Kuszenie w Chikaldzie

Consilia Maria Lakotta

WYDAWNICTWO M Kraków

Tytuł oryginału: Versuchung in Chikalda

Przekład:

Jacek Jurczyński SDB

Redaktor techniczny: Ewa Czyżowska

Łamanie: Joanna Łazarów

Okładka:

Radosław Krawczyk

© Copyright by FeMedienverlag GmbH, Kissleg © Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo M, 

Kraków 2008

ISBN 978–83–7595081–6

ISBN wersji cyfrowej 978-83-7595-523-1

Wydawnictwo M

ul. Kanonicza 11, 31002 Kraków

tel. 012–431–25–50; fax 012–431–25–75

email: mwydawnictwo@mwydawnictwo.pl

www.mwydawnictwo.pl

www.ksiegarniakatolicka.pl

I

- Można sobie ułatwić życie i przy wyliczaniu chorób tropikalnych orientować się według alfabetu: ameboza, cholera, czerwonka, dur, febra... O co chce ksiądz zapytać, ojcze Stefanie? - przerwał lekarz, uśmiechając się lekko.

Kiedy wysoki palotyn chciał zabrać głos, należało coś dodać do tematyki kursu medycyny tropikalnej.

Wezwany z poważną miną powiedział:

- Lęki, sporadycznie występujące ciężkie lęki zaraz jak tylko pan doktor wymieni malarię i trąd. Obawiam się, że kiedy dotrę do Indii, nie będę się mógł ich pozbyć? Czy nie ma na nie żadnego lekarstwa?

Lekarz zaśmiał się pogodnie. Lubił te krótkie dygresje po wykładzie, kiedy to, co zostało powiedziane, jeszcze raz krótko streszczano. Miał wrażenie, że jest wykładowcą pośród studentów.

- Nie ma takiej potrzeby, ojcze Stefanie. Objawy ustąpią, gdy tylko znajdzie się ksiądz w Bombaju. Przy temperaturze osiągającej trzydzieści stopni w cieniu trudno będzie wyprodukować nawet porządną gęsią skórkę. Ale ponieważ wspomniana została malaria, powróćmy do niej jeszcze raz.

Spojrzał wokoło. Palotyn usiadł, burząc z rezygnacją rudawą czuprynę. Obok niego siedział drobny franciszkanin, przed nim jezuici, za nim salezjanie oraz inni członkowie wszelkich możliwych zakonnych „jednostek”.

Lekarz rozpoczął odpytywanie.

- Jakie lekarstwa należy zażywać, chcąc zapobiec malarii?

Wszyscy się zgłosili.

- Rezochina na przemian z chininą.

- Dobrze. I proszę nie zapominać o regularnym i terminowym zaopatrywaniu się w te środki, kiedy zapasy są na ukończeniu. Może zabraknąć chili do przyprawiania ryżu na własnym talerzu, ale nie rezochiny. A co zażyje ksiądz przy pierwszym podejrzeniu o tyfus, ojcze Stefanie?

Zagadnięty aż podskoczył. Był jedynym, który się nie zgłosił.

- Streptomycynę!

- W porządku! Należy jednak przy tym pamiętać o jednej sprawie...

Błękitne oczy ojca Stefana zwęziły się, sygnalizując namysł. Milczał zmieszany.

- Oho, najwidoczniej przeżywał ksiądz właśnie ów sporadyczny atak lęku, kiedy omawiałem ten problem. Powtarzam więc: po podaniu streptomycyny chory wkrótce czuje się lepiej, ale nie jest jeszcze zdrowy. Należy zalecić spoczynek w łóżku, aż ustanie niebezpieczeństwo nawrotu choroby. Dlaczego jej nawrót mógłby być szczególnie niebezpieczny, ojcze Stefanie? Pamięta ksiądz przynajmniej o tym?

Twarz młodego palotyna zajaśniała tryumfalnym uśmiechem:

- Mogłaby wystąpić niedrożność jelita. Jedyna możliwość uratowania życia to natychmiastowa operacja!

- Znakomicie! Wygląda ojciec tak, jak gdyby operacja perfekcyjnej ileus była czystą przyjemnością. Dziękuję. Kończymy na dzisiaj. Pozostały nam jeszcze trzy godziny wykładów. Potem musicie być już na takim poziomie wiedzy, żeby jako laicy stawiać prawie nieomylne diagnozy i bez wahania rozróżniać smallpox, ospę, od chickenpox, ospy wietrznej. Coś jeszcze, ojcze Stefanie?

Doktor Larsen zaczął zbierać swoje notatki.

- Jak rozróżnić koler tropikalny od zwykłego napadu złości?

- Proszę się uspokoić, ojcze. Przy księdza flegmatyczno- ści jest to zupełnie wykluczone. Można się liczyć najwyższej z ciężką depresją wywołaną szokiem klimatycznym. Ale skoro obaj w najbliższym czasie w centralnych Indiach nie będziemy narażeni na wilgotną duchotę znad morza, to mam nadzieję, że nie będzie konieczna podróż z Jalnapuru do Raipuru wozem ciągniętym przez woły w celu dokonania niezbędnych iniekcji w doskonałe żyły księdza.

Tu zamknął swoją aktówkę.

- Dzięki za uprzejmość, doktorze. Brat Grzegorz wczaro- wał mi już w zgięcie łokcia całą zieloną deltę Gangesu, próbując przy tym bezskutecznie wstrzyknąć mi dawkę soli kuchennej. Proszę się raczej nim zainteresować!

Wszyscy wybuchnęli śmiechem. Teoria i praktyka! Nie zostawało się tak łatwo misjonarzem w Indiach. Ale dość już było kpin, na jakie mógł sobie pozwolić ojciec Stefan uważany za przyjaciela młodego lekarza i mający ponadto szczęście podróżowania z nim w jednym czasie w tę samą okolicę. Zajęcia miał właściwie prowadzić jeden z profesorów uniwersytetu z Würzburga, ale przeszkodziła mu choroba. Zastąpił go więc doktor Larsen, który niedawno ukończył kilkumiesięczny kurs medycyny tropikalnej w Hamburgu.

Niestety, teraz i te spotkania już się kończyły, i to o wiele za szybko. W krótkim czasie nie tylko wiele się nauczono, lecz także nawiązano koleżeńskie relacje z człowiekiem, który, podobnie jak i zakonnicy, gotowy był przejąć ciężkie obowiązki w Indiach.

Odziana w zakonne str oj e gromadka stłoczyła się w drzwiach. Za chwilę zatrzymali się, dyskutując i gestykulując żywo przed domem sióstr będącym częścią kliniki misyjnej.

Ojciec Stefan pospieszył za młodym lekarzem.

- Jedną chwilę, doktorze. Czy miałby pan ochotę pójść dziś wieczorem na koncert? Mozart, i to w dodatku w ogrodach dworskich.

Zdumiony Larsen spojrzał na potężną dłoń ojca Stefana.

- To przecież dwa bilety!

- No oczywiście, jeden dla pana, jeden dla mnie. Partnerka dla kogoś takiego jak ja jest wykluczona, a szkoda, żeby się zmarnowały.

Larsen zastanowił się przez chwilę: właściwie miał w planach coś ważniejszego. Ale Eine kleine Nachtmusik przy wspaniałej letniej pogodzie, a ponadto w romantycznym ogrodzie rezydencji biskupiej? Hm.

- Zgoda i wielkie dzięki! Wiedzie mi się podobnie jak ojcu, również i mnie brakuje damy, ale nie z zasady, tylko... Chętnie bym się dowiedział, co robią lekarze przyjmujący posadę w instytucie, aby zdobyć małżonkę. Pewnie w październiku będzie to wyglądało podobnie beznadziejnie jak i teraz. Chyba że w ogrodach dworskich poznam kogoś noszącego imię Konstancja.

Ojciec Stefan potrząsnął głową.

- Nazywa się Sita.

Lekarz zareagował uśmiechem.

- O czym mowa? Przecież to hinduskie imię.

- Oczywiście! Do tego braminka. Z najwyższej kasty, w dodatku bez towarzysza, to znaczy przyjdzie na koncert z niemiecką studentką, ale my będziemy siedzieć obok niej.

Larsen pokiwał głową, patrząc na palotyna krytycznie. Ten wysoki, pogodny młodzieniec z jasnymi, gęstymi włosami miał trochę zbyt bujną fantazję!

- Gdzież ją ojciec poznał?

- A gdzieżby indziej, jak nie w mojej przystani. Nocuję w akademiku instytutu przy Friedensstrasse. Pozwoli pan, że coś wyjaśnię, doktorze! Odrobinę cierpliwości, przecież pański samochód nie wyżera tak jak koń siana z worka z paszą.

Podeszli do wałów Wzgórza Mnichów, skąd roztaczał się widok na imponujący kompleks kliniki medycyny misyjnej oraz położony w pobliżu przysadzisty kościół misjonarzy z Marianhill. Widoczne stąd również amerykańskie koszary ojciec Stefan wolał mieć za swoimi plecami.

- No więc proszę posłuchać! Niemiecka studentka to krewna kapelmistrza, dlatego mogła zdobyć kilka kart wstępu. Zaprzyjaźniła się z Hinduską studiującą tutaj medycynę i właśnie zdającą egzaminy, która z powodu śmierci dotychczasowej gospodyni straciła w Würzburgu dach nad głową, więc była zmuszona zwrócić się o pomoc do ojca dyrektora instytutu misyjnego. Dobrotliwy z natury przyjął braminkę, chociaż ona wcale nie ma zamiaru zostać chrześcijanką. Wszystko jasne, doktorze? Czy muszę coś powtórzyć?

Larsen zaprzeczył.

- Nie, zrozumiałem wszystko. Zdumiewające jest tylko to, jak egzotyczne znajomości ksiądz zawiera. W zeszłym tygodniu widziałem ojca w towarzystwie Kongijczyka, a teraz, no, ciekaw jestem...

- Wolno panu! Sita Durpali to skończona piękność. Oczywiście nie ma mowy o jakimś małżeństwie. O czymś takim marzy się najwyżej, będąc sztubakiem.

Doktor Larsen przytaknął. To oczywiste - śmieszne było myśleć o zakochaniu się w Hindusce z najwyższej kasty. Nie, jemu chodziło jedynie, by dowiedzieć się czegoś na temat wieczoru. Być może uda się przy tym uzyskać jakieś interesujące informacje na temat Indii.

Zwrócił się w stronę garażu, mówiąc przy tym uprzejmie:

- Mogę księdza zabrać kawałek, przynajmniej do Friedensstrasse.

- Pomyłka. Chcę do centrum, ale wyrzuci mnie pan gdzieś w okolicy szpitala Echtera.

- To ta sama droga. Chwilę cierpliwości. Dyrektor to prawdziwy dobry duch, ciągle oddaje mi do dyspozycji swojego opla. My sami nie zaszliśmy jeszcze tak daleko, a do Indii nie wolno przywozić tego typu wytworów cudu gospodarczego.

Ojciec Stefan odczekał, aż czarnobiały opel rekord zostanie wyprowadzony z garażu, po czym w dobrym nastroju usiadł na miejscu pasażera. Zdąży się nabiegać w tym upale, a zresztą zamierzał porozmawiać jeszcze o czymś z doktorem Larsenem. Nie można się przecież narzucać, a tu trafiła się doskonała okazja. Trzasnęły drzwiczki i ruszyli ku miastu, najpierw w dół zbocza, a potem wzdłuż obsadzonej zielenią obwodnicy.

- Słucham - oznajmił Larsen. - Widzę, że ma ksiądz coś jeszcze na sercu. Wieczorem, podczas koncertu, nie chcę żadnych rozmów na tematy służbowe.

Zagadnięty w ten sposób duchowny nie bardzo wiedział, co powiedzieć, więc tylko przyglądał się doktorowi z boku taksującym wzrokiem.

- Pewnie ma pan jeszcze przed sobą pracowity dzień w szpitalu Echtera, nieprawdaż? - zaczął.

- Myli się ksiądz. Dzisiaj mam wolne.

- Znakomicie - ucieszył się ojciec Stefan.

- A to z jakiego powodu?

- Doskonale pasuje do moich planów. Czy zechciałby pan pomóc w kawalerskiej potrzebie pewnej osobie, względem której zobowiązany jest pan do wdzięczności, ponadto darzy ją życzliwością?

Doktor Larsen uśmiechnął się.

- Kim jest ta osoba?

- To ja! Niestety, z misjonarskich względów obiecałem zaprowadzić Hinduskę do Käppele, naszego sanktuarium Matki Bożej, którego, jak dotąd, unikała.

Pewnie ze swoich studiów na temat Azji orientuje się pan, że te damy nie przywykły do długich marszów, nie mówiąc o tym, aby pokonały trzysta trzydzieści trzy stopnie, które wiodą do sanktuarium. Samochód mógłby rozwiązać ten problem.

Doktor Larsen zwolnił nieco tempo jazdy. Mijali właśnie kutą misternie z żelaza wysoką bramę rezydencji dworskiej, a ten widok wciąż na nowo przyciągał wzrok. Za chwilę przejeżdżali wzdłuż dziedzińca. Dziwne, ale zawsze myślał o tym, że kryją się pod nim ogromne piwnice win! Zastanowił się, a potem odparł z wahaniem:

- Gdyby to był mój pojazd, ojcze Stefanie, z przyjemnością bym pomógł, ale nie wiem, czy mogę nadużywać czyjejś uprzejmości.

- Oczywiście, nie powinien pan. Proszę wystąpić w roli przewodnika, to przecież tylko godzina! Pozna pan braminkę i wieczorem będzie łatwiej prowadzić konwersację.

Doktorowi Larsenowi opadła ze zdumienia szczęka.

- Tego już chyba trochę za wiele, ojcze Stefanie!

- Uwaga, niebezpieczne skrzyżowanie!

- Dziękuję! Jeśli na misji w Raipurze zacznie ksiądz działać z podobną energią, to wkrótce Hindusi przystąpią do burzenia swoich świątyń! Czy nie było dziś mowy o tym, że Sita nie myśli o zostaniu chrześcijanką, a ksiądz chce ją zawlec do chrześcijańskiego sanktuarium?

Westfalczyk uśmiechnął się szeroko.

- Naturalnie tylko ze względu na zainteresowanie sztuką, choć nie wiadomo, czy coś nie pozostanie. Ostatecznie między hinduską boginią Kali a Madonną są istotne różnice Ponadto zostało mało czasu. Hindusom wprawdzie wolno wstępować do chrześcijańskich świątyń, a nawet się w nich modlić, ale w wypadku naszej braminki jest pewna trudność.

Jej brat Ramdas Durpali odbywa praktykę w Zagłębiu Ruh- ry i ma się tu zjawić jutro, a wtedy skończy się dla niej swoboda. Trzeba się więc pospieszyć.

- Ojcze Stefanie, podziwiam księdza!

- Dziękuję, cieszy mnie pańska opinia. Ale czy za komplementami pójdą również czyny? Mogę na pana liczyć?

Byli już na placu Barbarossy i na horyzoncie pojawił się gmach Szpitala Juliańskiego ozdobiony od frontu szeroką kolumnadą. Lekarz zaparkował pod potężną, wykutą z brązu statuą arcybiskupa, założyciela tej instytucji. Stali dokładnie pod wyciągniętą we władczym geście prawicą księcia Kościoła. Ojciec Stefan spojrzał z uśmiechem w górę:

- Widzi pan, rozkaz to rozkaz! Proszę zawrócić i pojechać zaraz na plac Dominikański. Zamiast w kawiarni spotykam się z młodymi damami w kościele Augustianów, tam bardziej mi wypada. Założę się, że panu nie udało się zobaczyć go od wewnątrz.

Doktor Larsen zaczerpnął powietrza.

- Rety, gdzie się podziała księdza flegmatyczność? Nie ma ksiądz najwidoczniej najmniejszego pojęcia o zobowiązaniach dzisiejszych lekarzy. No więc tak na łeb i szyję też się nie da. Powiedzmy, najwcześniej za godzinę. Muszę najpierw odmel- dować się, jak należy, i upewnić w sprawie zastępstwa. Poza tym w szpitalu Echtera jest nie tylko laboratorium i sale operacyjne, lecz także godna uwagi winiarnia. Jeśli wola, to proszę tam na mnie zaczekać!

Ojciec Stefan wywrócił kieszenie.

- Niechętnie pozwalam, aby damy mi fundowały!

Larsen musiał się uśmiechnąć.

- Wobec tego pospieszę się nieco i będę czekał przed kościołem Augustianów. Proszę mi tylko powiedzieć, kim jest druga dama?

Ojciec Stefan pokręcił nosem.

- Niestety, również nic dla pana. To wprawdzie początkująca lekarka misyjna z instytutu, która podjęła zobowiązanie

O wyjeździe do Indii, lecz chce pozostać w bezżeństwie. To wspólnota życia konsekrowanego, ale nienosząca habitów.

- Ze też zawsze musi mi ojciec robić wyrzuty! To było tylko westchnienie. W gruncie rzeczy nie przywiązałem się do myśli, by bezwarunkowo wyjechać na misję po ślubie. U boku mojego ojca, który od dwudziestu lat dzielnie pracuje w Indiach, i tak nie pozostanie mi wiele czasu, żeby rozglądać się za kandydatką na żonę.

Ojciec Stefan puścił oko.

- Teraz to już przesada. Przecież jest pan jeszcze młody. Oceniam, że liczy najwyższej dwadzieścia sześć lat, aha, zgadłem! Według Adama Riese pańska matka musi więc...

Lekarz przerwał mu gestem, poważniejąc.

- Moja matka wróciła do Niemiec, do rodzinnego Würzbur- ga, kiedy miałem sześć lat. Nie tolerowała indyjskiego klimatu i zaraziła się ciężką odmianą malaria tropica, na którą zmarła przed pięcioma laty. Odkąd opuściliśmy Jalnapur, mój ojciec został sam.

Duchowny spuścił wzrok. W tych kilku zdaniach odsłoniła się rodzinna tragedia albo przynajmniej coś, co było do niej bardzo podobne. Nie miał o tym pojęcia, wiedząc jedynie, że Larsen podąża za wezwaniem ojca, który w Jalnapurze prowadzi prywatną klinikę chorób tropikalnych.

- Proszę wybaczyć, doktorze, czasem brak mi wyczucia!

- Bzdura, jest ksiądz w porządku! W każdym razie jest ksiądz właściwym człowiekiem na Indie, podczas gdy ja ciągle się waham. Ale to pewnie wpływ mojej lękliwej matki robiącej wszystko, aby zatrzymać mnie w Niemczech. Teraz wszystko się odmieniło. Na miejscu będę potrzebował pomocy księdza, żeby przezwyciężyć niektóre kompleksy.

- Z miłą chęcią, jeśli teraz wybawi mnie pan z kłopotu i w elegancki sposób pokaże dwom damom nasze wspaniałe miasto od nieznanej im strony. A do tego należy oczywiście wizyta w sanktuarium.

Wymienili szybki uścisk ręki, po czym lekarz udał się do szpitala, a ojciec Stefan pomaszerował ku placowi Dominikańskiemu, gdzie znajdowały się klasztor i kościół Augustianów. We wcześniejszych wiekach należały one do Ojców Dominikanów. Od wejścia do przestronnej jasnej świątyni nadal widać było w głównym ołtarzu zdobiące go wielkie malowidło przedstawiające bitwę pod Lepanto, a na pierwszym planie świętego Dominika przyjmującego z rąk Matki Bożej zbawienny różaniec.

Nie widząc swoich podopiecznych w głównej nawie, ojciec Stefan wszedł do bocznej kaplicy poświęconej świętej Ricie, orędowniczce w sprawach beznadziejnych. Zawsze można tu było spotkać kogoś zatopionego w modlitwie lub podziwiającego wystrzępiony habit dzielnej augustianki wystawiony w szklanej witrynie. Udało się, w jednej z ławek uniosła się z klęczek studentka medycyny Edyta Hafner, obok niej stała w milczeniu braminka, przypatrując się z ciekawością posągowi świętej, świecom i kwiatom. Była ubrana po europejsku, więc nie zwracała na siebie uwagi pośród wielu cudzoziemskich studentów.

Kiedy schodzili razem ze schodów, Hinduska ostrożnymi krokami jako ostatnia, ktoś zamachał w ich kierunku. Ojciec Stefan był zaskoczony, że Larsen tak szybko uporał się ze swoimi sprawami! Najwidoczniej ciekawość zrobiła swoje!

W rzeczy samej, obok samochodu niczym usłużny taksówkarz stał urodziwy mężczyzna o kasztanowej gęstej czuprynie i błękitnych oczach. Gdyby nie to, że całkowicie pochłonęły go praca i wyznaczony cel, z pewnością już dawno znalazłby sobie jakąś towarzyszkę.

Ale on w każdej studentce widział tylko dobrą przyjaciółkę, a w każdej lekarce koleżankę po fachu. Dobrze, że choć raz udało mu się go wyrwać z tego zawsze trzeźwo myślącego środowiska. Na koncertach dworskich zjawiały się najelegantsze damy würzburskiej śmietanki towarzyskiej. Być może uda się coś zrobić.

Teraz, pomimo uśmiechu, Larsen był nieco rozczarowany. Oczekiwał egzotycznej hinduski w tęczowym sari, a zobaczył przed sobą młodą osobę, której smukłą twarz o oliwkowej cerze otaczała aureola kruczoczarnych włosów zawiązanych na karku w praktyczny węzeł, lecz nieodróżniającą się w niczym od zwykłej Europejki. Szary kostium nie przydawał jej wdzięku, szczupła i delikatnie nieśmiała stała obok towarzyszącej jej solidnie zbudowanej blondynki, która energicznie i bez skrępowania odwzajemniła uścisk ręki medyka.

Edyta Hafner uśmiechnęła się. Tak, to ona ofiarowała zaproszenia na koncert, a oto obdarowany już chce się zrewanżować. To właśnie jest Sita Devi Durpali. Przedstawiana przez przyjaciółkę braminka złożyła w pozdrowieniu smukłe dłonie, pochylając według hinduskiego obyczaju głowę. Najwidoczniej podanie ręki obcemu mężczyźnie traktowała jako coś niesłychanego. Jej towarzyszkę niemało trudu musiało pewnie kosztować, aby nakłonić ją do zajęcia miejsca w pojeździe z dwoma mężczyznami. Milcząca i zmieszana usiadła na tylnim siedzeniu, Larsen za kierownicą, a u jego boku, na miejscu pasażera, gwiżdżący pod nosem ojciec Stefan.

Trudno było rozpocząć jakąś konwersację. Nie bardzo wiedząc, co począć, Larsen przyspieszył i ruszyli w kierunku przecinającej miasto rzeki. Dopiero na starym moście odwrócił głowę, informując tonem obeznanego z materią przewodnika:

- My ladies! Here you see the famous old bridge with its renowned statues of Saints!

Edyta Hafner zachichotała, Hinduska natomiast pochyliła się do przodu, oznajmiając łagodnym tonem:

- Panie doktorze, proszę mówić po niemiecku. Mieszkam tu od kilku lat i władam pańskim językiem.

Larsen spłonął rumieńcem.

- Oczywiście, przepraszam, nie pomyślałem o tym. Co poczęłaby pani na wykładach, będąc ograniczona jedynie do znajomości angielskiego. No więc, to był stary most na Menie z replikami figur świętych z wcześniejszych stuleci.

Jeszcze jedno złudzenie mniej: braminka mówiła po niemiecku, chociaż używając angielskiej składni. Był zły na siebie, co psuło mu nastrój, nie pozwalając wcielić się w powierzoną mu rolę. Ojciec Stefan szturchnął go w bok.

- Nie musi pan pokonywać wzniesienia z setką na liczniku, doktorze. Nie zamierzam bezpośrednio z sanktuarium jechać zaraz do nieba. Stop! Proszę tam zerknąć! A więc i dziś można jeszcze coś takiego napotkać!

Larsen zatrzymał pojazd. Z tego miejsca mieli dobry widok na piętrzące się przed nimi stopnie wiodące ku Käppele. Zobaczyli na nich młodą dziewczynę w mocno marszczonej, kraciastej wiejskiej spódnicy, wspinającą się na kolanach stopień po stopniu w górę. Czarne wełniane pończochy i buty trzymała w ręce.

Edyta Hafner nachyliła się ku Hindusce:

- Sito, proszę spojrzeć! To ciężkie doświadczenie dla pielgrzymów. Co powie pani na to?

Braminka skłoniła się nieco z uśmiechem.

- W mojej ojczyźnie jogini i fakirzy porywają się na znacznie trudniejsze rzeczy dla swojego boga.

Siedzący z przodu mężczyźni spojrzeli na siebie zaskoczeni.

To była odpowiedź bezsprzecznie hinduska, europejskie odzienie łudziło. Ojciec Stefan zaczął tracić nadzieję, że Sita Durpali przeżyje w sanktuarium wewnętrzne przeobrażenie.

Trzysta trzydzieści trzy schody - pokutnica wspinała się wytrwale. Samochód ruszył, pokonując ostre serpentyny jedynej drogi dojazdowej na szczyt. Gwar miasta oddalał się coraz bardziej, cisza pod potężnymi drzewami zwieszającymi nad drogą węzłowate konary stawała się coraz głębsza. Powoli nad koronami drzew zaczął się wyłaniać pokryty łupkiem obły dach Käppele. Podjechali nawet nieco dalej, bo aż do szczytu wzniesienia, gdzie znaleźli miejsce do zaparkowania, i wysiedli.

Oddychając głęboko, stanęli obok siebie, kontemplując zapierający dech widok doliny Menu: wijącej się szeroko wstęgi rzeki spiętej łukami mostów, brunatnej mozaiki dachów i wież kościołów. Lekarz ukradkiem zerknął na Hinduskę. Stała zamyślona, z rękami wsuniętymi w rękawy kostiumu, zwracając ku niemu swój urodziwy, oliwkowy profil. Błyszczący od olejku czarny węzeł włosów wydawał się być zbyt ciężki dla delikatnej głowy. Miał wrażenie, że jest dzieckiem, lecz biorąc pod uwagę ukończone studia, musiała osiągnąć wiek co najmniej dwudziestu trzech lat, uchodząc w swojej kulturze za „starą pannę”. Uśmiechnął się na tę myśl. Niemiecka dziewczyna u jej boku sprawiała „barbarzyńskie” wrażenie, chociaż była proporcjonalnie zbudowana, nie za wysoka i nie za tęga, pochodząc z zupełnie innej rasy niż ta, którą reprezentowała Sita Durpali.

Hinduska drgnęła wystraszona, gdy ojciec Stefan zagadnął ją swoim tubalnym, beztroskim głosem:

- Jest na co popatrzeć w tym mieście, nawet jeśli przybywa się z tak daleka jak pani, nieprawdaż?

Braminka zwróciła się ku niemu, a na jej ustach pojawił się dziwnie daleki uśmiech. Nie odpowiadając bezpośrednio na pytanie, powiedziała:

- Tak wiele świątyń, i wszystkie dla jednego boga?

Ojciec Stefan opanował się, emocje zdradziło tylko drgnienie kącików ust.

- Owszem - stwierdził spokojnie.

Udzielona odpowiedź zdała się ją satysfakcjonować, milcząc spuściła głowę. Dopiero gdy podeszli bliżej do sanktuarium - musieli jeszcze pokonać kilkanaście schodów - oznajmiła poważnie:

- W Indiach bóg jest bogatszy. Jeden z naszych myślicieli orzekł: wszystkie religie są tylko perłami, różnorodnymi perłami w naszyjniku boga. Podobnie i nasi bogowie są tylko wyrazem wielorakości Brahmy. No co bogu tyle świątyń, w których czci się go jako jednego?

Duchowny pozostał u jej boku.

- Aby to pani wyjaśnić, kumari, potrzebowalibyśmy więcej czasu i spokoju. Ponadto trzeba by było zapoznać się z chrześcijaństwem.

Doszli przed główny portal świątyni.

- Dlaczego - zapytała cicho braminka - dlaczego to Käp- pele poświęcone jest jedynie Miriam?

Wybrała hinduskoorientalne imię dla Maryi.

- Również i ta kaplica czci jednego Boga chrześcijan, kumari Sita. Maryja, Matka Jezusa, wskazuje nam tylko na Niego. A także wszyscy inni święci, których tu przedstawiono, Augustyn, Dominik, Rita, wszyscy stoją tu, aby ukazywać jednego Boga, podobnie jak arcybiskup przed szpitalem Echtera. Rozumiemy się?

- Ach, tak. Sama Miriam nie jest boginią?

- Nie, ale jako Matka Boga godna jest wszelkiej czci. W tym miejscu, na przykład, czci się Ją jako tę, która cierpiała najbardziej gorzkie męki z powodu Swego Syna. Wejdźmy do środka.

Doktor Larsen szedł za nimi w milczeniu. Teraz poznawał innego ojca Stefana, misjonarza.

Pogłębiło to tylko jego szacunek dla palotyna. Wydawało się, że celowo przykrywa głęboką pobożność głośnym, wesołym zachowaniem. Teraz jednak uzewnętrzniła się. Spokojnie oprowadzał braminkę po świątyni, objaśniając jej treść malowideł ściennych, śmierć świętego Franciszka, którego nazwała „czcigodnym sannjasi” - mnichem, tęczowe barokowe polichromie na sklepieniu, i wreszcie - specjalnie na koniec - niewielki, słynący łaskami obraz w głównym ołtarzu.

- O, darshan - wyszeptała Sita Durpali na widok ukoronowanej Matki Bolesnej, składając przed sobą ręce w pełnym czci pozdrowieniu.

- Co ma na myśli? - chciał się dowiedzieć lekarz zza pleców ojca Stefana.

- „Darshan” oznacza widok czegoś świętego.

Spojrzał w bok. panna Hafner, której Käppele wydawała się być nieobca, ruszyła w kierunku kilku Hindusek kroczących przez główną nawę. W przeciwieństwie do Sity miały na sobie wielobarwne sari. Były nieco niższe i ciemniejszej karnacji niż braminka, zapewne pochodziły z południa subkontynentu.

- Studentki z akademika - poinformował półgłosem ojciec Stefan. Nie chciał przeszkadzać Sicie, póki sama nie oderwie się od frapującego ją zwiedzania. W milczeniu dołączyli do Hindusek, które zajęły miejsce w pierwszej ławce, i uklękli na chwilę. Braminka przyglądała się jeszcze, jak pielgrzymi zaopatrzyli się w przedsionku kaplicy w świece i zapalili je.

Wreszcie odwróciła się powoli, jednak przy ławce zawahała się nieco, a potem szybko przeszła obok i wyszła na zewnątrz.

Po chwili podążyli za nią ojciec Stefan z lekarzem, a wkrótce po nich opuściły kaplicę studentki medycyny oraz trzy Hinduski z południa.

- Oczywiście mogę panie zabrać, w samochodzie jest dość miejsca, jeśli się trochę ściśniemy - odrzekł ochoczo Larsen na pytanie Niemki. I w tym momencie dostrzegł, jak w oczach braminki mignęło przerażenie. Sita Durpali wyciągnęła ręce w obronnym geście:

- O, dziękuję, wolałabym pójść w dół piechotą. Nie musi się pan kłopotać, proszę jechać!

Przez kilka sekund wszyscy milczeli zaskoczeni, wreszcie ojciec Stefan zrozumiał, o co chodzi, dotarło to także do trzech mieszkanek Goa. W pośpiechu pożegnały się w hinduski sposób, wznosząc przed sobą złożone dłonie, skłoniły się przed braminką, po czym zaczęły schodzić po schodach najszybciej, jak tylko pozwalały na to długie sari.

Lekarz nie zrozumiał, o co poszło. Dopiero kiedy panna Edyta z Hinduską ponownie znalazły się w pojeździe, ojciec Stefan, otwierając przednie drzwi, wyjaśnił mu szeptem:

- Kastowość. Bramince nie wolno zająć miejsca w samochodzie z kimś z niższej kasty. Z drugiej strony te goanki są chrześcijankami i od dawna żyją poza tym porządkiem.

Larsen się oburzył, a jego szacunek dla braminki doznał znacznego uszczerbku.

- Co za głupota! Przecież my też nie przynależymy do żadnej kasty.

- Cudzoziemcy! Od nich Hindus nie oczekuje niczego innego. Widzi pan, to był, można powiedzieć, przedsmak tego, co nas czeka w Indiach. Będziemy się zmagać nie tylko z ciałem i krwią, lecz także ze złymi duchami niebios - wyjaśnił ojciec Stefan z charakterystycznym dla siebie poczuciem humoru. Ale twarz Larsena pozostała nieporuszona, trudno mu było pozbyć się irytacji. Tym razem jechali przez most świętego Ludwika, ale niczego już nie wyjaśniał.

Nie spodziewał się takiej kastowej dumy po łagodnej bra- mince. Czy nie przebywała na tyle długo w Europie, żeby się jej wyzbyć? Ostatecznie chodziło o Hinduski zamieszkujące z nią w akademiku pod jednym dachem. Czy nie powinna być wdzięczna i szczęśliwa, że w ogóle spotkała rodaczki? Wybrał najkrótszą trasę ku Friedensstrasse przez aleję Sandera. Zupełnie przeszła mu ochota na dalsze odgrywanie roli przewodnika.

Nowy Uniwersytet, przed którym ku błękitnemu, letniemu niebu wznosiła się statua trzymającego pochodnię w ręku Prometeusza, Hinduska znała aż za dobrze. Wątpliwe tylko, czy widziała już zabytkowy relief na gmachu Starego Uniwersytetu symbolizujący Zesłanie Ducha Świętego. Ale to stanowiło domenę ojca Stefana. Gdyby był misjonarzem, to zniechęcony niedawnym incydentem już dawno by zrezygnował.

W pośpiechu skręcił we Friedensstrasse, nie zważając na cichą rozmowę siedzących z tyłu pań, pragnął jak najszybciej się ich pozbyć. Najchętniej oddałby ofiarowane mu na dzisiejszy koncert zaproszenie, lecz obawiał się urazić tym przyjaznego mu duchownego.

Hinduska wysiadła wraz z niemiecką przyjaciółką.

- Dziękuję. Bardzo pięknie było na górze, ładniej niż jestem w stanie wyrazić.

Uśmiechała się przy tym jednak do ojca Stefana. Lekarz stał sztywno obok, po czym skłonił się lekko. Edyta Hafner odwróciła się jeszcze:

- Proszę być punktualnym w ogrodach dworskich! Liczymy na panów!

Ojciec Stefan pomachał im wesoło.

- Oczywiście, to nasze ostatnie spotkanie z rozrywką w starej Europie. Niedługo i tak będziemy słuchać tylko fletów Kriszny!

Damy oddaliły się, a duchowny obrzucił medyka badawczym spojrzeniem.

- Ma pan już dość hinduskiej kumari?

Larsen udał obojętność, zły, że rozmówca zauważył jego poirytowanie.

- Niewiele mam z nią do czynienia. Proszę mi powiedzieć, co znaczą tytuły „kumari” i „devi”?

Ojciec Stefan rozciągnął twarz w grymasie udającym uśmiech, po czym specjalnie naśladując brytyjski akcent, wyjaśnił:

- „Kumari” to po hindusku „panna”. A „devi” to coś w rodzaju tradycyjnego dodatku, jaki kobiety z wyższych kast dodają do swoich imion. Znaczy: pochodzący od bogów. W to oczywiście przestali już wierzyć.

- Teraz już poważnie, ojcze Stefanie. Jak można pogodzić to jaskrawe podkreślenie różnicy kast z gestem pobożnego pozdrowienia: złożeniem rąk pozdrawiają boskość w człowieku, a z drugiej strony uważają za przewinienie zajęcie miejsca z innymi w jednym pojeździe.

- Oho, tak właśnie przypuszczałem, że nie da to panu spokoju. Trzeba się do tego przyzwyczaić. Hindusi wiedzą, jak pogodzić ze sobą wiele spraw, które dla nas są niezrozumiałe. A tak na marginesie, kiedy pański ojciec był ostatni raz w Niemczech?

Larsen zastanawiał się przez chwilę.

- Przed trzema laty. Bardzo rzadko się widywaliśmy, wtedy jednak miał ważny powód: wydzierżawił na pięć lat klinikę w Jalnapurze. Najchętniej zabrałby mnie wówczas ze sobą, ale rozsądniejsze było, abym odbył praktykę i zrobił dyplom tu na miejscu. Teraz oczywiście będzie potrzebował mojej pomocy, bo chodzi o pomyślne zakończenie okresu próby.

Duchowny pokiwał głową ze zrozumieniem.

- To mi wyjaśnia, dlaczego nie miał czasu porozmawiać z panem o hinduskich tradycjach i obyczajach. Ale zaciekawiło mnie, dlaczego wspominana dzierżawa ma tak krótki termin? Czy to opłacalne? To znaczy, pewnie za dwa lata po prostu się ją odnowi, czy tak?

Spacerowali po obsadzonej drzewami alei. Larsen zdawał się być rad, że znalazł kogoś, z kim mógł porozmawiać o swoim problemie.

- To bardzo dziwny przypadek, proszę księdza. Właścicielem tej instytucji był Wellings, angielski lekarz wojskowy z Nagpuru i dobry znajomy mojego ojca, który również odbył służbę u Anglików. Po ogłoszeniu niepodległości i wycofaniu się Brytyjczyków również Wellings udał się do Londynu. Przekazał jednak wcześniej dawny lazaret, który rozbudowano na klinikę, swojemu rodakowi. Typowo angielskim zwyczajem obwarował przejęcie szpitala pewnym warunkiem, przez co całą sprawę spowiła aura tajemniczości.

Ojciec Stefan wytrzeszczył oczy i zatrzymał się, wbijając ręce w kieszenie.

- Halo, halo, to się staje coraz bardziej intrygujące. Każdy biały dziwaczeje tam z upału, ale szczególnie Anglicy dostają bzika. Co to było?

Doktor Larsen wzruszył z rezygnacją ramionami:

- Tego nie udało się dowiedzieć naszemu poprzednikowi, brytyjskiemu lekarzowi ordynatorowi, gdy musiał odejść po upływie terminu, ani nam, gdy objęliśmy po nim schedę. Mówi się jedynie, że ten, kto prowadzi klinikę, powinien przez pięć lat sprawdzić się jako przyjaciel narodu hinduskiego. Jako lekarz Anglik wykonywał swoje obowiązki bez zarzutu, nie spełniając jednak najwidoczniej dziwacznych oczekiwań tajemniczego Wellingsa. Teraz przyszła kolej na nas. Czy działamy lepiej, dowiemy się dopiero za dwa lata.

Ojciec Stefan zaśmiał się, kiwając głową.

- Nie ma co, a tymczasem przyszły przyjaciel narodu hinduskiego zwiesza głowę, bo braminka ściśle przestrzega wymogów kasty. Ludzie dobrzy, czarno widzę przyszłość pańskiego dzieła!

Larsen poczuł, że się czerwieni, więc próbował ratować sytuację.

- Proszę się nie śmiać, właściwie to ma ksiądz rację. Wydaje mi się, że noszę w sobie zbyt wiele europejskich uprzedzeń. Kiedy choroba się nasiliła, moja matka wcale nie była zwolenniczką hinduskiego stylu życia. A to, czego się dowiedziałem na temat Indii od mojego ojca, obejmowało tyle, ile zakres jego medycznej działalności.

- Wobec tego nadszedł najwyższy czas, aby samemu wyrobić sobie opinię. Czyli nie potrzebuję pana nakłaniać, aby pozostał kawalerem naszej braminki ze względu na studia?

Doktor Larsen był już w bardziej pojednawczym nastroju.

- Całe szczęście, że Jalnapur i Kutela, taką chyba nosi nazwę osada misyjna ojca w kierunku Raipuru, leżą w odległości tylko 100 kilometrów od siebie!

- Proszę tak nie mówić. Sam jestem nowicjuszem, tyle tylko że nasi współbracia nieco szerzej zapoznali nas z hinduskim stylem życia. W gruncie rzeczy wszyscy jesteśmy tam greenhorns, jak powiedzieliby Brytyjczycy. Przybyliśmy do Indii dopiero w 1951 roku. Jeśli to pana zadowoli, to podzielimy się naszymi doświadczeniami.

- W każdym razie będziemy tam jedynymi Niemcami. To wystarczający powód, aby trzymać się razem. A więc za braterstwo! Do wieczora, muszę wracać do szpitala!

Siedząc już za kierownicą, skinął jeszcze duchownemu z uśmiechem, ponieważ dzięki pośrednictwu młodego misjonarza pierwsze spotkanie z „Indiami” nie okazało się totalnym niewypałem.

Od strony ogrodów, przed imponującą fasadą niegdysiejszej rezydencji księcia biskupa, przechadzali się zaproszeni goście. Surowy fronton pałacu kontrastował harmonijnie z szerokimi rabatami róż i wypielęgnowanymi grupami krzewów, oświetlonymi fontannami oraz nadgryzionymi zębem czasu figurami z piaskowca. W jakiejś mierze prosta uroda dworskiego ogrodu przypominała Sanssouci. Na tarasie przed oranżerią zaczęła się zbierać orkiestra, pilnie strojąc instrumenty i budząc w pełnych oczekiwania gościach czarodziejski przedsmak bogatego w przeżycia wieczoru.

Zebrane towarzystwo stało w grupach, panie w sukniach wieczorowych, panowie w ciemnych garniturach. Letni wieczór był ciepły, ale nie duszny. W świetle lamp i reflektorów połyskiwały kaskady upiętych fryzur i delikatne wzory eleganckich strojów. Cytrynowy jedwab, ognisty aksamit, lekki perlon, ciężki srebrny brokat otulający ramiona starszych pań. W rzeczy samej, arystokratyczny świat w zaczarowanym parku!

Doktor Larsen, jeszcze sam, trzymał się nieco na uboczu, wyglądając niecierpliwie ku kutej z żelaza bramie, a tymczasem ciągle nie widać było żadnego tęczowego sari! Wreszcie dojrzał ojca Stefana, który szeroki i czarny niczym opiekuńczy parowiec ciągnął za sobą dwa małe żaglowce, obie damy z akademika, którym najwidoczniej zabrakło śmiałości, aby kroczyć u jego boku, a tym samym ściągać na siebie powszechną uwagę.

Medyk ponownie doznał zawodu. Sita Durpali kolejny raz zrezygnowała z tradycyjnego stroju. Miała na sobie lekki wełniany płaszcz, spod którego połyskiwał ciemny, matowy jedwab. Czyżby nie zdawała sobie sprawy, co pasuje do jej wspaniałej, ciemnej karnacji? Edyta Hafner natomiast zrezygnowała z wierzchniego okrycia, a jemu jasny błękit jej prostej kreacji wydawał się bardziej stosowny dla towarzyszącej jej Hinduski.

Dopiero kiedy podeszły bliżej, zobaczył z zadowoleniem, że w uszach braminki połyskują dwie duże złote obręcze, a kiedy złożyła w pozdrowieniu dłonie, w pierścionkach błysnęły diamenty. Więc jednak przystroiła się nieco egzotycznie. Do rozpoczęcia koncertu był jeszcze kwadrans, zaczęli się przechadzać po alei parkowej rozciągającej się naprzeciwko sali cesarskiej. Podświetlono kilka grup dziecięcych figur. Wyglądały jak żywe, najchętniej przemówiłoby się do nich - tylko czy wypadało to robić przed samym koncertem? Zachwycona Hinduska stanęła przed uroczym łobuzem wciskającym swojemu towarzyszowi do ust ogromne winogrono!

Larsen znalazł okazję, aby wziąć na stronę pannę Hafner i zapytać:

- Proszę mi powiedzieć, dlaczego kumari nie nosi nigdy swojego urokliwego stroju narodowego?

Edyta Hafner rozejrzała się ukradkiem, po czym odparła szybko:

- Głupia sprawa. Pewnego razu kilku wyrostków zaczęło wołać za nią „Cyganka”, a dumę Hinduski łatwo zranić. Tam, gdzie nie docenia się jej ubioru, nie pokazuje go już więcej. Ale proszę się nie zdradzić ze swoją wiedzą!

W tym momencie Sita odwróciła się w jego stronę i po raz pierwszy zobaczył na jej czole jasnożółte, okrągłe bindi, znak kasty: musiała ją dopiero co namalować ochrą. Rozbrzmiały brawa i musieli się pospieszyć, aby dotrzeć na swoje miejsca. Kapelmistrz skłaniał się właśnie, zaraz uniesie batutę. Wszyscy czworo usiedli w pierwszym rzędzie, Sita Durpali po prawej stronie Larsena w jednej chwili pogrążona w pełnym oczekiwania milczeniu i niedostępna żadnym słowom.

Zapięła ciaśniej spowijający ją płaszcz, odczuwając najwidoczniej dwadzieścia dwa stopnie ciepła, jakie termometr wskazywał jeszcze wieczorem, jako chłód.

Rozbrzmiały pierwsze takty Eine kleine Nachtmusik, a na szerokiej fasadzie rezydencji biskupiej rozpoczął się niespokojny balet gamy kolorów i świateł rozświetlający malowidła sali cesarskiej widoczne w tle przez wysokie okna. Każdy z instrumentów prowadził swój głos, melodie przeplatały się ze sobą na podobieństwo spłoszonych, oślepionych światłem ciem powracających nieznużenie do źródła światła. Rabaty roztaczały ciężki aromat kwitnących róż.

Larsen spojrzał ukradkiem w bok. Hinduska spoglądała przed siebie bez drgnienia. Jej regularne rysy odzwierciedlały wyłącznie pełne koncentracji wsłuchiwanie się, lecz bez emocji, bez żadnego głębszego poruszenia - harmonie zdawały się nie wzruszać jej duszy.

Czyżby marzyła o prastarych ragach muzyki hinduskiej? Dziwne, ale Larsen ponownie poczuł się nią rozczarowany. Tylko czego oczekiwał?

O ileż bardziej całemu wydarzeniu oddawała się panna Hafner! Jej oczy były roziskrzone, policzki płonęły ogniem, cała pochylona ku przodowi postać wyrażała radość - zdawało się, że znikła siła ciężkości.

Mozart wyzwolił ją z chłodnego dystansu, jakim zwykła się otaczać na co dzień.

Spoglądając na ojca Stefana, Larsen niemal się przeraził. Duchowny wyglądał, jak gdyby za chwilę miał zamiar gwizdać w takt muzyki. Kędzierzawa, rudawa czupryna lśniła w blasku lamp, rozochocony założył nogę na nogę, kiwając rytmicznie stopą.

Medyk chrząknął, sprowadzając palotyna na ziemię - a ten zaraz mrugnął do niego porozumiewawczo okiem: to było to!

Przecież na dłuższy czas trzeba będzie zrezygnować z możliwości usłyszenia choć kilku taktów niemieckiej muzyki.

Nie, potrafi się zachować, nawet jeśli rozpiera go przemożna ochota zrobienia czegoś, co nie bardzo dałoby się pogodzić z surowymi wymogami kodeksu towarzyskiego. Wydawało się, że odetchnął z ulgą, kiedy nastała pierwsza dłuższa przerwa.

- Kumari, myślę, że dobrze zrobimy, udając się na spacer po górnym tarasie. Roztacza się stamtąd wspaniały widok na cały ogród, a poza tym nie depcze się nikomu po nogach! - zagadnął bez ogródek Hinduskę, gdy tylko dyrygent odłożył batutę. Zabrzmiały gromkie brawa, a Edytę Hafner od oklasków bolały dłonie.

Z wielkim trudem udało mu się nakłonić Sitę do opuszczenia miejsca i wyrażenia zgody na przechadzkę. Musiał oczywiście nieco opanować swój długi krok, bo braminka ani nie biegła, ani nie poruszała się z nieeleganckim pośpiechem, lecz spokojnie stawiała krok za krokiem.

Larsen mimowolnie porównał jej sposób poruszania się z chodem niemieckich kobiet: żadna nie dorównywała jej gracją. Doprawdy szkoda, że zrezygnowała z sari. Wiodące ku tarasowi schody były tak skonstruowane, że pokonanie ich nie było szczególnie męczące, pomimo tego Sita Durpali pozostała nieco w tyle, więc medyk po rycersku jej towarzyszył.

Wysiłek opłacił się. Ujrzeli roztaczający się przed nimi ogród, park przy obwodnicy oraz „małą Niceę”, a najpiękniejsze elementy krajobrazu zostały podświetlone.

- Kumari - zagaił ostrożnie, opierając się obok Hinduski o kamienną balustradę. - Myśli pani w tej chwili o czymś, czego tu nie ma, prawda?

Zdawała się otrząsać ze snu i uśmiechnęła się nieśmiało.

- Jest bardzo pięknie - odparła uprzejmie.

- Ale brakuje czegoś, aby było wspaniale. Co to takiego?

W jej oczach pojawiło się rozmarzenie.

- Ogniste chrząszcze, świecące, jak się je nazywa?

- Robaczki świętojańskie?

- Tak, całe łańcuchy, całe szeregi w cieniu drzew. Nie widział ich pan?

- W Niemczech rzadko się je widuje w większej liczbie. To musi być poruszający widok.

- Tak, jak klejnoty bogini Parvati. Zapalają się i gasną, gasną i zapalają się, a do tego słychać gdzieś zawodzenie fletu Kriszny. O, usłyszy pan tę muzykę, bardziej słodką niż tutaj.

Spojrzał na nią zaskoczony. Mozartowska Kleine Nachtmusik miała być niczym wobec czaru jednego fletu rozbrzmiewającego do tańca robaczków świętojańskich?

- Przeżyję to, owszem. Szkoda tylko, że nie będę mógł potwierdzić, czy naprawdę jest piękniejsza. Będzie pani bardzo daleko, Indie to przecież nieomal kontynent. Czy wolno mi zapytać, kumari, gdzie pani zamieszkuje?

- Pochodzę z Nagpuru - odparła spokojnie.

- Co takiego? Co pani powiedziała? Nagpur? To przecież okolica okręgu Raipur! Będziemy sąsiadami. Rozumie pani to słowo?

Pozostała niewzruszona.

- Neighbours? Nie. W Indiach nic nie jest w pobliżu. Nagpur dzieli od Raipuru około 250 kilometrów.

Ależ potrafiła go sprowadzić na ziemię!

- Mamy niezawodnego hindustana - odparował zirytowany. - Cóż to takiego 250 kilometrów?

Uśmiechnęła się do siebie.

- Duża przeszkoda, zwłaszcza gdy nadchodzi pora mon- sunowa.

- Wyruszam w podróż po monsunach, w październiku, a pani?

Pogrążona w myślach Sita spoglądała na położone w dole rabaty, nad którymi tańczyły bawiące się ze sobą światła reflektorów.

- Wyruszę, kiedy powie pandit brat. Najprawdopodobniej będziemy w Nagpurze na Diwali.

Nie chciał znowu pytać, co to takiego, wstydził się swojej niewiedzy o Indiach, chociaż miał zamiar obrać ten kraj za swoją nową ojczyznę.

- Czyli swoją praktykę odbędzie pani w Nagpurze? Udało się tam pani dostać miejsce w szpitalu?

Jaka szkoda, że w dole rozświetlono widownię, dając tym samym znak do zakończenia przerwy, i szerokimi ogrodowymi alejami zaczęli ze wszystkich stron schodzić się goście. Również oni musieli wracać.

Sita Durpali sprawiała wrażenie zadowolonej, że udało się jej uniknąć odpowiedzi na ostatnie pytanie lekarza, on natomiast czuł się urażony jej milczeniem.

Czyżby był nietaktowny? Prowadził przecież luźną rozmowę, spokojną konwersację, właściwą, gdy się kogoś poznało. A może posunął się za daleko, chcąc się dowiedzieć o niej czegoś więcej?

Druga część koncertu nie sprawiła mu przyjemności, ponieważ wciąż powracał myślą do rozmowy. Czy rzeczywiście uraził w jakiś sposób Hinduskę? Siedziała nieporuszona jak poprzednio. Najwidoczniej nigdy nie traciła równowagi ducha, jeśli coś jej nie odpowiadało, odgradzała się milczeniem. Dobry sposób, by się niepotrzebnie nie denerwować! Pozostał roztargniony aż do końcowego crescendo orkiestry.

Zrobiło się późno i znacznie chłodniej. Sita zadrżała, zapinając płaszcz pod samą szyję, najwidoczniej nie wiedziała, co to szalik.

Doprawdy, przydałoby się jej futro. Dziecko indyjskiego słońca odczuwało nocny chłód niczym ostry mróz. Najlepszym wyjściem był powrót do domu, więc pospieszono ku wyjściu.

Larsen odwiózł wszystkich do akademika, prawie nie zamieniając z braminką słowa. Panie wysiadały, zaś ojciec Stefan pozostał na swoim miejscu, wiedząc, że lekarz ma odprowadzić pojazd do garażu na Wzgórzu Mnichów, a potem ostatnim autobusem wróci do szpitala w mieście, gdyż jutro wczesnym rankiem samochód będzie potrzebny ojcu dyrektorowi.

- Proszę mnie zabrać ze sobą, doktorze, nie mogę przecież pana zostawić w takim stanie ducha - protekcjonalnie zwrócił się do niego palotyn, a kiedy Larsen zasiadł znowu za kierownicą, dodał.- Widzę po pana minie, że znowu popełnił pan co najmniej jedno faux pas. Co to było tym razem?

- Proszę mi powiedzieć, zna ksiądz Nagpur?

- Równie dobrze jak Münster, moje rodzinne miasto. Studiują tam nasi seminarzyści, to również siedziba naszego hinduskiego biskupa, którego władzy podlegamy. Czy coś pominąłem?

- Owszem. Czy wie ksiądz, kim jest jej ojciec. Mam na myśli pandita Durpali. Czym się zajmuje?

Ojciec Stefan uśmiechnął się krzywo.

- Pewnie myśli pan o tym, że stać go na to, by dwoje jego dzieci studiowało w Niemczech? Jest urzędnikiem miejskiej elektrowni wodnej w Nagpurze, ale to pana nie interesuje. Dla uspokojenia dodam, że miasto posiada duży szpital, ale nie przypuszczam, by tam miała odbyć swój staż.

- Dlaczego? Nie ma warunków?

- Owszem! Ale jej rodzina, jak zakładam, celuje wyżej. Skoro posyła się na studia tak urodziwą dziewczynę jak Sita Devi, to ma się na oku przynajmniej Bombaj albo New Delhi. A pan oczywiście wypytywał o to wszystko?

Larsen zagryzł wargi, przytakując w milczeniu. Ojciec Stefan zachichotał.

- To kardynalny błąd. To znaczy kardynał Gracias pewnie by go nie zrobił, bo jest Hindusem. W Indiach nie wypytuje się kobiet o sytuację rodzinną, chyba że jest się zainteresowanym ze względów zawodowych, ale wtedy najlepiej zasięgnąć języka u pandita ojca.

- Hm, dziękuję, zapamiętam to sobie. Jak można to naprawić?

- Tym już ja się zajmę. Mieszkam w tym samym budynku i częściej ją spotykam. Pana natomiast ominie ta przyjemność. Mam coś przekazać?

Pokonali ostatnie wzniesienie. Spowity ciemnością wieczoru na wzgórzu przed nimi pojawił się kontur gmachu kliniki misyjnej.

- Nic mi o tym nie wiadomo! Nie znoszę humorzastych kobiet! - wymruczał Larsen. Ojciec Stefan milcząc, uśmiechnął się lekko, po czym wysiadł. Lekarz wprowadził samochód do garażu, zamknął go i oddał klucz siostrze odźwiernej. Chwilę potem schodzili razem ku pobliskiemu przystankowi autobusowemu.

Cały Würzburg był jednym morzem migocących świateł. Wyglądało to imponująco. Larsen odczuwał dziwne rozdrażnienie. Stali na przystanku, rozmawiając o błahostkach, których wcale nie mieli na myśli. Gdy nagle zza rogu wyłonił się nadjeżdżający autobus, lekarz oznajmił z pośpiechem:

- Tak przy okazji: urządzam dla kursu przyjęcie pożegnalne. Proszę to przekazać innym. W niedzielę po ostatnim wykładzie! Poszukam dobrego lokalu, a ksiądz zorganizuje resztę!

Wsiadł do pojazdu, a palotyn pomachał za nim z uśmiechem:

- Takich zaproszeń nigdy nie odrzucam. Nie na próżno prowadziłem przez dłuższy czas w Augsburgu grupę studencką. Jak będzie trzeba, zaangażuję nawet oryginalnego hinduskiego fakira.

Medyk uśmiechnął się w odpowiedzi, drzwi zamknęły się. Ojciec Stefan zatrzymał się na chwilę, machając na pożegnanie, po czym ruszył samotnie ku Friedensstrasse.

Pogodny lipcowy dzień wywabił gości piwnicy zamkowej na taras. Popijali znakomite wino, spoglądając raz po raz ku dolinie Menu i skąpanemu w słońcu miastu. Była to podwójna przyjemność! Świecące z ukosa promienie oślepiły na chwilę gospodarza, gdy niosąc tacę ze szklankami wyszedł przed drzwi. Z przymrużonymi oczami przyglądał się uważnie wesołej męskiej kompanii. Same stroje zakonne i tylko jeden cywil: właśnie podniósł się z miejsca i przy gromkich owacjach wypił bruderszaft z jednym z duchownych. Zachowywali się jak studenci.

Ociągając się, podszedł do nich restaurator.

- Panowie wybaczą! Jakiś cudzoziemiec prosi o rozmowę pana doktora Petera Larsena. A, to pan? Mam go tutaj przyprowadzić?

Rozochocony Larsen strzelił palcami.

- Dawać go tu. To pewnie jeden ze studentów pragnący się dowiedzieć, jak najszybciej zostać lekarzem. Niech dołączy do nas, w stągwiach jeszcze pełno.

Nie, ten wysoki, szczupły mężczyzna ubrany w szary garnitur i noszący do tego nieskazitelnie biały turban, nie był studentem. Gdzie widział już te ciemne, migdałowe oczy? Przedstawiając się, Hindus ukazał w uśmiechu śnieżnobiałe zęby.

- Ramdas Durpali. Czy mam zaszczyt rozmawiać z panem doktorem Larsenem? - zapytał w nienagannej angielszczyź- nie.

Lekkie podchmielenie natychmiast przeszło, lekarz zerwał się z miejsca.

- Tak, proszę, shri Durpali, natychmiast idę z panem. Czy.

Hindus, ciągle się uśmiechając, powiódł uważnie wzrokiem po zgromadzonych.

- Jeśli to nie przeszkadza towarzystwu, wolałbym pozostać z panem tutaj.

Z podziękowaniem przyjął ofiarowane mu przez młodego kleryka krzesło, a wszyscy spojrzeli na niego w oczekiwaniu.

Spokojnie, jak gdyby był sam na sam z lekarzem, Hindus zagaił rozmowę, a jego pochodzenie zdradzał jedynie lekki akcent:

- Jestem bratem poznanej przez pana Sity Devi. Być może wiadomo też panu, że w Zagłębiu Ruhry zapoznawałem się z wybudowanymi tam zaporami wodnymi?

Larsen przytaknął zmieszany.

- Słyszałem, że pański ojciec kieruje hinduską elektrownią wodną. Co sprowadza pana do mnie? Mogę w czymś pomóc?

Widać było, że Hindusowi nie bardzo było na rękę bezpośrednie poruszenie tematu.

- Pan interesuje się moim zawodem, a ja pańskim, sahibie! Od mojej siostry dowiedziałem się, że będzie pan kierował znaną mi dobrze kliniką w Jalnapurze. To pański pierwszy pobyt w Indiach?

- Tak, a ordynatorem szpitala od trzech lat jest mój ojciec.

- Tym sposobem zostanie pan dobrze wprowadzony. Wydaje mi się, że będzie pan miał wpływ na prowadzenie kliniki. Nie, dziękuję, my, bramini, nie spożywamy alkoholu.

Larsen odstawił karafkę nieco zbity z tropu. Do czego Hindus zmierzał? Tymczasem klerycy, widząc, że rozmowa nabrała bardziej osobistego charakteru, zaczęli jeden po drugim wstawać z miejsc. Podeszli do balustrady i udając zainteresowanie, zaczęli przyglądać się miastu. Przy stole pozostał tylko ojciec Stefan zatrzymany dyskretnym gestem lekarza.

- Zakładając, shri Durpali, że udaję się do Indii z określonymi planami, jest pan w błędzie.

Znając charakter mojego rodzica i jego energię, trudno będzie w jakikolwiek sposób zmienić kurs, jaki wytyczył. Nie bardzo też rozumiem, jaką propozycję mógłbym mu złożyć jako nowicjusz. Jeśli chodzi o mnie, to mogę się tylko podporządkować.

Bramin przytaknął. Na jego czole widniał trójpromienny żółty znak kasty, odznaczający go jako wyznawcę Wisznu. Ponownie uśmiechnął się uprzejmie.

- Rozumiem. Jestem daleki od wtrącania się w pańskie sprawy, sahibie. Czy wolno mi jednak ufać, że po pańskim przybyciu do Jalnapuru zostanie zachowana dotychczasowa, jak dotąd bardzo życzliwa linia? Wszystkich wpływowych Hindusów w regionie Raipur cieszy, że pański ojciec nie naruszył naszego starego kastowego porządku, lecz go respektuje. Czy mogę być pewny, że nic się nie zmieni w tym względzie?

Larsen wymienił spojrzenie z ojcem Stefanem, odczytując w jasnych oczach palotyna milczące ostrzeżenie, dlatego jego odpowiedź wypadła dyplomatycznie:

- Zdumiewa mnie pańskie obeznanie z tematem, shri Dur- pali. Proszę mi otwarcie powiedzieć, z jakiego powodu interesuje się pan naszą kliniką?

Hindus złożył razem swoje wąskie, brunatne dłonie, spoglądając na nie przez chwilę, jak gdyby zmieszany. Na jego prawicy zamigotał szeroki złoty sygnet. Wreszcie podniósł wzrok, nawiązując do otwartego pytania Niemca:

- Chodzi o to, że staram się znaleźć odpowiednie miejsca na odbycie praktyki lekarskiej dla mojej siostry Sity Devi. Początkowo myślałem o klinice państwowej w New Delhi. Odkąd jednak moja siostra powiedziała mi o panu, zrodził się we mnie inny pomysł, ale widzę, że nie ma sensu wspominać o nim.

Larsen przemógł się. Czyżby Durpali rozważał...

I zanim ojciec Stefan zdążył go pod stołem kopnąć w kostkę, wyskoczył z pytaniem:

- Shri Durpali, myślał pan o tym, aby kumari Sitę Devi posłać do naszej kliniki?

Ramdas Durpali błyskawicznie opuścił wzrok, kryjąc odbijający się w nich tryumf. Europejczyk wpadł w zastawione sidła. Teraz już wiedział, że lekarz ani przez chwilę nie będzie się wahał i poprze jego prośbę u ordynatora w Jalnapurze.

- Sahibie, braminka wchodzi do obcego domu, takiego jak pański, dopiero wtedy, gdy pisemną umową ureguluje się wszystkie kwestie z przedstawicielami jej rodu. Sama nigdy nie będzie się o to ubiegać. Jeśli zależy panu na tym, aby na oddziale kobiecym zaangażować hinduską lekarkę, a myślę, że jest to szansa dla sahibów, to proszę negocjować ze mną. Tu, w Niemczech, ja odpowiadam za moją siostrę, a ostateczną decyzję podejmie pandit ojciec w Nagpurze.

A zatem to jego spotykałby zaszczyt, gdyby udałoby mu się związać Sitę ze szpitalem jako lekarką na praktyce. Ojciec Stefan chrząknął energicznie, ściągając przy tym groźnie krzaczaste brwi. Oznaczało to - spokojnie! Larsen zrozumiał ten gest, udając, że się waha.

- Kiedy wyrusza pan w podróż, shri Durpali?

Zagadnięty sięgnął do bocznej kieszeni, wyciągając z niej kolorowy prospekt.

- Według europejskiej rachuby czasu 22 października wylatuję Swissairem z lotniska MonachiumRiem. Niecałe dwa dni później dotrzemy do Bombaju. Pozostanie dość czasu, aby znaleźć się w Nagpurze na święto Diwali. To byłby najlepszy czas na rozmowy.

Również Larsen przewertował rozkład szwajcarskich linii lotniczych. W rzeczy samej, można było podróżować z wszelkim komfortem, wprawdzie nieco drożej, lecz jakaż oszczędność czasu w stosunku do rejsu statkiem! Jakby czytając w jego myślach, Ramdas Durpali zaproponował:

- Jeśli nakłonię pana, sahibie, do podróży samolotem, to oczywiście biorę na siebie różnicę kosztów, podobnie jak i wydatki związane z podróżą do Nagpuru. To oczywiste.

I znowu w oczach ojca Stefana pojawił się ostrzegawczy błysk.

- To bardzo uprzejme! Zastanowię się. Daję moją wizytówkę z numerem telefonu. Myślę, że zatrzyma się pan w Würzburgu na dłużej?

- Z pewnością. Dla mojej siostry i siebie znalazłem pierwszorzędny hotel. Kwatera w akademiku była jedynie tymczasowym rozwiązaniem.

Larsen poczuł się rozczarowany. Zaledwie brat Sity zjawił się w mieście, już znalazła się pod jego surowym nadzorem. Pobyt w domu należącym do towarzystwa misyjnego najwidoczniej nie znalazł uznania w oczach ortodoksyjnego Hindusa. Tym sposobem nie uda mu się dowiedzieć, jakie jest jej zdanie na temat planów brata. Zapytał więc bez ogródek:

- Czyżby żywił pan obawy, że pańska siostra ulegnie w akademiku jakimś wpływom?

Jeśli Hindus przytaknie, stanie w obronie dyrektora kliniki misyjnej, gdyż nigdy nie nastawał on na niczyje sumienie. W domu św. Krzysztofa przeznaczonym dla studentów zagranicznych obcowały ze sobą przyjaźnie osoby wszystkich ras i religii.

Ale bramin uśmiechnął się pojednawczo:

- Oczywiście, że nie. Ale dowiedziałem się, że to stowarzyszenie lekarzy chrześcijańskich posiada dom w Jhansi koło New Delhi. Wystarczyło, że moja siostra zaczęła się interesować działalnością amerykańskich Medical Sisters. Matka Anna Dengel to znana postać w całych Indiach, kierująca dużym szpitalem w New Delhi. Zachodziło niebezpieczeństwo, że Sita Devi dostanie się do instytucji misyjnej. Wyrażam się bardzo jasno, sahibie, aby wiedział pan na samym wstępie, gdzie moja siostra pozostanie: przy hinduizmie!

Wstał z miejsca, jak gdyby rozmawiali o pogodzie, ale na jego szczupłej twarzy widać było wyraźny cień fanatyzmu. A może to tylko złudzenie? Uśmiechając się uprzejmie, shri Durpali pożegnał się, dziękując za wszystkie informacje i pozostawiając swój adres. Do jesieni było jeszcze sporo czasu. Hindusi nie spieszyli się z decyzjami. Świat jest duży i ostatecznie nie było potrzeby uzależniać się od obietnicy sahiba, aby ulokować gdzieś szacowną braminkę.

Brat Sity skierował się ku wyjściu z tarasu. Na jego turbanie błysnął w słońcu zdobiący go i zwracający uwagę wielkością szlachetny kamień. Odprowadzili go w milczeniu wzrokiem.

Larsen gestem przywołał uczestników prowadzonego przez siebie kursu medycyny tropikalnej, ale większość musiała się już pożegnać, a wraz z nimi ruszyli też inni, zwłaszcza że przeczuwali, iż lekarz ma wiele do omówienia ze swoim przyjacielem, ojcem Stefanem. Kiedy już ofiarowali sobie braterskie „ty”, będzie im łatwiej rozmawiać jak mężczyzna z mężczyzną. Zaraz też pozostali nieco w tyle za pozostałymi. Mieli przed sobą potężną twierdzę Maryi. Spacerowali po szerokiej, wysypanej żwirem promenadzie, lekarz gestykulując, misjonarz w milczeniu.

- Nie pojmuję twoich zastrzeżeń, Stefanie. Znowu jesteś rodowitym Westfalczykiem, wybacz proszę, o ciężkim pomyślunku. Co w tym złego? On tylko skorzystał z nadarzającej się okazji. Ostatecznie na obczyźnie bylibyśmy wdzięczni za wszelką pomoc.

Duchowny zatrzymał się na chwilę.

- Hm, tyle tylko że piekielnie rzadko jesteśmy dobrze poinformowani o przypadku, zwłaszcza gdy nas spotyka. Chętnie bym się dowiedział, skąd on tak dobrze zna pańskiego,

1 przepraszam, twojego ojca.

Lekarz wzruszył ramionami.

- Jalnapur i Nagpur to nie Bombaj i New Delhi. Wiadomości szybko się rozchodzą, zwłaszcza gdy ma się ciągotki nacjonalistyczne i obserwuje historię kraju z podobną uwagą jak ten Durpali.

- Hm, wydaje mi się, że on interesuje się nie tylko polityką. Nawet jeśli w środowisku Hindusów wyższych kast konwersja jest rzadkością, to dla Sity jest wręcz niemożliwa. Już teraz wyraźnie dał ci do zrozumienia, że wszelkie próby religijnej indoktrynacji skazane są na niepowodzenie. Jako misjonarz musiałbyś odmówić, jako osoba prywatna możesz oczywiście zrobić, co uważasz za słuszne. W każdym razie, gdy chodzi o braminkę, to narazisz się na sporo nieprzyjemności

1 poparzysz pokrzywami, które w Indiach są szczególnie gęste i ostre.

Larsen się uśmiechnął.

- Jak to się mówi? Czarnowidz? Nie, nie jestem aż takim pesymistą. Tolerancja i szacunek, tym można sobie poradzić, nawet w Indiach.

- Tak? Wobec tego szczęśliwej podróży i wysokiego lotu! Ja tymczasem przez całe miesiące będę się tłukł na starej łajbie pomiędzy Genuą i Bombajem. Uspokaja mnie tylko myśl, że zobaczymy indyjski brzeg mniej więcej w tym samym czasie, ponieważ wraz z innymi wyruszamy już wkrótce. Gdyby więc ten cwany bramin miał zamiar skasować cię wraz z kliniką, to pospieszę z pomocą.

Peter wybuchł śmiechem.

- On? Potrafię stawić mu czoło. Zanim podpiszę coś w Nagpurze, dokładnie przejrzę przygotowaną przez niego umowę. A Sicie nie będzie nic darowane z dwóch lat praktyki w naszej klinice. Nie zna nas, Niemców, jeśli myśli, że łatwo mu z nami pójdzie.

Schodzili już po wiodących z wałów schodach, nad nimi coraz wyżej wznosiła się twierdza, wokół wież latały stada kawek. Jeszcze raz spojrzeli za siebie - to był i pozostawał niezwykły widok.

Stulecia stojące za szarymi, strzelistymi murami i bastionami zdawały się przytłaczać widza swoją potęgą! Indie były stare, prastare - ale i ich ojczyzna miała swoją tradycję. Okaże się dopiero, kto będzie mocniejszy.

- Obiecaj mi jedno, Peter, że odpowiednio wcześniej powiadomisz twojego ojca o wszystkim, co tu zaszło. On zna Indie nieco dłużej od nas.

- Miło z twojej strony, że nie mówisz „od ciebie”! Sam też jesteś żółtodziobem. Ale bez obrazy, masz rację, Stefanie. Natomiast teraz to ja muszę cię pociągnąć za język. Dlaczego wyższe sfery Indii tak zażarcie bronią się przed chrześcijaństwem?

Ojciec Stefan odetchnął głęboko.

- To proste: od czasów, kiedy apostoł Tomasz zaczął udzielać chrztu na południowym wybrzeżu, wciąż jeszcze uważani jesteśmy za Kościół pariasów. Hindusi z wyższych kast już wtedy trzymali się z daleka, jego nauk słuchał jedynie prosty lud. To właśnie bramini mieli być tymi, którzy wydali go na męczeństwo.

- Ładne widoki, nie ma co. A czy później nie podejmowano prób.

- Oczywiście. Szczególnie jezuitom udało się zainteresować wiarą Hindusów z wyższych kast, zwłaszcza że jako najwyższy cel postawili sobie poszukiwanie prawdy. Potem jednak przybyli franciszkanie oraz inne zakony, gromadząc wokół siebie niedotykalnych niczym Dobry Pasterz zawszone i zagubione owce. W ten sposób skończyła się praca misyjna wśród wyższych sfer. Ta tragedia trwa do dziś.

Wzruszył ramionami, a lekarz pokręcił głową.

- A wy, misjonarze, podejmujecie pewnie wciąż na nowo tę nierokującą nadziei sprawę? Gratuluję odwagi, Stefanie.

- Oczywiście nie możemy lekceważyć porządku kastowego, ale też nie trzymamy się go sztywno. Skromna dziewczyna z Nazaretu przeczuwała to, śpiewając: „Strącił władców z tronu, a wywyższył pokornych”. A poza tym jest tam i to piękne zdanie: „Bogatych z niczym odprawił”. I tak pewnie zawsze pozostanie. A ty i twój ojciec chcecie inaczej?

Peter okazał zmieszanie.

- Sam nie wiem. Jak dotąd słuszna była taktyka niezrażania sobie nikogo. Jeśli po pięciu latach uda nam się przejąć klinikę, to pewnie nabierzemy większej śmiałości.

Ale ojciec Stefan nie mógł się pozbyć niepokojącego przeczucia, które wzbudził w nim Hindus.

- Jeśli tylko bramin nie rzuci wam kłód pod nogi.

- A tam! My też jesteśmy na miejscu! Stop! Dokąd się wybierasz?

Duchowny, który nagle skręcił w boczną uliczkę, wyciągnął w odpowiedzi z kieszeni niewielką, grubą książkę.

- Dzisiaj odmówię mój brewiarz w krypcie apostoła Franków, żeby chłód sklepienia wypędził mi z krwi twoje wino.Nie narzekaj! Wino Franków to wino zdrowia! Pozdrów ode mnie świętego Kiliana i towarzyszy! Oni swego czasu tak samo trudzili się z naszymi przodkami, jak my teraz z Hindusami. Powiedz im też, że nie mam zadatków na męczennika. Dobry lekarz zdziera skórę z innych. Bronię się ze słońcem w ręku!

„No, temu to jeszcze dobrze szumi wino w głowie - pomyślał przyjaciel, ruszając dalej w drogę. - Ale Indie okiełznają go na swój sposób. Lekarz z pewnością nie będzie misjonarzem, a nawet szczególnie gorliwym chrześcijaninem w pogańskiej krainie. Oby tylko Indie go nie pochłonęły”.

Zatopiony w myślach i nieco przygnębiony ojciec Stefan powędrował ku katedrze. Przed średniowiecznym krzyżem zdobiącym lewy boczny ołtarz odnalazł ukojenie. Jakże dziwnie przedstawiony był Chrystus! Ukrzyżowany uwolnił swoje ręce z ramion krzyża, trzymając je geście uścisku przed sobą. Legenda opowiada, że podczas wojny trzydziestoletniej figura przytrzymała szwedzkiego rajtara chcącego obrabować krzyż z darów wotywnych. Nie wierzył jej. Dla niego ten gest oznaczał miłość, która chce wszystko przyciągnąć do siebie.

II

Cztery śmigła napędzane potężnymi silnikami wprawiały w drżenie kadłub maszyny szwajcarskich linii lotniczych. Po przystawionych schodkach weszli do kabiny ostatni pasażerowie.

Zaniepokojony doktor Larsen był już prawie przekonany, że Hindusi się nie zjawią. Dopiero w ostatniej chwili w drzwiach pojawił się mężczyzna w pomarańczowym jedwabnym turbanie i zielonym, zapiętym po szyję atłasowym aczkanie. Do tego nosił białe spodnie jodhpur - w tym narodowym stroju prezentował się niczym syn jakiegoś maharadży. Obraz jak z filmu kostiumowego! Ale gdzie podziała się Sita?

Jak gdyby przeczuwając jego zaniepokojenie, jeszcze przy przekraczaniu progu samolotu bramin odwrócił głowę i uśmiechając się, szarmanckim gestem podał rękę podążającej za nim damie.

W tym samym momencie, gdy ją zobaczył, Peterowi krew uderzyła do głowy. To już nie była hinduska lekarka w nudnym europejskim odzieniu, lecz prawdziwa bogini swojej ojczyzny! Podobnie wyobrażano sobie pewnie Lakszmi, zrodzoną z piany morskiej i błękitu nieba boginię szczęścia.

Śnieżnobiałe jedwabne sari Sity zdobił wzór przedstawiający szmaragdowe baldaszki kwiatów wielkości dłoni. W zgięciach materiału układającego się w eleganckie, wytworne fałdy tworzyły one kompozycje kwiatowe, których zapach był nieomal wyczuwalny.

Gdy podeszła bliżej, rozległ się delikatny dźwięk towarzyszący jej krokom: nosiła sandały, bransolety oraz srebrną biżuterię wokół kostek i na palcach stóp, których paznokcie były pomalowane na czerwono.

Najchętniej przetarłby powieki, aby spędzić z nich sen, ale sen nie odchodził. Owiana chmurą prawdziwych hinduskich perfum przepłynęła obok niego, delikatnie podzwania- jąc nausznicami, które zwieszały się jej prawie do ramion. I jeszcze chwila nowego szczęścia: pochyliła w pozdrowieniu czoło, po czym zajęła miejsce przed nim, u boku swojego brata, z uśmiechem zdając się delektować niemym podziwem lekarza.

- Proszę żuć! - wezwała stewardesa. W tej samej chwili poczuli lekki ucisk w uszach, więc posłusznie poruszyli szczękami. Wkrótce jednak lot maszyny nabrał stabilności. Kiedy odważyli się wyjrzeć na zewnątrz, od ziemi oddzielała ich warstwa chmur, nie widać było żadnego krajobrazu. Szybko zmierzali do Zurychu, a stamtąd w przeciągu dwóch godzin znaleźli się w Genewie.

Czas upływał Peterowi dosłownie jak na skrzydłach, zwłaszcza że miał już przed sobą „kawałek Indii”. Ilekroć spoglądał na szczupły, delikatny profil Sity, ogarniało go dziwne uniesienie: był to znajomy, a jednocześnie obcy mu widok.

Prawie nie zważał na temat niezobowiązującej rozmowy zagajonej przez Ramdasa Durpali. Udzielał roztargnionych odpowiedzi, a delikatny poszum śmigieł towarzyszący każdemu słowu raczej usypiał, niż przeszkadzał.

W Genewie skład pasażerów uległ kolejnej zmianie. Wzrosła liczba Azjatów, gdyż pokład samolotu opuściło wielu Europejczyków pracujących w Szwajcarii. W Kairze będzie kolejny etap egzotyki. Już teraz widziało się wełniane fezy, turbany i wygolone czaszki buddyjskich mnichów. Zaraz po starcie w kierunku stolicy Egiptu stewardesa podała lekką przekąskę. Hindusów obsługiwał steward Sikh noszący ogromny jedwabny turban w błękitnym kolorze.

Skrywał pod nim najpewniej długie włosy, których - według wymagań stawianych przez sektę - nie wolno mu było naruszyć nożyczkami. Gęsta broda zabarwiona była czerwienią i ondulowana. Peter obserwował go z uśmiechem. Braminom podał potrawy wegetariańskie, bo zgodnie z wymogami prawa hinduskiego nie wolno im było spożywać mięsa. Mieli praktykować swattik, styl życia podporządkowany sprawom duchowym.

Obserwowanie, jak Hindusi wytwornie i zręcznie spożywają ryż rękoma, w młodym lekarzu obudziło odległe wspomnienie. Czy jeszcze jako dziecko nie podziwiał, że zarówno proste pochodzeniem, jak i wywodzące się z wyższych sfer osoby z równą zręcznością, i to rezygnując z korzystania ze sztućców, posilały się w dużo bardziej estetyczny sposób niż niejeden Europejczyk?

Teraz z bliska mógł obserwować, jak przyozdobiona pierścionkami dłoń Sity zanurza się w misie, formuje błyskawicznie smukłymi palcami kuleczkę z ryżu i wrzuca ją ust. Prawdziwa sztuka cyrkowa, bo lewej dłoni służącej do przysuwania kolejnych naczyń, nie można było do tego używać, a ponadto nie wolno było ubrudzić palców ponad drugi paliczek. Ale nie miał ochoty iść w ich ślady, choć używając widelca i noża sam sobie wydał się niezręczny i ociężały. Rozejrzał się wokoło. Pozostali Hindusi spożywali ryż z ostro przyprawionym sosem, którego aromat wypełniał całą kabinę. Rozmowy prowadzono prawie wyłącznie po angielsku. Obczyzna oplotła ich swoimi mackami.

Pułap chmur się obniżył, więc przez okrągłe okienka można było dostrzec zmieniający się krajobraz, góry, równiny, lasy i zbiorniki wodne. Każda godzina lotu oddalała ich coraz bardziej od Europy, sygnalizował to nawet nieboskłon, zmieniając barwę z błękitnego na turkusowy. Stopniowo zaczęto podejmować temat Indii.

Prowadzenie konwersacji Sita pozostawiła bratu. Najwidoczniej wolno jej było się odezwać tylko wtedy, gdy została zapytana. Sprawiała też wrażenie jeszcze bardziej zamkniętej niż zwykle. Peterowi wydawało się, że wraz z sari otoczyła ją tajemnica albo tylko wmawiał sobie, że coś takiego przynależy do romantyki tego ubioru.

Nie wierzył własnym oczom, gdy na ścianie kabiny wyświetlił się napis informujący o zbliżaniu się do Kairu. Czyżby minęło już sześć godzin lotu? Kolejny raz musiał przestawić zegarek. Byli, można powiedzieć, szybsi niż czas. Zanim dotrze do Bombaju, będzie to musiał zrobić jeszcze kilkakrotnie, choć od stolicy Egiptu do celu podróży dzielił ich jeszcze dwunastogodzinny, po części nocny lot, najbardziej męczący etap podróży.

Kiedy maszyna wylądowała, natychmiast poczuł, że wełniana odzież zaczyna mu ciążyć. Tu można było założyć tropikalne odzienie. Przewidziany był dłuższy postój, prawie wszyscy pasażerowie opuścili samolot, aby odświeżyć się w lotniskowych lokalach, skorzystać z usług fryzjerskich lub przebrać. Otoczenie pasa startowego przypominało bazar. Można było obejrzeć błyszczące wystawy z wyrobami jubilerskimi, nabyć kompletne wyposażenie na wyprawę do dżungli, w lombardzie zamienić zbędne rzeczy na gotówkę albo wymienić pieniądze w kantorze.

Peter opuścił przebieralnię w świeżym białym garniturze tropikalnym i niezdecydowany wałęsał się wzdłuż zadaszonej hali, gdy nagle jak spod ziemi wyrosła przed nim Sita, po raz drugi cudownie przemieniona. W przeciągu krótkiego czasu zmieniła sari - na noc wybrała delikatny jedwab o amaranto- wym odcieniu, na którym widniały zielonozłote pawie oczka, a wzdłuż krawędzi materiału biegł delikatny złoty pasek. Szerszą końcówkę dziewczyna malowniczo zarzuciła na głowę, jak gdyby chcąc zakryć twarz i nie być obserwowaną przez przechodzących.

Czy nie przyglądał się jej zbyt długo? Oblała się rumieńcem i wznosząc w geście prośby ręce, zwróciła się do niego po niemiecku:

- Proszę wybaczyć, sahib doktor! Proszę wybaczyć, że dopuszczam się śmiałości i jako kobieta pierwsza zwracam się do pana.

- Kumari, cieszę się, że zdobyła się pani na odwagę! Już dawno chciałem z panią porozmawiać na osobności. Czy pozwoli się pani zaprosić do herbaciarni?

Zaprzeczyła obronnym gestem

- O nie, proszę. Bardzo się spieszę. Mój brat umówił się na spotkanie z pewnym Persem, dlatego mogłam się oddalić. Mam wielką, bardzo wielką prośbę, Sahibie!

Jej ciemne jak u gazeli oczy wpatrywały się w niego błagalnie. Instynktownie cofnął się głębiej pod zadaszenie, a ona poszła w jego ślady.

- Co się stało, w czym mogę pani pomóc, kumari? - zapytał serdecznie, a Sita odetchnęła.

- Chciałam prosić, aby przekonał pan mojego bhai, brata, żeby z Bombaju jechać bezpośrednio do Nagpuru i nie zatrzymywać się w New Delhi, proszę!

- Chce jechać do New Delhi?

- Tak, jeśli będzie się pan wahał z zatrudnieniem mnie albo wystąpią jakieś trudności z pańskim pandit ojcem. Proszę, sahibie, niech pan nie robi żadnych innych planów i przyjmie zaproszenie do Nagpuru, chodzi o całe moje życie.

Przeraził się, bo z przejęcia jej głos łamał się i drżał.

- O pani życie? Nie, kumari, najwyżej o decyzję, czy odbędzie pani praktykę w klinice państwowej w New Delhi czy w Jalnapurze. Czego się tam pani obawia?

Rozejrzała się lękliwie wokoło, odruchowo mocniej otulając się swoim błękitnym sari.

- Obawiam się małżeństwa, sahib doktor. W New Delhi żyje bogaty bankier, który już starał się o moją rękę. A ja chcę najpierw skończyć studia, chcę osiągnąć mój cel.

Patrzył na nią, nie rozumiejąc.

- Małżeństwo? Ale to przecież nie jest przeznaczenie, które spadłoby na panią bez pani wyraźnej zgody! W jaki sposób mógłbym się temu sprzeciwić?

Wyczerpana wsparła się o rzeźbiony filar.

- Sahibie, proszę zrozumieć! O wszystkim w życiu hinduskiej kobiety decydują inni. Ale jeśli zgodzi się pan mnie zatrudnić, to uzyskam dwa lata dające mi bezpieczeństwo i ucieczkę przed małżeństwem.

Nagle dotarło do niego, o czym dziewczyna mówi. Pojął także, jak dziwną rolę przyszło mu odegrać.

- Zna pani człowieka, który prosił o pani rękę?

Zaprzeczyła.

- Nie, hinduska dziewczyna nie wie nigdy, do kogo będzie należeć. Poznajemy się dopiero po ślubie. Wcześniej nie uważałam tego za tak okrutne, ale poznałam wolność białych kobiet. Studiowałam i znam swobodę europejskich dziewcząt mogących znaleźć dla siebie człowieka, którego kochają. Pewnie nie uda mi się tego osiągnąć. Ale jeszcze dwa lata zwłoki, sahibie, proszę!

Spojrzał na nią. Była piękna w tym odruchu kobiecego lęku! Mógł jej zaoferować tylko słabą pociechę, ale przynajmniej do tego poczuł się zobowiązany.

- Kumari, proszę się nie obawiać. Postaram się zrobić wszystko, aby odbyła pani praktykę dyplomową w Jalnapurze. Obiecuję. Czy to wystarczy?

Jej ciemne oczy rozjaśnił blask radości. Jak szybko dała się pocieszyć!

- O, dziękuję, sahib doktor, wiedziałam, że mi pan pomoże.

- Nie mogę, niestety, wiele, kumari. A co będzie, gdy miną te dwa lata?

Skuliła ramiona.

- Nie wiem. Wiem tylko, że pandit ojciec będzie ze mnie dumny, kiedy już uzyskam dyplom lekarski, i łatwiej zgodzi się spełnić moje życzenie. Dużą szansą jest też to, że mój bhai również jest przeciwny pracy w klinice państwowej w Delhi.

- Zna pani powody?

- Nie, nie znam. Nikt nie wie, co myślą mężczyźni.

Uśmiechnął się wzruszony. To znowu była typowa zależność hinduskiej kobiety. Odtąd pewnie każdego dnia coraz bardziej będzie zanikał wpływ, jaki Zachód wywarł na Sicie. Czuł to i rozumiał, dlaczego uchwyciła się właśnie jego. Był dla niej jedyną szansą zachowania choć części wolności poznanej w świecie białych.

Oczywiście jego własny ojciec nie może się domyślać tych wewnętrznych zależności. Znał go i wiedział, że nigdy nie da się przekonać. Mógł jedynie wspomnieć mu o zaletach, jakie klinice przyniesie zatrudnienie hinduskiej lekarki.

Wiedziona kobiecą intuicją Sita zdawała się czytać w jego myślach.

- Uda się panu przekonać pandita ojca?

Przytaknął pełen ufności, chociaż nie za bardzo mógł to sobie wyobrazić, przywołując w myślach postać szefa z Jalnapu- ru, niegdysiejszego lekarza wojskowego, surowego i oszczędnego w słowach.

Drgnęli wystraszeni: przez głośniki rozległo się wezwanie, aby pasażerowie Swissair udali się do samolotu. Wyciągnął do niej rękę i po raz pierwszy oddała mu uścisk.

Wydawało się, że dotknął go mały, wylękniony ptak, który szybko odfrunął.

- Dziękuję pani za zaufanie, kumari!

Odeszła szybko, nieomal uciekła, on zaś zachował na tyle przytomność umysłu, by nie ruszyć zaraz za nią. Dopiero po drugim przynaglającym wezwaniu skierował kroki na pas startowy. Włączono już górne oświetlenie, na Wschodzie szybciej zapadał zmrok. Teraz już Europejczyków pozostałych na pokładzie maszyny dało się policzyć na palcach jednej ręki, przeważali mieszkańcy Azji. Równie urozmaicona jak ubrania i stroje była także narodowość pasażerów.

Nagle niemiecki lekarz poczuł się zmęczony. Rozłożył fotel, mając nadzieję, że po lekkiej przekąsce uda mu się szybko zasnąć. Ale otoczenie było zbyt obce, a sam był za bardzo poruszony. Przed nim z zamkniętymi oczyma siedziała spokojnie Sita. Nic nie zdradzało, że właśnie odbyła rozmowę decydującą o jej dalszych losach. Ramdas Durpali przeglądał hinduski dziennik, który udało mu się dostać w Kairze, zatrzymując się najdłużej przy lekturze artykułu wiodącego. Peter nie znał ani jednej litery z pisma devanagari, więc odwrócił głowę w bok. Nie mógł zasnąć. A gdy już usnął, dręczyły go koszmary i budził najlżejszy szelest, przeszkadzały mu nawet przechyły samolotu spowodowane turbulencją powietrza. Ochłonął dopiero, gdy zobaczył, jak pewnie stoi steward Sikh, uspokajający z niewzruszonym uśmiechem zaniepokojonych pasażerów.

Budził się, gdy do modlitwy skłonili się muzułmanie, potem znowu, gdy z kolei powstali Hindusi i w głębokim skłonie dotknęli czołami podłogi. Jak się później dowiedział, samolot przelatywał nad świętą rzeką Indii, a oni w ten sposób ją pozdrawiali.

Wreszcie zjawiła się szwajcarska stewardesa i obudziła go:

- Przepraszam, panie doktorze, celem pańskiej podróży jest Bombaj?

Zerwał się wystraszony.

- Tak, oczywiście!

- Za pół godziny lądujemy na lotnisku Santa Cruz. Trzeba dopełnić pewnych formalności, co pozwoli uniknąć kłopotów z kontrolą celną i innymi służbami.

Podała mu kilka kwestionariuszy, które pozostali goście już wypełnili. Nikt nie miał czasu, aby wyglądać na zewnątrz i ekscytować się pełnymi napięcia chwilami lądowania.

Kwestionariusze! Można było mieć nadzieję, że to ostatni wymysł zachodniego świata. Resztę czasu zajęło mu wypełnianie rubryk i odpowiedzi na pytania. Maszyna schodziła już w dół, gdy oddał stewardesie pożyczony długopis i schował do kieszeni przygotowane formularze. Na krótko przed lądowaniem przez chmury przebiły się promienie porannego słońca i w jednej chwili, nieomal gwałtownie, nastał dzień.

Aż trudno było uwierzyć, że podczas dwudziestu godzin lotu pokonali dystans Monachium - Bombaj.

Zaraz po opuszczeniu samolotu otoczyły go Indie.

Ubrana w jasnożółte sari stewardesa zawiesiła mu na ramionach oszałamiająco pachnący wieniec kwiatów - w ten sposób powitano każdego gościa. Na zielonym liściu obsługa podała na odświeżenie betel do żucia. Natychmiast pojawili się odziani w czerwone stroje tragarze wyrywający sobie z rąk bagaże podróżnych. Na szczęście miał u boku Ramdasa Dur- palego, który kilkoma słowami wydał stosowne polecenia. Szybko poradził sobie z wychudłymi postaciami odzianymi w postrzępione dhoti. Jednemu przekazał podręczny bagaż doktora, drugiemu walizki, natomiast trzeci babu miał za zadanie przywołać taksówkę do hotelu Taj Mahal.

Wszystko kosztowało tylko parę rupii i to gdy było się hojnym, jak zwykle bywają przybyli do Indii nowicjusze.

Ramdas Durpali przestrzegł go.

- Ostrożnie, sahib doktor! Kiedy opuścimy urząd celny, rzuci się na nas cała chmara bhikaris, żebraków. Nie należy im dawać niczego albo tylko parę annas, groszy, inaczej nie będzie można ruszyć się z miejsca, a nawet można zostać okradzionym. To zorganizowane szajki.

Bez życzliwej pomocy bramina spędziłby na lotnisku najpewniej jeszcze z godzinę, walcząc o swoją wolność i bezpieczeństwo. Gdy podjechała taksówka - za kierownicą znowu zasiadał Sikh - był przekonany, że bez fachowej porady na pewno nie poszłoby mu tak łatwo.

Lotnisko Santa Cruz oddalone było około dwadzieścia pięć kilometrów od miasta. Najpierw minęli otaczające miasto mało zachęcające slumsy, całymi odcinkami wzdłuż dziurawych dróg nie było widać nic innego, tylko nędzne chaty z bambusa i trzciny. Nieprawdopodobny brud, prymitywizm, wynędzniałe postaci niepodnoszące wzroku na przejeżdżające auta. Lekarz pochylił się do przodu, rozglądając się z ciekawością, co najwidoczniej nie spodobało się Ramdasowi.

- O, to nic, to nie jest nadmorska perła bogini Lakszmi! Odrobinę cierpliwości, niedługo dotrzemy do Bombaju. Sama bogini wzniosła tamę ku portowi i założyła drogę do miasta, a nie do tych chat niedotykalnych!

I rzeczywiście, dla tych ludzi zdawała się nie istnieć żadna bogini szczęścia: to było pierwsze trzeźwe wrażenie z Indii.

W niskich, wyplatanych z trzciny barakach gnieździli się razem na wpół zagłodzeni ludzie i szczury. Nagie dzieci, z wzdętymi od głodu brzuchami stały w ulicznym błocie, a ich ciemne oczy zdawały się jeszcze rosnąć, gdy spoglądały za samochodem.

Wreszcie pojawiły się pierwsze hinduskie świątyńki, murowane domy, droga polepszyła się, przechodząc w gładką jezdnię.

- Proszę tam spojrzeć. To Gateway of India!

Peter znał słynną budowlę. Wznieśli ją Anglicy, dlatego w języku ludowym nazywano ją Getaway, odejście z Indii, zamiast „bramą Indii”. Ale te czasy minęły bezpowrotnie. Quit, India! brzmiało wezwanie do stawienia oporu i Brytyjczycy stopniowo zaczęli odchodzić, na końcu nawet ci, którzy pozostali w życiu gospodarczym.

Gdy Ramdas Durpali rozwodził się na ten temat, jego oblicze wyrażało satysfakcję i zadowolenie. Oczywiście, eleganckie centrum, jakie zobaczyli, z flats, wieżowcami z betonu i szkła, pałacami kinowymi i domami towarowymi, dwupoziomowymi liniami kolejowymi i autobusami, stworzyli Anglicy. Ale Bombaj pozostawał dziełem bogini Lakszmi. Któregoś dnia zetrze ona ostatnie ślady po obcych i miasto znowu nabierze hinduskiego kolorytu.

Taksówka stanęła. Hotel Taj Mahal zwracał swoją wzniosłą fasadę ku połyskującemu na horyzoncie błękitnozielonemu oceanowi. I tu jeszcze czuć było wyziewy unoszące się nad miastem od strony portu - ryby, tran, olej, benzyna.

- Baba, baba, babaji! - zawył znowu chór żebraków, którzy natychmiast otoczyli wysiadających. Błagalnie wyciągnięte ręce, wychudłe i szponiaste, a do tego słowa: „Sahib, sahib, annas, rupies! Ponad wszystkimi głowami Ramdas Durpali zdecydowanym ruchem przywołał chowkidara, odźwiernego, który energicznie zaczął torować gościom drogę. Tylko nie okazywać współczucia, większość tej zgrai to próżniacy i lenie - tym też sposobem prawdziwie potrzebujący muszą niestety cierpieć wraz z hołotą.

Dotarłszy do schodów, Peter sprawdził wszystkie kieszenie i odetchnął z ulgą: portfel i dokumenty oraz tak ważne zaświadczenie o odbytych, niezliczonych szczepieniach przeciwko chorobom tropikalnym, przez jakie przejść musiał każdy przybywający do tego kraju cudzoziemiec, były na swoim miejscu.

Przez kilka minut przyglądał się obcemu dla niego tłokowi ulicznemu, masie samochodów, riksz, wozów zaprzężonych w woły i limuzyn! Oto za szerokim pojazdem amerykańskiej produkcji dreptał prawie nagi chłopiec ciągnący rikszę, czekający cierpliwie aż droga będzie wolna. Inny przejechał obok, gdyż był na tyle zmyślny, że przed swój obwieszony dzwoneczkami wehikuł przyczepił rower. Tam tonga driver męczył się, by wyminąć zażywającą odpoczynku na środku jezdni białą krowę i nie niepokoić świętego zwierzęcia. Tu hinduska matka niosła na biodrze dziecko, jednocześnie trzymając na głowie olbrzymi kosz z owocami. Pomiędzy nimi Hindusi odziani w eleganckie tropikalne ubrania, flegmatyczni Anglicy i bez skrępowania gapiący się na wszystko Amerykanie. Oczy i uszy bolały od orgii kolorów, odgłosów i krzyków!

Peter zmęczony skierował się do hotelu - nawała morskiej wilgoci nieomal pozbawiała go tchu, poczuł się wyczerpany, jak gdyby całą drogę odbył na piechotę, chociaż tragarze uwolnili go od konieczności niesienia czegokolwiek. Oczywiście, zmiana klimatu. Październik, okres po monsunach, słynął z przytłaczającej wilgotnej duchoty!

Dzięki Bogu w lobby nieustannie kręciły się pod sufitem ogromne elektryczne fans, wentylatory. Ramdas Durpali był na tyle uprzejmy, że załatwił za niego wszystkie formalności. Przenocuje wraz ze swoją siostrą w tym samym budynku, jedynie piętro niżej.

Przed dalszą podróżą niezbędny był przynajmniej jeden dzień wypoczynku, a do tego dobrze przespana noc. Potrzebowali tego również Hindusi, choć przecież byli przyzwyczajeni do panującego klimatu. Przydzielono mu hamals, służących, i ku jego zadowoleniu wreszcie poprowadzono przez puste, wiejące chłodem korytarze do pokoju. Nie poświęcono mu zbyt wiele uwagi. Okres od września do stycznia, najmniej gorący czas miesięcy suszy, był głównym sezonem turystycznym dla cudzoziemców. Wkrótce zarówno Taj Mahal, jak i każdy inny hotel w Bombaju będzie wypełniony po brzegi.

- Kąpiel?

Oczywiście była już przygotowana, na razie nie brakowało wody, później będzie dostępna jedynie przez kilka godzin w ciągu dnia. Peter odetchnął z ulgą - oby jak najszybciej pozbyć się przepoconego ubrania! W taksówce było okropnie! Ale wkroczywszy do „łazienki”, prawie odskoczył - nie było tam nic oprócz stojącej pod kranem cynowej wanny napełnionej letnią, mętną, brunatną cieczą!

Służący gestykulując szeroko, zapewnił go, że właśnie została napełniona. Kiedy Peter odkręcił kurek, zobaczył, że nic innego nie leje się z baterii. Zrezygnowany zamknął drzwi, po czym wrzucił do wanny kilka ziaren permanganatu. Najważniejsze, że była woda! Odtąd trzeba będzie zrezygnować z niejednej europejskiej oczywistości!

Kiedy wrócił do pokoju, walizki były rozpakowane, prześcieradła i poduszki rozłożone, a wentylatory z szumem przecinały powietrze. Nie do pomyślenia, żeby przykryć się czymkolwiek!

- Sahibie, tragarze czekają na dole!

Wręczył Sikhowi garść monet, wybawiając się z kłopotu. I tak szybko to poszło. Nie, na razie musi się położyć i odpocząć po nieprzespanej nocy.

Zasnął pomimo hałasu i gorąca, choć oczywiście przy pomocy nieszkodliwego środka uspokajającego. Musiało być około południa, kiedy w drzwiach pojawił się jego służący.

- Sahib! Sahib doktor!

Otworzył oczy.

- Co się dzieje?

Przecież śniło mu się, że w szpitalu Echtera asystuje przy trudnej operacji, a pacjentką jest Sita Durpali!

- Oczekują na pana, sahib doktor!

- Dziękuję, zaraz przyjdę!

Czuł się znacznie lepiej. Świat też wyglądał znośniej, również na nieznajomym kontynencie. Nałożył czyste ubranie tropikalne, które świeżo wyprasowane wisiało na krześle - doprawdy uważna obsługa, zdawali się znać wszystkie potrzeby białych mężczyzn. Nawet jego elektryczna maszynka do golenia leżała na przeznaczonym dla niej miejscu w łazience, ha- mals doskonale zorientowali się w jego bagażach, a poza tym pracowali bezszelestnie, gdy spał.

No dobrze, trzeba zejść na drinka, whisky and soda albo - jak rozweselony przeczytał na zewnątrz - „cocacola z lodem”! Dla reklamy świat był za mały. Najwidoczniej znaleźć ją można było w najbardziej odległym zakątku dżungli.

Sprężystym krokiem zszedł po schodach w radosnym oczekiwaniu, że wreszcie będzie mógł porozmawiać z Sitą, której nie widział od chwili lądowania. Ledwo jednak wkroczył do lobby, aby dostać się do jadalni, z głębokiego skórzanego fotela ktoś się podniósł - wysoki, szczupły mężczyzna o pozbawionej włosów czaszce i w błyszczących okularach chirurga.

- Dzień dobry, chłopcze!

Peter zatrzymał się jak wryty. Ojciec był w znacznie lepszej formie niż Peter, śmiejąc się głośno i serdecznie.

- Niespodzianka, prawda? Przyleciałem samolotem, to tutaj drobiazg!

To był jego rodzic, taki, jakiego zachował w pamięci, jak gdyby przed chwilą się rozstali. Tylko żadnych sentymentów!

- Ojcze! Trzeba powiadomić shri Ramdasa. To najprawdopodobniej pokrzyżuje mu plany!

- Już to zrobiłem, właśnie skończyliśmy rozmowę. Poznał wreszcie pruską rzeczowość. Nic nie będzie z pośpiesznie zawieranej umowy.

Peter usiadł. Tego się można było spodziewać, ojciec zawsze był szybszy, rezolutniejszy od „kontrahenta”. Ale co przeszkadzało, gdyby ona.

- A więc jesteś przeciwko zatrudnieniu kumari Sita? Widziałeś ją w ogóle?

- To zbędne. Wystarczy, że jest braminką. A co z tobą? Wypocząłeś wystarczająco, żeby pojechać do Puna?

Peter odetchnął głęboko. Energia ojca prawie zwalała go z nóg. Czy nie przybył właśnie do Bombaju?

- Widzę już, że nie masz ochoty. Pewnie miałeś zamiar zwiedzić miasto? Dzielnicę milionerów Malabar Hills albo Marine Drive Street, plażę w Juhu, nieprawdaż?

Peter zaprzeczył.

- Dziękuję, bardziej interesowałyby mnie slumsy miejskie. Puna, oczywiście, to dobry pomysł! Medyczny instytut misyjny z Würzburga prowadzi tam szpital. Opowiadano mi o nim w Niemczech, chętnie go zobaczę. Ale pewnie nie mamy na to czasu? A może ty chciałeś tam pojechać, ojcze?

Starszy pan potrząsnął głową.

- Nie, Nobili Colleg, papieska akademia jezuitów. Zasięgnę tam rady, co w wypadku braminki byłoby najroztropniejsze.

Peter spojrzał na ojca zdumiony.

- Właśnie u jezuitów? Dlaczego?

- Dlatego, że są tu prawie od czterystu lat.

- Ale to przecież misjonarze, a nie lekarze!

- No właśnie! Coś ci powiem: kto nie jest tu również misjonarzem, obojętnie w jakim zawodzie, ten tonie w materializmie albo oddaje się kultowi bogów. Ale mogę przecież pojechać sam.

- Nie, ojcze, oczywiście będę ci towarzyszył. Nie odmówiłeś chyba shri Durpalemu prosto z mostu?

- Wyglądam na tak nieroztropnego? Wysadziłem go tylko trochę z howdah, jak dla mnie siedział trochę za wysoko! Howdah, to miejsce dla tego, kto kieruje słoniem. Coś mi się wydaje, że wszyscy arystokraci hinduscy usadowili się tam i spoglądają na nas z góry.

Przeciągnął dłonią po włosach, czując na ręce wilgoć. Okropna duchota w tym morskim klimacie! Senior wstał z miejsca.

- Jemy po hindusku czy po angielsku? Są tylko dwie możliwości.

Peter podejrzliwie wciągnął ostry aromat.

- Wolę zachodnią dietę, będę się stopniowo przestawiał.

- Tak myślałem. Takich jak ty trzeba od razu wrzucać na głęboką wodę, żeby nauczyli się pływać. Ja zaraz pierwszego dnia w Indiach, jeszcze jako młody wilk, robiłem kulki z ryżu, doprawiałem je curry i jadłem to gołymi rękoma.

Doprawdy, byli i pozostali zupełnymi przeciwieństwami. Peter wykazywał większe podobieństwo do swojej ostrożnej i wrażliwej matki. Nie będzie im łatwo przyzwyczaić się do siebie, więcej, może się to okazać dodatkowym obciążeniem w całym procesie aklimatyzacji!

Po lunchu wsiedli do jednego z dwupiętrowych, czerwonych autobusów i ze względu na lepszy widok zajęli miejsca na górze. Część trasy wiodła przez zatłoczone miasto. Ordynator od czasu do czasu wskazywał Peterowi różne ciekawostki, ale były to najczęściej drobiazgi, które w przyszłości będzie napotykał na każdym kroku, na przykład chłopców i mężczyzn myjących sobie plecy przy ulicznych studniach, kobiety kąpiące w nich dzieci oraz innych bez najmniejszych problemów czerpiących z tych studni wodę do picia.

Niezliczone świątynie Hindusów, Sikhów i Persów były dla ojca mniej godne uwagi, ale wyciągnął szyję, kiedy pomiędzy koronami palm wyrósł nowoczesny budynek ze szkła i betonu.

- To nie świątynia, tylko przybytek wszechmocnej Standard Oil Company! - wyjaśnił senior lakonicznie.

- Anglia wydaje się jeszcze sporo inwestować w Indiach - stwierdził Peter z uznaniem.

- Angielski będzie tylko do 1960 roku językiem krajowym - odparł sucho doktor Larsen. - Mieszkają jeszcze, o tam, w tych pałacowych bungalowach i willach przy plaży. Ale po promenadach maszerują czasami harijans Gandhiego z czerwonymi sztandarami i zakłócają im spokój. Nam, cudzoziemcom, nie pozostało tu wiele czasu, powiedziałbym: jesteśmy tu warunkowo. Zapamiętaj to sobie!

Minęli ocienione królewskimi palmami muzeum Prince of Wales, uniwersytet Rajabai, Wieże Milczenia, place grzebalne Persów, nad którymi krążyły sępy, stadion Brabourne, i wreszcie skończyła się zabudowa miasta. Do Puna mieli ponad sto pięćdziesiąt kilometrów, na szczęście pasażerowie zaczęli stopniowo wysiadać. Powietrze można było kroić nożem. Ilekroć ktoś zawołał rokko, stop, robiło się nieco luźniej. Podczas podróży Hindusi również utrzymywali na głowach w równowadze wszystko, co możliwe, i z niejednego kosza, w którym były przenoszone ryby, kapała wilgoć.

Peter ukradkiem zażył dawkę chininy. Zamknął oczy, w głowie mu huczało, jego ubranie było nie tyle wilgotne, ile wręcz kleiło się do ciała.

Po dłuższej chwili ojciec potrząsnął nim, wskazując na zewnątrz.

- Zobacz - mruknął. - Käppele Bombaju. Budynek na wzgórzu to bazylika Bandra. Założyli ją Portugalczycy, ale oprócz chrześcijan przed Stella Maris modlą się i Hindusi.

Peter spojrzał we wskazanym kierunku, myśląc o Sicie. Najprawdopodobniej jej ortodoksyjny brat nie pozwoliłby siostrze na odbycie pielgrzymki.

- Czy Durpali wiedzą o naszym wyjeździe do Puna? - zapytał.

- Nawet ich zaprosiłem, ale odmówili. Znasz powody?

Peter wzruszył ramionami, a potem oddał szybko:

- Oczywiście! Szpital misyjny w Shrirampurze! Musiała się o nim wiele nasłuchać, kiedy mieszkała w akademiku. Jak widać, chce ją chronić przed wszelkim wpływem ze strony chrześcijaństwa.

- Hm, i przy tym sprzymierzył się z tobą?

Młody medyk zaczerwienił się. To brzmiało jak wyrzut. Ojciec uśmiechnął się sarkastycznie, a w Peterze zawrzała złość. Czyżby tutaj natychmiast było się zmuszonym do zadeklarowania, za jakim obozem kto się opowiada? Nie wystarczało być chrześcijaninem dla siebie, w ciszy i spokoju? Nie należał przecież do wspólnoty, która uroczyście i pod przysięgą zobowiązała się przynajmniej przez dziesięć lat służyć na misjach zdobytą wiedzą medyczną. Choć cenił ten idealizm, osobiście jednak wolał trzymać się na dystans. Przybył przecież do Indii jako osoba prywatna i do prywatnej kliniki, nieprawdaż?

Krytycznym wzrokiem spojrzał z boku na ojca, który wciąż jeszcze nie mógł oderwać oczu od Mont Mary, małego sanktuarium rybaków położonego na zielonych stokach Bandra. Jaką świeżością i głębią barw jaśniały drzewa! Również zatopiony w myślach ojciec zdawał się kontemplować piękno natury.

Peter miał zamiar zaskoczyć go i jednocześnie zdobyć pewność:

- U nas kumari Sita może być pewna, że nie napotka szpitala dla pariasów, tylko taki, który dostosowany jest do porządku kastowego i z pewnością da się pogodzić z chrześcijańskimi podstawami wiary.

Ojciec zaśmiał się krótko.

- Na tym problemie rozbiły się wysiłki całych generacji białych. Proszę bardzo, spróbuj coś zmienić! Nie mam nic przeciwko temu. Szansa na zdobycie Nagrody Nobla dla Lar- sena juniora!

Autobus znowu się zatrzymał. Za Bandra wysiadło sporo pasażerów, za to dolną część autobusu wypełniły ubogie postaci odziane w postrzępione, bawełniane dhoti. Ruszyli ku południowemu wschodowi w kierunku Puna. Teraz częściej na wiodącej przez pola drodze napotykali skrzypiące, powoli toczące się, zaprzężone w woły wozy wieśniaków. Monotonna jazda znowu uśpiła Petera, a upał nie sprzyjał skupieniu uwagi. Drgnął wystraszony, kiedy ojciec lekko dotknął jego ramienia.

- Pobudka! Tu pewnie nigdy nie zrobiłbyś dyplomu!

Stali pod palmami otaczającymi uniwersytet jezuitów. Przed

nimi wyrastał gmach nowego budynku akademii papieskiej, w górę wznosiły się szare, wysokie wieże. Budowla równie dobrze mogła stać gdzieś w Europie, bo jezuici budowali wszędzie tak samo. Peter otrząsnął się, wytaczając na świeże powietrze. Z dala przyglądała im się grupa hinduskich studentów. Ordynator pochwycił go za ramię.

- Stop! Włóż kapelusz, nawet na te parę kroków. Najpierw spacer wokoło. Moim zdaniem jest to najważniejszy punkt w Indiach. Tak jest, tutaj cały subkontynent uczy się, jaką znaleźć odpowiedź na pytanie stanowiące o jego dalszym istnieniu: nauka społeczna Kościoła albo komunizm. Wygrać może tylko ta idea, która porwie za sobą miliony - głodujące miliony mieszkańców tego kraju.

Przyjrzyj się dokładnie! To ważniejsze niż zwiedzanie dzielnicy rządowej w New Delhi. Tutaj decyduje się, kto będzie formował Indie.

Powoli obchodzili potężny gmach, a Peter czuł na sobie badawczy wzrok ojca. Zapewne nie wyglądał najlepiej podczas podróży autobusem, teraz jednak z każdym krokiem dochodził do siebie. Kiedy senior doszedł do przekonania, że może bez obaw przedstawić syna doświadczonym misjonarzom, weszli do wnętrza budynku. Ojciec Petera znał tutaj każdy kąt.

Natychmiast powiadomiono niemieckich i szwajcarskich ojców, wszystko rodacy! Powitano ich serdecznie, jak po długim niewidzeniu. Był tylko jeden temat: Niemcy! Do Petera dotarło, co to znaczy spędzić w Indiach dziesiątki lat albo całe życie i nagle przeżyć niespodziankę - usłyszeć ojczystą mowę!

Niestety, ojciec nie pozostawił misjonarzom zbyt wiele czasu na rozmowę o najnowszych nowinkach życia politycznego i kulturalnego. Tak jak przywykł, bez ogródek, przedstawił jednemu z profesorów delikatną i drażliwą kwestię zatrudnienia braminki na stanowisku lekarza praktykanta.

Jezuita pochwycił spojrzenie młodego medyka i wiedział wszystko. Odpowiadał więc początkowo nieco z dystansem: oczywiście, tego rodzaju krok będzie miał wpływ na prowadzenie kliniki, ograniczy nieco swobodę działania, konieczne okaże się dostosowanie do zwyczajów kobiety z najwyższej hinduskiej kasty, ale bez wątpienia byłby to odważny eksperyment, wzbogacający naszą wiedzę. Bo czy w gruncie rzeczy celem Europejczyków nie jest osiągnięcie porozumienia z Hindusami z najwyższych sfer towarzyskich? Peter odetchnął z ulgą, natomiast ojciec zaoponował:

- Muszę się trzymać określonej linii, to znana księdzu kwestia, ojcze profesorze. W Jabalpurze zamieszkuje adwokat pana Wellingsa obserwujący wszelkie nasze poczynania. Nie jestem lękliwy z natury, ale jedno błędne posunięcie może zniweczyć całą przyszłość szpitala. Jaki jest stosunek prostych ludzi do kasty braminów?

Profesor zastanawiał się przez chwilę, nie chcąc najwidoczniej proponować podejmowania radykalnych kroków ani zasłużonemu lekarzowi, ani młodemu nowicjuszowi.

- Oczywiście, sztywny porządek kastowy uległ w ostatnim czasie pewnemu rozluźnieniu, nastąpił przełom przede wszystkim dotyczący niedotykalności pariasów, zwłaszcza w dużych miastach. Niemniej warstwa braminów jeszcze przez kilka pokoleń zachowa silny wpływ, a może nawet obejmie kierownictwo w życiu publicznym tego kraju. Należy wziąć to pod uwagę. Nie będzie to oczywiście dla pana łatwe, gdyż bramini nie zawsze okazują się prawdziwymi przyjaciółmi biednego ludu.

Stary lekarz przytaknął. Jezuita trafił w sedno: siadało się między dwoma krzesłami. Jeśli w przyszłości braminka miałaby współdecydować o ich pracy w klinice, mogłoby się zdarzyć, że cała ich działalność zostałaby poniekąd „zneutralizowana” - zanikłby europejski standard w leczeniu chorych oraz prowadzeniu oświaty zdrowotnej. Przede wszystkim jednak, jak będzie można urzeczywistniać socjalne dzieło chrześcijańskiej miłości bliźniego, skoro stale trzeba będzie brać pod uwagę hinduski styl życia? To była najbardziej niepokojąca kwestia.

- Wie pan co, doktorze, proszę udać się do Medical Sisters, mają tutaj, w Puna, swój nowicjat i prowadzą szpital, albo do lekarzy misjonarzy w Shrirampurze, tam poczyniono sporo praktycznych doświadczeń!

Peter tryumfującym wzrokiem spojrzał na ojca, przecież właśnie to proponował.

- No, dalej! - zachęcił go senior niedwuznacznym gestem ręki. - Idź i zobacz. Czekam tutaj, St. Lukas Hospital. Każde dziecko wskaże ci drogę.

Profesor się uśmiechnął.

- Spokojnie, dam panu do towarzystwa jednego z moich studentów!

Wyszedł.

- Dlaczego sam tam nie idziesz, ojcze?

- Znam już ich opinię. Sam bądź mądry po szkodzie!

Zdawał się być bardzo pewny siebie. Ale Peter nie chciał szybko dać za wygraną. Musi powalczyć o Sitę, bo jej to obiecał.

Oczekiwał wprawdzie sprzeciwów, ale nie tego, że będą tak poważnej, prawie politycznej natury. Na szczęście nie wspomniał ojcu, że chce jednocześnie uchronić braminkę od szybkiego wydania za mąż. Wtedy pewnie każde słowo wiązałoby się z ryzykiem.

Sprawy sercowe? W wypadku doktora Klausa Larsena były one na ostatnim miejscu, dobrze znał rodzica. Nie mógł się nawet domyślać, że gra toczy się również o taką stawkę.

Gdy znaleźli się przed oblężonymi przez ubogich schodami St. Lukas Hospital, towarzyszący mu hinduski student zawahał się przez chwilę.

- Po wejściu do środka, panie doktorze, proszę zapomnieć o wszelkich wyobrażeniach związanych z higieną i ochroną zdrowia. To szpital misyjny, a więc zawsze przepełniony niedotykalnymi i żebrakami.

Pospieszył przodem, by poszukać lekarza, i znalazł go dopiero po dłuższej chwili, zdyszanego i zagonionego, w kitlu z podwiniętymi rękawami. Wyglądał na bardzo zmęczonego, ale wyraził szczerą radość ze spotkania z rodakiem.

Oprowadził ich po budynku, to znaczy, z trudem szukali miejsca, aby gdzieś postawić stopę. Na korytarzach, na każdym skrawku wolnego miejsca albo leżał pacjent, albo przykucnęli krewni przygotowujący dla niego jakąś papkę.

W głównej sali chorych Peterowi nieomal zabrakło powietrza. Sześćdziesiąt łóżek zajmowało prawie dziewięćdziesięciu chorych. Ci, którzy przynależeli do tej samej kasty i cierpieli na to samo schorzenie, leżeli bok przy boku na tej samej pryczy! W europejskich warunkach wręcz niewyobrażalne!

Miejscowy medyk podrapał się zmieszany po głowie.

- Nie ma, niestety, innego rozwiązania. Jest okres po monsunach, więc zwiększa się liczba zachorowań.

- Ilu macie lekarzy?

- Jest jeszcze moja żona - odparł po prostu zapytany, ale takim tonem, że Peter zapomniał o dalszych pytaniach. Kobieta pracująca za trzech! Stała w pobliżu, otoczona kobietami i dziećmi, nie mająca nawet czasu, aby podnieść głowę.

- Braminka tutaj? - Lekarz słysząc pytanie, przeraził się. - Jej noga tu nie postanie, doktorze Larsen! Skąd ten pomysł? Hinduska lekarka, ładnie i pięknie, ale braminka... Nie!

Peter spojrzał na niego błagalnie.

- Czy mógłby pan powstrzymać się od wyrażenia tej opinii na wypadek, gdyby mój ojciec pojawił się tutaj? - zapytał prawie zrezygnowany. Rozmówca zrozumiał.

- Aha, ma pan zamiar.

- Tak, powiedziałbym nawet: niestety. Ale zobaczyłem wystarczająco dużo. To bez sensu nawet o czymś takim myśleć.

Jakiś żujący betel Hindus splunął mu przed same nogi. Lekarz misyjny potrząsnął głową.

- Proszę, ludzie, nie spluwajcie przynajmniej, gdy mamy gości. - I nieco bezradnie dodał jeszcze: - Już samo odzwyczajenie pacjentów od tego nawyku kosztuje wiele wysiłku i nerwów, ale ciągle przybywają nowi, którzy o tym nie wiedzą.

Trzeba było przejść przez całe kałuże czerwonych plam - okropne. Nie do wyobrażenia, jakie to ognisko zarazków i bakterii!

- Jak udaje się panu dać radę z tym wszystkim? - zdziwił się Peter. - To przecież zadanie dla całego sztabu osób!

- Egzystujemy od jednej epidemii malarii do drugiej. No cóż, trzeba mieć przyjaciół i dobrodziejów w Niemczech. Ale kto tam myśli o Indiach, skoro gdy zachoruje, wymaga dla siebie możliwie największego komfortu?

Młody medyk poczuł, że nie wolno mu zatrzymywać rozmówcy ani minuty dłużej, niż było to rzeczywiście konieczne. Ale zależało mu na jeszcze jednym pytaniu.

- Powiedział pan przed chwilą, że ma żonę. Jeszcze w Würzburgu dziwiłem się, dlaczego przywiązuje się taką wagę do tego, by lekarze misyjni byli żonaci. Naprawdę jest pan zdania, że w przypadku Indii najlepszym rozwiązaniem jest szybki ożenek?

Rozmówca ściągnął na chwilę okulary z nosa, odetchnął głęboko, po czym odparł:

- Bóg dobrze wiedział, co robi. Bez kobiety mężczyzna jest tylko połową siebie. Co począłbym bez niej! Tak, proszę się ożenić, jeśli tylko znajdzie pan ku temu okazję. W samotności mężczyzna ginie, upada wewnętrznie i zewnętrznie, albo uzależnia się od alkoholu.

- Ale mój ojciec.

- To wielki wyjątek - przerwał mu szybko lekarz. - A wie pan dlaczego? Podtrzymuje go dokładnie to, co nie pozwala ulec naszym ojcom, którzy żyją w celibacie.

Peter zamilkł. Z wnętrza rozległo się wołanie. Lekarz nałożył okulary i otarł ręce w fartuch.

- Pomyślności! Poradzi pan sobie, jeśli skorzysta nieco ze wzoru własnego ojca!

Pożegnał się. Na chwilę do drzwi podeszła lekarka, żeby przynajmniej zobaczyć rodaka, ale zaraz rzuciły się za nią dzieci, uczepiając spódnicy:

- Memsahib! Memsahib! Mother doktor!

Peter pomachał jej z uśmiechem. To musiało wystarczyć. Co miał powiedzieć swojemu ojcu? Ze niestety ma rację? Zobaczył go znowu pod palmami przed gimnazjum St. Xaverius zagłębionego w rozmowie z jednym z jezuitów. Widać było jednak, że jest gotowy do powrotu. Z wahaniem podszedł bliżej.

Wystarczyło mu akurat czasu, aby włożyć na głowę trzymany w ręku kapelusz, kiedy ojciec się odwrócił.

- No, nareszcie! Musimy się pospieszyć, żeby zdążyć na autobus. Jedziemy do dworca centralnego. Jutro w dalszą drogę ekspresem. Wszystkiego dobrego profesorze. Dziękuję!

Wymienili uścisk ręki. Peterowi nie pozostawało nic innego, jak również się pożegnać.

- Miałem nadzieję na coś do picia, choć łyk wody.

- Załatwimy to po drodze, chodź już.

Ruszyli szybkim krokiem. Na szczęście ojciec o nic nie pytał. Na przystanku autobusowym spotkali handlarzy siedzących pod parasolami z bambusa.

Woda! Czysta i chłodna, niedająca się porównać z mętną zawiesiną z Bombaju.

- Stop! - Ojciec wyjął mu kubek z ręki, po czym wrzucił do wody środek dezynfekujący, dopiero wtedy wolno mu było się napić.

Sam zaś podszedł do siedzącego w kucki kucharza prowadzącego coś w rodzaju kuchni polowej. Na ogniu dymił w garnku świeży ryż, który polewano następnie ostro pachnącym sosem curry. Sahib dostał nawet łyżkę. Jedzenie podawano w małych porcjach na grubym, zielonym liściu. Potrawa miała czerwony kolor. Ordynator jadł ze smakiem, uśmiechając się.

- Chcesz spróbować? To czerwone chilli, piecze w ustach i chłodzi żołądek. W przeciwieństwie do pieprzu zdrowsze nawet od papryki. Skosztuj sam!

Peter posłuchał go. Po pierwszej łyżce rozkasłał się. Wydawało mu się, że przełknął gniazdo os. Stojący w pobliżu Hindusi parsknęli śmiechem. Widać było, że próbował po raz pierwszy hinduskiego przysmaku.

- Okropieństwo! Jak można zjeść tego większą ilość?

- Przyzwyczajenie. W tym klimacie nie smakuje nic mdłego. Tu nie wytrzyma nikt, kto nie jest twardy. Weź na drogę trochę betelu, tego z wapnem.

Peter wzdrygnął się.

- Żebym spluwał na czerwono. Nie, wielkie dzięki.

Mimo jego protestu ojciec zapakował dwie porcje. Właśnie

podjechał autobus do Bombaju.

Dopiero gdy przejechali już kawałek drogi, junior odważył się zapytać:

- Jak powiadomimy Durpalich, że jutro rano wybieramy się w drogę?

- To znaczy? Przecież oni też jadą. Już dawno zaproszono mnie do Nagpuru. Ale czy przyjmę zaproszenie, o tym zadecydowałem dopiero w Puna.

Peter zdobył się na szczerość.

- Zatrudnisz ją?

- Sprawdzę warunki kontraktu w Nagpurze. Jeśli będą do przyjęcia, to tak. Przecież sam się zgodziłeś, nieprawdaż?

Junior nie bardzo wiedział, co odpowiedzieć.

Czyżby ojciec zaakceptował jego obietnice złożone Ramdasowi Durpalemu? Mogli go też przekonać jezuici, by zgodził się podjąć ryzyko. Zadowolony usiadł wygodniej, bardziej odprężony niż w drodze do Puna. Kiedy po upływie godziny ojciec, milcząc, zaoferował mu betel, postanowił spróbować, bo w gardle znowu czuł nieznośną suchość.

Przeżuwał wytrwale - nieznany, ostry smak - lecz im dłużej ruszał szczękami, tym obfitsze stawało się wydzielanie śliny. Otworzył okno, gdyż musiał splunąć! Nie można było inaczej, bo co zrobić z nadmiarem ostrego soku w żołądku? Betel odświeżał nie tylko, zwilżając usta, lecz także wprawiał w stan ogólnego odprężenia. Wszystko, co dotąd było trudne, zdawało się być do rozwiązania.

A potem zapadł w drzemkę. Kiedy ojciec go zbudził, na ulicach Bombaju zapadła noc.

- Jedź dalej do hotelu, poradzę sobie na dworcu. Halo, kierowca! Tego młodego człowieka należy wysadzić przy Taj Mahal, nawet gdyby zapomniał zawołać rokko!

Peter poczuł się zażenowany, ale zrozumiał, że miano na niego wzgląd, bo przecież był w Indiach pierwszy raz. Siedzący za kierownicą Sikh uśmiechnął się. Zwróci uwagę, bo autobus i tak był już prawie pusty.

Tej nocy Peter zasnął bez środka uspokajającego. Nie usłyszał nawet, jak zjawił się służący, mocując starannie moskitierę, którą on niedbale zasunął. Następnego ranka obudziłby pokąsany przez owady na całym ciele.

Nie miał już czasu na zwiedzanie Bombaju. Wczesnym rankiem, nie kontaktując się z Durpalimi, udali się taksówką na dworzec centralny. Tym bardziej był zaskoczony, gdy zobaczył Ramdasa siedzącego w tym samym przedziale, w którym i oni mieli swoje miejsca.

Tu każdy problem zdawał się do rozwiązania, jeśli tylko powiedziało się o nim obsłudze. Nie było sprawy, która mogła się nie powieść, jeśli tylko miało się wokół siebie odpowiednią liczbę troszczących się o wszystko babus. Gdyby okazało się to konieczne, zorganizowaliby nawet wyprawę w wysokie Himalaje. Zaden z sahibów nie musiał się troszczyć nawet o bagaż.

Peter rozejrzał się wokoło. Gdzie była kumari Sita?

- Moja siostra podróżuje w przedziale dla kobiet - wyjaśnił niezapytany Ramdas Durpali. Bramince wolno było podróżować jedynie w towarzystwie męża. Dodał też, że i ona będzie miała do dyspozycji służące, a w Nagpurze spotkają się znowu. Męski przedział to nie miejsce dla kobiet!

Przed zakratowanymi otworami okiennymi rozlegały się donośne okrzyki dworcowych żebraków, do drzwi cisnęli się handlarze, oferując tuż przed odjazdem pociągu napoje, przekąski, a także błyszczącą biżuterię. Na szczęście obsługa dobrze zamknęła drzwi do przedziału. Duże wagony nie miały wiodących przez środek przejść, lecz każdy przedział był twierdzą sam dla siebie. Ekspres z Bombaju do Kalkuty, z rzadka tylko się zatrzymując, przemierzał cały kontynent. Często zdarzały się przy tym napady rabunkowe, więc nieodzowne okazywały się rygle i zamki.

Pociąg ruszył powoli, nad głowami wirowały wentylatory, działała klimatyzacja. Na zewnątrz skończyły się zabudowania miasta, widoczny był teraz płaski, jednostajny krajobraz, pola kukurydzy i ryżu, skupiska krytych słomą glinianych lepianek. Tu zaczynały się Indie głodujących milionów. Ale podróżni nie zwracali uwagi na ulotne impresje. Po krótkim czasie panowie pogrążyli się w rozmowie.

Chodziło o utrzymanie w Indiach starego porządku kastowego. Ramdas Durpali stał się rozmowny niczym parlamentarzysta, dowodząc obu Niemcom, że nawet Gandhi nazywający niedotykalnych harijans, to znaczy „dziećmi boga”, walczył o bezwarunkowy powrót do hinduskiego dharma. Przewidywał upadek całej kultury, gdyby tysiącletni system został podważony przez współczesne wpływy.

- Rozumiem, że jako Europejczycy przybyliście panowie, aby pomagać wszystkim i to bez różnicy, ale nie pojmuję, jak możecie stawiać na równi egzystencję pariasa z życiem Hindusa z kasty! Czyż przez poprzednie wcielenie nie zasłużyli oboje: jeden na swoje szczęście, drugi na nędzę, w której teraz tkwi? Co chcecie zmienić, skoro boska sprawiedliwość wyznaczyła każdemu los, na który zasłużył? To karma, którą każdy z nas ma przyjąć i nieść przez życie bez różnicy, czy to bramin, czy to niedotykalny. Nie wydaje się panom, że dopiero taka postawa gwarantuje każdemu zadowolenie i cierpliwość?

Młody medyk nachylił się ku przodowi. Ramdas Durpali mówił z pasją w głosie, broniąc nie tyle wygłaszanej opinii, ile nieodwracalnego porządku rzeczy.

- Shri Ramdas, zgadzam się, że w pańskiej wypowiedzi jest coś z prawdy, zwłaszcza że jak dotąd nieszczęśliwe masy potulnie godziły się na egzystencję wyznaczoną im przez bogów. Ale człowiek tym różni się od zwierzęcia, że myśląc i działając, może i chce wpływać na swoje życie. Harijans, musi pan przyznać, przebudzili się ze swego nieomal zwierzęcego bytowania ku byciu ludźmi. Jak można zabronić im czuć i działać jako osobom? Tylko zwierzę bezwolnie akceptuje to, co się z nim robi. Człowiek urodził się wolnym i.

Ojciec wpadł mu w słowo, jego szczupłe oblicze oblała purpura.

- Bzdury! Humanizm! Uniwersyteckie banały! Shri Ramdas, pański Gandhi, którego pan cytował, zrozumiał Chrystusowe Kazanie na Górze, to znana sprawa. Próbował w jakiś sposób złączyć chrześcijaństwo z hinduizmem, ale się mu nie powiodło. My natomiast, jako chrześcijańscy lekarze, musimy pomagać każdemu człowiekowi, który nas potrzebuje.

Ramdas Durpali zagryzł wargi.

- Doskonale zdaję sobie sprawę, że w przeciwieństwie do wielu innych religii, które pojawiły się w Indiach, chrześcijaństwo zachowuje swoją tożsamość od prawie dwóch tysięcy lat. Mamy na to wzgląd, ale żywimy również obawy, gdyż rozrywa ono prastare więzy i tworzy swobody, które mogą się przyczynić do zguby Indii. Jednej tylko siły obawiamy się bardziej: komunizmu, bo i on tworzy wyzwolone masy. Gdzie więc różnica?

I znowu młody lekarz zabrał głos jako pierwszy.

- To chyba jasne, shri Durpali! Chrześcijaństwo szanuje wszystkich ludzi jako równych przed Bogiem, zarówno bogatych, jak i biednych. Komunizm zna jedynie równość pozbawionych praw i własności, buntując się przeciwko każdemu, kto ma więcej od pariasa w rynsztoku. Jego hasłem jest nie pokój, lecz walka proletariuszy przeciwko kapitalistom. Wydaje mi się także, że sam pan wie, który nurt bardziej zagraża staremu porządkowi w Indiach. A może powinniśmy poprowadzić naszą klinikę w Jalnapurze według metod stosowanych przez bolszewików?

Shri Durpali siedział na poduszce z podwiniętymi nogami, ręce na kolanach, prawie jak w pozycji do medytacji, przedstawiając obraz opanowania i spokoju. Ale jego ciemne brwi drgały, w oczach zaś płonęło niespokojne światło.

Milczał przez chwilę, a potem odparł powoli:

- Jesteście ludźmi Zachodu, dobrze. Przynosicie zachodnią ideologię, to podejrzane, ale róbcie, co uważacie. W Jalnapu- rze pokaże się, czy Indie was tolerują.

To było podejście Hindusów - w określonym punkcie rozmowy, kiedy Europejczyk oczekiwał jasnej decyzji - ucieczka w tajemnicze niedopowiedzenia. Ale ordynator poszedł za ciosem:

- Obawia się nas pan, shri Ramdas? Dlaczego więc powierza nam pan swoją siostrę?

Teraz Hindus uśmiechnął się pogodnie, jak gdyby powiedziano mu komplement.

- O, Indie mogą się odważyć na wiele. Są stare, mądre, cierpliwe. Wszyscy biali są „młodzi”, nieroztropni i niecierpliwi. Ponoszą i będą ponosić klęski, gdy tylko dotkną czegoś, co sprzeciwia się duszy Indii. Dlatego zachowujemy spokój.

Ojciec uśmiechnął się krzywo.

- A jeśli pomylił się pan co do nas, shri Ramdas?

Przez chwilę szerokie, ciemne oczy wpatrywały się w niego nieruchomo, jak gdyby patrzył w mrok.

- Moja siostra przybędzie, gdyż nie jesteście ani radykalnymi chrześcijanami, ani radykalnymi komunistami. Taka jest prawda. Satyagraha, trwanie przy prawdzie, to dla nas, braminów, wszystko. Nie zmusicie Sity, aby wyrzekła się siebie i tradycji, w której wyrosła.

Peter się oburzył.

- Nie jesteśmy barbarzyńcami, szanujemy przekonania każdego człowieka. Tego może być pan pewien, shri Durpali!

Przerwał, pociąg zwolnił, a następnie zatrzymał się. Czyżby minęły już dwie godziny? Rozległ się odgłos otwierania drzwi. W przedziale zjawił się służący, przynosząc na lśniących mosiężnych tacach drugie śniadanie, angielskie dla Europejczyków, swattik, wegetariańskie dla bramina.

Posiłek spożyto szybko, obsługa była wzorowa. Naczynia uprzątnięto jeszcze zanim pociąg ruszył w dalszą drogę. Służący zwrócili uwagę, że pociągnięciami z łatwością można zamienić siedzenia na wygodne leżanki. Czekała ich jeszcze długa podróż.

Po posiłku nie powrócono już do rozmowy o polityce. Hindus zręcznie unikał wszelkich tematów, które jeszcze raz mogłyby doprowadzić do otwartej konfrontacji. Dyskutowano o miejscowych zwyczajach, kwestiach kulturowych albo o uprawie ziemi. Okazję stwarzał widok na rozległe plantacje ryżu, na których po przejściu monsunu znowu podjęto prace. Peter przez dłuższą chwilę wyglądał przez okno. Melancholijny krajobraz. Ryż i kukurydza, kukurydza i ryż, dzikie odcinki dżungli, skupiska domów i wybielone wapnem hinduskie świątyńki. Ruch pociągu prawie nie przynosił ochłodzenia, temperatura rosła. Najlepszym rozwiązaniem było ułożenie się na spoczynek.

Co mogła robić Sita? Okropny zwyczaj izolowania kobiet podczas wspólnej podróży. W jej obecności rozmowa z pewnością toczyłaby się wokół mniej kontrowersyjnych tematów.

Zmęczony skulił się w kącie. Ojciec wyciągnął jakąś fachową publikację, shri Ramdas siedział nieruchomo niczym posąg, paląc tytoń w długiej mosiężnej fajce.

Z półsnu wyrwano go, gdy pociąg kolejny raz zatrzymał się około południa. Odziani w śnieżnobiałe fartuchy kelnerzy podali lunch. Krajobraz na zewnątrz mocno się zmienił, pojawiły się lesiste pagórki, zobaczyli schowane pośród nich średniej wielkości miasto o niedającej się wymówić nazwie. Zbliżali się do Indii Centralnych.

- Proszę bardzo, jeśli sahibowie chcieliby skorzystać z kąpieli - zachęcił przyjaznym gestem ręki jeden z babus, otwierając wąskie drzwi do sąsiedniego pomieszczenia. W ekspresie można się było wykąpać! Odświeżenie było potrzebne. Peter korzystał z prysznica z nieopisaną ulgą, gdy nagle potrząśnięto gwałtownie kratą zabezpieczającą górny świetlik. Ukazał się zarys ciemnej głowy i potężna pięść.

Wystraszony sięgnął po ubranie. Jeśli była to któraś z osławionych band napadających na pociągi dalekobieżne, to dobrze wybrała moment. Oczywiście, jak zwykle w takiej sytuacji, nie miało się przy sobie broni.

Sapiący, wrzaskliwy odgłos!

Młody medyk z uśmiechem osunął się do wanny. Małpa! Najwidoczniej przejeżdżali przez jakiś zagajnik i ciekawski osobnik wskoczył na dach wolno jadącego pociągu. Zwierzę pokazało jeszcze kilka grymasów, po czym znikło na następnym zakręcie. Najwidoczniej bardziej odpowiadały mu znajome czubki drzew niż stalowy potwór. Jeszcze raz można się było przekonać, że są w Indiach.

Kiedy przebrany w świeże ubranie wrócił do przedziału, ojciec akurat zapadł w drzemkę. Siedział sam naprzeciw Ramdasa Durpalego i zapomniał o wszelkich troskach. Od czasu przybycia na subkontynent nie nadarzyła mu się okazja porozmawiania z nim w cztery oczy. Jeśli miał zamiar zwrócić się do niego z osobistym pytaniem, to należało skorzystać ze sposobności.

- Proszę mi nie mieć za złe, shri Durpali, ale dopiero podczas tej podróży przekonałem się, jak izolowane i strzeżone są hinduskie kobiety. Czy w wypadku programu dnia odpowiadającego zachodnim zwyczajom nie grozi pańskiej siostrze niebezpieczeństwo, że z powodu jakiegoś nieprzewidzianego wydarzenia może stanąć pod znakiem zapytania cała jej kariera?

Bramin spojrzał na niego z uwagą.

- Nie bardzo rozumiem, co ma pan na myśli, sahib doktor!

Peter odchrząknął i zarumienił się.

- Najprawdopodobniej orientuje się pan, że pańska siostra, hm, to urodziwa dziewczyna. Miewamy czasem pacjentów z wyższych kast, a także w okresach wytężonej pracy europejskich lekarzy jako pomocników. Ponadto słyszałem, że hinduskie kobiety bardzo wcześnie wychodzą za mąż.

Przez szczupłą twarz Hindusa przemknął dumny uśmiech.

- Sahibie, nie zabiega się o rękę Sity!

Co za słowa! Młody medyk obrzucił go pytającym wzrokiem, myśląc o tym, co zawierzyła mu Sita w Kairze, kiedy jej brat już udzielał wyjaśnień.

- Jeśli moja siostra zostanie wydana za mąż, to tylko po wspólnym podjęciu decyzji przez rodzinę. Próby nawiązywania z nią jakichkolwiek stosunków, tak jak pojmują je ludzie Zachodu, są bezcelowe. Nikt, kto ma rozum w głowie, nie będzie starał się o względy braminki.

- A więc przez następne dwa lata nie będzie się podejmowało decyzji o związku małżeńskim?

Ramdas Durpali opuścił wzrok.

- To nie my decydujemy o małżeństwach, tylko bogowie przemawiający ustami domowych astrologów. O ile wiem, nic takiego się nie wydarzyło. Jak dotąd horoskop Sity mówił jedynie o kwestiach zawodowych.

Peter odetchnął, siadając wygodniej. Obawy dziewczyny okazały się na razie bezpodstawne, a dziwnym sposobem i jemu spadł kamień z serca.

- Będzie miał pan okazję zorientować się w relacjach panujących w hinduskim rodzie - poinformował go Ramdas uprzejmie - zwłaszcza że wieczorem spędzi pan z nami Divali, początek Nowego Roku. Przekona się pan wówczas, że nic nie dzieje się tutaj przypadkowo. Wszystko jest podporządkowane prawom.

Medyk rzucił okiem na zegarek.

- Wieczorem będziemy w Nagpurze?

- Oczywiście! Do Kalkuty ekspres potrzebuje jedynie dwadzieścia godzin. Nagpur natomiast położony jest w połowie drogi. Zdążymy na czas zapalania lamp oliwnych.

Peter nie bardzo potrafił to sobie wyobrazić, ale zaczął się cieszyć nieznanym celem podróży. Ramdas zaczął opowiadać o rodzinnym mieście. Kiedyś było ono ważną angielską bazą wojskową, posiadało nowoczesną zabudowę, piękne parki, wypielęgnowane korty tenisowe, było centrum kultu hinduistycznego. Znajdzie w nim prawdziwie hinduskie życie, nie tak mocno zdominowane przez wpływ Zachodu jak Bombaj, o którym Durpali wyrażał się jedynie z nutką pogardy w głosie.

Ostatnim większym miastem przed celem ich podróży było urokliwie położone wśród lasów i wzgórz Wardha. Tu podano dinner. Kiedy pociąg ruszył dalej, zaszło słońce. Tylko przez krótką chwilę rozpalona czerwienią słoneczna kula skąpała miasto i okolicę w ciepłym, złotym świetle, a potem odziała w ciemnofioletową suknię aksamitu, który szybko przemienił się w głęboki błękit. Zaraz też niebo rozbłysło klejnotami gwiazd.

- Wardha, Amraoti, dla nas to tutaj coś w rodzaju małego Darjeeling i Simla - wyjaśnił przebudzony ojciec. - Jako miejsce wypoczynku wchodzi w rachubę niestety tylko dla naszych pacjentów. Sam nie byłem jeszcze w górach, tylko na polowaniu w dżungli razem z nadleśniczym Redcliffem. Zupełnie przyzwoita okolica. Leży w pobliżu Saraipali. Kiedy już ochłoniesz po pierwszych atakach malarii, wypiszę ci patent łowiecki zamiast recepty.

Ramdas Durpali uśmiechnął się.

- Bardziej bogate w dziką zwierzynę są tutejsze regiony. W górach można jeszcze napotkać niedźwiedzie. Pozwolę sobie zaprosić panów przy okazji.

Był tak uprzejmy, jak gdyby między nim a Europejczykami nigdy nie doszło do różnicy zdań. Stał wraz z nimi przy oknie, kiedy ujrzeli zbliżający się Nagpur. Góry cofnęły się na skraj horyzontu.

- Widzicie panowie te wille? Tak, bungalowy! Położne są pośrodku naszych słynnych plantacji pomarańczy. Szkoda, że nie możecie zobaczyć miasta w świetle dnia. Z pewnością jutro będzie mi wolno oprowadzić panów?

Doktor Larsen wyprostował się, sięgając po płaszcz i kapelusz.

- Mojego syna. Ja jeszcze dzisiaj w nocy udaję się pociągiem do Raipuru.

Peter drgnął zaskoczony.

- Chcesz mnie zostawić?

- Oczywiście. Diwali to godne uwagi hinduskie święto. Pozwól sobie na małą przyjemność, nie zaszkodzi, gdy je poznasz. Zaraz po podpisaniu umowy biorę rikszę do dworca.

- Co jest powodem takiego pośpiechu, przecież.

- Nie masz pojęcia o pracy w klinice. Gardener, nasz asystent w Raipurze, nie jest zbytnio lubiany, ponieważ za mało zwraca uwagę na hinduską mentalność, choć poza tym jest w porządku. Można się nim wyręczyć, ale najwyższy czas, żebym już wrócił.

Rozmawiali po niemiecku. Durpali tymczasem pakował swoją modną aktówkę. Po przyjeździe pociągu na dworzec służący otworzyli drzwi z zewnątrz, posłali też tragarzy po bagaże, niosąc za nimi do wyjścia nawet kapelusze i płaszcze.

- Tam stanął nasz hindustan - zwrócił się do nich Ramdas, wskazując na stojący pod lampą uliczną szarosrebrny błyszczący kabriolet. Peter natomiast wytężał oczy, aby w tłumie obcych ludzi rozpoznać znajomą osobę. Czyżby Ramdas zapomniał o Sicie?

- Gdzie pańska siostra?

- Proszę się nie martwić, sahibie, przyjechały po nią służące i pojedzie za nami w przysłanej z domu rikszy. O, w tej, widzi pan?

Doprawdy, Sita musiała być tutaj wytworną damą. Udało mu się jeszcze zobaczyć, jak zielonozłote sari znika we wnę- trzu ciągniętej przez rower rikszy na wysokich kołach. Petera wpakowano do samochodu prowadzonego przez jednego ze służących Durpalich, który zanim usiadł za kierownicą, kilkakrotnie ze złożonymi rękoma skłonił ze czcią głowę przed swoim młodym panem.

Mijali pogrążone w mroku miasto, jadąc szerokimi, równymi ulicami. Nowoczesne budynki przeplatały się z otoczonymi murem typowo hinduskimi drewnianymi budowlami, których szerokich dziedzińców nie było widać od ulicy. Wydawało się, że musieli wyjechać kawałek poza obszar miejski, ponieważ droga skręciła i znikły inne domostwa. Nagle wyrosło przed nimi zbocze oraz duża, kuta z żelaza brama, za którą widać było spowity ciemnością, wypielęgnowany park. Blask księżyca oświetlał rodową siedzibę Durpalich niczym zaczarowany zamek. Dwa podobne do werand piętra, rozkwitły ogród, ozdobiona wieżyczkami, stojąca pośrodku dziedzińca fontanna. Prawdziwa idylla!

Otwarły się podwoje wejścia, naprzeciw nim wyszli służący z wieńcami kolorowych kwiatów. Zawieszono im na szyjach pomarańczowe, obsypane złotym pyłem girlandy o tak intensywnym zapachu, że zapierał oddech. Ktoś podał betel na odświeżenie, a potem Ramdas Durpali poprowadził swoich gości do chłodnego, położonego na parterze salonu. Ściany korytarzy ozdabiały zawieszone gobeliny, ogromny żyrandol rozbłysnął oślepiającym blaskiem, gdyż pomiędzy żarówkami umieszczono małe lusterka załamujące wielokrotnie światło.

- Czy mam wezwać służbę, aby przyniosła krzesła, do których jesteście panowie przyzwyczajeni? - zapytał Hindus z uprzejmym oczekiwaniem, ale Larsen senior wskazał z zadowoleniem na wysokie, kolorowe poduszki z jedwabiu ustawione wzdłuż ścian na dywanie.

- Dziękuję, hinduski sposób siedzenia jest najzdrowszy i najwygodniejszy. Mój syn musi się go nauczyć.

Zmieszany młody lekarz spróbował pójść w ślady ojca, siadając na obleczonej zielonym jedwabiem poduszce i krzyżując przed sobą nogi. Gdyby tylko jeszcze można się było pozbyć wiszącej na szyi girlandy! Ale to poczytano by za obrazę. Zaraz też podano herbatę aromatycznie pachnącą jaśminem.

Ramdas nachylił się ku ordynatorowi:

- Proszę wybaczyć, że się oddalę, aby przywitać się z pan- ditem ojcem. Powiedziano mi, że właśnie przyszedł ze swojego math!

To mówiąc, pozostawił gości samych. Mieli czas przetrzeć spocone czoła i odetchnąć nieco swobodniej. Senior rozpiął marynarkę.

- Mówił o jakimś math. Co to takiego, ojcze?

Larsen uśmiechnął się, czyszcząc ceremonialnie okulary. Wiedział, że mają nieco czasu - hinduskie powitania trwały nieco dłużej.

- Po naszemu: pustelnia. Od określonego wieku, osiągnąwszy na przykład wiek emerytalny, albo i wcześniej, hinduscy ojcowie rodzin będący braminami wycofują się do życia kontemplacyjnego. Takie miejsce odosobnienia wznosi się na własnej ziemi. Starszy pan żyje niczym pustelnik, ale ani mu przez myśl nie przejdzie, oddać sprawowaną władzę, bo właśnie teraz uważany jest za uświęconą głowę rodu. Nazywa się go grihasta.

Peter z przyjemnością siorbał podaną herbatę.

- To by mi odpowiadało. Swego rodzaju papież we własnym klanie i do tego dysponujący małym Castel Gandolfo. Tyle tylko że nie wygląda mi to na coś mające wspólnego z klasztornym wyrzeczeniem!

Rzeczywiście, salon był urządzony nieomal z przepychem: kosztowne wiszące gobeliny, ciężkie świeczniki z brązu oraz błyszczące, przygotowane na ważniejsze święta mosiężne misy służące do rytualnych obmyć. Nie mieli czasu, by dłużej się przyglądać, gdyż służący zaanonsował pandita Kailatha Durpalego.

Zobaczywszy go, Peter poczuł się rozczarowany. Spodziewał się zobaczyć kogoś o wyglądzie radży. Tymczasem wysoki mężczyzna, który zjawił się w drzwiach, nosił proste odzienie pomarańczowej barwy, jakie w Indiach wybierają osoby pragnące prowadzić życie duchowe. Nie miał turbana ani innego nakrycia głowy, długie, siwe włosy sięgały mu aż do ramion. W pewien sposób to szczupłe, urodziwe oblicze przypominało twarz Rabindranatha Tagore.

Pan domu skłonił się głęboko, pozdrawiając gości. Podszedł bliżej - na jego czole widniał żółty znak kasty Wisznu - po czym powitał gości po angielsku, którym posługiwał się prawie bez akcentu.

W swobodnej, rozluźnionej postawie, jakiej nabywa się, ćwicząc jogę, zajął miejsce naprzeciwko przybyszów, z grzeczności obierając najpierw za temat rozmowy ojczysty kraj Europejczyków. Okazał się przy tym zdumiewająco dobrze zorientowany w sprawach dotyczących Zachodu. Znać było po nim urzędnika zajmującego przez długie lata wysokie stanowisko publiczne.

I z kimś takim musieli pertraktować!

Gdy przemawiał spokojnym, miło brzmiącym głosem, jego ręce spoczywały nieruchomo na kolanach. Duże ciemne oczy skumulowały w sobie całą jego żywotność, sprawiając wrażenie znacznie spokojniejszych niż spojrzenie młodego Durpalego - w pewien sposób przypominały Peterowi Sitę. Również i jej wejrzenie miało tę niezbadaną głębię.

Prawie niezauważenie rozmowa zwróciła się ku sprawie leżącej im na sercu.

- Panowie, gościcie w czcigodnym domu, który jeszcze nigdy nie naruszył hinduskiej tradycji. Dlatego nie będzie wam trudno zrozumieć, że życie mojej córki musi się toczyć w określonych ramach. Jeśli zagwarantujecie mi, że wykonywana w Jalnapurze praca nie naruszy jej rytualnej czystości, rozproszy to żywione przeze mnie wątpliwości.

Ordynator odstawił trzymaną w ręku filiżankę, aby karkiem podniesioną głową stawić czoło przeciwnikowi.

- Czy może mi pan wyjaśnić, pandicie, jak należy rozumieć rytualną czystość?

- Oczywiście! Musicie respektować wszelkie wymogi tradycji bramińskiej, nigdy nie przeszkadzać mojej córce w dopełnieniu koniecznego rytuału, a szczególnie chronić ją przed dotknięciem przez niedotykalnych. Nie wolno jej także wykonywać żadnej pracy, a nawet czynności, nie licującej z jej stanem. Dlatego nalegam, abyście zrezygnowali z jej obecności w wypadku udzielania pomocy komuś takiemu.

Ojciec zagryzł wargi, ściągając przy tym brwi, syn natomiast wtrącił energicznie:

- Pandicie, widzi pan, że przybyłem, by zasilić sztab lekarski. Jestem gotów przejąć każdą pracę, której nie będzie wolno wykonać pańskiej córce. Mogę to zagwarantować.

Senior spojrzał na niego wzrokiem, w którym widać było rozdrażnienie, po czym dodał:

- Jesteśmy szpitalem dla Hindusów z kast, niemożliwe jest jednak wyznaczenie granic pomocy lekarskiej. Mam nadzieję, że postawa pańskiej córki będzie się cechowała otwartością. Nie będziemy jej nakłaniać do niczego, co naruszałoby godność jej stanu.

Skłonieniem głowy pandit wyraził swoją akceptację.

- Potrzebuję jeszcze zapewnienia, że mojej córce nie tylko będzie wolno posiadać własne służące, lecz także osobne pomieszczenie jako mieszkanie, w którym będzie mogła wypełnić wszystkie przepisy naszego prawa. Przede wszystkim ayas muszą mieć możliwość przygotowywania dla niej pożywienia swattik, którego nikt inny nie może dotykać.

Starszy Larsen machnął ręką.

- To oczywiste. Co jeszcze?

Lekceważący sposób podejścia musiał urazić gospodarza, ale najwidoczniej był przyzwyczajony do europejskich manier. Niewzruszony mówił dalej:

- Ilekroć tego zapragnie, będzie mogła uczestniczyć w religijnych kirtans, zebraniach wiernych, a przynajmniej dwa razy w roku będzie jej wolno odbyć większą pielgrzymkę do któregoś ze świętych dla Hindusów miejsc.

Senior uśmiechnął się kpiąco.

- Oby tylko te pielgrzymki nie wypadały w czasie epidemii. Wymogi związane z udzielaniem pomocy mogą wówczas odsunąć na dalszy plan wszelkie inne zobowiązania. To lekarka, pandicie!

Bramin złożył dłonie jedna na drugą i zdawało się, że milcząc, pogrążył się nagle w kontemplacji. Lekarze spojrzeli na siebie zdumieni. Czyżby zapomniał o ich obecności? Mieli wrażenie, że jego oczy spoglądają w głąb własnego wnętrza. Dopiero po dłuższej chwili krępującej ciszy Hindus poruszył się i jak gdyby między pytaniami upłynęło zaledwie kilka sekund, odpowiedział:

- Wymogi oznaczają dla nas zawsze żądania bogów. Kobieta praktykuje przede wszystkim bhakti, to znaczy pobożność według uczuć wyrażającą się w pieśniach i modlitwach. Pomimo tego nic nie skłoni jej do tego, aby naruszyć któryś z wymogów hinduskiej dharmy.

- Nigdy jej do tego nie będziemy przymuszali - potwierdził doktor Larsen nieco urażony. - Praktyka musi pokazać, co będzie się dało zrobić. Wystarczy panu moja dobra wola czy też nie?

Teraz pandit uśmiechnął się, reagując niczym wiekowy mędrzec na zniecierpliwienie młodego uczniaka.

- Wystarczy, sir! Proszę przyjąć zapewnienie, że moja córka obejmie proponowane jej stanowisko.

- Od kiedy?

- Zasięgniemy rady guru, naszego astrologa, a on obliczy i wyznaczy najkorzystniejszy moment.

Klasnął w dłonie i natychmiast pojawiło się dwoje hamals, przynosząc mosiężne misy, lotas. Jedną z nich podali pandi- towi, drugą lekarzom. Bramin zanurzył w niej ręce, lekarze z ociąganiem poszli w jego ślady - chodziło o rytualne obmycie. Następnie pan domu kazał sobie podać sporządzony dokument, podpisał go i przekazał medykom. Była to spisana po angielsku i w hindi deklaracja, iż jego córka przez dwa lata zobowiązana jest służyć wszelką zdobytą wiedzą medyczną ordynatorowi szpitala w Jalnapurze, który ze swej strony po upływie okresu praktyki dopomoże jej osiągnąć tytuł lekarski.

Przeciwko temu nie było żadnych zastrzeżeń. Również senior podpisał zdecydowanym gestem, po czym europejskim zwyczajem podał panditowi rękę, którą ten przyjął nieco zakłopotany. Zaraz potem wstał, skłonił się głęboko i wyszedł.

Doktor Larsen popatrzył za nim sceptycznym wzrokiem.

- Po tym uroczystym akcie zamknie się najprawdopodobniej w swoim math! - zdążył jeszcze wymruczeć, bo już do salonu wszedł Ramdas Durpali, gratulując podpisania umowy.

Peter przeżył kolejne rozczarowanie, ponieważ Sita nie pojawiła się i teraz. Było jasne, nawet tym razem o jej przyszłości zadecydowała wyższa siła, a nie ona sama, i to teraz, gdy po studiach poznała wolność kobiet z Zachodu.

Ramdas zdawał się czytać pytania, jakie młodemu lekarzowi cisnęły się na usta. Wyjaśnił więc:

- Nie jest u nas w zwyczaju, aby kobieta pokazywała się, gdy właśnie o niej zadecydowano. Jeśli zaś chcielibyście przeżyć Diwali - to właśnie iluminuje się dom! Proszę ze mną!

Wreszcie mogli zdjąć kwieciste girlandy, a Ramdas poprowadził ich na zewnątrz, do ogrodu. Widok był naprawdę imponujący! Całą budowlę oświetlały setki oliwnych lampek palących się równym płomieniem w nieruchomym, suchym powietrzu. Weszli nieco w głąb parku, gdyż chcieli lepiej przyjrzeć się wszystkiemu. Nagle Peter wskazał ku werandzie na drugim piętrze, pytając:

- Tam, czy to Sita?

- Tak, Sita i nasza czcigodna matka!

Tylko przez kilka chwil światło rozjaśniło ciepłe barwy kobiecych sari. Zielonozłote, noszone przez Sitę podczas podróży, ustąpiło miejsca fioletowej kreacji w odcieniu bzu, spływającej wokół niej niczym eteryczny welon. Natomiast matka wybrała biel ze złotym pasem. Zjawiły się szybko i bezszelestnie niczym senne widziadła, i równie szybko znikły, jak gdyby obawiały się samego wzroku mężczyzny. Peter wraz z ojcem musieli chyba postradać zmysły, że zaangażowali bramińską lekarkę.

- Co oznaczają te światła, shri Durpali? - chciał się dowiedzieć Peter, gdy już ruszyli dalej.

- Dipavali to pełna forma od diwali, oznacza dosłownie szereg płonących lamp. Zapala się je na cześć bogini szczęścia Lakszmi. Okazuje się wyrazy szacunku starym księgom rozliczeniowym i zakłada nowe, uczynili to prowadzący gospodarstwo domowe, kucharz, a także głowa rodu, pandit ojciec.

- Myślałem, że jako grihasta wycofał się z życia rodzinnego?

Ramdas uśmiechnął się wyrozumiale.

- To akt religijny, sahib doktor. Oczywiście, że dalej spełnia swoje obowiązki w elektrowni miejskiej. Grihastą jest, gdy wieczorem powraca do domu, w math studiuje nasze święte księgi, wedas i prowadzi życie wewnętrzne.

- Czy można zobaczyć math?

- Przykro mi, ale nie mają tam wstępu obcy, a czasami bywa on niedostępny również dla członków rodziny.

A więc rzeczywiście centrum religijne i uświęcone miejsce.

W milczeniu spacerowali po wypielęgnowanych alejkach skrytych pod gęstymi koronami drzew. Nagle Ramdas wyciągnął rękę, pociągając młodego lekarza ku środkowi ścieżki.

- Proszę uważać! To nie liany, lecz węże drzewne. Po mon- sunie są rozdrażnione i niebezpieczne!

Peter odskoczył niczym naelektryzowany, patrząc na Hindusa nierozumiejącym wzrokiem. Jadowite węże!

- Dlaczego nie pośle się służby, aby je wytropiła i wybiła?

Ramdas Durpali był wyraźnie wstrząśnięty.

- Sahib doktor, jutro nie mielibyśmy żadnych malis, ogrodników. Węże to również święte życie.

- Pozwoli się pan ukąsić, zamiast je wytępić?

Hindus wzruszył ramionami.

- Nikt nie zostanie ukąszony bez woli bogów. Człowiek może uważać i wymijać siostrzane stworzenia!

Odtąd zawsze omijał łukiem zwisającą gałąź, która równie dobrze mogła być nieruchomo czatującym wężem! Co za podejście do sprawy! Ojciec kroczył obok niego w milczeniu, z fatalistycznym uśmiechem na twarzy oraz założonymi z tyłu rękoma. Najwidoczniej już żałował zawartej umowy, tak bardzo nierealna wydawała mu się współpraca z Hinduską.

Za zakrętem ścieżki napotkali odzianego w białe szaty mężczyznę o wygolonej głowie, przed którym Ramdas Durpali, nie mówiąc ani słowa, rzucił się płasko na ziemię. Peter myślał, że stracił przytomność, ale senior powstrzymał go przed pospieszeniem z pomocą. Gdy tylko napotkana postać przeszła obok nich - jak się wydawało, prawie nie zauważając całego zdarzenia - ciało młodego człowieka powróciło do życia. Wstał, jak gdyby nic się nie stało, i szedł dalej wraz z nimi. Widząc pytające spojrzenie Petera, odparł z całym spokojem:

- To nasz czcigodny guru, mistrz z moich młodych lat, który wprowadził mnie w tajemnice męskiego bytowania. Należy mu okazywać największą cześć.

Peter obejrzał się. A więc to był astrolog mający ostateczne zdanie dotyczące najbardziej intymnych decyzji w życiu klanu Durpalich!

- Ilu członków rodziny żyje pod tym dachem? - zapytał ordynator.

- Sześćdziesięciu pięciu - odparł Ramdas skromnie. Stanął. - Proszę teraz przyjąć moje zaproszenie na kolację w stylu hinduskim.

Senior spojrzał na zegarek.

- Mój pociąg odjeżdża za kilka godzin, nie wiem.

- Proszę mi tylko dać znać, a natychmiast wydam polecenie, aby odwieziono pana na dworzec!

Nie było innej rady, musieli przyjąć zaproszenie, jeśli nie chcieli ciężko obrazić gospodarzy.

Gdy powrócili przed portal, srebrny blask księżyca oblewał szemrzącą tajemniczo fontannę. Rozgwieżdżony nieboskłon zdawał się być na wyciągnięcie ręki. W Peterze obudziła się nagle nadzieja, że jednak zobaczy Sitę i będzie mógł z nią porozmawiać, może pokaże się przynajmniej podczas kolacji. Gdy weszli do domu, powitały ich dźwięki obcych instrumentów: rozbrzmiały flety, tambury i sarangi. Przed poduszkami stały niskie, płaskie, konstrukcje, z daleka jedynie przypominające stoliki. Na mosiężnych tacach służący wnieśli naczynia z potrawami. Nigdzie jednak nie było widać żadnego sari. Zaproszono jedynie męskich członków rodu.

Wytrącony z równowagi Peter zajął miejsce obok ojca, ten zaś uśmiechnął się z zadowoleniem, kiedy podano im pierwsze danie - mulligatawny, typowo hinduski rosół z drobiu, kwaskowaty, a jednocześnie intensywnie smakujący jabłkami i curry. Gdy Peter skosztował potrawę, także i jego twarz rozpogodziła się nieco.

Po raz pierwszy zobaczył płaskie, okrągłe placki, chapatis, pokarm ubogich i bogatych, tu upieczony na chrupko z białej pszennej mąki. Do tego sos z dwudziestu różnych przypraw oraz kuleczki ryżu na liściach świeżej sałaty. Peter sięgnął zaraz po szklankę, bo czerwone chilli piekło w ustach, ale nie było w niej wina, tylko sok z ogórków zmieszany z owocowym.

- Wypij, to zdrowe - zachęcił go ojciec, sam zaś sięgnął z zadowoleniem i otworzył orzech kokosowy.

- Dlaczego kobiety nie przyszły? - wyszeptał Peter.

Ojciec zachichotał.

- To dla Hindusów grzech śmiertelny. Mężczyźni i kobiety jadają osobno. Hi, hi, tak właśnie myślałem!

Junior, naśladując gospodarzy, spróbował wrzucić do ust dymiącą kulkę z ryżu, ale nie trafił, wskutek czego wylądowała na ścianie. Zawstydzony opuścił ręce. Siedzący obok niego Ramdas Durpali z głową owiniętą pomarańczowym turbanem, uprzejmie wręczył mu własnoręcznie uformowany kęs. Tym razem sztuczka się udała. Doprawdy, jak to dobrze, że nie było kobiet. Peter wydał się sobie barbarzyńcą pośród zręcznie i estetycznie jedzących synów, szwagrów, wnuków, kuzynów i prawnuków rodu Durpalich. Wszyscy należeli do jednego rodu. Najwidoczniej przy rodzinnym stole zawsze zasiadało tak liczne grono! Pojął, że w tego rodzaju małym państwie jego głowa musiała być niekwestionowanym autorytetem.

Po posiłku opanowało go przyjemne rozleniwienie i chętnie pozostał w buddyjskiej pozycji lotosu, gdy ojciec dał mu znak, że udaje się na dworzec. Peter miał spokojnie spędzić noc w tym gościnnym domu. Przynajmniej jeden z nich musiał przyjąć ten zaszczyt. Wyruszy za ojcem wczesnym rankiem.

Odświeżyło go łagodne ochłodzenie. Było to curry, którego początkowa ostrość zaczęła ustępować. Poczuł się wreszcie zadowolony z samego siebie.

- Pański ojciec udał się do Jabalpuru - niby mimochodem poinformował go po chwili Ramdas Durpali.

Peter zaprzeczył.

- Myli się pan, w przeciwnym kierunku, do Raipuru.

Hindus uśmiechnął się z wyższością.

- Przekona się pan, że ruszył na północ, do stolicy prowincji centralnych.

- Wykluczone. Doktor Gardener oczekuje go pilnie, aby go zastąpił. Co miałby robić w Jabalpurze?

Ramdas Durpali spojrzał na swoje upierścienione ręce, uśmiechając się jeszcze bardziej zagadkowo.

- Również i w naszym rodzie synowie nie wiedzą, co postanowi czcigodny pandit ojciec.

- Nonsens, mój ojciec wtajemnicza mnie we wszystko. Nie mamy przed sobą sekretów.

Ramdas Durpali wstał z miejsca.

- Czy przybywszy jutro do Jalnapuru, zechciałby mi pan wysłać wiadomość?

Peter zaczerwienił się z irytacji.

- Z przyjemnością, od razu będę miał okazję potwierdzić, że się pan pomylił. A tak na marginesie, przecież przez cały czas, kiedy mój ojciec zmierzał na dworzec, siedział pan obok mnie.

- Bramin zachował się tak, jak gdyby nie usłyszał.Nakazałem przygotować dla pana najcichszy i najprzyjemniejszy pokój gościnny. Sprawdzono też dokładnie, czy nie ukryły się w nim węże lub skorpiony.

- Dziękuję!

Chwilę później niezdecydowany stanął przed plecionym hinduskim łóżkiem. Jak się na nim leżało? Wypróbował i zdziwił się: spoczywało się lekko i przewiewnie. To było w porządku, tylko co z tymi skorpionami? Mocniej zaciągnął wokół siebie moskitierę. Zjawił się służący i zgasił światło, przedtem jednak skłonił się głęboko - ale nie przed gościem. Nad łóżkiem wisiał wizerunek bożka.

Dopiero rankiem Peter zauważył, że pierwszą noc w centralnych Indiach przespał pod malowidłem przedstawiającym grającego na flecie Krisznę. Czy z tego powodu we śnie błąkał się po całym pałacu Durpalich, wołając po imieniu Sitę?

Nie udało mu się jej zobaczyć. Uprzejmy Ramdas osobiście odwiózł go na dworzec, a w rozmowie nie powrócili już do wczorajszego sporu.