TYTUŁ ORYGINAŁU:

Una coperta di neve

Redaktorka prowadząca: Marta Budnik

Wydawczyni: Justyna Żebrowska

Redakcja: Adrian Kyć / Rytm pisania

Korekta: Hanna Trubicka

Projekt okładki: Łukasz Werpachowski

Zdjęcie na okładce: © allvision, © Pavel Kašák / Stock.Adobe.com

Copyright © 2020 Mondadori Libri S.p.A., Milano

Copyright © 2021 for Polish edition by Wydawnictwo Kobiece Łukasz Kierus

Copyright © for the Polish translation by Tomasz Kwiecień, 2022

Wszelkie prawa do polskiego przekładu i publikacji zastrzeżone. Powielanie i rozpowszechnianie z wykorzystaniem jakiejkolwiek techniki całości bądź fragmentów niniejszego dzieła bez uprzedniego uzyskania pisemnej zgody posiadacza tych praw jest zabronione.

Wydanie elektroniczne

Białystok 2022

ISBN 978-83-67137-59-1

Wydawnictwo Kobiece

E-mail: redakcja@wydawnictwokobiece.pl

Pełna oferta wydawnictwa jest dostępna na stronie

www.wydawnictwokobiece.pl

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotowała Weronika Panecka

A wspomnienia za każdym razem odradzają się z przeżytej pamięci niczym pijane czaple.

– EUGENIO BORGNA

Ale kiedy, po śmierci osób, po zniszczeniu rzeczy, z dawnej przeszłości nic nie istnieje, wówczas jedynie zapach i smak, wątlejsze, ale żywsze, bardziej niematerialne, trwalsze, wierniejsze, długo jeszcze, jak dusze, przypominają sobie, czekają, spodziewają się – na ruinie wszystkiego – i dźwigają niestrudzenie na swojej znikomej kropelce olbrzymią budowlę wspomnienia.

– MARCEL PROUST

(w przekładzie Tadeusza Boya-Żeleńskiego)

Sérac to ser pochodzący z Alp Szwajcarskich i Sabaudii. Kiedy genewski przyrodnik Horace-Bénédict de Saussure uznał, że czas najwyższy nadać jakąś nazwę blokom niestabilnego lodu pokrywającego wybrzuszenia i progi podłoża, przypomniał sobie o białym serze z góralskich stołów i nazwał je „serakami”.

Lawina

BUTY GRZĘZNĄ W ŚNIEGU, oczy pieką od blasku, lód poddaje się czerwcowemu słońcu. Kobieta w stroju alpinistki stoi nieruchomo pośród białych gór. Wspinając się, słyszała, jak serak zawodzi jej nad głową; teraz widzi, że skapuje jak lody śmietankowe. „Już nie trzeszczy – myśli – może tak zostanie”, ale nagle serak ryczy, pęka, rozpada się i pędzi w dół zbocza.

Kobieta patrzy w górę i drży. Uderzenie seraka w zbocze porusza warstwę rozmokłego śniegu i unosi ją ze sobą, wuf wuuff wuuufff, fala wzbiera, pożera zbocze, gna na grzbiecie grawitacji. Kobieta widzi rozpędzony pociąg i nic nie może zrobić, aby go ominąć. Może przebiegnie ze dwa metry, nim się podda. Odwraca się więc plecami i rzuca twarzą w dół na śnieg, osłaniając ją otwartymi dłońmi i zatykając uszy, by nie słyszeć hałasu. „Będzie bolało – myśli – będzie bolało jak cholera”. Jeden oddech i tonie.

Lawina uderza ją w bok, wali po nerkach i zrywa z niej plecak. Lodowata dłoń śniegu wciska się jej za kołnierz; rzuca nią jak lalką z gałganków. Przez kilka sekund kobieta widzi migotanie promieni słonecznych. „Może utrzymam się na powierzchni”, mówi w duchu z resztką nadziei, ale nadchodzi kolejne uderzenie i fala zostawia ją w głębi. Kurtyna opada.

Pociąg staje, góra znów milknie. Umysł krzyczy i walczy, ale kobieta spoczywa nieruchomo, zapieczętowana we wnętrznościach śniegu. Dla prawego oka jest ciemna noc, lewe widzi kawałek szarości, kobieta myśli, że to ogromna ściana, ale to tylko kawałek lodu spoczywający na jej rzęsach. Nie może oddychać, jej usta są pełne śniegu. Chce zakaszleć, ale jej płuca nie mają dość miejsca, by się rozszerzyć. Czuje, że tonie. Idzie na dno.

I

Czwartek 21 czerwca rano, val Ferret

DLA NANNIEGO SETTEMBRINIEGO dzień letniego przesilenia zaczął się od pragnienia espresso. Turyńczyk był spóźniony, ale potrzebował kawy.

Zmierzając do baru, minął przedszkole, gdzie jakaś mama właśnie zostawiała swoje dziecko ubrane w fartuszek. Matka i córka objęły się przy drzwiach wejściowych, ale dziewczynka była za niska i mama musiała ją podnieść do pocałunku. Po chwili mała trafiła pod opiekę przedszkolanki i patrzyła na matkę, tocząc łzy po policzkach. Również matka śledziła córkę kątem oka, udając, że odchodzi.

Settembrini, który nie potrafił pilnować własnego nosa, myślał, jak skończy się to długie pożegnanie, i nieoczekiwanie zwolnił wymierzony krok górskiego przewodnika, a wtedy jego spojrzenie spotkało się ze spojrzeniem dziewczynki. To było jak zbłąkana kula. Zdradziecki cios. Mimo że był ojcem dwóch córek, nie pamiętał, by kiedykolwiek spojrzał w pełne żalu oczy małej dziewczynki. Nie z taką intensywnością. Zakłopotany odwrócił głowę.

Po kawie wrócił na ulicę, odszukał swój samochód, otworzył drzwi i wsiadł. Podczas gdy jedno oko odkryło, że nadeszło lato, drugie dostrzegło, że brakuje benzyny.

– Ładnie mnie urządziła – burknął pod nosem, jak za każdym razem, gdy pożyczał samochód swojej córce Giovannie.

Podjechał na stację benzynową, nalał wysokooktanowej za dwadzieścia euro, pożegnał się z obsługą i skręcił w drogę prowadzącą do val Ferret. Grzbiety pokryte były świeżym śniegiem, a dolina rozkwitała paletą żywych kolorów. Zbocza ociekały wodą, wodospady błyszczały w porannym słońcu, ślizgając się po granitowych płytach. Burzliwe fale Dory głaskały pnie modrzewi na dnie doliny, zmywając resztki po odwilży.

Nanni miał wielką nadzieję, że woda zabierze ze sobą wspomnienie zimy i położy kres szarym i smutnym dniom. Tego roku śnieżyło bezlitośnie. Do tej pory nie mógł wygrzać kości po zimie. Od stycznia do maja spadło co najmniej pięć metrów śniegu, a gdy dodać to, co napadało do Bożego Narodzenia, było ich przynajmniej siedem. W końcu któregoś dnia przestał sprawdzać prognozy pogody, schował głowę w kapturze kurtki i pozwolił, by uderzenia złej pory roku spływały mu po grzbiecie. Pogody i tak nie da się kontrolować, tylko głupcy walczą z perturbacjami klimatycznymi. Trwał nieruchomo jak stary niedźwiedź, czekając na przejaśnienie, na jakiś przebłysk ciepła, ale każdego ranka słońce wstawało tak samo zimne jak poprzedniego dnia, jeśli było słonecznie, a jeśli nie było, to nisko nad ziemią wisiały ponure chmury niosące kolejny śnieg. Na początku maja na wysokości tysiąca ośmiuset metrów spadło osiemdziesiąt centymetrów śniegu i trzeba było odłożyć wyprowadzenie krów na mayen*. W dolinie dojrzewały czereśnie, a wysoko wciąż trzymała zima.

Nanni pracował ze śniegiem od ponad trzydziestu lat. Kiedyś go uwielbiał i potrzebował bardziej niż chleba. Czekał na niego jesienią i żałował go wiosną, kiedy zmarznięta skóra roztapia się w pierwszym słońcu i fantastycznie jest ślizgać się po firnie jak po stoku ubitym przez ratraki, „ale śnieg zimą jest piękniejszy”, myślał Settembrini. Bożonarodzeniowa mąka błyszczy pod gwiazdami i zakrywa pracę narciarzy. Każdej nocy wiatr zaciera ślady i zabawa może się zacząć od nowa.

Zakochany w górach turyńczyk, mieszczuch, który nigdy nie przestawił się do końca na życie w alpejskiej dolinie, przewodnik alpejski z pasji i ze złudzeń, miał szczególne wyczucie śniegu. W lot rozpoznawał jego strukturę i odgadywał grubość jego pokrywy. Na pierwszy rzut oka potrafił odróżnić styczniowy cukier od śniegu nawianego, spuchniętego, skorupiastego, kredowego, mokrego, przeobrażonego. Wiedział, że kryształy śniegu rodzą się, zmieniają i umierają niczym żywe istoty, a górskie zbocza snują opowieści.

Jako przewodnik i ratownik górski wielokrotnie sondował dna lawin w poszukiwaniu ludzkich ciał. Rutyna ćwiczeń z sondą i łopatą nakładała się na niepokój koszmarnych dni, kiedy liczy się minuty i żałuje nawet sekund, bo człowiek uwięziony pod śniegiem zaczyna umierać natychmiast. Umiera z braku powietrza i z rozpaczy. Odliczając czas potrzebny na rozpoczęcie akcji ratunkowej, zasypanemu pozostaje zaledwie kilka oddechów. Walka jest nierówna, procent szans deprymujący i ratownicy o tym wiedzą, ale zachowują się tak, jakby nie wiedzieli. Kiedy wsiadają do helikoptera, zapominają o statystykach.

Settembrini przestał już marzyć o śniegu. W młodości pozwalał mu się uwodzić i zwodzić wciąż na nowo, bawić się w kotka i myszkę, ale basta, zmęczył się. Śnieżna pokrywa – tchórzliwa suka! Wiedźma szydząca ze swoich kochanków. Biała wróżka zabrała na zawsze cenionych profesjonalistów i bliskiego przyjaciela, który umarł w zdumieniu, jak inni. „Możesz być ekspertem, ile chcesz – powtarzali przewodnicy na pogrzebach swoich kolegów – ale kiedy przecinasz zbocze, nigdy nie wiesz, co jest pod spodem. To jak rosyjska ruletka”. Nanni miał dość śpiewania: „Święta Maryjo, śnieżna Pani, miękką bielą płaszcza swego okryj ciało brata, przyjaciela naszego”. To była bezużyteczna modlitwa, bo śnieg już go sobie wziął.

Teraz Settembrini pragnął granitu. Potrzebował ciepłego kamienia, aby zapomnieć o zimie. Jego ciało łaknęło słońca, ręce szukały mocnego oparcia. Poza tym odkąd przekroczył pięćdziesiątkę, zwolnił tempo. Koniec z heroicznymi wyzwaniami. Odłożył miecz i powieści przygodowe. Na wysoką półkę powędrowali London, Conrad, Boardman, Messner, Matthiessen, Chatwin. Pielęgnował chwile, żył dniem obecnym, starał się zadowalać tym, co mu on przynosił. A przynajmniej próbował.

Ucieszył się, że dzieciaki ze szkoły wspinaczkowej czekały na niego u stóp nasłonecznionych stoków val Ferret. „Może będzie nawet zbyt gorąco – pomyślał, siedząc jeszcze za kierownicą – ale przecież upał w górach nikogo dotąd nie zabił”. Zaparkował na polanie pod Grandes Jorasses, gdzie stokrotki ssały nocną rosę, a modrzewie prezentowały swoje nowe ubrania. Zielone igiełki na niebieskim tle.

Wysiadając, wlazł prosto w błocko. Zaklął szpetnie, obszedł samochód i otworzył bagażnik. W środku miał ciężkie buciory, linę, plecak i kapelusz. Zmienił buty, włożył na głowę kapelusz, plecak położył na suchej skale. Przed wyruszeniem w drogę chciał jeszcze zadzwonić do Giovanny. Wykręcił numer i poskarżył się:

– Młoda, znowu zostawiłaś pusty bak!

Odpowiedział mu męski głos:

– Giovanna nie może teraz rozmawiać.

– A ty to kto?

– Jestem Gérard.

– A dlaczego Giovanna nie może rozmawiać z własnym ojcem?

– Bo jest za kierownicą.

Rozłączył się bez pożegnania. Nie znosił ludzi, którzy przejmowali telefony komórkowe innych, zwłaszcza gdy byli to przyjaciele jej córki. I gdy byli facetami. I gdy pozwalali jej prowadzić.

Głos Gérarda nic mu nie mówił. Niczym się nie wyróżniał. Giovanna przyciągała chłopaków bez poruszenia brwią, bo miała charakter ojca, ale przypominała matkę: taka sama szelma. Nosiła swoją kobiecość od niechcenia i nawet sobie nie uświadamiała, ile ofiar zostawiała za sobą.

Giovanna była drugim i najmłodszym dzieckiem Settembriniego, ostatnim zrodzonym z jego małżeństwa z Clarą w ramach iluzji, że jeszcze da się je ocalić. Kiedy wiosną dwadzieścia dwa lata wcześniej Nanni i Clara zdali sobie sprawę, że wszystko między nimi zmierza ku końcowi, pomyśleli, że kolejne dziecko może uleczyć ranę w ich relacji. Mylili się oczywiście i w konsekwencji przyszło im troszczyć się o córkę i kochać ją osobno, walcząc o nią jak o niepodzielną i kruchą własność i rozpieszczając ją, by uśmierzyć dręczące oboje poczucie winy. Nie mieli nawet czasu, żeby nadać jej przydomek. Dziecko było świadkiem ich ostatnich bitew i dorastało w domu, który nie był już rodziną, ucząc się sztuki przetrwania i odwracania wzroku.

Kiedy Nanni i Clara oficjalnie się rozstali, Giovanna stała się paczką z grzywką transportowaną przez lata zgodnie z zasadami ustalonymi w orzeczeniu rozwodowym z jednego domu do drugiego, aż skończyła osiemnaście lat i uwolniła się wreszcie od wojny toczonej przez swoich rodziców. Teraz, gdy jego córka osiągnęła pełnoletniość, Settembrini nie pamiętał nawet, jaka była, zanim dorosła. Stała się dla niego kobietą nagle i bez ostrzeżenia, a do tego zamieszkała z koleżanką i bywała na uczelni, kiedy miała ochotę zjechać do miasta, utrzymując się z dorywczych prac i przy okazji zdając jakoś egzaminy.

Dla niego wciąż była pędrakiem potrzebującym ochrony. Dla niej nadal był ojcem, którego trzeba pilnować. Ta zabawa trwała już od dawna i z czasem nabrała charakteru żartobliwej potyczki, oklepanego rodzinnego rytuału, bo Nanni i Giovanna wiedzieli, że są do siebie podobni, i przeglądali się w sobie jak w lustrze. Każde z nich widziało w drugim zalety i wady nieposkromionego charakteru. Tolerowali się i kochali, było to dla nich jak akceptowanie samych siebie.

Ojciec i córka nauczyli się żyć w samotności, z tym samym poczuciem czasu, takim samym bałaganem i tą samą nieroztropnością, ale Giovanna nie cierpiała. Podczas gdy ona wynajmowała swój pierwszy umeblowany pokój i oddychała świeżym powietrzem wolności, on wciąż siedział w starym mieszkaniu, zmagając się z meblami z Ikei i zaklęciami rzuconymi przez Clarę. Za bardzo ją kochał i za bardzo go bolało rozstanie. Nawet gdy związał się z Camillą, swoją dawną sympatią, nadal zadręczał się chorą pamięcią o żonie i oczyszczenie umysłu zajęło mu jeszcze rok.

Od kilku miesięcy udawało mu się o tym myśleć bez ściskania w żołądku. Nie był już przesadnie zazdrosny o swoją byłą, a nawet od czasu do czasu udawało mu się o niej wspomnieć.

– Pamiętaj, że jesteśmy tylko kobietami – żartowała zawsze Camilla, kiedy rozmawiali o Clarze, a on kochał ją za to.

Z Camillą było prościej, mniej heroicznie. Byli razem dla zabawy, bez bólu. Jak starzy przyjaciele. Zeszli się trochę dla żartu, w roztargnieniu, po tym jak małżeństwo Nanniego się rozpadło, a młodzieńcza fascynacja Camilli przerodziła się w pobłażliwe i sarkastyczne, ale kochające spojrzenie. Wylądowali w łóżku, choć tego nie planowali, i odkryli, że pociągają się nawzajem, ale nie mają obsesji na swoim punkcie. Od kilku lat było im ze sobą dobrze i nie stawiali zbyt wysoko poprzeczki, żeby nie zrobić sobie krzywdy upadkiem.

Wepchnął komórkę do zewnętrznej kieszeni plecaka, zarzucił go sobie na ramiona i ruszył na spotkanie poranka. Ścieżka prowadziła wzdłuż potoku, wezbrane wody wlewały się w dolinę, ich głośny szum zagłuszał głos ptaków. Settembrini odmierzonym krokiem przecinał cień lasu i światło polan, na których pospiesznie odradzały się kwiaty i zwierzęta. Słońce splatało filigrany wśród iglastych gałęzi, dzięcioł w szaleńczym tempie ostukiwał drzewo, przez błyszczące pajęczyny przeciskało się światło. Na ziemi swą twórczą krzątaninę wznawiały mrowiska.

Po dwudziestominutowym spacerze przeszedł po kładce na drugi brzeg strumienia, pokonał różowe zarośla azalii i skierował się na łąkę, gdzie czekali na niego uczniowie szkoły wspinaczkowej. Naliczył jedenaście kolorowych punkcików, które rosły w rytm jego kroków, i zauważył, że chłopcy nosili podkoszulki i spodenki, a dziewczynki – obcisłe spodnie poniżej kolan; największe zmarzlaki miały na sobie bluzy. Troje wślepiało się w smartfony, pozostali wyglądali na zdrowych. Zobaczyli, że nadchodzi, i para animatorów letnich zajęć wyszła mu naprzeciw. Przywitali się uściskiem ręki.

– Ciao, Settembrini, jak tam?

– A nieźle, jesteście wszyscy?

– A kto by chciał stracić okazję do wspinaczki?!

On był muskularnym blondynem około dwudziestki; ona była szczupła, ładna i piegowata. Nanni zastanawiał się, czy są parą. Podobało mu się, że powiedzieli mu po prostu ciao. Dodali:

– Jest dziewiątka nowych i już nie mogą się doczekać.

Blondyn położył na trawie uprząż, kaski i sześć par butów wspinaczkowych. Była też druga lina.

– To wszystko, co mogłem znaleźć – usprawiedliwił się.

– Wystarczy – uspokoił go Nanni, machając ręką.

– Ciao, przewodniku – przywitali go uczniowie.

Dziewczyna z kucykiem powiedziała „dzień dobry”. Nie pasowało mu to, ale wiedział, że na „ty” trzeba sobie zasłużyć.

– Kto z was już się wspinał? – zapytał, odwijając linę.

Podniosły się tylko dwie ręce. Pozostali potrząsnęli głowami niemal w przepraszającym geście.

– W porządku, teraz się zorganizujemy. Ja wejdę na szczyt tej pięknej granitowej płyty i przymocuję linę do ringu na górze, a wy dwoje pokażecie reszcie, jak się zakłada uprząż.

Wyszukał uprzęże w odpowiednim rozmiarze i kazał je założyć animatorom. I tak były za luźne, jak to bywa w przypadku szczupłych nastolatków. Wyregulował im rzepy na pasach, dociągnął klamry i dopasował pętle na nogach. Gotowe, mogli ruszać.

Animatorka, pomagając założyć uprząż pozostałym, odkryła, że o wiele trudniej jest zrobić to na innych niż na sobie, bo wszystko jest odwrotnie.

– Przydałoby się lustro – zauważyła.

– Potem wszystko jeszcze raz sprawdzimy – uspokoił ją Settembrini.

Blondyn przygotował się już do asekuracji.

– Jestem gotowy, możesz iść – powiedział do przewodnika.

Nanni włożył buty wspinaczkowe, policzył karabinki, przywiązał się do krańca dziewięciomilimetrowej liny asekuracyjnej, zrobił dwa kroki i dotarł do ściany. Opierając dłonie o granit, spojrzał w górę i skoncentrował się. Wiedział, że pierwsze gesty przewodnika są dla nowicjuszy fundamentalne. W szkole wspinaczki nie można pokazać po sobie wątpliwości. Aby przekonać początkującego, że wspinaczka jest bezpieczniejsza od gry w remika, trzeba zachować spokój.

– Wspinaczka to spacerek, tylko że fajniejszy – powiedział uczniom, odrywając się od trawy i opierając czubek prawego buta na skalnym występie.

Zawsze zaczynał od prawej, bo był przesądny. Następnie postawił lewą na kolejnym punkcie oparcia i wyprostował się, trzymając nogi na lekko ugiętych kolanach.

– Wspinamy się za pomocą nóg – wyjaśnił. – Nie wolno wieszać się na rękach. To nic nie daje, wygląda brzydko i nie jest dobre. Jeśli bawicie się w Tarzana, to się przykleicie do ściany, a jeśli się przykleicie, to ześlizgną się wam stopy. Kto widział film z Sylvestrem Stallone’em, niech o nim zapomni. Tam wszystko jest nie tak. Ręce służą do odciągania ciała od skały. Kto się do niej klei, spada.

Na potwierdzenie teorii uwolnił ręce, uniósł je i został tak przez chwilę, balansując na dolnych kończynach, a potem wznowił wspinaczkę. Wyszukiwał punkty oparcia, obracał stopami i zostawiał pod sobą coraz więcej powietrza. Od czasu do czasu wbijał hak do asekuracji. Pokonując jeszcze więcej pustki pomiędzy sobą a uczniami, między nogami widział, jak dzieciaki podnoszą głowy: osiemnaście zahipnotyzowanych oczu. Dobry znak dla nauczyciela. Na samym końcu drogi, tam, gdzie ściana kończyła się niewielkim spiętrzeniem, wygiął plecy, wyciągnął rękę, oparł wysoko nogi i jednym wyrzutem ciała dosięgnął korzenia sosny. Obok drzewa znajdował się łańcuch stanowiska. Przytrzymał się i przewlókł linę przez kolucho do zjazdu.

– Zjeżdżam! – zawołał do blondyna.

Po kilku sekundach był z powrotem na łące.

– No i jestem – oznajmił.

Dzieciaki patrzyły takim wzrokiem, jakby anioł zstąpił na ziemię.

Zdjął buty do wspinaczki, włożył swoje górskie buty i przez cały ranek dawał im zmagać się z wielką granitową płytą, odkrywając charaktery posłuszne, nieokiełznane, żywiołowe, rozważne, ostrożne, bojaźliwe i przerażone. Wspinaczka porusza nieświadomość, jest obrzędem inicjacji. Aż do południa przewodnik starał się motywować uczniów właściwymi słowami, zachęcając ich, by się nie poddawali, oddychali głęboko i stąpali po skale bez lęku. Powtarzał jak mantrę: „Spokojnie, to spokój prowadzi was na górę”.

Ci, którzy zrozumieli jego słowa, docierali do kosodrzewiny, pozostali zawisali na linie i wywieszali białą flagę.

* W Dolinie Aosty terminem mayen określa się pastwisko wraz z zabudowaniami położone w średnich partiach gór i przeznaczone na przejściowy (do 50 dni) wypas trzód prowadzonych wiosną na wyżej położone hale, zwane alpeggio, a jesienią sprowadzanych stamtąd w dolinę (wszystkie przypisy pochodzą od tłumacza).

II

Czwartek 21 czerwca po południu, Courmayeur

KIEDY ŻEGNALI SIĘ TUŻ PO POŁUDNIU, niebo było czyste.

– Do zobaczenia jutro.

– Ciao, przewodniku.

– Ciao, uważajcie na siebie.

Młodzież poszła zwiedzać dolinę, a Settembrini wrócił do samochodu. Niebo było czyste, strumień napęczniał po odwilży. Woda wychodziła z brzegów. Wpatrując się w pola śniegu przyklejonego do stoków Mont Dolent, pomyślał, że naprawdę nadeszło lato, i przypomniał sobie, że w barze czeka na niego Camilla.

Opuścił dolinę w Entrèves, wjechał na drogę ekspresową, wyprzedził trzy ciężarówki i spojrzał na swoje odbicie we wstecznym lusterku. Był łysy od co najmniej dziesięciu lat i zdążył się już do tego przyzwyczaić. Jego jasne oczy łagodziły zapadnięte policzki, a usta naśladowały grymas, jaki miał jego ojciec. Na wciąż nieopalonym czole żłobiły się jeszcze zmarszczki zimowych myśli, ale już wkrótce nabierze ono koloru. „Blady przewodnik to jakiś oksymoron”, pomyślał. W połowie drogi między pięćdziesiątką a sześćdziesiątką czuł się człowiekiem wciąż silnym – czasami – i niemal zawsze kruchym. Był bardzo doświadczonym alpinistą i coraz bardziej się bał, że coś spieprzy. Stał się ostrożny. Nie chciał umrzeć w górach.

– Ciao, Nanni, dziesięć minut i już by mnie nie było.

Camilla czekała na niego przed kawiarnią pod parasolem. Nie wstała na powitanie, tylko podsunęła mu krzesło i uśmiechnęła się do niego. Miała na sobie błękitną koszulkę i parę obcisłych czerwonych szortów – „Wciąż na nią pasują?”, pomyślał ze zdumieniem – i była tak biała, jak biała może być góralka wyjeżdżająca nad morze. Jeszcze bardziej nieusuwalna biel zakradła się pomiędzy jej piękne czarne włosy. Zdjęła sandały, by poczuć pod stopami ciepło kamienia.

– Aż tak się spóźniłem?

– Nie bardziej niż zwykle, ale dziś się spieszę.

– A więc wszystko gotowe? Koniec roboty, jesteś na urlopie.

– Tak, kochanie, wolna jak powietrze!

Na niebie ponad parasolem unosiły się latawce wodnej pary.

– A twoje przyjaciółki?

– Odbiorę je sama, nie martw się.

– Już zamówiłaś?

– Nie, ale wezmę tylko kanapkę. Tuńczyk z karczochami.

Settembrini powiedział, że dla niego kanapka też będzie okej, bo ma wizytę u dentysty, a Camilla z łatwością obróciła to w żart:

– A więc pozbędziesz się za jednym zamachem i zęba, i mnie.

– Wiesz, że to nieprawda. Muszę pracować, nie widzisz, jakie jest niebo?

– Tak, musisz pracować, nienawidzisz morza i nie cierpisz moich przyjaciółek.

– Nienawidzę parasoli, nie morza.

– To co robisz pod tym? – Podniosła palec wskazujący w stronę płótna.

Nanni wiedział, że już niedługo zatęskni za ironią Camilli. Pomyślał, że jest piękna w świetle tego najdłuższego dnia, jaki Bóg daje ziemi, i że nie będzie drugiego takiego przez kolejny rok. Jak zwykle jej tego nie powiedział.

Pojawiły się kanapki, dwie coca-cole i nadszedł czas pożegnania. Pocałowali się, a on pogłaskał ją po włosach, żeby wynagrodzić to, czego nie umiał powiedzieć.

Po drodze spojrzał na zegarek: druga po południu. Dziesięć minut później naciskał przycisk domofonu brzydkiego podmiejskiego apartamentowca, w którym swój gabinet miał dentysta. Tuż za granicą starego centrum żarłoczna deweloperka zagarniała bezlitośnie coraz więcej terenu. Ludzie nie pamiętali już łąk.

Wspiął się po schodach, zadzwonił do drzwi, wszedł do środka, wziął gazetę i usiadł w poczekalni naprzeciwko parady idealnych zębów, najpewniej sztucznych, które szczerzyły się w uśmiechach na filmie promocyjnym.

Próchnica dawała mu w kość od miesiąca, zwłaszcza gdy pił coś zimnego lub gryzł czekoladę. A któregoś z licznych deszczowych dni poczuł na czubku języka kawałek plomby i to sprawiło, że w końcu postanowił się pojawić u stomatologa.

– Usiądź, Nanni, to potrwa niecałą godzinkę – powiedziała asystentka, pokazując mu fotel.

– Godzinka jest w porządku, dziś już jestem po pracy. Teraz mam wolne.

Pojawił się lekarz. Znali się.

– Tylko żeby nie bolało – poprosił Settembrini.

– Po zastrzyku nic nie poczujesz.

– Nie znoszę igieł.

– Gotowe: ząb znieczulony. Byłeś dziś w górach?

– Tak, z grupą sympatycznych dzieciaków. Coś pięknego.

– Góry czy dzieciaki?

– Jedno i drugie.

Dziąsło martwiało, a słowa stawały się niewyraźne, ale dentysta nie przestawał zadawać pytań. Był zapalonym alpinistą. „Nawet tutaj jestem w pracy – Setembrini przewodnik. Teraz udam, że mam sparaliżowany język, to będzie gadał sam do siebie”.

Oparcie fotela się obniżyło. Rozpoczął się zabieg. Leżąc, zdany na łaskę dwojga zamaskowanych ludzi, odczuwał perwersyjną fascynację biernym poddaniem. Reflektor na czole dentysty pobudzał wyobraźnię, a oczy śledziły źrenice oprawców, pracowicie ożywione za przezroczystymi maskami. Przyglądając się szczupłym nadgarstkom asystentki, pacjent Settembrini wyruszał w podróż do klaustrofobicznej ciszy sali zabiegowej pełnej aseptycznych zapachów i sztucznych świateł, gdzie wiertła szalały, a odziane w lateks dłonie kładły się na chorych ustach.

Zatopił się w tej bezwonnej i bezbolesnej wędrówce z muzyką Ludovica Einaudiego w tle, sprawdzając na samym sobie, że bezbolesny, wolny od zgrzytania zębami czyściec dentysty jest dokładnym przeciwieństwem jego świata, uniwersum grzbietów i lodowców, bólu pleców, choroby wysokościowej i marzenia o piwie. Leżenie na fotelu było doświadczeniem tego, czego sam nigdy nie doświadczył – kłamliwej, wymyślonej egzystencji. „Istniały inne formy życia”, pomyślał Settembrini.

– Zrobione – powiedział lekarz o trzeciej po południu. – Do wieczora nie jedz nic ciężkiego, a jeśli cię będzie bolało, weź panadol.

Oparcie fotela podniosło się automatycznie i sen się skończył.

Opłukał dwa razy jamę ustną, otarł wargi, wstał, podziękował, pożegnał się, zszedł po schodach i wyszedł w samej koszulce na czerwcowe słońce. Na dworze robiło się coraz goręcej.

Minął matkę – a może babcię? – odprowadzającą dzieciaki na kort tenisowy i dwóch staruszków popijających musujące wino. Światło podkreślało szczegóły w wyglądzie osób i rzeczy. Wydawało mu się, że ludzie mówią półgłosem, aby nie prowokować opatrzności. To było idealne popołudnie, pierwsze takie od wielu tygodni. Czyste powietrze, spokojne ulice, głosy i uśmiechy dzieci.

Przy granicy miasteczka przypomniał sobie, że Camilla wyjechała, a zamrażarka w domu jest pusta. Musiał zadbać o coś na wieczór. Zastanawiając się, czym zapełnić czas i lodówkę, ruszył powoli w stronę samochodu. Nauczył się wolnego tempa kilka lat temu. Miał mocne nogi i dobre płuca, nie brakowało mu treningu, więc umiał przyspieszyć, ale chód przewodnika górskiego to kroki kogoś, kto chodzi, by zarobić na chleb. To tempo pracy. „Trzeba się nauczyć rozróżniać – postanowił Settembrini – inaczej człowiek nigdy nie przestaje pracować”. Od czasu do czasu wypadało naśladować tempo turystów.

Minął supermarket, ale się przy nim nie zatrzymał. Nienawidził sklepów wielkopowierzchniowych. W rzadkich wypadkach, kiedy kupował jedzenie, wolał wydać pieniądze u drobnych sklepikarzy i przy okazji uciąć sobie z nimi pogawędkę. Pewnego dnia jego starsza córka złośliwie stwierdziła, że tylko prymitywy ignorują zalety Amazona, a wtedy on zrobił minę jaskiniowca.

– Wyglądasz całkiem jak troglodyta – zauważyła Tiziana.

– Twoja matka też tak mówiła – skłamał Settembrini.

Zignorował więc supermarket, w którym płacisz za dwa, a dostajesz trzy, i skupił się na tym, kogo zaprosić na kolację. „Najlepiej przyjaciela”, pomyślał, ale Camilla nie była zazdrosna.

– W dolinie otwarto nową trattorię pod glicyniami – powiedział mu Bareux, jego zastępca, kiedy wjeżdżali kolejką linową na Pavillon du Mont Fréty. – Jesz na zewnątrz i podają nawet ryby morskie. Za jedyne dwadzieścia pięć euro sprawią, że będziesz szczęśliwy.

– Wino czerwone czy białe?

– A to ma jakieś znaczenie?

Gdy był kilka kroków od samochodu, zadzwonił jego telefon komórkowy.

– Nanni, jest pilne wezwanie: lawina.

O wilku mowa. Głos Ivana Bareux był dziwnie wzburzony i Settembrini się zaniepokoił.

– Lawina dwudziestego pierwszego czerwca?

– Tak, wygląda na to, że tak.

Bareux dokładnie opisał miejsce: kocioł lodowcowy pod grupą seraków. Lawina o tej porze roku była mało prawdopodobna, ale nie niemożliwa.

– A kto pod spodem?

– Nie wiadomo. Wygląda na to, że wzięła cały zespół.

– Kto tak mówi?

– Świadkowie.

– Kiedy dzwonili?

– Dwanaście minut temu.

– I powiedzieli?

– Że niedługo po tym, jak sami przeszli, zbocze się rozpadło. Może serak się oderwał. Nie są pewni, ale wydawało się im, że szedł za nimi ktoś jeszcze. Jacyś spóźnialscy. Po lawinie już ich nie było.

– Ile osób?

– Mówiłem ci, nie wiadomo.

Settembrini przewrócił oczami. To wszystko wydało mu się pozbawione sensu. Czemu, kurwa, służyło całe to piękno, skoro ktoś umierał w śniegu?

– Pies jest gotowy, Ivan?

– Tak, w helikopterze z Danielem.

– A ratownik medyczny?

– Jest. I Giulio Benedetti, dyżurny przewodnik. Wystartowali kilka minut temu.

– To czemu nie zadzwoniłeś do mnie wcześniej?

– Dzwoniłem, ale byłeś poza zasięgiem.

– Jak to?

– Włączyła się poczta głosowa.

Szlag, asystentka zasugerowała mu, żeby wyłączył komórkę przed wejściem do gabinetu.

– Wyłącz. I tak nie odbierzesz z szeroko otwartymi ustami.

Zastanawiał się, kiedy ją włączył z powrotem. Prawdopodobnie zrobił to odruchowo w drodze po schodach z gabinetu dentystycznego. Chciał się skontaktować z młodszą córką i włączył komórkę, nie sprawdzając, czy nie ma nieodebranych połączeń. A w końcu i tak nie zadzwonił do Giovanny.

Jakiś głos powiedział mu: „Rusz się, Settembrini! Jesteś w końcu szefem górskiej służby ratowniczej”. Inny głos mówił: „Dość już tych śmierci, Nanni, naucz się jakiejś innej pracy”.

Zerknął na górę. Mont Blanc było jak popołudniowa pocztówka; zmieniały się światła i kolory; ściana Tour Noir ginęła w cieniu, podczas gdy podświetlona grań odcinała się wyraźnie od błękitu nieba. Wkrótce zgaśnie Aiguille de la Brenva, a słońce zapali ramy Grandes Jorasses.

– Jesteś tam, Nanni?! – krzyknął Bareux w komórce.

– Jestem, jestem. Ubieram się i będę za pięć minut. Czekaj na mnie.

– Czekam – odparł Ivan.

III

Czwartek 21 czerwca po południu, Mont Blanc

NARESZCIE SŁOŃCE, zielona trawa, piękne życie. Kiedy pan wezwał ją gwizdem, Sally drzemała w cieniu modrzewia po przebieżce na łąkach. Mucha bawiła się na ciemnym nosie owczarki belgijskiej, a ona to ignorowała. Nauczyła się być cierpliwa, po stoicku spokojna.

Miała sześć lat i była najlepszym psem lawinowym w ratownictwie alpejskim. W pełni sił fizycznych i u szczytu doświadczenia. Znała się na swoim fachu. Gdy wietrzyła, nadstawiając uszy i opierając się na tylnych łapach, zamieniała się niemal w niezawodną maszynę.

Na szkoleniach w terenie pracowała z innymi psami na pozostałościach lawiny albo na sztucznie przygotowanych polach śnieżnych. Każdy pies wiedział, że na dnie jakiejś dziury znajduje się osoba, którą trzeba wyciągnąć, ale w dziewięciu przypadkach na dziesięć to Sally docierała tam pierwsza. Podczas gdy jej koledzy przetrząsali zagłębienia w poszukiwaniu śladów ludzkiego zapachu, ona biegała koncentrycznymi kręgami po zboczu, oznaczając teren w ciągu paru minut. Czasami wystarczało jej kilka sekund. Po ustaleniu lokalizacji wskazywała miejsce, dawała głos i odchodziła na bok. To i tak było tylko na pokaz, znała już ten rytuał. Na koniec umarły zmartwychwstanie, a przewodnik nagrodzi ją smaczkiem i pieszczotą.

Sally zawsze szukała pod śniegiem Daniela, trenera psów lawinowych, miłości swojego życia. Robiła to, odkąd po raz pierwszy ukrył się w zamarzniętej jamie, a ona, niezdyscyplinowana szesnastomiesięczna uczennica, rozpaczliwie węszyła po śnieżnym polu, by znaleźć człowieka, który ją karmi. Myślała, że go nie ma, i czuła się zagubiona. Kopiąc przednimi łapami, znalazła najpierw wiatrówkę, potem kaptur, na końcu zaś twarz swojego pana, a wtedy zaczęła ją wylizywać, jak to robią matki ze szczeniakami, nawet jeśli to ona była szczeniakiem. Szczekała i wywieszała język, myśląc: „To on, to mój Daniel!”.

Na serio i na niby, przez pięć zim i pięć wiosen, a czasami nawet latem, Sally węszyła w lawinach, wydobywając ze śniegu dziesiątki ciał. Żywi ją głaskali, umarli milczeli. Kiedyś pogrzebany człowiek znajdował się tak głęboko, że zapach przedostał się na powierzchnię dopiero po dwóch godzinach, jak światło gwiazd, które już dawno zgasły. Sally pracowała na lawinach pyłowych i na lodowych skorupach, w śniegu skisłym jak nasiąknięty deszczem herbatnik, na sztucznym śniegu, a nawet na lawinach błotnych, terenach zalanych powodzią i w gruzach. Jechała przez doliny i białe lasy aż do lodowych seraków, pod gzymsy górskich grzbietów, czasem nocą z zapuchniętymi oczami, kiedy wyciągali ją z legowiska i wystrzeliwali w powietrze na wysokość czterech tysięcy metrów. Za każdym razem, gdy mówili jej: „szukaj”, biegła na poszukiwanie Daniela Luboza, górala, który pewnego popołudnia wybrał ją spośród innych szczeniąt z hodowli i każdego ranka przygotowywał jej miskę karmy, a w wyjątkowe dni, aby powiedzieć: „Dobrze, świetnie się dziś spisałaś, Sally!”, wygniatał jej w pysk tubkę majonezu. Majonez był nagrodą.

Teraz Daniel siedział obok niej i głaskał ją po głowie, żeby ją uspokoić, bo Sally się trzęsła. Nieustraszona psina nie znosiła helikoptera. Przerażała ją ta latająca maszyna. Nie przeszkadzała jej przestrzeń, ale nie znosiła pracy wirnika, warkotu złej bestii, groźniejszego niż łoskot burzy, i wibracji wstrząsających podłogą.

Wystartowali z tej samej co zawsze łąki, a Sally jak zwykle zaszyła się w tylnej części kokpitu, dysząc jak zupełny żółtodziób. Miała na sobie uprząż i wiedziała, że wkrótce otworzą się drzwi maszyny i zostaną spuszczeni w śnieg. To była trudna wyprawa, mówiło o tym napięcie jej opiekuna, przekazywane przez jego duże dłonie gładzące jej sierść. Po jego słowach też mogła to poznać, bo Daniel podniósł głos.

– Leć prosto! – krzyknął do pilota.

– Szukam prądów wznoszących, dojdziemy tam od góry.

– Nie ma czasu, leć prosto, zabierz nas na lodowiec!

Czas naglił i każdy wykonywał swoją pracę. Pilot próbował uchronić ich przed rozbiciem, Daniel przeklinał stracone sekundy, ratownik zawiadamiał oddział ratunkowy szpitala, przewodnik milczał, a Sally się trzęsła. Przygotowywała się jednak: gdy ją wypuszczą, będzie gotowa do pracy. Udawała, że śpi, i marzyła o strzyknięciu majonezu między zębami.

Gdy Daniel przyklęknął, pomyślał: „Jesteśmy. Koniec podróży”. Helikopter skierował się nosem ku lodowemu zboczu. Znaleźli się pośrodku nierealnego krajobrazu. Przez okna maszyny zaglądały ogromne pilastry czerwonego granitu. Śmigłowiec wykonał półobrót i zawisł w powietrzu, mężczyźni otworzyli drzwi i Benedetti spojrzał w przepaść.

– Tam! – krzyknął do pilota. – Zejdź na skraj lawiniska.

– A nie przeszukamy najpierw okolicy, Giulio?

– Potem, zrobisz to potem. Jeśli coś zobaczysz, daj nam znać przez radio.

– Okej – odpowiedział pilot i podniósł kciuk.

Maszyna zaczęła obniżać pułap i Daniel przytulił psa.

– Schodzimy, staruszko. Schodzimy.

Ubezpieczeni liną wychylili się w pustkę. Zawiśli nad miejscem, gdzie śnieg zmieniał kolor. Nie zobaczyli żadnych przedmiotów ani śladów. Lawinisko miało około dwudziestu pięciu metrów szerokości i stu długości.

„Jeśli nie trafimy od razu we właściwe miejsce, to mamy przesrane”, pomyślał Daniel.

Powiedział to Giuliowi, gdy tylko stanął na lodowcu. Potem przyszła kolej na ratownika.

– Widzę coś! – zawołał Benedetti ku zdumieniu Daniela. – Podlecę i dam znać.

Dalsza część książki dostępna w wersji pełnej

IV

Czwartek 21 czerwca po południu, Mont Blanc

Dostępne w wersji pełnej

V

Czwartek 21 czerwca wieczorem, mieszkanie Settembriniego

Dostępne w wersji pełnej

VI

Piątek 22 czerwca rano, mieszkanie Settembriniego

Dostępne w wersji pełnej

VII

Piątek 22 czerwca rano, pensjonat Genzianella

Dostępne w wersji pełnej

VIII

Piątek 22 czerwca w południe, oddział intensywnej terapii, Dolina Aosty

Dostępne w wersji pełnej

IX

Piątek 22 czerwca wieczorem, trattoria

Dostępne w wersji pełnej

X

Sobota 23 czerwca rano, oddział intensywnej terapii

Dostępne w wersji pełnej

XI

Sobota 23 czerwca rano, Mont Blanc

Dostępne w wersji pełnej

XII

Sobota 23 czerwca, godzina 12.00, oddział neurologiczny

Dostępne w wersji pełnej

XIII

Sobota 23 czerwca w południe, val Ferret

Dostępne w wersji pełnej

XIV

Sobota 23 czerwca po południu, Courmayeur

Dostępne w wersji pełnej

XV

Sobota 23 czerwca po południu, Valdigne

Dostępne w wersji pełnej

XVI

Sobota 23 czerwca wieczorem, Aosta

Dostępne w wersji pełnej

XVII

Niedziela 24 czerwca rano, Mont Blanc

Dostępne w wersji pełnej

XVIII

Niedziela 24 czerwca po południu, Courmayeur

Dostępne w wersji pełnej

XIX

Niedziela 24 czerwca wieczorem, oddział neurologiczny

Dostępne w wersji pełnej

XX

Poniedziałek 25 czerwca rano, Turyn

Dostępne w wersji pełnej

XXI

Poniedziałek 25 czerwca rano, oddział neurologiczny

Dostępne w wersji pełnej

XXII

Poniedziałek 25 czerwca po południu, Turyn

Dostępne w wersji pełnej

XXIII

Poniedziałek 25 czerwca wieczorem, trattoria

Dostępne w wersji pełnej

XXIV

Wtorek 26 czerwca po południu, dom Gorreta

Dostępne w wersji pełnej

XXV

Wtorek 26 czerwca wieczorem, w samochodzie

Dostępne w wersji pełnej

XXVI

Środa 27 czerwca rano, Valpelline

Dostępne w wersji pełnej

XXVII

Środa 27 czerwca rano, Szwajcaria

Dostępne w wersji pełnej

XXVIII

Środa 27 czerwca przed zachodem słońca, val Venosta

Dostępne w wersji pełnej

XXIX

Środa 27 czerwca wieczorem, Silandro

Dostępne w wersji pełnej

XXX

Czwartek 28 czerwca rano, Merano

Dostępne w wersji pełnej

XXXI

Czwartek 28 czerwca w południe, równiny

Dostępne w wersji pełnej

XXXII

Kilka lat wcześniej, Dolomity

Dostępne w wersji pełnej

XXXIII

Czwartek 28 czerwca po południu, oddział neurologiczny

Dostępne w wersji pełnej

XXXIV

Czwartek 28 czerwca przed zachodem słońca, Valdigne

Dostępne w wersji pełnej

XXXV

Piątek 29 czerwca rano, oddział neurologiczny

Dostępne w wersji pełnej

XXXVI

Kilka lat wcześniej, Florencja

Dostępne w wersji pełnej

XXXVII

Piątek 29 czerwca wieczór, oddział neurologiczny

Dostępne w wersji pełnej

XXXVIII

Lato, Alpy

Dostępne w wersji pełnej

XXXIX

Sobota 30 czerwca, Mont Blanc

Dostępne w wersji pełnej

XL

Sobota 30 czerwca, godzina 10.00, oddział neurologiczny

Dostępne w wersji pełnej

XLI

Sobota 30 czerwca, godzina 11.00, oddział neurologiczny

Dostępne w wersji pełnej

XLII

Sobota 30 czerwca po południu, Courmayeur

Dostępne w wersji pełnej

Epilog

Dostępne w wersji pełnej

Od autora

Dostępne w wersji pełnej