu

Lipiec

474 | 9 lipca 1922,
pismo ministra spraw zagranicznych do przedstawiciela pełnomocnego RFSRS w Warszawie na temat udziału Polski w planowanej konferencji rozbrojeniowej

475 | 10 lipca 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do Wydziału Wschodniego MSZ o rozmowie z zastępcą komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS na temat polityki sowieckiej wobec Polski

476 | 19 lipca 1922,
pismo ministra spraw wojskowych w sprawie likwidacji delegacji Mieszanych Komisji Rozjemczych na Wschodzie

Sierpień

477 | 3 sierpnia 1922,
memoriał Wydziału Wschodniego MSZ na temat wykonania traktatu ryskiego

478 | 8 sierpnia 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do Wydziału Wschodniego MSZ o rozmowie z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych RFSRS m.in. na temat sowieckiej noty rozbrojeniowej oraz zwrotu przez bolszewików relikwii bł. Andrzeja Boboli

479 | 14 sierpnia 1922,
telegram szyfrowy MSZ do poselstwa w Moskwie w sprawie przedłużenia opcji i możliwości wznowienia rokowań handlowych z Sowietami

480 | 15 sierpnia 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do Wydziału Wschodniego MSZ o rozmowach z dyplomatami sowieckimi w sprawach związanych z wykonaniem traktatu ryskiego i zawarciem polsko-sowieckiego układu handlowego

481 | 21 sierpnia 1922,
pismo szefa Sztabu Generalnego do ministra spraw zagranicznych w sprawie sowieckich projektów rozbrojeniowych

482 | 28 sierpnia 1922,
raport chargé d’affaires w Charkowie do MSZ o sytuacji Kościoła katolickiego i Cerkwi prawosławnej

483 | 31 sierpnia 1922,
pismo szefa Oddziału II Sztabu Generalnego do Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza o pozytywnym stosunku Sowietów do podpisania traktatu handlowego z Polską

Wrzesień

484 | 4 września 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do Wydziału Wschodniego MSZ w sprawie rozmowy z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych RFSRS na temat sytuacji międzynarodowej Niemiec, planowanej wizyty komisarza ludowego spraw zagranicznych w Warszawie i kwestii związanych z opcją i reewakuacją

485 | 19 września 1922,
notatka przedstawiciela pełnomocnego Ukrainy sowieckiej w Warszawie dla zastępcy przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych USRS (jednocześnie dowódcy Ukraińskiego Okręgu Wojskowego) w sprawie agresywnej polityki Belwederu

486 | 20 września 1922,
memorandum Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych USRS dotyczące polityki sowieckiej wobec Polski w związku ze zbliżającymi się wyborami parlamentarnymi

487 | 21 września 1922,
pismo naczelnika Wydziału Wschodniego do poselstwa w Londynie na temat aktywności Sowietów w Berlinie

488 | 25 września 1922,
pismo zastępcy komisarza ludowego spraw zagranicznych USRS do członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych USRS o sowieckiej kampanii dyplomatycznej wobec Polski

489 | 26 września 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do Wydziału Wschodniego MSZ na temat rozmowy z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych RFSRS o sprawach spornych związanych z wykonywaniem traktatu ryskiego

490 | 30 września 1922,
raport sekretarza poselstwa w Moskwie do MSZ o rozmowie z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych RFSRS w sprawie działalności Komisji Mieszanych Reewakuacyjnej i Specjalnej i żądania odwołania prezesa polskich delegacji w tych komisjach

Październik

491 | 2–3 października 1922,
pismo zastępcy komisarza ludowego spraw zagranicznych USRS do członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych USRS o sowieckiej kampanii dyplomatycznej wobec Polski wraz z załącznikami

492 | 5 października 1922,
telegram szyfrowy chargé d’affaires w Moskwie do MSZ o rozmowie z członkiem Prezydium Komitetu Wykonawczego Kominternu o dylematach sowieckiej polityki zagranicznej

493 | 5 października 1922,
sprawozdanie sekretarza poselstwa w Moskwie o rozmowie polskiego chargé d’affaires z członkiem Prezydium Komitetu Wykonawczego Kominternu o sytuacji międzynarodowej i relacjach polsko-sowieckich

494 | 8 października 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do MSZ o rozmowie z komisarzem ludowym spraw zagranicznych RFSRS na temat jego wizyty w Warszawie i stosunków polsko-sowieckich

495 | 10 października 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do Wydziału Wschodniego MSZ charakteryzujący osobę i poglądy członka Prezydium Komitetu Wykonawczego Kominternu Karola Radka

496 | pierwsza połowa października 1922,
notatka z rozmowy ministra spraw zagranicznych z pełnomocnym przedstawicielem RFSRS w Warszawie na temat wykonania postanowień traktatu ryskiego i rangi stosunków dyplomatycznych

Listopad

497 | 7 listopada 1922,
memoriał organizacji społecznych zrzeszających Polaków z terenów byłego Imperium Rosyjskiego dla ministra spraw zagranicznych w sprawie prześladowań Kościoła katolickiego w Rosji i na Ukrainie

498 | 20 listopada 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do Wydziału Wschodniego MSZ w sprawie rozmowy z przedstawicielem pełnomocnym Ukrainy sowieckiej przy rządzie RFSRS na temat przyszłości ukraińskiej służby dyplomatycznej

499 | 25 listopada 1922,
raport chargé d’affaires w Charkowie do Wydziału Wschodniego MSZ o rozmowie z zastępcą komisarza ludowego spraw zagranicznych USRS na temat stosunków między władzami Ukrainy sowieckiej a emigracyjnym rządem ZURL

Grudzień

500 | 4 grudnia 1922,
telegram szyfrowy przewodniczącego delegacji na konferencję rozbrojeniową w Moskwie do ministra spraw zagranicznych w sprawie udziału Rumunii w konferencji i pośrednictwa Polski w sporze rumuńsko-sowieckim o Besarabię

501 | po 4 grudnia 1922,
raport przewodniczącego delegacji polskiej na konferencję rozbrojeniową w Moskwie do ministra spraw zagranicznych o przebiegu obrad i przeprowadzonych rozmowach

502 | 5 grudnia 1922,
instrukcja dyrektora Departamentu Politycznego MSZ dla poselstwa w Moskwie zalecająca ograniczenie interwencji w sprawach Kościoła katolickiego

503 | 7 grudnia 1922,
telegram szyfrowy przewodniczącego delegacji na konferencję rozbrojeniową w Moskwie do ministra spraw zagranicznych o rozmowie z zastępcą komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS na temat ewentualnego pośrednictwa Polski w sporze o Besarabię

504 | 10 grudnia 1922,
raport chargé d’affaires w Moskwie do Wydziału Wschodniego MSZ w sprawie zamknięcia kościołów katolickich w Piotrogrodzie

505 | 11 grudnia 1922,
telegram szyfrowy ministra spraw zagranicznych do przewodniczącego delegacji na konferencję rozbrojeniową w Moskwie w sprawie ewentualnego polskiego pośrednictwa w sporze o Besarabię

506 | 13 grudnia 1922,
telegram szyfrowy MSZ do przewodniczącego delegacji na konferencję rozbrojeniową w Moskwie dotyczący propozycji arbitrażu w sprawie Besarabii

507 | 14 grudnia 1922,
telegram szyfrowy przewodniczącego delegacji na konferencję rozbrojeniową w Moskwie do MSZ w sprawie sowieckiej propozycji plebiscytu na terenie Besarabii i wymiany przedstawicieli dyplomatycznych między Polską a Rosją sowiecką

508 | 15 grudnia 1922,
raport chargé d’affaires w Charkowie do dyrektora Departamentu Politycznego MSZ na temat konieczności przekształcenia polskiego przedstawicielstwa w stolicy USRS w związku z planowanym utworzeniem federacji sowieckiej i likwidacją poselstwa ukraińskiego w Warszawie

509 | 29 grudnia 1922,
sprawozdanie eksperta wojskowego na konferencję rozbrojeniową w Moskwie o przebiegu obrad

510 | 30 grudnia 1922,
instrukcja MSZ w sprawie naświetlania przez polskie placówki kwestii prześladowań Kościoła katolickiego w Rosji i mobilizowania światowej opinii publicznej przeciwko działaniom Sowietów

ROK 1923

Styczeń

511 | 7 stycznia 1923,
odpowiedź ministra spraw zagranicznych na memoriał w sprawie prześladowań Kościoła katolickiego na terenie Rosji i Ukrainy

512 | 10 stycznia 1923,
instrukcja Wydziału Wschodniego MSZ dla poselstwa w Charkowie odnośnie do stosunku Polski do USRS w związku z zapowiedzią utworzenia federacji sowieckiej

513 | 16 stycznia 1923,
pismo szefa Oddziału II Sztabu Generalnego do attaché wojskowego w Paryżu o sowiecko-niemieckiej współpracy wojskowej

514 | 23 stycznia 1923,
raport chargé d’affaires w Moskwie do MSZ o sytuacji Kościoła katolickiego pod rządami sowieckimi i perspektywach akcji misyjnej w Rosji

515 | 23 stycznia 1923,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla placówek dyplomatycznych i konsularnych w sprawie polityki wobec Sowietów

Luty

516 | 1 lutego 1923,
telegram attaché wojskowego w Paryżu do Sztabu Generalnego o pogłoskach na temat ewentualnej sowieckiej interwencji zbrojnej

517 | 5 lutego 1923,
raport chargé d’affaires w Moskwie do MSZ o rozmowie z zastępcą komisarza ludowego spraw zagranicznych RFSRS na temat sprawy Aleksandra Mertza i jej konsekwencji, prac komisji reewakuacyjnej oraz stosunku Rosji sowieckiej wobec zagadnienia Kłajpedy

518 | 20 lutego 1923,
list chargé d’affaires w Moskwie do referenta spraw rosyjskich Wydziału Wschodniego MSZ na temat bieżących zagadnień relacji polsko-sowieckich i polityki zagranicznej Sowietów

519 | około 20 lutego 1923,
raport chargé d’affaires w Moskwie do MSZ w sprawie sowieckich alarmów wojennych i możliwości nawiązania przez Polskę antysowieckiej współpracy z państwami muzułmańskimi

Marzec

520 | 5 marca 1923,
raport chargé d’affaires w Moskwie do MSZ o nastrojach Sowietów wobec Polski, sprawie zakończenia repatriacji i procesie duchownych katolickich

521 | 13 marca 1923,
telegram Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych USRS o przyjęciu polskiego chargé d’affaires w Charkowie przez przewodniczącego Wszechukraińskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego w związku z notyfikacją wyboru prezydenta Rzeczypospolitej

522 | 16 marca 1923,
raport sekretarza generalnego delegacji polskiej na posiedzenie Konferencji Ambasadorów o uznaniu wschodniej granicy Rzeczypospolitej

523 | 23 marca 1923,
raport chargé d’affaires w Charkowie do ministra spraw zagranicznych o rozmowie z kierownikiem Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych USRS na temat stosunków sowiecko-niemieckich i ewentualnego zbliżenia pomiędzy Sowietami a Francją

524 | 25 marca 1923,
sprawozdanie posła w Rydze z przebiegu procesu duchownych katolickich z Piotrogrodu

525 | 30 marca 1923,
raport chargé d’affaires w Moskwie do dyrektora Departamentu Politycznego MSZ zawierający ocenę dotychczasowych wystąpień polskiej dyplomacji w obronie Kościoła katolickiego w Rosji i propozycje dalszej taktyki

Kwiecień

526 | przed 11 kwietnia 1923,
informacja na temat sytuacji wewnętrznej w Związku Sowieckim

527 | nie później niż  8 kwietnia 1923,
memoriał Wydziału D.I Departamentu Dyplomatyczno-Politycznego MSZ dla ministra spraw zagranicznych podsumowujący działania polskiej dyplomacji w obronie Kościoła katolickiego w Rosji

528 | 24 kwietnia 1923,
list chargé d’affaires w Moskwie do naczelnika Wydziału Wschodniego MSZ w sprawie utrzymania polskich placówek repatriacyjnych na wschodzie, reewakuacji mienia i uzyskania agrément dla polskiego attaché wojskowego w Moskwie

Maj

529 | 11 maja 1923,
instrukcja ministra spraw zagranicznych o położeniu wewnętrznym i międzynarodowym Związku Sowieckiego oraz polityce polskiej wobec tego państwa

530 | 17 maja 1923,
pismo byłego przedstawiciela pełnomocnego Ukrainy sowieckiej w Warszawie do liderów KP(b)U oraz kierownika KLSZ USRS wraz z memorandum w sprawie polityki wobec terytoriów zamieszkiwanych przez Ukraińców w Polsce i Rumunii

Czerwiec

531 | 8 czerwca 1923,
list chargé d’affaires w Moskwie do ministra spraw zagranicznych w sprawie urlopu i przyszłej obsady stanowiska szefa placówki moskiewskiej

532 | 10 czerwca 1923,
memorandum Wydziału Wschodniego MSZ dla ministra spraw zagranicznych na temat wykonania postanowień traktatu ryskiego, placówek dyplomatycznych i konsularnych oraz polityki wobec Związku Sowieckiego wraz z załącznikiem – wnioskiem w sprawie podjęcia przygotowań do rokowań o wzajemne uznanie i zawarcie traktatu pokojowego między Polską a sowieckimi republikami Zakaukazia

533 | 19 czerwca 1923,
raport chargé d’affaires w Moskwie do MSZ o zakończeniu konfliktu brytyjsko-sowieckiego i aktualnym stanie relacji polsko-sowieckich

534 | 27 czerwca 1923,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla chargé d’affaires w Charkowie w sprawie zadań placówki dyplomatycznej po utworzeniu ZSRS

535 | 28 czerwca 1923,
nota MSZ do przedstawicielstwa USRS w Warszawie w sprawie przynależności państwowej Małopolski Wschodniej

Lipiec

536 | 2 lipca 1923,
raport chargé d’affaires w Moskwie do ministra spraw zagranicznych o rozmowie z komisarzem ludowym spraw zagranicznych ZSRS na temat stosunków polsko-sowieckich

537 | 3 lipca 1923,
raport chargé d’affaires w Moskwie do ministra spraw zagranicznych o wymianie personalnej, sieci konsularnej i pracy delegacji polskiej w komisjach mieszanych

538 | 5 lipca 1923,
raport posła w Berlinie do ministra spraw zagranicznych o rozmowie z dyplomatami sowieckimi

539 | 9 lipca 1923,
raport chargé d’affaires w Charkowie do ministra spraw zagranicznych o współpracy z poselstwem w Moskwie i rozmowie z kierownikiem ukraińskiego Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych na temat likwidacji polskich placówek opcyjnych w Kijowie i Odessie

540 | 9 lipca 1923,
raport chargé d’affaires w Moskwie do ministra spraw zagranicznych o dalszej polskiej taktyce negocjacyjnej w rozmowach z Sowietami

541 | 12 lipca 1923,
memorandum MSZ w sprawie polityki wobec Związku Sowieckiego

542 | 13 lipca 1923,
telegram szyfrowy ministra spraw zagranicznych do poselstwa w Moskwie o rozmowie z przedstawicielem pełnomocnym RFSRS w sprawie wszczęcia rokowań polsko-sowieckich

543 | 17 lipca 1923,
telegram chargé d’affaires w Moskwie do ministra spraw zagranicznych o reakcji na notyfikację przystąpienia Białorusi i Ukrainy do ZSRS

544 | 19 lipca 1923,
telegram szyfrowy wiceministra spraw zagranicznych do poselstwa w Moskwie omawiający sowiecką propozycję układu z Polską

545 | 24 lipca 1923,
raport chargé d’affaires w Charkowie do ministra spraw zagranicznych w sprawie likwidacji odrębnego ukraińskiego Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych

546 | 25 lipca 1923,
notatka dla ministra spraw zagranicznych zawierająca ocenę sytuacji w związku z powstaniem ZSRS

Sierpień

547 | 4 sierpnia 1923,
pismo naczelnika Wydziału Ogólnego Departamentu Politycznego do poselstwa w Londynie w sprawie niemieckiej interwencji w obronie duchownych katolickich

548 | 4 sierpnia 1923,
raport prezesa polskich delegacji w Komisjach Reewakuacyjnej i Specjalnej do ministra spraw zagranicznych w sprawie sabotowania prac komisji przez stronę sowiecką

549 | 6 sierpnia 1923,
raport chargé d’affaires w Moskwie do ministra spraw zagranicznych o uznaniu Związku Sowieckiego

550 | 7 sierpnia 1923,
raport chargé d’affaires w Charkowie do Wydziału Wschodniego MSZ w sprawie przedłużenia terminu opcji na Ukrainie i zmianach w ukraińskim KLSZ w związku z powstaniem Narkomindiełu związkowego

551 | 10 sierpnia 1923,
notatka Wydziału Wschodniego MSZ o bieżących zagadnieniach stosunków polsko-sowieckich

552 | 11 sierpnia 1923,
telegram szyfrowy ministra spraw zagranicznych do poselstwa w Moskwie w sprawie odpowiedzi na notyfikację powstania ZSRS i problemów w bieżących stosunkach polsko-sowieckich

553 | 13 sierpnia 1923,
notatka Wydziału Wschodniego MSZ na temat zasad uznania Związku Sowieckiego

554 | 19 sierpnia 1923,
sprawozdanie wiceministra spraw zagranicznych z rozmowy z sowieckim przedstawicielem pełnomocnym w Warszawie o warunkach uznania ZSRS

555 | 19 sierpnia 1923,
telegram szyfrowy wiceministra spraw zagranicznych do chargé d’affaires w Moskwie o rozmowie z pełnomocnym przedstawicielem sowieckim w Warszawie na temat warunków uznania ZSRS

556 | 20 sierpnia 1923,
raport chargé d’affaires w Moskwie do ministra spraw zagranicznych o rozmowie z członkiem Prezydium Komitetu Wykonawczego Kominternu na temat stosunków polsko-sowieckich w razie wybuchu rewolucji lub wojny domowej w Niemczech, a także o obsadzie stanowiska posła RP przy rządzie związkowym

557 | 28 sierpnia 1923,
list ministra spraw zagranicznych do chargé d’affaires w Moskwie, precyzujący polskie stanowisko wobec enuncjacji członka Prezydium Komitetu Wykonawczego Kominternu

558 | 28 sierpnia 1923,
raport attaché wojskowego w Moskwie do szefa Sztabu Generalnego o rozmowie z członkiem Prezydium Komitetu Wykonawczego Kominternu na temat sytuacji w Niemczech i stanowisku Polski wobec kryzysu politycznego w tym kraju

559 | 31 sierpnia 1923,
telegram ministra spraw zagranicznych do chargé d’affaires w Moskwie o wręczeniu pełnomocnemu przedstawicielowi sowieckiemu w Warszawie noty zawierającej warunki uznania ZSRS

Wrzesień

560 | 16 września 1923,
telegram szyfrowy ministra spraw zagranicznych do chargé d’affaires w Moskwie w sprawie reakcji rządu sowieckiego na polskie memorandum zawierające warunki uznania ZSRS

561 | 18 września 1923,
list chargé d’affaires w Moskwie do naczelnika Wydziału Wschodniego MSZ na temat błędnej polskiej taktyki w sprawie uznania ZSRS i konfliktu z ministrem spraw zagranicznych

562 | 18 września 1923,
raport chargé d’affaires w Charkowie do ministra spraw zagranicznych w sprawie zerwania przez Urząd Pełnomocnika Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych ZSRS przy rządzie USRS oficjalnych relacji z polskim poselstwem

563 | 20 września 1923,
pismo dyrektora Departamentu Politycznego MSZ do Komisariatu Generalnego w Gdańsku w sprawie statusu sowieckiego przedstawicielstwa handlowego w Warszawie i jego filii gdańskiej

564 | 26 września 1923,
telegram szyfrowy chargé d’affaires w Moskwie do MSZ o rozmowie z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych ZSRS na temat polskich postulatów w sprawie uznania Związku Sowieckiego

565 | 27 września 1923,
depesza szyfrowa chargé d’affaires w Moskwie do MSZ na temat sowieckiego oporu wobec polskich postulatów związanych z uznaniem ZSRS

Październik

566 | 2 października 1923,
telegram szyfrowy ministra spraw zagranicznych do chargé d’affaires w Moskwie w sprawie dalszej taktyki negocjacji z Komisariatem Ludowym Spraw Zagranicznych ZSRS

567 | 4 października 1923,
telegram szyfrowy chargé d’affaires w Moskwie do ministra spraw zagranicznych o rozmowach w Komisariacie Ludowym Spraw Zagranicznych ZSRS i poszukiwaniu kompromisu w sprawie statusu polskich placówek dyplomatycznych na terenie Związku Sowieckiego

568 | 5 października 1923,
raport attaché wojskowego w Paryżu do szefa Sztabu Generalnego o aktywizacji polityki sowieckiej wobec Europy Zachodniej

569 | 6 października 1923,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla chargé d’affaires w Moskwie dotycząca projektów not w sprawie uznania ZSRS przez Polskę

570 | 13 października 1923,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla chargé d’affaires w Londynie o stosunkach polsko-sowieckich oraz aktywizacji polityki ZSRS w kontekście kryzysu politycznego w Niemczech

571 | 14 października 1923,
telegram szyfrowy ministra spraw zagranicznych do chargé d’affaires w Moskwie w sprawie poufnych propozycji sowieckich i zgody na przyjazd członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych ZSRS do Warszawy

572 | 14 października 1923,
telegram szyfrowy chargé d’affaires w Moskwie do ministra spraw zagranicznych w sprawie sowieckich propozycji ustępstw wobec Polski oraz planowanej podróży członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych ZSRS do stolic państw bałtyckich i Warszawy

573 | 20 października 1923,
telegram szyfrowy chargé d’affaires w Moskwie do ministra spraw zagranicznych na temat sporu wokół utworzenia polskiej placówki w Tyflisie

574 | 23 października 1923,
raport chargé d’affaires w Moskwie do ministra spraw zagranicznych w sprawie stosunku Komitetu Wykonawczego Kominternu i władz sowieckich do wydarzeń w Niemczech oraz wpływu tych wydarzeń na relacje polsko-sowieckie

575 | 23 października 1923,
raport attaché wojskowego w Moskwie do szefa Oddziału II Sztabu Generalnego dotyczący przemówienia przewodniczącego Rewolucyjnej Rady Wojskowej RFSRS o relacjach z Polską oraz kwestii uznania Związku Sowieckiego

576 | 25 października 1923,
instrukcja szyfrowa ministra spraw zagranicznych dla poselstw w Paryżu, Londynie i Bukareszcie w sprawie stosunku do podróży członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych ZSRS do państw bałtyckich i Polski oraz wysuwanych przezeń propozycji

577 | 28 października 1923,
telegram szyfrowy wiceministra spraw zagranicznych do placówek w Paryżu, Londynie, Bukareszcie, Rewlu i Rydze, relacjonujący pierwszy dzień rozmów z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych ZSRS prowadzonych w Warszawie

578 | 29 października 1923,
sprawozdanie radcy poselstwa w Londynie z wykonania instrukcji ministra spraw zagranicznych w sprawie podróży członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych ZSRS do państw bałtyckich i Polski

579 | 31 października 1923,
raport posła w Paryżu do ministra spraw zagranicznych w sprawie rozmów przeprowadzonych na Quai d’Orsay na temat podróży członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych ZSRS i stosunku Sowietów do wydarzeń w Niemczech

Listopad

580 | 2 listopada 1923,
telegram szyfrowy wiceministra spraw zagranicznych relacjonujący dalszy przebieg pertraktacji z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych ZSRS prowadzonych w Warszawie

581 | 5 listopada 1923,
sprawozdanie MSZ z ostatniego dnia rozmów wysłannika Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych ZSRS z wiceministrem spraw zagranicznych

582 | 6 listopada 1923,
telegram szyfrowy MSZ podsumowujący negocjacje z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych ZSRS prowadzone w Warszawie

583 | 20 listopada 1923,
raport posła w Paryżu do ministra spraw zagranicznych o rozmowie z posłem emigracyjnego rządu gruzińskiego w sprawie uznania ZSRS

Grudzień

584 | 4 grudnia 1923,
raport chargé d’affaires w Charkowie do MSZ o rozmowie z pełnomocnikiem Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych ZSRS przy ukraińskiej Radzie Komisarzy Ludowych na temat pozycji Ukrainy w strukturach Związku Sowieckiego

585 | 4 grudnia 1923,
raport polityczny attaché wojskowego w Moskwie do szefa Oddziału II Sztabu Generalnego o przebiegu pertraktacji w sprawie uznania ZSRS przez Polskę

586 | 4 grudnia 1923,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla posła w Bukareszcie o polityce polskiej w Rumunii i na Bałkanach również w stosunku do ZSRS

587 | 29 grudnia 1923,
pismo kierownika Ministerstwa Spraw Zagranicznych do posła w Londynie na temat formuły uznania Związku Sowieckiego przez Polskę

ROK 1924

Styczeń

588 | 21 stycznia 1924,
telegram kierownika Ministerstwa Spraw Zagranicznych do poselstwa w Helsingforsie na temat głównych celów polityki polskiej wobec Związku Sowieckiego

589 | 26 stycznia 1924,
telegram szyfrowy MSZ do poselstwa w Londynie o zadaniach nowego posła polskiego w Moskwie

Luty

590 | 11 lutego 1924,
instrukcja dyrektora Departamentu Politycznego MSZ dla posła w Londynie na temat zasad polityki polskiej wobec Związku Sowieckiego

591 | 29 lutego 1924,
telegram szyfrowy posła w Moskwie do ministra spraw zagranicznych, relacjonujący przebieg rozmowy z komisarzem ludowym spraw zagranicznych ZSRS

592 | 29 lutego 1924,
telegram szyfrowy posła w Moskwie do ministra spraw zagranicznych na temat wstępnej dyskusji z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych ZSRS w sprawie stanu wykonania zobowiązań traktatu ryskiego

593 | 29 lutego 1924,
telegram szyfrowy posła w Moskwie do ministra spraw zagranicznych, podsumowujący wrażenia po pierwszych rozmowach w Komisariacie Ludowym Spraw Zagranicznych ZSRS

594 | 29 lutego 1924,
telegram szyfrowy posła w Moskwie do ministra spraw zagranicznych w sprawie zlikwidowanych polskich placówek opcyjnych

Kwiecień

595 | 15 kwietnia 1924,
raport posła w Moskwie do ministra spraw zagranicznych na temat możliwości uzyskania w Związku Sowieckim koncesji oraz stanu sowieckiej gospodarki

596 | 19 kwietnia 1924,
instrukcja dyrektora Departamentu Politycznego dla posła w Bukareszcie na temat stanu stosunków polsko-sowieckich

597 | po 24 kwietnia 1924,
notatka MSZ o stanie stosunków polsko-sowieckich

598 | 29–30 kwietnia 1924,
raport kierownika konsulatu generalnego w Charkowie do posła w Moskwie i MSZ o antypolskiej kampanii wraz z notą protestacyjną w tej sprawie

Czerwiec

599 | 6 czerwca 1924,
list byłego chargé d’affaires Romana Knolla do kończącego swą misję posła w Moskwie w sprawach związanych z odwołaniem tego ostatniego do kraju

600 | 11 czerwca 1924,
instrukcja okólna MSZ dla placówek dyplomatycznych o stanie stosunków polsko-sowieckich i ocenie polityki sowieckiej

Sierpień

601 | 9 sierpnia 1924,
telegram szyfrowy chargé d’affaires w Moskwie do MSZ w sprawie wznowienia negocjacji polsko-sowieckich i kandydatury nowego posła w ZSRS

602 | 19 sierpnia 1924,
telegram szyfrowy chargé d’affaires w Moskwie do ministra spraw zagranicznych w sprawie zwolnienia osób zatrzymanych przez obie strony, polską i sowiecką, oraz ekscepcji urzędnika poselstwa ZSRS w Warszawie

603 | 22 sierpnia 1924,
list ministra spraw zagranicznych do komisarza ludowego spraw zagranicznych ZSRS o nominacji przedstawiciela pełnomocnego Związku Sowieckiego w Warszawie

Wrzesień

604 | między 1 a 4 września 1924,
pismo ministra spraw wewnętrznych do przewodniczącego delegacji polskiej w Komisji Mieszanej ds. Repatriacji na temat wymiany personalnej między Polską a ZSRS

605 | po 11 września 1924,
memoriał poufny prezesa delegacji RP do spraw repatriacji w sprawie wymiany personalnej między Polską a ZSRS

606 | 22 września 1924,
telegram szyfrowy dyrektora Departamentu Politycznego MSZ do poselstwa w Moskwie o proteście przedstawiciela pełnomocnego ZSRS przeciwko uchwale warszawskiej Rady Miejskiej oraz o agrément dla nowego sowieckiego przedstawiciela pełnomocnego w Warszawie i dla polskiego attaché wojskowego w Moskwie

Październik

607 | po 6 października 1924,
opracowanie MSZ omawiające wpływ problemu napadów dywersyjnych na pograniczu na stosunki polsko-sowieckie

608 | 29 października 1924,
telegram ministra spraw zagranicznych do chargé d’affaires w Paryżu na temat polskich zastrzeżeń do formuły uznania ZSRS przez Francję

609 | 30 października 1924,
telegram ministra spraw zagranicznych do chargé d’affaires w Paryżu na temat znaczenia traktatu ryskiego dla strony polskiej

Listopad

610 | 1 listopada 1924,
pismo ministra spraw zagranicznych do ministra spraw wewnętrznych o przygotowaniach do zamachu na pełnomocnego przedstawiciela ZSRS w Warszawie

611 | 10 listopada 1924,
pismo naczelnika Wydziału K. III Departamentu Konsularnego MSZ do Oddziału II Sztabu Generalnego o wymianie więźniów

612 | 14 listopada 1924,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla chargé d’affaires w Moskwie na temat przygotowania noty dotyczącej możliwości zamachu na sowieckiego pełnomocnego przedstawiciela w Warszawie

613 | 19 listopada 1924,
nota chargé d’affaires w Moskwie do członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych o stanowisku strony polskiej wobec możliwości zamachu na sowieckiego przedstawiciela pełnomocnego w Warszawie

ROK 1925

Styczeń

614 | 1 stycznia 1925,
komunikat informacyjny Oddziału II Sztabu Generalnego na temat stosunków polsko-sowieckich

615 | 16 stycznia 1925,
protokół posiedzenia Rady Międzyministerialnej do spraw repatriacji ze Związku Sowieckiego

Luty

616 | 20 lutego 1925,
memorandum MSZ dla Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych na temat stosunków polsko-sowieckich w ostatnim roku

617 | 26 lutego 1925,
notatka dyrektora departamentu Ministerstwa Przemysłu i Handlu o rozmowie z przedstawicielem pełnomocnym ZSRS w Warszawie na temat polsko-sowieckiej współpracy gospodarczej

618 | 27 lutego 1925,
sprawozdanie z rozmowy członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych z ambasadorem Francji w Moskwie na temat stosunków międzynarodowych, w tym polityki i położenia Polski

Marzec

619 | 2 marca 1925,
raport kierownika konsulatu generalnego w Charkowie do MSZ i poselstwa w Moskwie o stanie polskości na Ukrainie

620 | 3 marca 1925,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla placówek dyplomatycznych na temat stanu stosunków polsko-sowieckich w ostatnim półroczu

Kwiecień

621 | 23 kwietnia 1925,
raport prezesa delegacji polskich w Komisjach Reewakuacyjnej i Specjalnej dla ministra spraw zagranicznych dotyczący stanu prac obu komisji i nielojalnej postawy strony sowieckiej

622 | 24 kwietnia 1925,
pismo Wydziału Wschodniego MSZ do poselstwa w Moskwie o stanie prac nad układem o rozstrzyganiu zatargów granicznych

Maj

623 | 4 maja 1925,
notatka (Wydziału Wschodniego MSZ?) podsumowująca rozwój stosunków polsko-sowieckich

Lipiec

624 | 4 lipca 1925,
okólnik szyfrowy MSZ informujący placówki o incydentach na granicy polsko-sowieckiej

625 | 4 lipca 1925,
pismo przewodniczącego Najwyższej Rady Gospodarki Narodowej i Zjednoczonego Państwowego Zarządu Politycznego do Biura Politycznego KC RKP(b) zawierające wytyczne na temat polityki wobec Polski

Sierpień

626 | 4 sierpnia 1925,
pismo posła w Moskwie do Wydziału Wschodniego MSZ w sprawie zwolnienia zatrzymanego w Mińsku polskiego dyplomaty i taktyki Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych w przypadku incydentów w relacjach polsko-sowieckich

Wrzesień

627 | 1 września 1925,
raport przewodniczącego delegacji polskiej o zakończeniu prac polsko-sowieckiej Mieszanej Komisji Parytetowej do spraw likwidacji zajść granicznych

628 | 26 września 1925,
pismo dyrektora Departamentu Polityczno-Ekonomicznego MSZ do Departamentu Bezpieczeństwa Publicznego MSW w sprawie wykonania artykułu 7 protokołu jampolskiego

629 | 26 września 1925,
instrukcja szyfrowa ministra spraw zagranicznych w sprawie przedstawiania na Zachodzie planowanej wizyty komisarza ludowego spraw zagranicznych ZSRS w Warszawie

630 | 29 września 1925,
telegram szyfrowy ministra spraw zagranicznych o rezultatach wizyty komisarza ludowego spraw zagranicznych ZSRS w Warszawie

Październik

631 | 3 października 1925,
raport radcy ambasady przy Stolicy Apostolskiej do ministra spraw zagranicznych na temat prośby kardynała sekretarza stanu o wstawiennictwo Polski w sprawach Kościoła w ZSRS

632 | 9 października 1925,
pismo komisarza ludowego spraw zagranicznych ZSRS do swojego zastępcy na temat stanowiska sowieckiego wobec paktów lokarneńskich

633 | 23 października 1925,
protokół posiedzenia Komisji ds. Zbliżenia między Związkiem Sowieckim i Polską wraz z wytycznymi na temat polityki wobec Rzeczypospolitej

Listopad

634 | 9 listopada 1925,
raport kierownika konsulatu generalnego w Charkowie do MSZ i poselstwa w Moskwie o przyjęciu wydanym dla korpusu konsularnego

635 | 20 listopada 1925,
raport zastępcy kierownika Oddziału Informacji Dyplomatycznej Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych w Berlinie o kryzysie politycznym i gospodarczym w Polsce

Grudzień

636 | 2 grudnia 1925,
raport posła w Berlinie do ministra spraw zagranicznych o rozmowach sekretarza poselstwa z radcą berlińskiego przedstawicielstwa ZSRS i zastępcą kierownika Oddziału Informacji Dyplomatycznej Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych na temat stosunków sowiecko-niemieckich i polsko-sowieckich

637 | 18 grudnia 1925,
raport posła w Moskwie do ministra spraw zagranicznych o sondażach naczelnika Wydziału Krajów Nadbałtyckich i Polski Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych ZSRS w sprawie polskiego pośrednictwa w sporze sowiecko-rumuńskim i możliwości plebiscytu na terenie Besarabii

638 | 19 grudnia 1925,
list posła w Moskwie do premiera i ministra spraw zagranicznych w sprawie sowieckich propozycji podziału Besarabii

639 | 31 grudnia 1925,
instrukcja zastępcy komisarza ludowego spraw zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie zasad wydawania wiz obywatelom polskim

640 | 31 grudnia 1925,
wypis z dziennika dyplomatycznego przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie dotyczący rozmowy z liderem narodowej demokracji

641 | 31 grudnia 1925,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla posła w Moskwie w sprawie sowieckich sugestii dotyczących rozwiązania kwestii Besarabii

ROK 1926

Styczeń

642 | 1 stycznia 1926,
wypis z dziennika dyplomatycznego przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie o przyjęciu noworocznym u prezydenta Rzeczypospolitej

643 | 4 stycznia 1926,
wypis z dziennika dyplomatycznego przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie o wizycie polskich polityków i działaczy gospodarczych

644 | 5 stycznia 1926,
wypis z dziennika dyplomatycznego przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie o wizycie posła Królestwa SHS i przedstawicieli Sowpoltorgu

645 | 7 stycznia 1926,
telegram szyfrowy posła w Moskwie do MSZ z prośbą o instrukcje w sprawie przyjazdu do ZSRS posłów sejmowych

646 | 8 stycznia 1926,
wypis z dziennika dyplomatycznego przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie o wizycie delegacji sejmowej i urzędnika MSZ

647 | 10 stycznia 1926,
telegram szyfrowy posła w Moskwie do dyrektora Departamentu Polityczno-Ekonomicznego MSZ informujący o rozmowach z przedstawicielami Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych ZSRS w sprawie pobytu posłów sejmowych w Moskwie

648 | 13 stycznia 1926,
raport posła w Berlinie do ministra spraw zagranicznych o rozmowie sekretarza poselstwa z zastępcą kierownika Oddziału Informacji Dyplomatycznej Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych o relacjach sowiecko-brytyjsko-niemieckich i projektach paktu gwarancyjnego między Polską a ZSRS

649 | 14 stycznia 1926,
raport posła w Moskwie do ministra spraw zagranicznych relacjonujący wizytę złożoną komisarzowi ludowemu spraw zagranicznych ZSRS

650 | 15 stycznia 1926,
instrukcja zastępcy komisarza ludowego spraw zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie taktyki postępowania wobec strony polskiej

651 | 15 stycznia 1926,
raport posła w Moskwie do MSZ o pobycie posłów sejmowych w stolicy ZSRS

652 | przed 19 stycznia 1926,
instrukcja przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Rydze (w zastępstwie członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych) dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie stosunków z Polską i polskiej polityki zagranicznej

653 | 20 stycznia 1926,
raport posła w Moskwie do ministra spraw zagranicznych o rozmowach z sowieckim przedstawicielem pełnomocnym w Rydze czasowo zastępującym członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych ZSRS

654 | 21 stycznia 1926,
instrukcja przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Rydze (w zastępstwie członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych) dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie polityki wobec Polski i wizyty polskich delegacji

655 | 22 stycznia 1926,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla posła w Moskwie w sprawie rozmów z komisarzem ludowym spraw zagranicznych o kwestii Besarabii

656 | 29 stycznia 1926,
instrukcja przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Rydze (w zastępstwie członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych) dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie stosunków polsko-sowieckich i polskiej polityki zagranicznej

657 | 29 stycznia 1926,
depesza szyfrowa posła w Moskwie do ministra spraw zagranicznych o rozmowie z komisarzem ludowym spraw zagranicznych ZSRS o rzekomej propozycji posła RP w Tallinnie dotyczącej podziału wpływów w krajach bałtyckich między Polską a Związkiem Sowieckim

658 | 30 stycznia 1926,
raport posła w Tallinnie do ministra spraw zagranicznych o wymianie opinii z sowieckim chargé d’affaires na temat polityki państw bałtyckich i związanych z nią zagadnień polityki Polski i ZSRS

Luty

659 | 2 lutego 1926,
instrukcja członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie przyjazdu do Moskwy specjalisty ds. białoruskich

660 | 3 lutego 1926,
raport kierownika konsulatu generalnego w Charkowie o pobycie posłów sejmowych w stolicy USRS

661 | 4 lutego 1926,
telegram szyfrowy posła w Tallinnie do MSZ o dezinformacji komisarza ludowego spraw zagranicznych w sprawie rzekomej polskiej propozycji podziału wpływów w państwach bałtyckich

662 | 6 lutego 1926,
instrukcja przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Rydze (w zastępstwie członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych) dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie stosunków polsko-sowieckich i polityki Rzeczypospolitej

663 | 15 lutego 1926,
instrukcja komisarza ludowego spraw zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie stosunku do granicy polsko-sowieckiej

664 | 16 lutego 1926,
depesza szyfrowa posła w Moskwie do MSZ w sprawie nadesłania instrukcji i przyjazdu naczelnika Wydziału Wschodniego

665 | 19 lutego 1926,
telegram szyfrowy posła w Moskwie do ministra spraw zagranicznych na temat rozmowy z komisarzem ludowym spraw zagranicznych ZSRS

666 | 23 lutego 1926,
instrukcja członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie stosunków polsko-sowieckich i taktyki wobec Polski

Marzec

667 | 2 marca 1926,
instrukcja członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie negocjacji polsko-sowieckich i taktyki wobec polskich kręgów gospodarczych

668 | 2 marca 1926,
instrukcja członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie budynku i funkcjonowania przedstawicielstwa

669 | 9 marca 1926,
pismo komisarza ludowego spraw zagranicznych ZSRS do członków Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych, niektórych przedstawicieli pełnomocnych w krajach Europy Środkowej oraz urzędników Wydziału Krajów Nadbałtyckich i Polski o polityce wobec Rzeczypospolitej oraz krajów nadbałtyckich

670 | 9 marca 1926,
instrukcja członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie stanowiska wobec spraw wewnętrznych i polityki zagranicznej Polski

671 | 11 marca 1926,
list naczelnika Wydziału Wschodniego MSZ do posła w Bukareszcie omawiający przebieg jego rozmów w Moskwie

672 | 15 marca 1926,
opracowanie sekretarza poselstwa w Moskwie na temat sytuacji Kościoła katolickiego w Związku Sowieckim i polityki wyznaniowej tego państwa

673 | 16 marca 1926,
instrukcja członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie taktyki podczas rozmów z Polakami

674 | 23 marca 1926,
instrukcja członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie stanowiska wobec polskiej polityki zagranicznej

675 | 30 marca 1926,
protokół posiedzenia Komisji do Spraw Polskich wraz z wytycznymi na temat kierunków działalności

676 | 30 marca 1926,
pismo komisarza ludowego spraw zagranicznych do szefa Oddziału Informacji Dyplomatycznej Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych w Berlinie w sprawie analizy sytuacji wewnętrznej w Polsce

677 | 30 marca 1926,
instrukcja członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie sytuacji wewnętrznej i polityki zagranicznej Polski

Kwiecień

678 | 5 kwietnia 1926,
list sekretarza stałego Komisji do Spraw Polskich do członków KC KPP na temat obrad Komisji

679 | 6 kwietnia 1926,
instrukcja członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie polityki zagranicznej i wewnętrznej Polski

680 | 7 kwietnia 1926,
raport kierownika konsulatu generalnego w Charkowie do Departamentu Politycznego MSZ o autonomicznej polskiej jednostce administracyjnej, tzw. Marchlewszczyźnie, na Wołyniu

681 | 10 kwietnia 1926,
notatka przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie o rozmowie z wiceministrem spraw zagranicznych na temat stosunków polsko-sowieckich, w tym negocjacji o zawarciu paktu o nieagresji

682 | 12 kwietnia 1926,
raport radcy przedstawicielstwa pełnomocnego ZSRS w Warszawie do zastępcy naczelnika Wydziału Krajów Nadbałtyckich i Polski Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych o sytuacji wewnętrznej w Polsce

683 | 13 kwietnia 1926,
instrukcja członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie stosunków polsko-sowieckich i polskiej polityki zagranicznej

684 | 13 kwietnia 1926,
raport posła w Moskwie do Wydziału Wschodniego MSZ na temat bieżących wydarzeń politycznych, w tym rozmów sekretarza poselstwa z urzędnikami Wydziału Krajów Nadbałtyckich i Polski Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych

685 | 20 kwietnia 1926,
instrukcja członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie polsko-sowieckich negocjacji handlowych i sowieckiej polityki zagranicznej

686 | przed 24 kwietnia 1926,
memorandum Departamentu Politycznego MSZ na temat relacji polsko-sowiecko-bałtyckich i negocjacji w sprawie zawarcia paktu gwarancyjnego w kontekście generalnych celów polityki ZSRS, a zwłaszcza stosunków Związku Sowieckiego z Niemcami

687 | 24 kwietnia 1926,
instrukcja ministra spraw zagranicznych dla posła w Londynie dotycząca negocjacji sowiecko-niemieckich i rokowań w sprawie paktu o nieagresji pomiędzy Polską a ZSRS

688 | 26 kwietnia 1926,
raport przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie do członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych o reakcji strony polskiej na traktat sowiecko-niemiecki i kryzysie politycznym w Polsce

689 | 26 kwietnia 1926,
instrukcja podsekretarza stanu w MSZ dla ambasadora w Paryżu odnośnie do stanu relacji polsko-sowiecko-bałtyckich, zalecająca uzyskanie na Quai d’Orsay wsparcia dyplomatycznego dla stanowiska Polski

690 | 27 kwietnia 1926,
instrukcja członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie polskiej polityki zagranicznej i kryzysu politycznego w Polsce

691 | przed 1 maja 1926,
tekst przemówienia przewodniczącego Komitetu Wykonawczego Kominternu i członka Biura Politycznego KC WKP(b) na temat sytuacji w Polsce

Maj

692 | 3 maja 1926,
raport przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie do członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych o kryzysie politycznym w Polsce

693 | 8 maja 1926,
raport posła w Moskwie do ministra spraw zagranicznych dotyczący wizyty w poselstwie nowego członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych i przeprowadzonej z nim rozmowy na tematy gospodarcze

694 | 10 maja 1926,
raport przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie do członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych o kryzysie politycznym w Polsce wraz z charakterystyką nowego rządu

695 | 11 maja 1926,
instrukcja członka Kolegium Ludowego Komisariatu Spraw Zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie dotycząca polskiej polityki w krajach nadbałtyckich i kryzysu politycznego w Polsce

696 | 15 maja 1926,
notatka zastępcy kierownika Oddziału Informacji Dyplomatycznej Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych w Berlinie dla naczelnika Wydziału Krajów Nadbałtyckich i Polski o zamachu stanu w Polsce

697 | 15 maja 1926,
telegram szyfrowy posła w Moskwie do MSZ dotyczący rozmowy z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych odnośnie do kontynuowania przez Polskę dotychczasowej linii politycznej i fałszywych wiadomości o koncentracji wojsk sowieckich na granicy zachodniej

698 | 15 maja 1926,
raport attaché wojskowego w Moskwie do szefa Oddziału II Sztabu Generalnego o kadrze dowódczej Armii Czerwonej

699 | 15 maja 1926,
raport przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie do członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych o przyczynach i przebiegu zamachu stanu w Polsce

700 | 17 maja 1926,
pismo komisarza ludowego spraw zagranicznych do członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych w sprawie uznania nowego rządu w Polsce

701 | 17 maja 1926,
raport zastępcy kierownika Oddziału Informacji Dyplomatycznej Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych w Berlinie do komisarza ludowego spraw zagranicznych o sytuacji w Polsce po zamachu stanu

702 | 18 maja 1926,
pismo komisarza ludowego spraw zagranicznych do przewodniczącego Komitetu Wykonawczego Kominternu i członka Biura Politycznego KC WKP(b) w sprawie taktyki wobec Polski po zamachu stanu

703 | 19 maja 1926,
telegram szyfrowy posła w Rzymie do MSZ o rozmowie z przedstawicielem pełnomocnym ZSRS we Włoszech na temat rzekomej koncentracji wojsk sowieckich na granicy z Polską

704 | 20 maja 1926,
raport przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie do członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych z analizą sytuacji w Polsce po zamachu stanu

705 | 20 maja 1926,
raport posła w Moskwie do ministra spraw zagranicznych o rozmowach z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych w sprawie polityki zagranicznej nowego rządu w Warszawie i rozwoju relacji polsko-sowieckich

706 | 21 maja 1926,
raport ambasadora w Paryżu do ministra spraw zagranicznych o rozmowie z sekretarzem generalnym francuskiego MSZ i uzgodnieniu stanowisk w sprawie układów polsko-bałtycko-sowieckich

707 | 21 maja 1926,
fragment listu działacza polskiego w Profinternie do członków KC KPP o reakcjach na zamach stanu i kryzys polityczny w Polsce oraz taktyce walki o władzę

708 | 22 maja 1926,
raport posła w Berlinie do ministra spraw zagranicznych w sprawie rozmów sekretarza poselstwa z zastępcą kierownika Oddziału Informacji Dyplomatycznej Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych na temat przewrotu majowego w Polsce, sowiecko-niemieckiego traktatu o neutralności i polsko-sowieckiego paktu gwarancyjnego

709 | 22 maja 1926,
instrukcja członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie na temat sytuacji politycznej w Polsce i kierunków polskiej polityki zagranicznej po zamachu stanu

710 | po 22 maja 1926,
notatka Wydziału Krajów Nadbałtyckich i Polski Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych na temat sytuacji wewnętrznej w Rzeczypospolitej

711 | 25 maja 1926,
instrukcja członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych dla przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie w sprawie przeciwstawienia się polskiej polityce zagranicznej w krajach nadbałtyckich

712 | 27 maja 1926,
raport przedstawiciela pełnomocnego ZSRS w Warszawie do członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych o przyczynach i skutkach zamachu stanu oraz o polskiej polityce zagranicznej

713 | 29 maja 1926,
instrukcja szyfrowa podsekretarza stanu w MSZ dla posła w Moskwie w sprawie stosunków sowiecko-litewskich i wznowienia rozmów politycznych z ZSRS

714 | 30 maja 1926,
telegram szyfrowy posła w Moskwie do wiceministra spraw zagranicznych w sprawie wykonania instrukcji MSZ

715 | 31 maja 1926,
raport posła w Moskwie do ministra spraw zagranicznych relacjonujący rozmowę z członkiem Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych w sprawie rzekomych zabiegów Polski o zawarcie antysowieckiego sojuszu wojskowego z państwami bałtyckimi

716 | druga połowa maja 1926,
instrukcja zastępcy przewodniczącego OGPU i naczelnika Wydziału Kontrwywiadu tej instytucji w sprawie antysowieckiej polityki Wielkiej Brytanii i przeciwdziałania polskiej działalności wywiadowczej oraz dywersyjnej na terenie ZSRS

Wykaz skrótów

Bibliografia

Przypisy

Praca naukowa finansowana w ramach programu
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2014–2020

© Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia 2020

RECENZENCI
Małgorzata Gmurczyk-Wrońska, Krzysztof Kania

PROJEKT OKŁADKI
Piotr Perzyna, nowemedia24.pl

OPRACOWANIE REDAKCYJNE, INDEKS
Ewa Rybarska

REDAKCJA TECHNICZNA
Dorota Dołęgowska

ISBN 978-83-66883-12-3

Wydawca
Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia
ul. Jasna 14/16a, 00-041 Warszawa
tel. +48 22 295 00 30, fax +48 22 295 00 31
e-mail: cprdip@cprdip.pl, www.cprdip.pl

Konwersja: eLitera s.c.

PRZEDMOWA

HABENT SUA FATA LIBELLI...

Oddajemy w ręce czytelników rezultat kilkuletniej intensywnej pracy zespołu badaczy specjalizujących się w dziejach stosunków polsko-sowieckich w pierwszej połowie XX stulecia. W 2014 roku otrzymaliśmy grant finansowany ze środków Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki na wydanie czterech tomów materiałów do historii relacji łączących Polskę i Związek Sowiecki w latach 1918–1945. Jest to fragment większej całości. Mamy bowiem nadzieję, że będą wydawane kolejne tomy, obejmujące okres od zakończenia pierwszej wojny światowej do upadku Związku Sowieckiego w 1991 roku[1]. Projekt został afiliowany przy warszawskim Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, instytucji nie tylko w pełni predestynowanej do prowadzenia badań w interesującym nas obszarze, ale również mającej niemałe osiągnięcia w poznawaniu skomplikowanej przeszłości dwóch sąsiadujących ze sobą narodów i państw.

Realizacja postawionego przed nami zadania okazała się niełatwym wyzwaniem z co najmniej kilku powodów. Do przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych minionego stulecia nad badaniami relacji polsko-sowieckich ciążyło piętno ideologiczne i polityczne, którego zewnętrznym wyrazem była cenzura ingerująca zarówno w Polsce, jak i – w jeszcze większym stopniu – w Związku Sowieckim w treść przygotowywanych do druku publikacji, nie wyłączając edycji źródłowych. Bariery te pękły po zmianach politycznych skutkujących demokratyzacją życia w obu krajach. Już jednak po kilku latach spory o przeszłość, zwłaszcza zaś interpretację wydarzeń dotyczących wojny polsko-sowieckiej 1918/1919–1921, losu jeńców w trakcie i po zakończeniu tego konfliktu, stosunków władz do mniejszości narodowych zamieszkujących oba państwa, w tym tzw. operacji polskiej przeprowadzonej przez władze sowieckie w latach 1937–1938, odpowiedzialności stalinowskiego kierownictwa za rozpętanie drugiej wojny światowej, wreszcie zbrodni katyńskiej, polityki sowieckiego okupanta na ziemiach należących do Drugiej Rzeczypospolitej czy działań Moskwy w sprawach polskich na arenie międzynarodowej podczas drugiej wojny światowej w coraz większym stopniu zaczęły ciążyć na bieżących relacjach między Polakami i Rosjanami. Dzieje stosunków polsko-sowieckich w latach 1918–1945 stawały się kluczowym elementem „polityki historycznej” prowadzonej przez Kreml, wykorzystujący je do poszukiwania w przeszłości nie tylko własnej legitymizacji, ale także formułowania haseł neoimperialnych. Proces ten był coraz bardziej zauważalny od dwóch dziesięcioleci, aczkolwiek postępował z różną intensywnością, przyspieszając zdecydowanie począwszy od 2014 roku, innymi słowy po użyciu przez Rosję siły wobec Ukrainy i aneksji Krymu. Miało to wpływ na reglamentowanie dostępu do archiwów rosyjskich, zwłaszcza zaś resortowego Archiwum Polityki Zagranicznej Federacji Rosyjskiej w Moskwie, kluczowego dla realizacji naszego projektu. Nie pozostało też obojętne, bo i pozostać nie mogło, na formułowanie ocen na temat tragicznych kart historii stosunków polsko-sowieckich bynajmniej nie tylko przez profesjonalnych badaczy, ale może w pierwszym rzędzie przez polityków i publicystów. Niejednokrotnie w konstruowaniu opinii o przeszłości górę brały prezentyzm i aprioryzm, idące w parze z akcentowaniem wyrwanych z szerszego kontekstu epizodów, wypowiedzi czy jednostkowych działań.

Zjawiska te nie sprzyjały rzetelnym badaniom historycznym, co z kolei nie pozostało bez wpływu na realizację naszego projektu. Wedle początkowego założenia miał on być wspólnym dziełem badaczy polskich i rosyjskich, reprezentujących czołowe ośrodki naukowe w obu krajach. Wspólne prowadzenie kwerend archiwalnych i bibliotecznych miało zaowocować zebraniem materiału źródłowego, będącego do tej pory poza naukowym obiegiem lub też słabiej znanego. Naszym zamiarem było również możliwe zrównoważenie w poszczególnych tomach źródeł polskich i sowieckich z akcentem na dokumenty dyplomatyczne przechowywane w archiwach w Polsce, Rosji oraz w innych krajach. Początkowo wydawało się, że dobrze rozpoczęta współpraca i pierwotne ustalenia przyniosą wymierne rezultaty. Tak się jednak nie stało. Badacze rosyjscy zaangażowani w projekt od 2014 r. zaczęli unikać kontaktów z polskim zespołem, nie wyjaśniając, pomimo próśb, takiej postawy. Być może uznali, że pogorszenie się relacji obu państw jest tak oczywistą „zasadniczą zmianą okoliczności”, że nie wymaga kłopotliwego wyjaśniania partnerowi przyczyn wycofania się z podjętych zobowiązań.

W efekcie zebrane przez rosyjski zespół dokumenty ukazały się w 2017 r. w odrębnej czterotomowej i pospiesznie przygotowanej publikacji jako wydawnictwo Moskiewskiego Państwowego Instytutu Stosunków Międzynarodowych (Uniwersytetu) Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rosji i tamtejszej Fundacji „Rosyjsko-Polskie Centrum Dialogu i Porozumienia”. Polscy uczestnicy prace wszakże kontynuowali, borykając się z utrudnionym dostępem do niektórych rosyjskich archiwów, a także ograniczonymi możliwościami sporządzania kopii niezbędnych do przygotowania krytycznej edycji dokumentów.

Kwerendy w celu zebrania podanych do druku materiałów prowadzono w kilku krajach, co w dużej mierze wynika z rozproszenia polskiej dokumentacji. Uczestnicy projektu konsultowali materiały archiwalne w instytucjach na terenie Federacji Rosyjskiej i Rzeczypospolitej Polskiej, ale również w Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych, wreszcie na Ukrainie, gdzie także znajdują się zbiory dokumentów sowieckich, będące kapitalnym uzupełnieniem archiwaliów rosyjskich. Co prawda nie udało nam się zrównoważyć dokumentów proweniencji polskiej i proweniencji sowieckiej, ale wcale nie znaczy to, iż tych ostatnich jest niewiele. Wprowadzamy do obiegu obfity materiał źródłowy, w tym wiele dokumentów wcześniej w ogóle nieznanych badaczom.

Zgodnie z założeniami naszego projektu dokumenty podajemy w wersji oryginalnej, a także w polskim tłumaczeniu. Rozwiązanie takie jest podyktowane kilkoma względami. Przede wszystkim hołdujemy zasadzie naukowego edytowania dokumentów w języku, w którym zostały one sporządzone, co ma znaczenie dla skrupulatności i rzetelności badań naukowych. Z drugiej strony adresujemy naszą publikację nie tylko do wąskiego kręgu historyków specjalizujących się w dziejach stosunków międzynarodowych w dwudziestoleciu międzywojennym i podczas drugiej wojny światowej, ale także do szerszego grona miłośników historii, nauczycieli czy też osób zajmujących się edukacją. W związku z tym zdecydowaliśmy się dokonać tłumaczeń źródeł na język polski, mamy bowiem świadomość, że znajomość języka rosyjskiego, podobnie zresztą jak i języka francuskiego, w którym nierzadko prowadzono korespondencję dyplomatyczną, nie jest powszechna. Przekładów dokonano na współczesną polszczyznę, aczkolwiek w niektórych wypadkach udało się dotrzeć do ówczesnych tłumaczeń, zapewne lepiej oddających specyfikę niekiedy archaicznego już języka, którym posługiwali się twórcy dokumentów. Trzeba też wspomnieć, że właśnie w okresie dwudziestolecia między pierwszą a drugą wojną światową dokonały się zmiany tak w języku polskim, jak i rosyjskim. Władze bolszewickie przyjęły reformę językową przygotowaną nieco wcześniej. Nie została ona jednak zaakceptowana przez większość środowisk opozycyjnych i emigracyjnych. Znajduje to swoje odbicie również w edytowanych przez nas dokumentach. W tomie pierwszym publikujemy kilka tekstów, w których nie uwzględniono modyfikacji cyrylicy. Ewolucji ulegał również język polski, wyróżniający się wcześniej odmiennościami regionalnymi, których zachowaniu sprzyjały rozbiorowe podziały. Kancelaryjny styl oraz ortografia polszczyzny zostały jednak zasadniczo ujednolicone w przeciągu dwóch dziesięcioleci istnienia Drugiej Rzeczypospolitej, czego wyrazem była m.in. reforma ortograficzna z 1936 roku. Dlatego dokumenty wytworzone w okresie lat trzydziestych i czterdziestych redaktorzy tomów trzeciego i czwartego opublikowali już we współczesnej ortografii, wyjaśniając każdorazowo nieliczne wyjątki od tej zasady. Ingerowaliśmy natomiast w ówczesną interpunkcję, w wielu przypadkach co najmniej utrudniającą lekturę źródeł. Szczegółowe informacje zawierają wprowadzenia do poszczególnych tomów. Czytelnicy znajdą tam również precyzyjne wytyczne dotyczące zasad edycji.

Wśród edytowanych dokumentów przeważa dokumentacja dyplomatyczna, ale jest ona uzupełniona źródłami proweniencji wojskowej i policyjnej, tekstami o charakterze publicystycznym, a nawet artykułami prasowymi. Ze względu na ogrom zachowanego materiału redaktorzy niejednokrotnie stawali przed koniecznością dokonania wyboru określonego tekstu, a co za tym idzie odrzucenia innego. W takich przypadkach kierowaliśmy się zamiarem zaprezentowania czytelnikom szerokiego spektrum różnorodnych problemów z zakresu stosunków polsko-sowieckich, ujętych również w perspektywie międzynarodowej. Braliśmy też pod uwagę wcale liczne wcześniejsze wybory źródeł na interesujące nas tematy wydane przez naszych poprzedników, starając się raczej je uzupełniać niż powielać. Rzecz jasna, nie znaczy to, że w serii pomieszczono jedynie inedita. Wiele dokumentów zostało przedrukowanych, ponieważ uznaliśmy, iż jest to konieczne ze względu na ich wagę dla zrozumienia kluczowych zagadnień z zakresu wzajemnych kontaktów polsko-sowieckich, ale i odwołań występujących w innych podanych przez nas materiałach. Z reguły unikaliśmy przedruku umów międzynarodowych, najczęściej dostępnych we wcześniejszych publikacjach. Staraliśmy się, aby nasza seria stanowiła z jednej strony pewną integralną całość, z drugiej wpisywała się w opublikowane wcześniej edycje źródeł.

Cezury oddzielające poszczególne tomy stanowią ważne wydarzenia z historii Polski (odzyskanie niepodległości, zamach stanu w maju 1926 roku i jego bezpośrednie konsekwencje), z zakresu wzajemnych kontaktów między Warszawa i Moskwą (podpisanie polsko-sowieckiego paktu o nieagresji w lipcu 1932 roku), wreszcie kluczowe daty w dziejach Polski i świata, jakimi są wybuch oraz zakończenie drugiej wojny światowej.

W realizacji projektu udział wzięli historycy z kilku ośrodków naukowych, którzy profesjonalnie zajmują się dziejami stosunków między Polską a Związkiem Sowieckim. Tom pierwszy obejmujący lata 1918–1926 współredagowali Jan Jacek Bruski z Uniwersytetu Jagiellońskiego i Mariusz Wołos z Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie oraz Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Redaktorem tomu drugiego za lata 1926–1932 jest Piotr Głuszkowski z Uniwersytetu Warszawskiego. Tom trzeci zredagował Marek Kornat z Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN i Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Redaktorem ostatniego z tomów naszej serii jest Łukasz Adamski reprezentujący Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia w Warszawie.

Przygotowana przez nas seria dokumentów nie powstałaby bez instytucjonalnego wsparcia Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia oraz Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki. Dwóm kolejnym dyrektorom pierwszej z wymienionych instytucji – doktorowi Sławomirowi Dębskiemu i doktorowi Ernestowi Wyciszkiewiczowi – składamy serdeczne podziękowania. Słowa wdzięczności kierujemy również do wszystkich osób zaangażowanych w funkcjonowanie Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki, dziękując za życzliwość, zrozumienie i nieocenioną pomoc.

Mariusz Wołos

WPROWADZENIE

UWAGI OGÓLNE

O stosunkach polsko-sowieckich w latach 1918–1926 wiemy całkiem sporo. Badania w tym zakresie trwają od dziesięcioleci, a wieńczą je publikacje zarówno o syntetycznym, jak i bardziej analitycznym charakterze. Były one wydawane tak w Polsce[1], jak i w Rosji, na Ukrainie czy Białorusi[2]. Skomplikowane relacje, w tym wojna polsko-sowiecka lat 1918/1919–1921, stały się również przedmiotem badań historyków z innych krajów ze wskazaniem na historiografię amerykańską i brytyjską[3]. Z lektury tych prac wyłania się obraz skomplikowanych stosunków dwóch nowych państw, które miały sprzeczne interesy w zakresie dążeń politycznych, ideologicznych, gospodarczych, społecznych, nawet kulturalnych. Sowiecka Rosja, Ukraina, Białoruś, od grudnia 1922 roku federacyjny Związek Sowiecki były państwami „nowego typu”. Dążyły do rozprzestrzenienia ideologii komunistycznej w bolszewickim wydaniu poza granice byłego Imperium Rosyjskiego, korzystając z dobrej ku temu koniunktury wynikającej w niemałym stopniu z radykalizacji postaw społecznych oraz kryzysów gospodarczych wstrząsających Europą zmęczoną pierwszą wojną światową. Bezkształtna na początku swego istnienia Polska była sąsiadem blokującym bolszewikom drogę ku zachodowi, a nawet ku południu kontynentu europejskiego. Wbrew wielokrotnie powtarzanym deklaracjom liderzy ruchu bolszewickiego z Włodzimierzem Leninem na czele wiedzieli, że urzeczywistnienie ich dalekosiężnych planów może się dokonać tylko na drodze podporządkowania sobie Polski, najlepiej ograniczonej do terytorium byłego Królestwa Polskiego, nazywanego też Krajem Nadwiślańskim (Priwislinskij Kraj). Odłożenie tych planów po przegranym konflikcie zbrojnym z Polską nie przyszło bolszewikom łatwo. Nie rezygnowano z nich bynajmniej, ale przesunięto w czasie, co wymusiło konieczność znalezienia z Polską jakiejś formy czasowego kompromisu, ułożenia wzajemnych stosunków, zdefiniowania modus vivendi.

Polska tymczasem miała swoje własne terytorialne i polityczne ambicje – sprzeczne z dążeniami bolszewickich liderów. Dla maksymalistów oznaczały one odbudowę Rzeczypospolitej w granicach przedrozbiorowych i wymuszenie od Rosjan désintéressment wobec terenów zamieszkiwanych przez Ukraińców, Białorusinów i Litwinów a położonych na zachód od granicy pierwszego rozbioru z 1772 roku. Dla Józefa Piłsudskiego i jego otoczenia był to plan stworzenia federacji na terenach litewsko-białoruskich oraz oderwania od Rosji Ukrainy, połączonej ścisłym sojuszem polityczno-wojskowym z Polską. Miała to być optymalna forma obrony przed odwiecznym rosyjskim imperializmem. Dla Romana Dmowskiego i jego zwolenników odrodzona Polska bez Wilna i Lwowa istnieć nie mogła, choć nie chcieli oni niepodległej Ukrainy. Wschodnią granicę państwa polskiego lider narodowych demokratów rysował mniej więcej odwołując się do linii drugiego rozbioru z 1793 roku. Każda z tych koncepcji była daleka od wizji bolszewików.

Sytuacja taka prostą drogą prowadzić musiała do konfliktu, niemal od razu zbrojnego, do niewypowiedzianej, ale i nieuniknionej wojny. W początkowej fazie interesującego nas okresu ważnym czynnikiem, choć od jesieni 1919 roku coraz słabszym, była inna Rosja – w przeciwieństwie do komunistycznej, czyli „czerwonej” – nazywana „białą”. W gruncie rzeczy to wielce nieprecyzyjne określenie, ponieważ w rzeczywistości owych „białych” Rosji istniało kilka. Ośrodki polityczne „białej” Rosji, funkcjonujące zarówno na terytorium byłego imperium Romanowów, jak i poza jego granicami, starały się walczyć o interesy rosyjskie, głęboko wierząc, że władza „czerwonych” jest przejściowa i wcześniej czy później upadnie. Tendencje te były wspierane przez zwycięskie mocarstwa Ententy. Polskie środowiska polityczne musiały się z nimi liczyć. „Biała” Rosja, odwołując się do decyzji podjętych jeszcze w okresie pierwszej wojny światowej przez Rząd Tymczasowy, godziła się na niepodległość państwa polskiego, ale tylko w granicach etnograficznych, zresztą dość nieprecyzyjnie zakreślanych, zasadniczo sprowadzających się także do terytorium byłego Królestwa Polskiego. Odstępstwa na korzyść Polski były w tej sprawie rzadkie, choć niewątpliwie właśnie one dawały szansę na realizację w praktyce polsko-rosyjskiej entente cordiale w obliczu wspólnego wroga, jakim był bolszewizm, ponieważ tworzyły podstawę do znalezienia w przyszłości kompromisu co do przebiegu wspólnej granicy. Na tego rodzaju kompromis gotowi byli jednak jedynie nieliczni działacze rosyjscy (przede wszystkim związani z Borysem Sawinkowem i Nikołajem Czajkowskim). W taki oto sposób Polska znalazła się między Rosją „białą” a „czerwoną” – rzecz jasna nie z geograficznego, ale nade wszystko politycznego punktu widzenia. Sytuacja taka utrzymywała się na dobrą sprawę do drugiej połowy 1920 roku i niemal zbiegła się z zakończeniem walk na froncie polsko-sowieckim. Z tego też powodu opatrzyliśmy pierwszą część prezentowanego tomu tytułem Polska między Rosją „białą” a „czerwoną” (od listopada 1918 do marca 1921 roku). Polsko-sowieckie negocjacje pokojowe prowadzone najpierw w Mińsku, potem w Rydze i zwieńczone podpisaniem 18 marca 1921 roku traktatu pokojowego między Polską a sowiecką Rosją i sowiecką Ukrainą stanowią cezurę bardzo wyraźną we wzajemnych stosunkach pomiędzy Warszawą i Moskwą. Kończą bowiem stan wojny i otwierają stan nadzwyczaj trudnego pokoju. Warto dodać, że konflikt zbrojny lat 1918/1919–1920 pozostał ważnym punktem odniesienia co najmniej przez całe międzywojenne dwudziestolecie, a w jakimś stopniu i później.

Jest to czas Poszukiwania normalizacji (kwiecień 1921 – maj 1926) i tak właśnie postanowiliśmy zatytułować część drugą niniejszego tomu dokumentów. Okres po podpisaniu i ratyfikowaniu traktatu ryskiego to przede wszystkim starania obu stron zmierzające do wprowadzenia w życie jego postanowień. W tej kwestii akcenty rozkładały się jednak odmiennie. Strona sowiecka wykorzystywała stypulacje traktatowe do usunięcia z Polski osób i organizacji wrogich wobec bolszewizmu ze wskazaniem na niedawnych sojuszników Rzeczypospolitej, takich jak polityczni oraz wojskowi działacze rosyjscy, ukraińscy i białoruscy (m.in. Borys Sawinkow, Symon Petlura, Stanisław Bułak-Bałachowicz). Znalazło to swój wyraz w umowie dwustronnej podpisanej na początku października 1921 roku. Strona polska tymczasem powoływała się na ustalenia ryskie w zakresie spłat należności finansowych, zwrotu majątku i dóbr kultury, wreszcie repatriacji ludności, zamierzającej opuścić tereny byłego imperium Romanowów. Wszystko to skutkowało wymianą ostrych niekiedy w swoim tonie not dyplomatycznych, tym bardziej że Sowiety nie były skore do wypełniania przyjętych zobowiązań, mając świadomość braku sankcji, których próżno było szukać w postanowieniach traktatu pokojowego. W 1921 roku zainaugurowano oficjalne stosunki dyplomatyczne między Polską a sowiecką Rosją i sowiecką Ukrainą. Lata 1922–1923 to okres coraz brutalniejszej walki bolszewików z religią, w tym z Kościołem rzymskokatolickim, którego wyznawcami w dużym odsetku byli Polacy zamieszkujący republiki sowieckie. Działania te znalazły swój wyraz choćby w zorganizowaniu spektakularnego procesu piotrogrodzkich duchownych, w większości narodowości polskiej, do którego doszło w marcu 1923 roku. Latem i jesienią tego roku dyplomacja polska dość nieudolnie próbowała wymusić na Moskwie ustępstwa, wykorzystując powstanie federacji sowieckiej jako nowego podmiotu na arenie międzynarodowej, co wiązało się z koniecznością jego oficjalnego uznania. Zbiegło się to w czasie z aktywizacją dyplomacji sowieckiej (misja Wiktora Koppa) spowodowaną zaburzeniami rewolucyjnymi w Niemczech. Wydarzenia te nie po raz pierwszy zmusiły Moskwę do znalezienia jakiegoś kompromisu z Polską będącą najkrótszą drogą do Republiki Weimarskiej. Nieoficjalne deklaracje szły bardzo daleko, łącznie z mniej lub bardziej zawoalowanymi sugestiami oddania Rzeczypospolitej Prus Wschodnich. W zamian domagano się swobody tranzytu dla sowieckich transportów, których miejscem przeznaczenia miały być właśnie Niemcy. Z kolei lata 1924–1925 to czas wysiłków na rzecz normalizacji stosunków polsko-sowieckich w sferze gospodarczej i politycznej. Jej symbolem jest pewne ocieplenie widoczne w przededniu konferencji lokarneńskiej, którego efektem była oficjalna wizyta komisarza ludowego spraw zagranicznych Gieorgija Cziczerina w Polsce w końcu września 1925 roku. Nieco wcześniej doszło też do uregulowania istotnej kwestii rozstrzygania zatargów granicznych (podpisanie tzw. protokołu jampolskiego). Od tego czasu datuje się początki negocjacji, których celem było zawarcie paktu o nieagresji, aczkolwiek toczyły się one z przerwami i ze zmienną intensywnością, a zakończyły dopiero w 1932 roku. Nie oznacza to bynajmniej, że zniknął stan wrogości. Obie strony przeważnie krytycznie lub nawet bardzo krytycznie oceniały sytuację wewnętrzną sąsiada. Sowieci z lepszym czy gorszym skutkiem próbowali ją destabilizować na swoją korzyść za pomocą różnych środków i rozmaitych środowisk, bynajmniej nie tylko Komunistycznej Partii Polski i jej przybudówek, ale także oddziałując na mniejszości narodowe (zwłaszcza Ukraińców i Białorusinów), środowiska przemysłowe, narodową demokrację, ruch ludowy, związki zawodowe. Z widocznym niepokojem strona sowiecka oceniała możliwości powrotu do władzy Józefa Piłsudskiego, uznawanego niezmiennie za nieprzejednanego wroga państwa rządzonego przez bolszewików. Początkowo walki na ulicach Warszawy w maju 1926 roku były w Moskwie oceniane jako szansa na rozpętanie nad Wisłą wojny domowej, uruchomienie mas robotniczych i w efekcie doprowadzenie do destabilizacji państwa, co sprzyjałoby radykalnym ruchom z komunizmem na czele. Po ich szybkim zakończeniu i przejęciu władzy przez Piłsudskiego nadzieje te opadły, a górę znów wziął krytyczny ogląd sytuacji wewnętrznej w Polsce, idący w parze z obawami o aktywizację niechętnej wobec Sowietów polskiej polityki zagranicznej. Działo się tak mimo uspokajających sygnałów ze strony polskiej, których zwieńczeniem była rozmowa Piłsudskiego z przedstawicielem pełnomocnym Związku Sowieckiego Piotrem Wojkowem w obecności ministra spraw zagranicznych Augusta Zaleskiego w lipcu 1926 roku.

Cezurą otwierającą tom jest 11 listopada 1918 roku. Taką datę nosi też pierwszy z edytowanych dokumentów. W tym dniu odrodzona po zaborach Polska pojawia się na mapie Europy jako samodzielny podmiot na arenie międzynarodowej, nawet jeśli wymieniona data ma charakter raczej umowny. Cezura końcowa to 31 maja 1926 roku, która również w niemałym stopniu ma charakter umowny. Wynika ona z wydarzeń, do jakich doszło kilkanaście dni wcześniej, a mianowicie powrotu do władzy Józefa Piłsudskiego na drodze zamachu stanu i reakcji strony sowieckiej na to wydarzenie oraz jego bezpośrednie skutki.

KRYTERIA DOBORU DOKUMENTÓW

Użyte w tytule określenie Dokumenty do historii stosunków polsko-sowieckich traktujemy możliwie szeroko. W trakcie doboru materiału nie ograniczaliśmy się jedynie do źródeł dotyczących ściśle bilateralnych kontaktów polsko-sowieckich czy polsko-rosyjskich. Zależało nam na tym, aby zamieścić dokumenty na temat wydarzeń międzynarodowych nie pozostających bez wpływu na stosunki między Warszawą a Moskwą (np. polityka mocarstw wobec państwa bolszewików, kwestie odnoszące się do państw bałtyckich oraz Rumunii itd.), ale także analizy sytuacji wewnętrznej w obu krajach. Wiele podanych w tomie źródeł to wewnętrzna korespondencja polskiej czy sowieckiej służby dyplomatycznej (raporty placówek do centrali, instrukcje dla przedstawicieli dyplomatycznych, notatki dla przełożonych, analizy na temat sytuacji wewnętrznej itd.). Publikujemy nie tylko dokumenty dyplomatyczne, aczkolwiek ich przewaga jest widoczna. W prezentowanym tomie nie brakuje dokumentacji proweniencji wojskowej, zwłaszcza komunikatów informacyjnych przygotowywanych przez wywiad w okresie wojny polsko-sowieckiej, ale i po jej zakończeniu, czy wytycznych dla służb specjalnych, raportów specjalistów, wysłanników i attachés wojskowych, a nawet korespondencji najwyższych władz. Dominują jednak dokumenty polskie, ponieważ dotarcie do adekwatnych źródeł sowieckich było i nadal pozostaje niełatwe (np. w Rosji z reguły nie udostępnia się raportów attachés wojskowych oraz konsulów nawet z lat dwudziestych i trzydziestych ubiegłego stulecia). Wśród podanych do druku dokumentów znajdują się również teksty o charakterze publicystycznym i komunikaty prasowe. Publikujemy także korespondencję czy wypowiedzi czołowych działaczy politycznych w interesującym nas zakresie (np. Józef Piłsudski, Feliks Dzierżyński, Grigorij Zinowiew). Celowo pomijamy natomiast układy polsko-sowieckie (preliminaria pokojowe z października 1920 roku, traktat ryski, konwencje itd.), które były już wcześniej publikowane i czytelnik nie będzie miał problemu z ich znalezieniem w innych edycjach źródłowych.

Świadomym zabiegiem był taki dobór dokumentów, aby ich treść dotyczyła istotnych problemów stosunków polsko-sowieckich i polsko-rosyjskich. Dla lat 1918–1920 traktujemy równolegle rozmaite formy kontaktów między Polską a Rosją „czerwoną” oraz „białą”, w tym nieudane próby nawiązania pierwszych kontaktów na linii Warszawa–Moskwa w ostatnich tygodniach 1918 i pierwszych miesiącach 1919 roku. Wiele dokumentów dotyczy przebiegu i międzynarodowego tła wojny polsko-sowieckiej. Przykładowo zdecydowaliśmy się zamieścić słynną notę brytyjskiego ministra spraw zagranicznych do rządu sowieckiego z 11 lipca 1920 roku, w której przedstawiono warunki przerwania walk polsko-sowieckich i postępującą za nią wymianę korespondencji, ponieważ była ona wielokrotnie przywoływana w innych dokumentach. W tomie znajduje się wiele nigdy wcześniej niewydanych źródeł polskich z okresu negocjacji pokojowych. Stanowią one dobre uzupełnienie opublikowanych niedawno źródeł sowieckich[4]. Wypełnienie postanowień traktatu ryskiego to główny temat dokumentów z lat 1921–1923. Nie brakuje jednak źródeł dotyczących represji sowieckich przeciwko Kościołowi katolickiemu, moskiewskiej konferencji rozbrojeniowej w grudniu 1922 roku, niebezpiecznego dla Polski rozwoju kontaktów na linii Moskwa–Berlin czy uznania przez Polskę de iure Związku Sowieckiego jako nowego podmiotu na arenie międzynarodowej. Wiele materiałów z lat 1924–1925 dotyczy pertraktacji zmierzających do zawarcia paktu o nieagresji, zwanego też układem gwarancyjnym, ale również prób ożywienia kontaktów gospodarczych i wymiany handlowej. Ostatnie miesiące 1925 roku oraz pierwsze półrocze 1926 roku to czas wzmożonego zainteresowania Sowietów narastającym kryzysem politycznym w Polsce, zakończonym zamachem majowym, a także jego następstwami bynajmniej nie tylko dla wzajemnych relacji. Warto dodać, że doboru dokumentów dokonaliśmy w ten sposób, aby tematyka sojuszu Piłsudski–Petlura była w nim obecna co najwyżej tylko śladowo. Ten celowy zabieg wynika z ogłoszenia drukiem w ostatnim czasie całego tomu dokumentów i materiałów na ten temat[5]. Ta sama uwaga dotyczy spraw białoruskich, którym również poświęcono niedawno odrębną edycję źródłową[6]. W niektórych przypadkach przedrukowaliśmy za „Monitorem Polskim” komunikaty Ministerstwa Spraw Zagranicznych odrodzonej Rzeczypospolitej, których nie udało się odnaleźć w materiałach archiwalnych.

Pierwotnego zamiaru zrównoważenia dokumentów proweniencji polskiej i sowieckiej nie udało się zrealizować. Ze względu na ograniczony, wręcz reglamentowany dostęp do zasobu Archiwum Polityki Zagranicznej Federacji Rosyjskiej okazało się to niemożliwe. Wielką trudnością było już samo pozyskanie kopii niezbędnych do przygotowania naukowej edycji źródeł. Równowagę między źródłami polskimi i sowieckimi (niekiedy możemy mówić wręcz o przewadze tych ostatnich) udało się uzyskać dla roku 1925, zwłaszcza zaś dla pierwszych pięciu miesięcy 1926 roku. Nie oznacza to jednak, że źródła sowieckie (pozyskane także z archiwów ukraińskich lub przechwycone przez polski wywiad) oraz rosyjskie (np. listy Borysa Sawinkowa) nie są w ogóle reprezentowane dla okresu wcześniejszego.

PODSTAWA ŹRÓDŁOWA

Zdecydowaną większość podanych dokumentów stanowią inedita. W celu przygotowania do druku niniejszego tomu jego redaktorzy przeprowadzili kwerendy archiwalne w kilkunastu instytucjach w Polsce, Rosji, Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i na Ukrainie. Było to konieczne zwłaszcza ze względu na rozproszenie polskich dokumentów do dziejów stosunków między Rzeczpospolitą a Związkiem Sowieckim. Materiały te wskutek kataklizmu drugiej wojny światowej nie tylko mocno ucierpiały, ale także zostały z różnych przyczyn zdeponowane w wielu miejscach. W Polsce badania przeprowadzono w Archiwum Akt Nowych w Warszawie, ze wskazaniem na takie zespoły archiwalne jak Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP 1918–1939, Komitet Narodowy Polski, Ambasada RP w Moskwie, Ambasada RP w Berlinie, Ambasada RP w Londynie, Ambasada RP w Paryżu, Ambasada RP w Waszyngtonie, Attaché wojskowy w Moskwie, Attachaty wojskowe, Instytucje wojskowe, wreszcie Akta Romana Knolla. W wymienionych zespołach znajduje się przede wszystkim dokumentacja dyplomatyczna, w tym raporty i telegramy wysyłane z placówek do centrali, instrukcje dla dyplomatów, notatki z rozmów, sprawozdania, memoriały, analizy prawne itd. Z kolei w Wojskowym Biurze Historycznym – Centralnym Archiwum Wojskowym w Warszawie są przechowywane dokumenty wytworzone przez różnego rodzaju władze wojskowe ze wskazaniem na wywiad i kontrwywiad, a odnoszące się przede wszystkim do okresu wojny polsko-sowieckiej i pertraktacji pokojowych. W tomie zamieszczono dokumenty z zespołów Oddziału II Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego, Oddziału II Sztabu Ministerstwa Spraw Wojskowych, a także Instytutu Józefa Piłsudskiego.

Bogato reprezentowane są dokumenty polskie przechowywane w instytucjach zagranicznych. Dla pierwszych lat niepodległości Rzeczypospolitej ogromne znaczenie ma dokumentacja zdeponowana w nowojorskim Instytucie Józefa Piłsudskiego w Ameryce, zwłaszcza zespół Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza, gdzie znajdują się zarówno dokumenty dyplomatyczne, jak i wojskowe, a także dokumentacja o charakterze publicystycznym. Kapitalnym uzupełnieniem tego zespołu dla lat 1918–1920 są akta generała Tadeusza Rozwadowskiego oraz archiwum Michała Mościckiego. W jednym przypadku sięgnęliśmy po dokument z Archiwum Polskiego Instytutu Naukowego w Nowym Jorku. Wiele cennych dokumentów dyplomatycznych dotyczących stosunków polsko-sowieckich trafiało do polskiej placówki dyplomatycznej w Londynie, której spuścizna znajduje się w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w stolicy Wielkiej Brytanii. Stanowiły one nierzadko dopełnienie dokumentów z Polski, Rosji czy Stanów Zjednoczonych. Opublikowaliśmy także obszerny raport z marca 1926 roku na temat sytuacji Kościoła katolickiego w Związku Sowieckim i polityki wyznaniowej tego państwa z kolekcji Alfreda Ponińskiego, również przechowywanej w londyńskim Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego. Bogaty i wciąż słabo zbadany zbiór poloniców znajduje się w Moskwie – w Rosyjskim Państwowym Archiwum Wojskowym (RGWA). Do przygotowania niniejszej edycji wykorzystaliśmy dokumenty z kilku fondów (zespołów) ze wskazaniem na Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, do którego trafiały kopie wszystkich ważniejszych dokumentów na temat szeroko rozumianych stosunków polsko-sowieckich, polityki Moskwy czy sytuacji wewnętrznej w tym kraju. Sięgnęliśmy również do dokumentacji różnych polskich organizacji z okresu pierwszej wojny światowej i po jej zakończeniu. W tym ostatnim przypadku udało się odnaleźć kilka raportów Polskiej Organizacji Wojskowej – Komendy Naczelnej nr 3 na temat sytuacji wewnętrznej w Rosji i na Ukrainie w ostatnich tygodniach 1918 roku, a także raporty członków delegacji Naczelnika Państwa do Paryża w okresie konferencji pokojowej w pierwszej połowie 1919 roku.

Spośród wykorzystanych do edycji dokumentów sowieckich, pomimo wspomnianych wyżej utrudnień w przeprowadzeniu kwerendy, na czoło wysuwa się resortowe Archiwum Polityki Zagranicznej Federacji Rosyjskiej w Moskwie (AWP RF). Jego zasób stanowi prawdziwą kopalnię wiedzy na temat polityki zagranicznej Związku Sowieckiego. Tam właśnie przechowywane są raporty i telegramy z placówek dyplomatycznych, instrukcje oraz analizy opracowane przez centralę, wreszcie kopie odpisów dokumentów z innych sowieckich instytucji, nie wyłączając Biura Politycznego partii komunistycznej, organów bezpieczeństwa czy białego wywiadu. Wykorzystaliśmy dokumenty pochodzące z sekretariatu komisarza ludowego spraw zagranicznych Gieorgija Cziczerina oraz sekretariatu Borysa Stomoniakowa – odpowiedzialnego za kontakty z Polską członka Kolegium Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych. Niemała część podanych do druku dokumentów sowieckiej dyplomacji pochodzi z fondu referentury polskiej, a zatem tej komórki sowieckiego resortu spraw zagranicznych, która była odpowiedzialna za utrzymywanie i analizę kontaktów z Rzeczpospolitą. W przypadku jednego dokumentu – sprawozdania sowieckiego dyplomaty o rozmowie z ambasadorem Francji Jeanem Herbettem na temat Polski (dok. 618) – skorzystaliśmy z zasobu referentury francuskiej. Zdecydowaliśmy się ponadto ogłosić kilka dokumentów dotyczących aktywności polskich komunistów, które zachowały się w podzespole przedstawicielstwa Komunistycznej Partii Polski przy Komitecie Wykonawczym Kominternu z Rosyjskiego Państwowego Archiwum Historii Społeczno-Politycznej w Moskwie (RGASPI). Sięgnęliśmy wreszcie po materiały związane z działalnością rosyjskich działaczy emigracji antybolszewickiej, w pierwszym rzędzie współpracującego z polskimi władzami Borysa Sawinkowa. Opublikowaliśmy jego trzy listy do Józefa Piłsudskiego i ppłk. Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego z lat 1920–1921, przechowywane w moskiewskim Archiwum Państwowym Federacji Rosyjskiej (GARF) w fondzie Rosyjskiego Komitetu Ewakuacyjnego w Warszawie. Dokumenty te stanowiły pendant do innych umieszczonych w tomie materiałów dotyczących akcji Sawinkowa, odnalezionych przez nas w nowojorskim Instytucie Józefa Piłsudskiego oraz Międzynarodowym Instytucie Historii Społecznej (IISG) w Amsterdamie.

Nadzwyczaj cennym uzupełnieniem sowieckich dokumentów z instytucji rosyjskich były materiały pochodzące z archiwów ukraińskich. Po pierwsze, wymienić należy Centralne Archiwum Państwowe Wyższych Organów Władzy i Administracji Ukrainy w Kijowie (CDAWO), zwłaszcza fond Komisariatu Ludowego Spraw Zagranicznych Ukraińskiej SRS, w mniejszym zaś zakresie fond Poselstwa Ukrainy Sowieckiej w Polsce. W przypadku instrukcji zastępcy przewodniczącego OGPU i naczelnika Wydziału Kontrwywiadu tej instytucji Artura Artuzowa sięgnęliśmy do zbiorów Resortowego Archiwum Państwowego Służby Bezpieczeństwa Ukrainy w Kijowie (HDA SBU).

Prezentowany tom dokumentów do dziejów stosunków polsko-sowieckich w latach 1918–1926 nie jest pierwszym wydawnictwem źródłowym na ten temat. Trzeba przyznać, że już wcześniej opublikowano całkiem sporo materiałów do interesującej nas problematyki. Spośród ważniejszych wymienić należy jako pierwsze Dokumienty wnieszniej politiki SSSR – monumentalną serię wydawniczą publikowaną przez Komisję ds. Wydania Dokumentów Dyplomatycznych przy Ministerstwie Spraw Zagranicznych Związku Sowieckiego (obecnie MSZ Federacji Rosyjskiej), która ukazuje się do dnia dzisiejszego. W ujęciu chronologicznym nasz tom pokrywa się z woluminami od pierwszego do dziewiątego. Były one wydawane w latach 1957–1964, co nie pozostało bez wpływu na dobór dokumentów pod kątem ideologicznym i politycznym z akcentem na rzekomo pokojową politykę państwa bolszewików. Niezależnie od tego omawiana publikacja wciąż jest ważna i przydatna dla badaczy sowieckiej polityki zagranicznej, w tym prowadzonej wobec Rzeczypospolitej[7]. Nierzadko się zatem do niej odwołujemy, a w kilku przypadkach przedrukowujemy opublikowane w niej dokumenty. Z niewielkim opóźnieniem wobec Dokumientow wnieszniej politiki SSSR, co trudno uznać jedynie za zbieg okoliczności, wydawano kolejne tomy Dokumentów i materiałów do historii stosunków polsko-radzieckich. W przypadku tej serii interesują nas zwłaszcza woluminy od drugiego do piątego, które dotyczą lat 1918–1926[8]. Źródła opracowane zostały solidnie, lecz i w tym przypadku ich dobór był w dużej mierze podyktowany względami ideologicznymi. Publikowano dokumenty nie tylko mające potwierdzać pokojowy kurs polityki sowieckiej, ale i jakoby imperialistyczne, antydemokratyczne i antysowieckie działania władz polskich. Wśród podanych do druku źródeł nadreprezentowane są materiały dotyczące ruchu komunistycznego, pomijane natomiast dokumenty stawiające w złym świetle stronę sowiecką. Pomimo tych ułomności w serii opublikowano sporo wartościowych źródeł przydatnych do badań naukowych. Zasadniczo staraliśmy się nie powtarzać materiałów ogłoszonych w tym monumentalnym wydawnictwie – chyba że dysponowaliśmy inną, najczęściej zawierającą odmienności redakcyjne, podstawą źródłową. Siłą rzeczy nasza publikacja wchodzi w pewien dialog z tą serią, przygotowaną przed ponad półwieczem. Niemałe zasługi w edycji źródeł do dziejów stosunków polsko-sowieckich ma Weronika Gostyńska, która nie tylko brała udział w opracowaniu wspomnianych Dokumentów i materiałów do historii stosunków polsko-radzieckich, ale również zebrała i przygotowała do druku odrębny tom pt. Tajne rokowania polsko-radzieckie w 1919 r.[9] Ważne publikacje źródłowe opracowali też historycy rosyjscy, korzystający z (częściowego) otwarcia archiwów sowieckich po 1991 roku. Pierwszą tego typu edycją był cenny tom z roku 1994, przygotowany pod redakcją Iwana Kostiuszki[10]. Stosunkowo niedawno, w 2017 roku, opublikowano też czterotomowy zbiór dokumentów do stosunków polsko-sowieckich w latach 1918–1945, którego redaktorami byli Michaił Narinski i Artiom Malgin. Pierwszy tom serii Sowietsko-polskije otnoszenija w 1918–1945 gg. niemal pokrywa się pod względem chronologicznym z naszym wydawnictwem, obejmując okres od czerwca 1918 do lipca 1926 roku. Jego wartość poznawcza jest trudna do przecenienia, ponieważ edytorzy wprowadzili do obiegu naukowego wiele dokumentów wcześniej nieznanych. Uwaga ta dotyczy zwłaszcza źródeł z lat 1919–1921, ze wskazaniem na wojnę polsko-sowiecką i negocjacje pokojowe. Tom zawiera w zdecydowanej większości dokumenty pochodzące z Archiwum Polityki Zagranicznej Federacji Rosyjskiej. Niestety zarówno sposób opracowania edytorskiego podanych czytelnikowi źródeł, jak i sam ich dobór pozostawiają wiele do życzenia. Aby nie być gołosłownym, odwołamy się do jednego tylko przykładu – w omawianym tomie zamieszczono zaledwie jeden dokument z 1923 roku i nie podano ani jednego źródła z lat 1924–1925. Czytelnik musi odnieść wrażenie, że brakuje w nim zupełnie środka okresu zakreślonego datami skrajnymi. Niezależnie od tego przyznać trzeba, że pierwszy tom serii Sowietsko-polskije otnoszenija w 1918–1945 gg. jest ważną pozycją edytorską[11].

Bardzo dobrym wydawnictwem źródłowym są natomiast redagowane przez Sławomira Dębskiego trzy tomy Polskich Dokumentów Dyplomatycznych za lata 1918–1919[12]. Znaleźć w nich można dużo źródeł dotyczących stosunków Polski zarówno z Rosją „białą”, jak i Rosją oraz Ukrainą „czerwoną”. W wielu przypadkach zdecydowaliśmy się na przedruk ogłoszonych już w omawianym wydawnictwie materiałów ze względu na ich znaczenie dla zrozumienia meandrów polskiej polityki zagranicznej w pierwszych latach niepodległości. Cennym uzupełnieniem, jeśli chodzi o edycje źródeł wytworzonych przez polską dyplomację, jest poza tym dwutomowa publikacja zawierająca komplet depesz szyfrowych Poselstwa RP w Londynie z lat 1919–1926[13]. Wiele z ogłoszonych tam materiałów dotyczy interesującej nas problematyki wschodniej.

W celu opracowania dokumentów i przygotowania ich do edycji sięgaliśmy też do szeregu innych wydawnictw źródłowych. Pomimo propagandowego ujęcia i tendencyjnego doboru materiału wykorzystaliśmy dla pierwszego okresu stosunków polsko-sowieckich opublikowaną przez stronę sowiecką w trzech wersjach językowych Księgę czerwoną, opatrzoną wstępem komisarza ludowego spraw zagranicznych sowieckiej Rosji Gieorgija Cziczerina[14]. Wciąż kapitalnym źródłem wiedzy pozostają wydawane w latach dwudziestych minionego stulecia dokumenty dotyczące prac delegacji polskich w komisjach mieszanych realizujących postanowienia traktatu ryskiego[15]. Ważnym zbiorem źródeł jest wydawnictwo dotyczące spraw polskich podczas paryskiej konferencji pokojowej 1919 roku[16]. Przydatny okazał się tom pierwszy Dokumentów z dziejów polskiej polityki zagranicznej 1918–1939 przygotowany do druku i ogłoszony w 1989 roku przez Tadeusza Jędruszczaka i Marię Nowak-Kiełbikową[17]. Dysponujemy edycjami źródeł na temat losów jeńców wojennych w trakcie i po zakończeniu wojny polsko-sowieckiej – zebranym i opracowanym przez historyków toruńskich Stanisława Alexandrowicza, Zbigniewa Karpusa i Waldemara Rezmera tomem pt. Zwycięzcy za drutami. Jeńcy polscy w niewoli (1919–1922)[18], wydawnictwami Krasnoarmiejcy w polskom plenu w 1919–1922 gg.[19] oraz Polscy jeńcy wojenni w niewoli sowieckiej w latach 1919–1922[20] przygotowanymi wspólnie przez zespoły historyków oraz archiwistów polskich i rosyjskich. Znany i ceniony badacz stosunków polsko-sowieckich Wojciech Materski wydał dokumenty dotyczące wymiany więźniów politycznych między Polską a Sowietami w międzywojennym dwudziestoleciu[21]. Bogdan Musiał przy współpracy Jana Szumskiego ogłosił zbiór dokumentów na temat przewrotu majowego widzianego z perspektywy Kremla[22]. Sięgaliśmy również do wydanego przez Natalię i Ołeksandra Rublowów cennego tomu dokumentów pt. Ukrajina – Polszcza 1920–1939 rr.[23]. Janusz Cisek podał do druku źródła ze zbiorów nowojorskiego Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce dotyczące stosunku szeregu państw, przede wszystkim sąsiadów Rzeczypospolitej, oraz „białego” ruchu rosyjskiego do wojny polsko-sowieckiej[24]. Niektóre z podanych w niniejszym tomie dokumentów były publikowane w formie aneksów do monografii naukowych lub też na łamach specjalistycznych periodyków[25]. Pełny wykaz pozycji, do których odwołujemy się zarówno w celu wskazania poprzednich wydań konkretnych źródeł, jak i ich opracowania, znajduje się w bibliografii.

Naszym celem było umożliwienie czytelnikowi zapoznania się z jak najszerszym wyborem dokumentów do dziejów stosunków polsko-sowieckich w latach 1918–1926. Wierzymy, że zainteresują one nie tylko zawodowych historyków, ale również osoby nie zajmujące się profesjonalnym badaniem przeszłości skomplikowanych kontaktów pomiędzy Drugą Rzeczpospolitą i państwem bolszewików. Spośród ogromnej liczby zachowanych źródeł, nawet jeśli niekompletnie dotrwały one do naszych czasów lub nie są dostępne dla badaczy, dokonanie wyboru zawsze sprawia edytorom niemało kłopotu. Tak było i w tym przypadku. Mamy jednak nadzieję, że ponad 700 dokumentów opublikowanych w naszym tomie będzie nie tylko wnoszącym wiele nowego ważnym uzupełnieniem dotychczasowych edycji źródłowych, ale również inspiracją do podjęcia dalszych poszukiwań mających na celu poznawanie dziejów skomplikowanych relacji dwóch sąsiednich państw, bliskich z punktu widzenia geograficznego, dalekich jednak pod względem politycznym, ideologicznym, gospodarczym oraz społecznym.

UWAGI EDYTORSKIE

Edycji zamieszczonych w tomie dokumentów dokonaliśmy na podstawie czytelnych kopii (skany, kserokopie, zdjęcia), które były podstawą kolacjonowania tekstu. W zdecydowanej większości podaliśmy je do druku w całości. W przypadku wybrania fragmentu źródła zaznaczyliśmy za pomocą przypisu informację, czego dotyczyła opuszczona część.

Większość zamieszczonych w tomie dokumentów to materiały w języku polskim. Opublikowaliśmy jednak również pewną liczbę tekstów obcojęzycznych. Zgodnie z regułami przyjętymi dla całej serii pod jednym numerem zamieściliśmy w takich przypadkach dokumenty w języku oryginału jako pierwsze, a następnie ich tłumaczenie na język polski – z zachowaniem przyjętych dla druku cech kancelaryjnych w obu wersjach (nadane przez twórcę numery raportów, klauzula tajności itd.). Przeważająca większość przetłumaczonych na potrzeby wydania niniejszego tomu dokumentów została napisana w języku rosyjskim. W niektórych przypadkach językiem oryginału był jednak francuski, ówczesna lingua franca dyplomacji. W jednym wypadku opublikowaliśmy tekst w języku angielskim. W razie odnalezienia w zbiorach archiwalnych współczesnego dokumentowi jego tłumaczenia na język polski zamieszczaliśmy taki przekład – jako najlepiej oddający specyfikę ówczesnej polszczyzny. W paru przypadkach sięgnęliśmy po przekłady nieco późniejsze, też jednak pochodzące z okresu międzywojennego. Dotyczy to przede wszystkim sporządzonych prawdopodobnie w Wojskowym Biurze Historycznym w drugiej połowie lat trzydziestych tłumaczeń dokumentów ze wspomnianego już wydawnictwa Krasnaja kniga / Livre rouge, przechowywanych w aktach Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza. Znaki edytorskie i przypisy dodaliśmy zarówno do oryginałów, jak i do tłumaczeń, co niekiedy sprawiało kłopoty głównie ze względu na specyfikę przekładu. Nie tłumaczyliśmy natomiast wstawek obcojęzycznych pojawiających się w dokumentach polskich, co wynika z założeń przyjętych dla całej serii.

Zdecydowaliśmy się nie uwspółcześniać polszczyzny, ale zachowaliśmy oryginalny sposób zapisu poszczególnych słów. Nie ingerowaliśmy również w składnię, ortografię, interpunkcję źródeł polskich, chyba że ta ostatnia była ewidentnym błędem utrudniającym lub uniemożliwiającym zrozumienie treści. Wyszliśmy bowiem z założenia, że pomimo znaczących zmian, jakie zaszły w języku polskim w ciągu ostatnich stu lub niemal stu lat, należy zachować oryginalne brzmienie tekstu, aby w pełni oddać jego specyfikę czy językowe niuanse. Co więcej, w pierwszych latach międzywojnia nie było nawet wśród polonistów zgody odnośnie do zasad pisowni. W dużym stopniu były one wynikiem nawyków wyniesionych z okresu zaborów i pozostawania pod wpływem dwóch szkół – krakowskiej i warszawskiej, co skutkowało rozmaitymi sposobami zapisu tych samych słów[26]. Zachowaliśmy oryginalną pisownię wielkich i małych liter oraz nazw własnych zastosowaną w tekście. W trakcie kolacjonowania dokumentów poprawiliśmy jedynie ewidentne błędy maszynowe, zwykłe lapsi calami (np. wstawialiśmy „który” w miejsce „kóry”, „papież” zamiast „papieź” itd.), pozostawiając bez zmian nawet różne formy zapisu tego samego nazwiska (np. Cziczerin, Czyczerin, Tchitcherine). Właściwą formę tych ostatnich czytelnik znajdzie w indeksie osobowym podanym na końcu tomu. Tłumaczeń z języka rosyjskiego i francuskiego dokonano, rzecz jasna, na współczesną literacką polszczyznę, nie ingerując wszak w sposób zapisu i styl oryginalnego języka dokumentu.

Świadomie zrezygnowaliśmy z rozszyfrowywania skrótów występujących w tekście dokumentów. Ich wykaz znajduje się także na końcu tomu.

W trakcie przygotowania edycji dokumentów zrezygnowaliśmy z większości zachowanych na nich cech kancelaryjnych (np. pieczęcie, wydrukowane nagłówki, listowniki, daty wpływu itd.). Niekiedy czyniliśmy od tej zasady odstępstwo – o ile pozwalało ono określić przybliżoną datę powstania dokumentu lub wskazać jego autora. Uwaga ta dotyczy również obiegu dokumentu możliwego do odtworzenia głównie na podstawie pism przewodnich. W niektórych przypadkach (mowa zwłaszcza o instrukcjach dyplomatycznych, raportach) podawaliśmy w przypisach informację o rozdzielniku, ale najczęściej z pominięciem różnych jednostek centrali, natomiast ze wskazaniem placówek zagranicznych, do których dokument został wysłany. Zachowaliśmy oryginalne tytuły dokumentów nadane przez twórcę, nawet jeśli były one powtórzone w odredakcyjnym nagłówku. Komentarze merytoryczne pochodzące zwłaszcza od adresata czy adresatów pism zamieszczane najczęściej na marginesie dokumentów przenieśliśmy do przypisów. Jeśli w tekście edytowanego źródła pojawiały się nazwiska osób, które uczestniczyły w jego przygotowaniu – nawet kiedy formalnie go nie sygnowały – zostały one zachowane. Uwaga ta odnosi się przede wszystkim do notatek wewnętrznych, opracowań, a także niektórych raportów dyplomatycznych. Była to między innymi specyfika sporządzania dokumentów w polskiej placówce dyplomatycznej w Moskwie (zob. np. dok. 672).

Każdy z edytowanych dokumentów został opatrzony nagłówkiem, w którym określiliśmy jego numer porządkowy w tomie przy zachowaniu ciągłości numeracji dla obu części, datę dzienną, a w przypadku braku możliwości jej ustalenia – datę przybliżoną (podawaliśmy nazwę miesiąca oraz rok i umieszczaliśmy dokument na końcu – niekiedy ze znakiem zapytania), charakter (np. raport, telegram, telegram szyfrowy, depesza, instrukcja, notatka, sprawozdanie, komunikat), w odniesieniu do korespondencji dane o wystawcy i adresacie, aczkolwiek bez podania nazwisk, lecz z określeniem funkcji pełnionej w czasie powstawania źródła. Istotnym elementem nagłówka jest krótka informacja o treści dokumentu.

Pod każdym z edytowanych dokumentów zamieściliśmy krótką metryczkę z informacją o miejscu jego przechowywania (nazwa archiwum w skrócie, nazwa zespołu także w skrócie lub w uproszczonej formie, w przypadku dokumentów z archiwów rosyjskich i ukraińskich numer fondu [zespołu archiwalnego], wreszcie sygnatura). Jeśli dokument zachował się w kilku miejscach, podawaliśmy informację na temat przechowywania oryginału bądź kopii, która posłużyła nam do edycji. Wyjątki dotyczą wskazania różnic między dwiema czy kilkoma wersjami tego samego dokumentu, do których udało nam się dotrzeć. Świadomie zrezygnowaliśmy z podawania numerów kart ze względu na możliwość braku paginacji lub jej zmiany. Zgodnie z zasadą przyjętą dla całej serii nie precyzowaliśmy czy podstawą edycji był oryginał danego dokumentu czy też dostępna w archiwum jego kopia. Przyjęliśmy zasadę zaznaczenia rękopisów (skrótem „rkps”), które były podstawą edycji. W innych przypadkach mieliśmy do czynienia z maszynopisami. W nawiasie na końcu metryczki wskazywaliśmy miejsce lub miejsca wcześniejszego opublikowania dokumentu, jeśli był on uprzednio podany do druku. Posługiwaliśmy się w takim wypadku następującymi skrótami lub uproszczonymi zapisami:

– DDPPZ – Dokumenty z dziejów polskiej polityki zagranicznej 1918–1939, t. 1–2, red. T. Jędruszczak, M. Nowak-Kiełbikowa, Warszawa 1989–1996.

– Depesze Poselstwa RP w Londynie – Depesze Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie, t. 1–2, opr. W. Rojek, J. Łaptos, współpr. A. Suchcitz, Kraków 2019.

– DiM – Dokumenty i materiały do historii stosunków polsko-radzieckich, t. 2–5, Warszawa 1961–1966.

– DWP – Dokumienty wnieszniej politiki SSSR, t. 1–9, Moskwa 1957–1964.

– Krasnaja kniga – Krasnaja kniga. Sbornik dipłomaticzeskich dokumientow o russko-polskich otnoszenijach 1918–1920 g., Moskwa 1920.

– Księga czerwona – Księga czerwona. Zbiór dokumentów dyplomatycznych o stosunkach Rosji i Polski od 1918 do 1920 r., Moskwa – Smoleńsk – Kijów 1920.

– Livre rouge – Livre rouge. Recueil des documents diplomatiques relatifs aux relations entre la Russie et la Pologne 1918–1920, Moscou 1920.

– Między prometeizmem a Realpolitik – J.J. Bruski, Między prometeizmem a Realpolitik. II Rzeczpospolita wobec Ukrainy Sowieckiej 1921–1926, Kraków 2010.

– Polska–Rosja XX wiek – Polska–Rosja XX wiek. Materiały do nauczania historii, red. serii M. Filipowicz, A. Czubarian, red. tomu R. Wnuk, L. Gorizontow, Lublin 2020.

– Prawo międzynarodowe i historia dyplomatyczna – Prawo międzynarodowe i historia dyplomatyczna. Wybór dokumentów, t. 2, wstęp i oprac. L. Gelberg, Warszawa 1958.

– Przewrót majowy 1926 roku – Przewrót majowy 1926 roku w oczach Kremla, red. B. Musiał, współpr. J. Szumski, Warszawa 2009.

– Raport mjr. Wacława Jędrzejewicza – J. Cisek, Raport mjr. Wacława Jędrzejewicza z konferencji rozbrojeniowej w Moskwie (2–12 grudnia 1922 r.), „Niepodległość” 1992, t. 25, s. 67–74.

– Rossija–Polsza XX wiek – Rossija i Polsza: prieodolenije istoriczeskich stierieotypow 1918–1991 gg. Posobije dlja ucziteliej istorii, ried. L.Je. Gorizontow, R. Wnuk, Moskwa 2019.

– Sąsiedzi wobec wojny 1920 roku – Sąsiedzi wobec wojny 1920 roku. Wybór dokumentów, oprac. J. Cisek, Londyn 1990.

– Sojusz Piłsudski–Petlura – Sojusz Piłsudski–Petlura. Dokumenty i materiały, red. J. Pisuliński, W. Skalski, Warszawa–Kijów 2020.

– Sowietsko-polskije otnoszenija – Sowietsko-polskije otnoszenija w 1918–1945 gg. Sbornik dokumientow w czetyrioch tomach, ried. M.M. Narinskij, A.W. Malgin, t. 1–4, Moskwa 2017.

– Sprawy polskie – Sprawy polskie na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 r. Dokumenty i materiały, t. 1–3, red. zbioru R. Bierzanek i J. Kukułka, Warszawa 1965–1968.

– Stosunki RP z państwem radzieckim – J. Kumaniecki, Stosunki Rzeczypospolitej Polskiej z państwem radzieckim 1918–1943. Wybór dokumentów, Warszawa 1991.

– SU 1919 – Sprawozdania stenograficzne z posiedzeń Sejmu Ustawodawczego 1919.

– Tajne rokowania polsko-radzieckie – Tajne rokowania polsko-radzieckie w 1919 r. Materiały archiwalne i dokumenty, zebrała i oprac. W. Gostyńska, Warszawa 1986.

– Tylko zorganizowana Europa może powstrzymać Rosję – M. Gmurczyk-Wrońska, Tylko zorganizowana Europa może powstrzymać Rosję – nieznane memorandum na temat spraw polsko–sowiecko–bałtyckich z kwietnia 1926 r., „Dzieje Najnowsze”, 2015, nr 1, s. 203–213.

– Ukrajina – Polszcza 1920–1939 rr. – Ukrajina – Polszcza 1920–1939 rr. Z istoriji dyplomatycznych widnosyn USSR z Druhoju Riczczju Pospołytoju. Dokumenty i materiały, upor. N.S. Rublowa i O.S. Rublow, Kyjiw 2012.

– Węzeł polsko-białoruski – Węzeł polsko-białoruski 1918–1921. Dokumenty i materiały, wybór i oprac. W. Materski, współpraca U. Snapkouski, Warszawa 2018.

– Wymiana więźniów – Wymiana więźniów politycznych pomiędzy II Rzeczpospolitą a Sowietami w okresie międzywojennym. Dokumenty i materiały, oprac. W. Materski, Warszawa 2000.

– Z archiwaliów Ministerstwa Spraw Zagranicznych II Rzeczypospolitej – J. Jaruzelski, Z archiwaliów Ministerstwa Spraw Zagranicznych II Rzeczypospolitej. Po 50 latach kolekcja sovieticów wraca z Waszyngtonu (1), „Przegląd Wschodni” 1991, t. I, z. 4, s. 841–858.

– Zwycięzcy za drutami – Zwycięzcy za drutami. Jeńcy polscy w niewoli (1919–1922). Dokumenty i materiały, oprac. S. Alexandrowicz, Z. Karpus, W. Rezmer, Toruń 1995.

– Źródła do historii powszechnej – Sierpowski S., Źródła do historii powszechnej okresu międzywojennego, t. 1: 1917–1926, Poznań 1989.

Przypisy pochodzące od redaktorów tomu mają zasadniczo charakter dwojaki – wyjaśniający oraz tzw. krzyżowy, a zatem z odesłaniem do innych dokumentów lub przypisów, w których poruszona była czy też wyjaśniona odnośna kwestia. Niekiedy w przypisach streszczaliśmy lub cytowaliśmy fragmenty (rzadziej całość) dokumentów przywoływanych w tekście, których nie zamieściliśmy w tomie lub odsyłaliśmy do miejsca ich publikacji w innych wydawnictwach. Przypisy redaktorów dotyczą w zdecydowanej większości spraw z zakresu stosunków polsko-rosyjskich i polsko-sowieckich. Nader rzadko mają one charakter biograficzny ze wskazaniem autora dokumentu lub niewymienionej z nazwiska, a jedynie z funkcji osoby lub z użyciem pseudonimu, który pojawia się w tekście. Krótkie informacje biograficzne na temat osób występujących na kartach tomu czytelnik znajdzie w indeksie osobowym zamieszczonym na jego końcu.

W nawiązaniu do zasad przyjętych dla całej serii zrezygnowaliśmy z publikowania załączników, skądinąd w wielu przypadkach brakujących wśród zachowanych archiwaliów. Od tej reguły czynimy jednak wyjątki, które wyraźnie zaznaczamy, dodając słowo „załącznik” do publikowanego pod tym samym numerem źródła, informując o tym w nagłówku lub też odsyłając w przypisie do innego dokumentu będącego właśnie wskazanym załącznikiem.

Przyjęliśmy identycznie jak dla całej serii stosowanie przypisów literowych, służących do ukazania ingerencji w treść dokumentów dokonanej współcześnie (dopiski, komentarze, parafy, oryginalne podpisy, poprawki, podkreślenia i zakreślenia, oznaczenie fragmentów nieczytelnych itd.). W tym przypadku kierowaliśmy się sprawdzonymi wzorcami zastosowanymi przez redaktorów serii Polskie Dokumenty Dyplomatyczne z nieznacznymi modyfikacjami:

a...a     tak w tekście

b...b     komentarz odręczny

c...c     odręczna poprawka w tekście lub dopisek

d...d     podkreślenie odręczne

e...e     zakreślone na marginesie lub wyodrębnienie fragmentu dokumentu

f...f     podpis odręczny

g...g     podpis nieczytelny

h...h     przekreślone

i...i     tekst nieczytelny

j...j     znak zapytania

PODZIĘKOWANIA

Przygotowanie do druku i wydanie niniejszego tomu nie byłoby możliwe bez wsparcia szeregu życzliwych nam osób. Słowa podziękowania kierujemy do członków naszego zespołu, a zarazem redaktorów pozostałych tomów serii: doktora Łukasza Adamskiego, doktora Piotra Głuszkowskiego i profesora Marka Kornata. Wspólne ustalenia, gorące debaty zawsze przebiegające w twórczej atmosferze, rzeczowa wymiana myśli, pomoc w pozyskiwaniu dokumentów były nieodłączną i jakże miłą częścią realizacji projektu. Podziękować też chcemy profesorowi Janowi Pisulińskiemu za użyczenie kopii kilku ważnych materiałów źródłowych. Nieustannie otrzymywaliśmy wsparcie merytoryczne ze strony pracowników Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia w Warszawie. Szczerze im za to dziękujemy, adresując nasze słowa przede wszystkim do byłego dyrektora tej instytucji doktora Sławomira Dębskiego, obecnego szefa Centrum doktora Ernesta Wyciszkiewicza, głównej księgowej pani Anny Ślażewicz oraz odpowiedzialnej za wydawnictwa pani Małgorzaty Krystyniak. Przygotowanie tomu byłoby znacznie trudniejsze, o ile w ogóle możliwe, bez fachowego wsparcia ze strony tłumaczy: pani Katarzyny Chimiak, doktora Adama Jaskólskiego i profesora Piotra Zemszała. W niczym nie zmienia to faktu, że za jakość przekładu odpowiedzialność w całości ponoszą redaktorzy tomu. Za pomoc w żmudnym przepisywaniu dokumentów dziękujemy także paniom Ewie Wac i Lucynie Lipowskiej oraz doktor Irinie Kuzminie-Denisiuk. Odrębne słowa podziękowania kierujemy do pani redaktor Ewy Rybarskiej. Krytyczne uwagi recenzentów wydawniczych naszego tomu – profesor Małgorzaty Gmurczyk-Wrońskiej z Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie oraz profesora Krzysztofa Kani z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu – pozwoliły uniknąć nam szeregu błędów i niedociągnięć. Recenzentom wyrażamy za to wdzięczność.

Jan Jacek Bruski

Mariusz Wołos

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

PRZYPISY

Przedmowa

[1] „Dokumenty do historii stosunków polsko-sowieckich 1918–1991” (część 1918–1945); numer projektu: 12H 13 0633 82.

Wprowadzenie

[1] Zainteresowanych czytelników odsyłamy tylko do wybranych prac zwartych ze wskazaniem na te, które ukazały się w ostatnim trzydziestoleciu, a zatem po przemianach demokratycznych w Polsce i po upadku Związku Sowieckiego, jako pozbawionych ideologicznego piętna i ingerencji cenzury: J.J. Bruski, Między prometeizmem a Realpolitik. II Rzeczpospolita wobec Ukrainy Sowieckiej 1921–1926, Kraków 2010; S. Gregorowicz, M.J. Zacharias, Polska – Związek Sowiecki. Stosunki polityczne 1925–1939, Warszawa 1995; Z. Karpus, Jeńcy i internowani rosyjscy i ukraińscy na terenie Polski w latach 1918–1924, Toruń 1997; idem, Wschodni sojusznicy Polski w wojnie 1920 roku. Oddziały wojskowe ukraińskie, rosyjskie, kozackie i białoruskie w Polsce w latach 1919–1920, Toruń 1999; M. Klimecki, Sowietyzacja Polski w 1920 roku. Tymczasowy Rewolucyjny Komitet Polski oraz jego instytucje latem i jesienią tegoż roku, Toruń 2016; O. Łatyszonek, Białoruskie formacje wojskowe 1917–1923, Białystok 1995; W. Materski, Na widecie. II Rzeczpospolita wobec Sowietów 1918–1943, Warszawa 2005; idem, Pobocza dyplomacji. Wymiana więźniów politycznych między II Rzecząpospolitą a Sowietami w okresie międzywojennym, Warszawa 2002; B. Musiał, Na zachód po trupie Polski, Warszawa 2009; A. Nowak, Klęska imperium zła. Rok 1920, Kraków 2020; idem, Pierwsza zdrada Zachodu 1920 – zapomniany appeasement, Kraków 2015; idem, Polska i trzy Rosje. Studium polityki wschodniej Józefa Piłsudskiego (do kwietnia 1920 roku), Kraków 2015; J. Szczepański, Społeczeństwo polskie w walce z najazdem bolszewickim 1920 roku, Warszawa–Pułtusk 2000; Traktat ryski 1921 roku po 75 latach, red. M. Wojciechowski, Toruń 1998; Wojna polsko-sowiecka 1920 roku. Przebieg walk i tło międzynarodowe, red. A. Koryn, Warszawa 1991; M. Wołos, O Piłsudskim, Dmowskim i zamachu majowym. Dyplomacja sowiecka wobec Polski w okresie kryzysu politycznego 1925–1926, Kraków 2013; Zapomniany pokój. Traktat ryski. Interpretacje i kontrowersje 90 lat później, red. S. Dębski, Warszawa 2013.

[2] O.N. Borowskaja, Sowietsko-polskije pieriegowory 1918–1921 gg. i ich wlijanije na rieszenije biełoruskogo woprosa, Moskwa 2018; M.P. Het’manczuk, Miż Moskwoju ta Warszawoju: Ukrajinśke pytannia u radianśko-polśkych widnosynach miżwojennoho periodu (1918–1939 rr.), Lwiw 2008; N.Je. Kakurin, W.A. Mielnikow, Grażdanskaja wojna w Rossii. Wojna s biełopolakami, Moskwa–Sankt Pietierburg 2002 (nowa edycja klasycznej pracy z 1925 r.); Ju. Z. Kantor, M. Wołos, Trieugolnik Moskwa – Warszawa – Berlin. Oczerki sowietsko-polsko-germanskich otnoszenij w 1918–1939 gg., Sankt Pietierburg 2011; G.F. Matwiejew, Piłsudskij, Moskwa 2008; G.F. Matwiejew, W.S. Matwiejewa, Polskij plen. Wojennosłużaszczije Krasnoj armii w plenu u polakow w 1919–1921 godach, Moskwa 2011; M.I. Mieltiuchow, 17 sientiabria 1939. Sowietsko-polskije konflikty 1918–1939, Moskwa 2009; I.W. Michutina, Polsko-sowietskaja wojna, 1919–1920, Moskwa 1994; Riżskij mir w sud’bie biełorusskogo naroda. 1921–1953 gg., Minsk 2014; T.M. Simonowa, Sowietskaja Rossija (SSSR) i Polsza. Russkije antisowietskije formirowanija w Polsze (1919–1925 gg.), Moskwa 2013; W.F. Sołdatienko, Grażdanskaja wojna w Ukrainie (1917–1920 gg.), Moskwa 2012; W.A. Szyszkin, Stanowlenije wnieszniej politiki posleriewolucyonnoj Rossii (1917–1930 gody) i kapitalisticzeskij mir, Sankt Pietierburg 2002; W.A. Zubaczewskij, Politika Rossii w centralno-wostocznoj Jewropie (pierwaja triet’ XX wieka): gieopoliticzeskij aspekt, Moskwa 2019.

[3] J. Borzęcki, The Soviet-Polish Peace of 1921 and the Creation of Interwar Europe, New Haven–London 2008 (polskie tłumaczenie 2012); M.J. Carley, Silent Conflict: A Hidden History of Early Soviet-Western Relations, Lanham 2014; N. Davies, White Eagle, Red Star: The Polish-Soviet War 1919–20 and ‘the Miracle on the Vistula’, London 2003 (polskie tłumaczenie 2009); L. Engelstein, Russia in Flames: War, Revolution, Civil War 1914–1921, Oxford 2018; P. Hetherington, Unvanquished. Joseph Pilsudski, Resurrected Poland, and the Struggle for Eastern Europe, 2nd edition, Houston 2012 (polskie tłumaczenie 2020); S. Kotkin, Stalin, vol. 1: Paradoxes of Power, 1878–1928, London–New York–Toronto etc. 2014; J.D. Smele, The “Russian” Civil Wars, 1916–1926: Ten Years That Shook the World, London 2016; T. Snyder, Sketches from a Secret War. A Polish Artist’s Mission to Liberate Soviet Ukraine, New Haven 2005 (polskie tłumaczenie 2008); A. Zamoyski, Warsaw 1920: Lenin’s Failed Conquest of Europe, London 2008 (polskie tłumaczenie 2009).

[4] Sowietsko-polskije otnoszenija w 1918–1945 gg. Sbornik dokumientow w czetyrioch tomach, red. M.M. Narinskij, A.W. Malgin, t. 1: 1918–1926, ried. G.F. Matwiejew, Moskwa 2017, s. 154–390.

[5] Sojusz Piłsudski–Petlura. Dokumenty i materiały, red. J. Pisuliński, W. Skalski, Warszawa–Kijów 2020.

[6] Węzeł polsko-białoruski 1918–1921. Dokumenty i materiały, wybór i oprac. W. Materski, współpraca U. Snapkouski, Warszawa 2018. Niewiele natomiast wnosi tendencyjne wydawnictwo Polsza – Biełarus’ 1921–1953. Sbornik dokumientow i materiałow, 2-oje izdanije, Minsk 2013.

[7] Dokumienty wnieszniej politiki SSSR, t. 1–9 , Moskwa 1957–1964.

[8] Dokumenty i materiały do historii stosunków polsko-radzieckich, t. 2–5, Warszawa 1961–1966.

[9] Tajne rokowania polsko-radzieckie w 1919 r. Materiały archiwalne i dokumenty, zebrała i oprac. W. Gostyńska, Warszawa 1986.

[10] Polsko-sowietskaja wojna 1919-1920 (Ranieje nie opublikowannyje dokumienty i matieriały), red. I.I. Kostiuszko, cz. 1, Moskwa 1994.

[11] Sowietsko-polskije otnoszenija w 1918–1945 gg. Sbornik dokumientow w czetyrioch tomach, red. M.M. Narinskij, A.W. Malgin, t. 1: 1918–1926, ried. G.F. Matwiejew, Moskwa 2017.

[12] Polskie Dokumenty Dyplomatyczne 1918 listopad–grudzień, red. S. Dębski, współpr. P. Długołęcki, Warszawa 2008; Polskie Dokumenty Dyplomatyczne 1919 styczeń–maj, red. S. Dębski, Warszawa 2016; Polskie Dokumenty Dyplomatyczne 1919 czerwiec–grudzień, red. S. Dębski, Warszawa 2019.

[13] Depesze Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie, t. 1–2, opr. W. Rojek, J. Łaptos, współpr. A. Suchcitz, Kraków 2019.

[14] Livre rouge. Recueil des documents diplomatiques relatifs aux relations entre la Russie et la Pologne 1918–1920, Moscou 1920; Krasnaja kniga. Sbornik diplomaticzeskich dokumientow o russko-polskich otnoszenijach 1918–1920 g., Moskwa 1920; Księga czerwona. Zbiór dokumentów dyplomatycznych o stosunkach Rosji i Polski od 1918 do 1920 r., Moskwa – Smoleńsk – Kijów 1920.

[15] Dokumenty dotyczące akcji Delegacyj Polskich w Komisjach Mieszanych Reewakuacyjnej i Specjalnej, z. [1]–9, Warszawa 1922–1924.

[16] Sprawy polskie na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 r. Dokumenty i materiały, t. 1–3, red. zbioru R. Bierzanek i J. Kukułka, Warszawa 1965–1968.

[17] Dokumenty z dziejów polskiej polityki zagranicznej 1918–1939, t. 1: 1918–1932, red. T. Jędruszczak, M. Nowak-Kiełbikowa, Warszawa 1989.

[18] Zwycięzcy za drutami. Jeńcy polscy w niewoli (1919–1922). Dokumenty i materiały, oprac. S. Alexandrowicz, Z. Karpus, W. Rezmer, Toruń 1995.

[19] Krasnoarmiejcy w polskom plenu w 1919–1922 gg. Sbornik dokumientow i materiałow, Moskwa 2004.

[20] Polscy jeńcy wojenni w niewoli sowieckiej w latach 1919–1922. Materiały archiwalne, oprac.  Z. Karpus, I. Kostiuszko,  W. Rezmer, E. Rosowska, Warszawa 2009.

[21] Wymiana więźniów politycznych pomiędzy II Rzeczpospolitą a Sowietami w okresie międzywojennym. Dokumenty i materiały, oprac. W. Materski, Warszawa 2000.

[22] Przewrót majowy 1926 roku w oczach Kremla, red. B. Musiał, współpr. J. Szumski, Warszawa 2009.

[23] Ukrajina – Polszcza 1920–1939 rr. Z istoriji dyplomatycznych widnosyn USSR z Druhoju Riczczju Pospołytoju. Dokumenty i materiały, upor. N.S. Rublowa i O.S. Rublow, Kyjiw 2012.

[24] Sąsiedzi wobec wojny 1920 roku. Wybór dokumentów, oprac. J. Cisek, Londyn 1990.

[25] Redaktorzy nie zdecydowali się na publikację obszerniejszych fragmentów diariusza Michała Stanisława Kossakowskiego stojącego jesienią 1919 r. na czele delegacji Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża podczas pertraktacji w Mikaszewiczach, który również w okresie późniejszym prowadził rozmowy z dyplomatami sowieckimi, a także kierował Wydziałem Wschodnim Ministerstwa Spraw Zagranicznych. To cenne źródło zostało już częściowo opublikowane, a w przyszłości ma zostać w całości podane do druku, zob. M.S. Kossakowski, Diariusz, t. 1, cz. 1–2: 21 maja 1915 – 4 lutego 1916, red. nauk. M. Mądzik, przedm. i oprac. M. Korzeniowski, D. Tarasiuk, K. Latawiec, Lublin 2010; idem, Diariusz, t. 2: 29 kwietnia – 31 grudnia 1917, red. nauk. D. Tarasiuk, M. Korzeniowski, K. Latawiec, Lublin 2016; idem, Diariusz, t. 3: 1 stycznia – 31 grudnia 1918, red. nauk. M. Korzeniowski, D. Tarasiuk, K. Latawiec, Lublin 2016.

[26] E. Polański, Reformy ortografii polskiej – wczoraj, dziś, jutro, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, 2004, z. 60, s. 29–46.