Projekt okładki i stron tytułowych Przemysław Spiechowski

Fotografia na okładce vika 12345/Shutterstock

Wydawca Aleksandra Małek-Leśniewska

Redaktor prowadzący Jolanta Kowalczuk

Produkcja Mariola Iwona Keppel

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN: Tomasz Szymański / konwersja.virtualo.pl

Recenzent dr Elżbieta Januszewska

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Warszawa 2016

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2016 r., (wyd. I)

Warszawa 2016

ISBN 978-83-01-18811-5

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321; faks 22 69 54 228

infolinia: 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; reklama@pwn.pl; www.pwn.pl

Spis treści

Wstęp (Marta Jerzak)

Część I. Najczęściej spotykane w szkole zaburzenia psychiczne i rozwojowe u dzieci i młodzieży

Rozdział 1. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej (Marta Jerzak)

Rozdział 2. Zaburzenia zachowania (Marcin Domurat)

Rozdział 3. Zaburzenia depresyjne (Konrad Ambroziak, Marta Jerzak, Kinga Zając)

Rozdział 4. Myśli i tendencje samobójcze (Konrad Ambroziak, Monika Zabel)

Rozdział 5. Zaburzenia lękowe (Kamila Tagliaferro)

Rozdział 6. Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (Iwona Dąbrowska)

Rozdział 7. Zaburzenia odżywiania (Katarzyna Smólska-Łynka)

Rozdział 8. Zespół stresu pourazowego (Klaudia Siwek)

Rozdział 9. Wykorzystanie seksualne (Konrad Ambroziak)

Rozdział 10. Płodowy zespół alkoholowy (Małgorzata Klecka)

Rozdział 11. Zaburzenia więzi (Dariusz Wasiński)

Rozdział 12. Choroba tikowa (Iwona Dąbrowska)

Rozdział 13. Mutyzm (Monika Andrzejewska)

Rozdział 14. Zaburzenia rozwoju językowego (Agnieszka Maryniak)

Rozdział 15. Zaburzenia sensoryczne (Katarzyna Orkisz)

Rozdział 16. Odmowa chodzenia do szkoły (Artur Kołakowski)

Część II. Szkolne i pozaszkolne oddziaływania

Rozdział 17. Budowanie ustrukturyzowanego i przyjaznego środowiska w klasie (Artur Kołakowski)

Rozdział 18. Techniki uczenia się sprzyjające poprawie koncentracji uwagi (Karolina Grzywacz)

Rozdział 19. Asystent nauczyciela w klasie (Katarzyna Orkisz)

Rozdział 20. Psychoterapia (Marta Jerzak, Kinga Zając)

Rozdział 21. Socjoterapia (Kinga Zając)

Rozdział 22. Trening Zastępowania Agresji (Marcin Domurat)

Rozdział 23. Praca z rodzicami (Marta Jerzak)

Dodatek

Farmakoterapia, czyli co nauczyciel powinien wiedzieć o leczeniu i lekach (Agnieszka Pisula)

Formy wsparcia dziecka w pigułce (Marta Jerzak, Kinga Zając)

Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Wstęp

Publikacja przekazywana do rąk Czytelnika jest próbą odpowiedzi na zapotrzebowanie pracowników oświaty dotyczące informacji na temat najczęściej spotykanych zaburzeń, deficytów, trudności rozwojowych pojawiających się u dzieci i młodzieży. Może stanowić źródło inspiracji do podejmowania określonych oddziaływań w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej na terenie placówek oświatowych. Jej powstanie jest efektem wieloletniej pracy specjalistów, zajmujących się na co dzień wspieraniem zarówno dzieci i młodzieży, jak i ich rodziców oraz nauczycieli.

Żaden nauczyciel, psycholog czy pedagog szkolny nie musi być terapeutą czy specjalistą w zakresie zdrowia psychicznego. Dobrze jednak, aby pracownicy szkoły potrafili rozpoznać podstawowe zaburzenia psychiczne oraz uwzględnić je w swoim postępowaniu. Znajomość objawów oraz obrazu klinicznego najczęściej występujących zaburzeń, a także umiejętność ich różnicowania ułatwia pracę z danym uczniem.

W części I publikacji Czytelnik będzie miał okazję zapoznać się bliżej z wybranymi zaburzeniami psychicznymi oraz rozwojowymi dzieci i młodzieży. Biorąc pod uwagę ograniczone możliwości publikacji, wybrano jedynie te z nich, z którymi najczęściej będą Państwo spotykać się w swojej praktyce zawodowej. Są to: ADHD, zaburzenia zachowania, lękowe, nastroju, obsesyjno-kompulsyjne, odżywiania, więzi, PTSD, wykorzystanie seksualne, myśli i tendencje samobójcze, mutyzm, choroba tikowa, FAS, zaburzenia rozwoju językowego, zaburzenia sensoryczne. Autorzy poszczególnych rozdziałów starali się przedstawić Państwu charakterystykę określonych typów zaburzeń, ich najczęstsze objawy, sposoby funkcjonowania ucznia oraz zachowania mogące świadczyć o możliwości wystąpienia określonego problemu. W tej części główny nacisk położono na konkretne wskazówki do pracy z dzieckiem dotkniętym danym rodzajem zaburzenia. Każdy z prezentowanych rozdziałów zawiera konkretne przykłady kliniczne, które obrazują i przybliżają poszczególne rodzaje trudności.

W części II książki Czytelnik zapozna się ze szkolnymi i pozaszkolnymi działaniami wspierającymi rozwój dziecka, jak również leczącymi zaburzenia. Wiele problemów i trudności wychowawczych przejawianych na terenie szkoły może nasilać się lub zanikać w zależności od przyjętego modelu pracy. Założono, że dopiero w przypadku, kiedy podejmowane przez nauczycieli oddziaływania okażą się nieskuteczne, uczniowie powinni być kierowani na bardziej złożone i specjalistyczne interwencje, najczęściej realizowane poza szkołą.

Działania zarezerwowane dla wykwalifikowanych specjalistów to przede wszystkim farmakoterapia, psychoterapia, socjoterapia oraz trening zastępowania agresji. Starano się przedstawić Państwu najważniejsze informacje dotyczące tych form pomocy. Mogą być one przydatne w czasie rozmów z rodzicami oraz przy podejmowaniu decyzji dotyczącej poszukiwania wsparcia poza placówką.

Ponadto zwrócono uwagę na budowanie uporządkowanego i przyjaznego środowiska w klasie, którego celem jest niedopuszczenie do powstawania zachowań problemowych. Przybliżono techniki uczenia się, które sprzyjają poprawie koncentracji uwagi i mogą być z powodzeniem wykorzystywane w trakcie lekcji. Zaprezentowano także często występujące zjawisko, jakim jest odmowa chodzenia do szkoły. Omówiono również sposoby leczenia i terapii, współpracę pracowników szkoły z terapeutami oraz wskazania do nauczania specjalnego, także indywidualnego.

W Dodatku znajdą Państwo podstawowe informacje dotyczące farmakoterapii stosowanej u dzieci i młodzieży oraz ogólne wskazówki do wprowadzania poszczególnych oddziaływań w przypadku pojawienia się określonych trudności.

Ta książka jest efektem wiedzy i doświadczenia wielu specjalistów, którzy na co dzień są zaangażowani w leczenie i pomoc dzieciom oraz młodzieży. Chciałabym serdecznie podziękować wszystkim Autorom biorącym udział w tworzeniu publikacji, a także Pani Doktor Elżbiecie Januszewskiej, która podjęła się jej recenzowania. Jestem szczególnie wdzięczna Panu Doktorowi Arturowi Kołakowskiemu za ciągłe mobilizowanie mnie do podejmowania nowych wyzwań i dzielenie się swoim doświadczeniem, a także Pani Kindze Zając za wielogodzinne rozmowy, cenne uwagi oraz pomoc we wprowadzaniu niezbędnych modyfikacji.

Książka ta nie trafiłaby do rąk Czytelnika, gdyby nie osoby pracujące w Wydawnictwie Naukowym PWN. Bardzo dziękuję Pani Aleksandrze Małek-Leśniewskiej, która uwierzyła w nasze możliwości, wykazała się cierpliwością, a w sytuacjach kryzysowych zawsze chętnie służyła pomocą.

Mam świadomość, że czas poświęcony na pisanie i redagowanie tej książki wymagał od najbliższych mi osób cierpliwości oraz rezygnacji ze wspólnie spędzonego czasu. Serdecznie im za to dziękuję.

Marta Jerzak