Byłam opiekunką

Jolanta Miśkiewicz

Copyrights to: 

Wirtualne Wydawnictwo „Goneta” Aneta Gonera

www.goneta.net

ul. Archiwalna 9 m 45

02-103 Warszawa

Korekta: Marta Sitko

marta.sitko5@gazeta.pl

Okładka: Agnieszka Korfanty

info@korfanoart.eu

Redakcja: Aneta Gonera

wydawnictwo@goneta.net

ISBN 978-83-63783-16-7

Warszawa lipiec 2013

Wydanie I

Tekst w całości ani we fragmentach nie może być powielany ani rozpowszechniany za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych, w tym również nie może być umieszczany ani rozpowszechniany w postaci cyfrowej zarówno w Internecie, jak i w sieciach lokalnych bez pisemnej zgody wydawnictwa „Goneta” Aneta Gonera.

Konwersja do epub A3M Agencja Internetowa

WSZYSTKIE POSTACI W KSIAŻCE SĄ FIKCYJNE.

WSZELKIE SKOJARZENIA I PODOBIEŃSTWA Z KIMIKOLWIEK W RZECZYWISTOŚCI NIE POWINNY MIEĆ MIEJSCA.

PODOBIEŃSTWA DO OSÓB LUB ZDARZEŃ SĄ CAŁKOWICIE PRZYPADKOWE I NIEZAMIERZONE. AUTOR NIE BIERZE ODPOWIEDZIALNOŚCI ZA NASUWAJĄCE SIĘ SKOJARZENIA.

Od redakcji:

Historie, opowiadające przeżycia, związane z pracą jako opiekunka nad osobami w różnym wieku i w różnych warunkach. Autorka zmuszona sytuacją życiową, szukająca pracy wszędzie, gdzie się dało, by zdobyć środki na życie, trafiła do domu opieki nad dziećmi w charakterze pokojowej, czyli pani od sprzątania. Praca podobna do tej, jaką wykonują salowe w szpitalach – czyli ciężka, niewdzięczna i nigdy się nie kończąca. Potem trafia jej się opieka nad osobami starszymi i chorymi.

We wszystkich wypadkach piętnuje nieludzkie traktowanie upośledzonych i chorych ludzi. Dziwi się znieczulicy i nie może przejść obojętnie obok nieszczęścia każdego z nich. Wiadomo, że ludzie chorzy czy upośledzeni są trudnymi w kontaktach, ale autorka niniejszego woluminu cierpiąc własne niedogodności fizyczne i miewając nader rozliczne chwile zwątpienia, nie podawała się, walczyła o zachowanie posady, angażując się też za każdym razem emocjonalnie w pomoc potrzebującym.

Opisy są tu bardzo realistyczne. Niejednemu czytelnikowi urośnie w gardle twarda gula niechęci lub współczucia, ale dobrze, że powstała ta książka. Jest niewielka objętościowo, ale podejmuje temat, który dotyka prawie każdego z nas. Borykamy się z niedołężnością naszych bliskich i czasami tak bardzo odsuwamy od siebie ten obowiązek zwyczajnie bycia w pobliżu takiej osoby. Tu możemy dowiedzieć się, jak to jest odbierane przez te wyrzucone na margines społeczny osoby potrzebujące i przez postronne, nie związane z nimi więzami rodzinnymi opiekunki, zarabiające w ten sposób na życie.

Każdy powinien przeczytać tę książkę.

Jest to opis wyrywkowy, nieobrazujący całości systemu opieki nad chorymi. Dane personalne występujących osób nie są zgodne ze stanem faktycznym. Zbieżność przytoczonych zachowań, sytuacji i imion jest przypadkowa. Za identyfikowanie się osób z bohaterami autor nie ponosi odpowiedzialności. Lektura przeznaczona jest dla osób powyżej 16 roku życia.

PODZIĘKOWANIE DLA MOJEGO SYNA,

KTÓRY SŁUŻYŁ MI POMOCĄ

I WSPARCIEM, ORAZ DLA

GRAŻYNY BĄKIEWICZ

LIPIEC

Nie mogłam wprost uwierzyć, że wreszcie zaczyna się mój pierwszy dzień pracy po długich i bezowocnych poszukiwaniach. Kiedy szłam na rozmowy wstępne okazywało się, że nikt nie potrzebuje sekretarki władającej tylko jednym językiem obcym, bez znajomości komputera. Nikt nie chciał ekspedientki, która nie potrafiła obsługiwać kasy fiskalnej, technika ekonomisty i bukieciarki, która kilka lat nie miała do czynienia z wyuczonym zawodem. Dodatkowym minusem był mój wiek –czterdziestolatki są dobre w serialu telewizyjnym, nie w życiu. Nie wspominam już o nogach, które na pewno nie sięgają do samej szyi.

Obiecano mi zatrudnienie w domu pomocy społecznej dla dzieci upośledzonych. Denerwowałam się bardzo, bo był to krok w nieznane. Nigdy nie miałam do czynienia z chorymi psychicznie i bardzo się ich bałam. Okazało się, że zupełnie niepotrzebnie. Społeczeństwo jest niedoinformowane lub poinformowane błędnie na temat takich osób. Zbyt mało mówi się i pisze na ten temat w środkach masowego przekazu. Gdyby informacje były tak obszerne i tak częste jak na przykład na temat alkoholizmu czy narkomanii, wiele osób zmieniłoby swój stosunek do chorych. W chwili obecnej każdy z nas obejrzał lub przeczytał przynajmniej jeden horror, w którym człowiek zwany potocznie wariatem ucieka z ponurego, dobrze strzeżonego przez kraty i strażników zakładu — i morduje.

Równie popularna jest wersja szpitala, w którym chorzy poddawani są okrutnym eksperymentom, i kiedy nie mogą już znieść ogromu cierpień, jakimś cudem atakują personel szpitala i zabijają na najwymyślniejsze sposoby.

Zaoferowano mi pracę pokojowej, którą przyjęłam z dużą wdzięcznością. Zakres obowiązków jest bardzo podobny do obowiązków salowej w każdym innym szpitalu. Aby podpisać umowę, musiałam przepracować kilka próbnych godzin. Wysiadłam na właściwym przystanku i po przejściu kilku kroków zobaczyłam zwyczajny płot z metalowych sztachet i bramę z portiernią. Wejście, jak na teren szpitala, żadnych dwumetrowych murów najeżonych szkłem, żadnego drutu kolczastego i alarmów. Zapytałam portiera o przełożoną i z duszą na ramieniu czekałam na nią już na terenie. Widziałam przed sobą szeroką drogę prowadzącą przez ogród do dwupiętrowego budynku.

Podekscytowana, trochę przestraszona i zarazem pełna nadziei — takie były moje uczucia po przekroczeniu bramy. Zobaczyłam spacerujących kilku mężczyzn i kobietę. Wcale nie były to dzieci. Niektórzy przystawali obok mnie, grzecznie pozdrawiając lub pytając, po co przyszłam. Odetchnęłam z ulgą, że byli tacy zwyczajni. Sama nie wiem, czy spodziewałam się rozwianych włosów i błysku szaleństwa w oku. Zaraz jednak znów wstrzymałam oddech, kiedy podszedł do mnie jeden z mężczyzn i śmiejąc się zamruczał:

— Brrm, brrm...

Po chwili zrozumiałam, że chodzi mu o samochód i najuprzejmiej, jak potrafiłam, powiedziałam, że nie mam samochodu. Wtedy on podał mi długopis, który zaraz wyrwał mi z ręki i odszedł, gniewnie mamrocząc. Znów odzyskałam oddech, kiedy przyszła po mnie przełożona. Opowiedziałam jej o całym zajściu. Roześmiała się i wytłumaczyła:

— Mieszkańcy, którzy samodzielnie chodzą po terenie nazywani są rezydentami. Są oni najstarsi w domu i raczej niegroźni. Zwracamy się do nich po imieniu, a nie „proszę pani”, „proszę pana”.

Siostra przełożona zaprowadziła mnie do budynku, do grupy drugiej. Wewnątrz panowała czystość i cisza, którą tylko czasami przerywały jakieś odgłosy. Myślałam, że będzie gwar, jak na szkolnym korytarzu. Dopiero po wejściu przez zamknięte na klucz drzwi usłyszałam jakieś głosy. Grało też radio. Moją wprowadzającą, to znaczy, jakby nauczycielką zawodu została dziewczyna, która pracuje tu już kilkanaście lat. Jest zadziwiająco cierpliwa i miła. Nie denerwuje jej moja niewiedza. Ma na imię Ela.

Po kilku minutach przebywania w swojej grupie zaczęłam płakać. Nie dlatego, że praca okazała się bardzo ciężka i brudna, ale nad losem mieszkańców Domu. Tak bardzo jest mi ich żal. Roztkliwiłam się nad chłopcem, wyglądającym na jakieś siedem, może osiem lat, który siedział związany w kaftanie. Ma ładne, falujące blond włoski, szare oczy i pięknie wykrojone usta. Pytam opiekunek:

— Dlaczego taki miły chłopczyk siedzi związany?

— Zaraz pani pokażę, co on potrafi — odpowiada jedna z nich.

— Nie, dziękuję — wycofuję się znów lekko przerażona, ale ona zdążyła go odwiązać i odskoczyć w porę.

Chłopak, jak się później dowiedziałam już siedemnastoletni, wczepił się paznokciami w moją bluzkę i sycząc, obnażył zęby długie i ostre jak kły. Dużą trudność sprawiło opiekunom oderwanie go ode mnie i ponowne związanie. Zrozumiałam, że była to konieczność ze względów bezpieczeństwa. Bardzo się go przestraszyłam i jednocześnie było mi go żal. Opiekunki wyjaśniły mi, że kiedy nie był związany, robił krzywdę innym dzieciom (tak nazywają tu wszystkich mieszkańców Domu) – drapał, kopał i gryzł jak zwierzątko. Ela opowiadała mi, że pensjonariusze są w różnym wieku. Najmłodszy ma czternaście, a najstarszy czterdzieści siedem lat, ale wszystkich nazywają tu dziećmi. Oni właśnie tak się zachowują i tak są traktowani.

Jeden z chłopców nie rusza się prawie wcale, nie mówi, nie widzi i nie słyszy. Inny porusza się bardzo niewiele, a przy zmianie pampersów lub przebieraniu czy kąpaniu sztywnieją mu wszystkie mięśnie i potrzebne są dwie opiekunki, aby udało się to zrobić.

Po kilku godzinach ścielenia łóżek, odkurzania, froterowania, mycia łazienek i ubikacji jestem bardzo zmęczona fizycznie. Bolą mnie ręce i nogi. Wózki z posiłkami zdają się ważyć tonę, ale nie to jest najgorsze. Wyczerpanie psychiczne jest chyba jeszcze większe. Powykręcane, zniekształcone kończyny, powykrzywiane buzie, zaciśnięte lub krzyczące bez związku usta, niewidzące lub szalone oczy. Większość z nich nie zdaje sobie sprawy ze swojego stanu, ale są tacy, którzy dużo wiedzą i rozumieją. Rozmawiałam dużo później z jedną z rezydentek, Janią, która przepięknie maluje.

— Janiu, może namalowałabyś coś dla mnie?

— Mam dużo pracy, a mało materiałów — odpowiedziała. — Widzisz pani, jak nie mogę wyjść i sobie kupić, a one tylko obiecują. Nie mogę i jeść przestać, a bym tak chciała, bo się w sukienki nie mieszczę i nie mam co ubrać.

— Nie martw się. Mnie też jest ciężko schudnąć, a materiały do twoich prac w końcu muszą się znaleźć — odpowiadam bez przekonania, bo wiem, jak ciężka jest sytuacja finansowa Domu.

Dalej rozmowa toczyła się wartko. Jania opowiadała o swoich problemach z materiałami, ze swoją tuszą. Czułam się, jakbym rozmawiała z zupełnie normalną kobietą w domu, na ulicy, gdziekolwiek. Nigdy nie dowiedziałam się, na czym właściwie polegało jej upośledzenie.

Dzieci mają małą styczność ze światem zewnętrznym. Rodziców albo wcale nie ma, albo są chorzy, jak dzieci, i przebywają w innych zakładach. Są również tacy, którzy „zapominają” o dzieciach umieszczonych w domu opieki. Nie rozmawiają o nich, nie odwiedzają, zajmują się tylko zdrowym potomstwem lub sobą. Szczerze mówiąc, ktoś powinien zainteresować się tym problemem, aby ludzie bardzo chorzy umysłowo nie płodzili następnych chorych. Ich życie bywa naprawdę ciężkie i smutne, chyba że nie zdają oni sobie z tego sprawy.

Normalni rodzice upośledzonych dzieci nie przyjeżdżają do nich, ułożyli sobie życie bez nich. Rzadko który ojciec czy matka ma tyle poczucia obowiązku i miłości, aby odwiedzać chore dziecko w zakładzie zamkniętym.

Jednak zdecydowałam się pracować tutaj i to właśnie bezpośrednio z nimi. Chciałabym zostać opiekunką, kiedy tylko pojawi się taka możliwość. Mam odpowiednie wykształcenie, niestety na razie nie ma etatów. Tymczasem będę sprzątać ich nieczystości, zmywać, szorować, dźwigać, byle tylko znaleźć chwilę, aby być bliżej nich. Może stwierdzenie, że ich pokochałam, byłoby przesadą, ale w moich odczuciach na pewno więcej jest właśnie miłości i smutku niż upokarzającej litości. Są tacy pracownicy i praktykanci, którzy się z nich śmieją, inni są obojętni, są i tacy, którzy boją się chorych cały czas – jak ja na początku. Są również tacy, którzy celowo i bezlitośnie wyrządzają im krzywdę. O tym, jak postanowiłam ich chronić i uczynić ich życie znośniejszym, napiszę w następnych rozdziałach.

SIERPIEŃ

Zaczynam się zastanawiać po tych trzech tygodniach pracy, czy pokojowa też jest człowiekiem. Wątpliwości nasunęły mi się w czasie pracy z niektórymi opiekunkami. Okazuje się, że jest człowiekiem dla tych, które mówią do niej „pokojowa”, a także dla dyrektorki, przełożonej, księgowych. Jest natomiast niczym dla osób, które ją nazywają „salową”. Nie niosą one same wiadra z moczem czy kałem, i choćby miały się poślizgnąć, nie zetrą nawet mopem podłogi w ubikacji, nie zmyją nawet po sobie talerzyka po śniadaniu. Od tego są salowe. Inne opiekunki nie wołają nas do każdej z tych czynności, odrywając od innych zajęć, które akurat wykonujemy i nazywają nas delikatnie „pokojowymi”.

Doszłam do wniosku, że jednak jestem człowiekiem, a panie, które tak nie uważają, powinny zastanowić się nad swoim człowieczeństwem. To zagadnienie człowieczeństwa jest problemem, z którym stale mam tu do czynienia. Kiedy pracuję, nie mam czasu ani możliwości zastanawiać się nad tym wszystkim. Staram się robić notatki na jakiejkolwiek kartce, których trochę stale noszę w kieszeni i dopiero będąc już w domu, przeżywam wszystko ponownie i bardzo intensywnie zastanawiam się z kim porozmawiać. Zbyt mało jeszcze wiem i mało rozumiem, aby wyjść z tym problemem na zewnątrz, a nie mam odwagi dyskutować na te tematy w pracy, nie jestem dokładnie zorientowana w tych „ludzkich” i „nieludzkich” sprawach. Nie chciałabym, aby mi podziękowano, gdyż zbyt dużo pytam i interesuję się sprawami, które nie należą do zakresu moich obowiązków.

Nie mam swojej grupy, w której byłabym na stałe. Pracuję w dwójce, trójce, czwórce, piątce i czasami w szóstce. Nigdy nie pracowałam u rezydentów, ale jedna z opiekunek, pani Danusia, jest aż tak miła, że zaprowadziła mnie tam, aby pokazać mi, jak mieszkają. Rezydentki zajmują oddzielny domek, mają pokoiki dwu- i trzyosobowe. Prawie wszystkie prace wykonują same. Można się z nimi pośmiać i pogadać jak ze zwykłymi dziewczętami, mimo że czasem trudno zrozumieć ich język. Opiekunki wydają się być z nimi na stopie koleżeńskiej. Można wyczuć atmosferę wzajemnego zrozumienia, poszanowania i spokoju. I tam też zdarzają się kłótnie między dziewczętami, dochodzi również do rękoczynów, ale rozsądek i spokój opiekunek pozwalają szybko te sprawy załagodzić.

Krótko opowiedziałam o rezydentach i dwójce, bo zbyt rzadko tam bywam, aby powiedzieć coś więcej. To, co wiem o opiekunkach, również można streścić jednym zdaniem: dzielą nas na pokojowe i salowe. Różnią się też stosunkiem do dzieci. Jedna z nich, pani Ania, przemawia czule nawet do tych nierozumiejących i niesłyszących, przewija te, które się moczą bardzo często, żeby były czyste i suche. Dba o nich. Inne opiekunki, na przykład pani Ewa, używają ordynarnego języka i odsuwają dzieci z drogi kopnięciem. Do tłumaczenia im czegokolwiek używają rąk, nóg i klamek (klamki nosimy ze sobą prawie we wszystkich grupach). Kiedy dzieciakom dzieje się coś złego, gdy nie mogą sobie same z czymś poradzić, to takie panie mają świetną zabawę. Właśnie w pierwszym dniu mojej pracy zetknęłam się z czymś takim. Chłopiec, który nie umiał mówić, nie widział i nie słyszał, był nazywany Ciapą. Przysiadał na dywanie albo na czworakach kręcił się wokół własnej osi i przesuwał przed sobą klocek. Kiedy posunął za daleko, gubił zabawkę, złościł się, wydawał dziwne dźwięki, uderzał ręką w dywan, a z niewidzących oczu kapały łzy. Serce pękało na jego widok. Człowiek natychmiast chciał podbiec i podsunąć mu ten klocek. Pani Ani nie było, a pani Ewa śmiała się głośno, zabierała klocek i szturchała Ciapę nogą. Pokojowa, która jest w pracy dopiero dzień czy dwa, nie może zrobić niczego, jest bezsilna.

W szóstce miałam tylko dwa dyżury, przebywają tam najmłodsi mieszkańcy. Zdążyłam się zorientować, że dzieci są żywe, psotne, lubią się bawić i niewiele z nich jest ciężko upośledzonych. Opiekunki, na przykład pani Jola czy Irenka, bardzo dobrze się z nimi dogadują i nie stosują przemocy. Oczywiście, są też takie, jak pani Zosia, których koleżanki nie lubią, a dzieci się boją, ale na szczęście one tam są w mniejszości. Od pani Zosi nasłuchałam się mnóstwo złośliwości na temat Krystiana. Był chłopcem autystycznym, rzadko zdarzały mu się ataki złości, był typową przylepką. Bardzo mi się podobało, kiedy siadał mi na kolanach i przytulał głowę do mojego policzka. Wiedziałam już, jak niewiele pieszczot otrzymują te dzieciaki, kołysałam go więc na kolanach i opowiadałam bajki, mimo że wiedziałam, że słucha tylko intonacji głosu. Chociaż według mnie naukowcy, którzy badają tę chorobę, też nie znają dokładnie pracy chorego mózgu, i istnieje jakiś ułamek możliwości, że on te bajki jednak słyszał. Pani Zosia dokuczała mi i mówiła, że jest to dorastający chłopak – miał czternaście lat – i wcale nie w głowie mu dziecinne przytulanie, a wręcz przeciwnie. Kto wie, czy ona nie była bardziej chora od tego dziecka, jeżeli zamiast widzieć w tym potrzebę uczucia, którą odczuwa każdy człowiek, szukała jakichś seksualnych podtekstów.

Prawie nic nie mogę powiedzieć o pracy w pawilonie, gdyż byłam tam tylko dwa lub trzy razy przez kilka chwil. Wiem, że przebywają tam dziewczęta, a większość z nich bardzo upośledzonych i rzeczywiście wymagających nieustannej pracy i nadzoru. O opiekunkach nie wiem nic. Te spotkane w palarni wydają się miłe. Widziałam kiedyś przez okno jedną z dziewcząt, która bawiła się ze słońcem i cieniem: stała w cieniu tuż przed słoneczną plamą i wysuwała nogę tak ostrożnie, jakby chciała wejść do wody. Nie stawiała jej, tylko szybko cofała, aby po chwili powtórzyć całą operację. Byłam wtedy sama w pomieszczeniu i mogłam jej się przyglądać przez kilkanaście minut, zanim zabawa się jej znudziła i odeszła. Słyszałam dziewczyny, które śpiewały i to naprawdę ładnie. Wydawało mi się, że w pawilonie zawsze panuje porządek, nie słyszałam stamtąd wycia ani innych hałasów. Dopiero po jakimś czasie dowiedziałam się od pań, które miały tam dyżury, że dziewczyny biją się, onanizują, brudzą, wrzeszczą, rzucają podpaskami, robiąc sobie często krzywdę, zanim ktoś zdąży zareagować.

Wydaje mi się, że z pracą radzę sobie nieźle, a część koleżanek polubiła mnie i nie skąpi dobrych rad, jak sobie te pracę usprawnić. Na przykład: Asia, Lila czy Halinka są nastawione bardzo życzliwie. Asia nawet w przyszłości okaże się moją pomocą i ostoją, kiedy już rozpocznę prawdziwą walkę z opiekunkami, stosującymi przemoc wobec dzieci, ale o tym napiszę we właściwym czasie.

Są również koleżanki zazdrośnie strzegące swoich grup i które nie lubią nowych osób. Na przykład: Iwa lub Rena potrafią przekręcać cudze słowa, dodać coś od siebie i naprawdę utrudnić pracę. Zdarzyło się raz tak, że miałam wpisaną w grafik piątkę, którą bardzo lubiłam, a Iwa czwórkę, za którą nikt nie przepadał. Zamiast o 7:45 przyjechała już o 7:15, aby być przede mną i z pomocą swoich znajomych opiekunek wyrzucić mnie do grupy, którą jej przeznaczono. Piątkę uważała za swoją. Poszłam z tym do oddziałowej, która układała nasz grafik, ale była również zwolenniczką starych pracownic.

— Pani Zosiu, Iwa przyjechała wcześniej — powiedziałam — i rozpoczęła pracę w mojej grupie, a mnie wysłała do swojej.

— Załatwcie to między sobą — usłyszałam od oddziałowej.

— Boję się iść na czwórkę, a Iwa da sobie radę i ma ją w grafiku — nie dawałam za wygraną.

— Na jednym piętrze możecie ustalić to sobie same — stwierdziła oddziałowa po czym schowała nos w papiery.

Posłuchanie skończone.

Musiałam więc pójść na czwórkę, której za bardzo nie lubiłam i rzeczywiście się bałam. Jednakże dyżury w tej grupie zdarzały mi się dość często — byłam nowa. Praca tam była wyjątkowo ciężka zarówno pod względem fizycznym, jak i psychicznym. Nigdy nie było porządku takiego jak na przykład na dwójce. W salach było brudno, łóżka niepościelone, kołdry powyciągane z poszew, a łazienki i ubikacje stanowiły obraz nędzy i rozpaczy. Kiedy udawało mi się już jakoś zapanować nad tym bałaganem, zawsze wchodził któryś z chłopców i zaczynałam od nowa syzyfową pracę. Zawsze się denerwowałam przed takim dyżurem. Dzieci są tam wyjątkowe, ale nie jest to określenie pozytywne. Bałam się Kleksa, który przez większość czasu był przesympatycznym chłopakiem, ale kiedy choroba psychiczna (był chory psychicznie, a nie upośledzony i powinien przebywać w szpitalu psychiatrycznym pod odpowiednim nadzorem) dawała o sobie znać, zmieniał się w bestię. Rzucał sprzętami i opiekunkami. Były nawet przypadki, że pobił opiekunki tak bardzo, że skończyło się to dla nich pobytem w szpitalu i kilkumiesięcznym zwolnieniem. Na szczęście nigdy nie doszło do najgorszego, chociaż inny chłopiec z czwórki – Jacek – zabił kolegę, rzucając nim w kaloryfer. Kleks miał „dziewczynę” – Janka – który był bardzo niesympatyczny i złośliwy. Uderzał mocno i znienacka. Napisałam, że był „dziewczyną” Kleksa, bo chłopcy na czwórce najczęściej nie onanizowali się, ale żyli ze sobą, choć zdarzało im się robić sobie nawzajem dużą krzywdę. Kleks miał swój zamykany pokoik, do którego potrafił wciągnąć chłopaka i mocno go poturbować, zanim komuś udało się do niego dostać i zareagować. Był to jeden z nielicznych tak drastycznych przypadków zaspokojenia popędu seksualnego w Domu, o jakim tu słyszałam. Nie chciałam pracować na czwórce, bo bałam się, że chłopcy przestaną mu wystarczać. Obawiałam się również Marka. Ten chłopak głaskał jedną ręką, a bił drugą, szarpał za włosy i gryzł do krwi. Było to tym bardziej niebezpieczne, że był nosicielem żółtaczki. Wychodziłam z siniakami, pogryziona, z wydartymi pasmami włosów. Marek bał się tylko dwóch opiekunów: swojego imiennika Marka i drugiego, Jacka. Nie docierała do niego ani dobroć, ani złość. Uważam, że na czwórce powinni pracować wyłącznie mężczyźni, i to na tyle silni, aby potrafili unieruchomić chłopców w czasie ataku, nie czyniąc im krzywdy. Widziałam, jak udawało się to wielokrotnie Markowi, opiekunowi. Potrafił postępować z chłopcami.

Na jego dyżurach ucierpiałam najmniej i najmniej się bałam. Ataki agresji zdarzały się nawet spokojniejszym chłopcom z czwórki: chłopczykowi o nazwisku Dąbrowski, o imieniu Jacek, czy nawet najspokojniejszemu i najmilszemu Jarkowi. Niszczyli oni wszystko, co było w zasięgu ręki, był ciągły bałagan w grupie. Co kwadrans z zegarkiem w ręku można było sprzątać zalaną moczem i zabrudzoną kałem ubikację. Brudne były sedesy, ściany, nawet okno. Bałam się wychodzić z pomieszczenia dla opiekunów. Kiedy sprzątałam, zamykałam się w tych pomieszczeniach, gdzie ich akurat nie było. Siostra oddziałowa, która była moją bezpośrednią przełożoną nie rozumiała mojego strachu i nie chciała przyjąć do wiadomości, że praca jest tam bezowocna. Ponadto byłam nowym pracownikiem, czyli niewiele miałam do powiedzenia przy podziale pracy. Pewnego dnia bardzo się napracowałam, aby wyfroterować hol. Ciężka, stara froterka po prostu uciekała mi z rąk. Wkładałam w to zajęcie o wiele więcej wysiłku niż kobiety, pracujące od lat na takim stanowisku. To, co teraz opiszę, zdarzyło się w dniu imienin jednej z wychowawczyń. Był to mokry, dżdżysty dzień. Oczywiście, froterowanie okazywało się syzyfową pracą, gdyż przychodzący goście co chwilę zadeptywali hol na nowo. Oddziałowa bardzo ostro zwróciła mi uwagę na ciągle zabrudzoną podłogę, jakobym nie wykonywała tej ciężkiej i naprawdę syzyfowej pracy. Przepłakałam resztę dyżuru, bo naprawdę bardzo się starałam, aby nie stracić z takim trudem zdobytej pracy.

Następnego dnia zgodnie ze wskazówkami jednej z życzliwych mi opiekunek, poszłam po radę do siostry przełożonej. Była to kobieta mądra i taktowna. Obiecała nawet sprawdzać moją pracę wspólnie z oddziałową, gdyż w jej obecności nie będzie mi mogła robić zarzutów za źle wykonaną pracę, która w rzeczywistości została wykonana dobrze. Skończyły się moje kłopoty z oddziałową. Nawet Iwa poinstruowana przez swoją przełożoną przestała wyganiać mnie z piątki niezgodnie z grafikiem.

Najbardziej polubiłam opiekunki z trójki i z piątki, ale o tym, jak bardzo mogą mylić pozory, opiszę w następnych rozdziałach. Tymczasem na trójce opiekunki nie brzydzą się pełnego wiadra, są przyjazne, miłe i pracowite. Mimowolną przysługę przy zawieraniu przyjaznych stosunków z nowym otoczeniem oddała mi przełożona. Kiedy przyjmowała mnie do pracy, dowiedziała się, że przez jakiś czas byłam zawodową wróżką, umiem wróżyć z kart i tarota. Opowiedziała o moich umiejętnościach paniom na trójce, a stąd ciekawostka przeniosła się do innych grup. Dom to bardzo mały światek, właściwie wszyscy wiedzą wszystko o wszystkich. Nigdy nie odmawiałam ludziom ciekawych przyszłości, dlatego także i to przyczyniło się do zyskania niejakiej popularności. Na sobie miałam zawsze czerwony fartuch w duże czarne kropki, co sprawiło, że nadano mi przydomek „Biedronka”. To było miłe, i dzięki temu każdy wiedział, że mowa jest właśnie o mnie.

Dzieci, mimo zniekształceń kończyn, kalectwa, upośledzenia mowy, są bardzo miłe, przyjazne i sympatyczne. Potrafią też być bardzo samodzielne jak na swoje możliwości. Starają się pomagać pokojowym, opiekunkom i sobie nawzajem, mimo że oficjalnie jest to zabronione. Jednakże część z nas uważa, że jest to dla nich doskonała terapia. Nie zapadają w taki niby-letarg i uczą się być przydatnymi. Na pewno nie wyrządzi im szkody to, że pomogą koledze się ubrać, porozkładają talerze do obiadu czy pościelą łóżko. Są to zajęcia ciekawsze dla nich, bardziej stymulujące i uczące samodzielności niż terapia, której poddawane są przez fachowców. Na przykład: Andrzej cierpi na bóle kręgosłupa, pomógłby mu więc na pewno umiarkowany ruch i odpowiednie masaże. Niestety, jego terapia to leżenie dwa razy w tygodniu przez około czterdzieści pięć minut na leżance i poddawanie go jakimś naświetlaniom, które przez dwa lata, jakie przepracowałam w Domu, nie przyniosły mu żadnej ulgi w bólu. Są również zajęcia z logopedą, ale przeznaczone dla dzieci, które bardzo ładnie mówią. Na przykład: Paweł potrafi pięknie mówić wierszyki i wyraźnie, obszernie opowiada o swoich losach sprzed pobytu w Domu. Trudno sobie wyobrazić obraz jego domu rodzinnego: ciągłe pijackie awantury, katowanie go i jego matki przez ojca; do jedzenia dostawał obierki od ziemniaków podane w misce do mycia, leżącej na podłodze. Gorzej niż mój pies. Terapeutka, która stale przebywa w grupie, pani Asia, albo niewiele wie o terapii, albo nie przykłada się do swoich obowiązków. Andrzeja (27 lat, 140 cm wzrostu i chore serce), na przykład, zabrała na ponad trzygodzinny spacer. Dziecko wróciło tak zmęczone, że potem kilka godzin spało. Cały ten spacer był dość szybkim marszem, by zdążyć na obiad, którego nawet Andrzej ze zmęczenia nie chciał jeść. Przekleństwa wywrzaskiwane przez nią również nie przypominają uspokajającego głosu terapeuty. Jeśli już, jest to terapia szokowa. Nie mam wykształcenia psychologicznego, do czynienia miałam właściwie tylko z jednym dzieckiem, moim własnym, jednak wydaje mi się, że więcej wiem o psychologii dziecięcej niż ona.

W grupach przebywają również po kilka godzin wychowawczynie. Malują razem z dziećmi, układają klocki, śpiewają. To bardzo miłe, tyle że nawet pokojowa, czyli ja robi z dziećmi to samo, zostając z tymi, które akurat nie wychodzą na spacer. Po co więc dodatkowe etaty i pieniądze, których w Domu ciągle brakuje?

Pracuje tu również jeden wychowawca. Nie wiem właściwie, w której grupie, widuję go tylko przelotnie na korytarzu, kiedy wychodzi na spacer z wyjątkowo trudnymi chłopcami, prowadząc ich pojedynczo. Chodzi z nimi także do kaplicy, w której raz w tygodniu ksiądz z pobliskiego szpitala odprawia mszę. Kiedy przechodziłam w pobliżu słyszałam, jak śpiewa. Ma taki cudowny, aksamitny głos. Muszę się czegoś o nim dyskretnie dowiedzieć, zanim rzeczywiście się zakocham. Wiem tylko tyle, że na imię ma Borys. Słyszałam, jak jedna z opiekunek tak się do niego zwracała. Jest tu również zorganizowana szkoła, w której zatrudnione nauczycielki uczą w kilku klasach. Również niepotrzebne etaty przynajmniej w dwóch trzecich. Do szkoły — oprócz tych, którzy rzeczywiście się czegoś uczą, na przykład Jacek, który potrafi wymienić dni tygodnia czy Romuś, który umie policzyć do kilku — są wysyłane dzieci, które nie uczą się absolutnie niczego. Takim przykładem jest Mateusz, który nie mówi nic oprócz „amamama” i nawet nową zabawką jest mu trudno zainteresować się dłużej niż kilka minut. Takich dzieci, które w szkole tylko się denerwują jest dużo więcej.

Na piątce roboty jest bardzo dużo, ale chętnie tam pracuję, bo mam swoją osobistą „sympatię” o imieniu Janek. Chłopak również bardzo się cieszy, gdy mnie widzi. Z radości trzepie rękami jak ptak skrzydełkami, jakby chciał pofrunąć. Przytula buzię do mojego policzka i trzyma mnie mocno za rękę.

Ponieważ latem opiekunki nie schodzą do palarni i, mimo że jest to zabronione, po cichu palą na balkonie, niektórym pokojowym pozwalają więc czasem usiąść z nimi na chwilę na papierosa. Pewnego dnia ze zdumieniem ujrzałam, że Janek nadstawia buzię pani Krysi, a ona dmucha w nią dymem. Chłopiec był zachwycony. Z oburzeniem więc powiedziałam:

— Przecież jemu to bardzo szkodzi!

— Nie szkodzi, nie szkodzi — odpowiedziała. — Oni mają tak zniszczony organizm lekami, że nic im już zaszkodzić nie może. Poza tym on już przyszedł z tym nałogiem.

Uznałam to wyjaśnienie za wystarczające, zwłaszcza że sama wiem, jak trudno zerwać z nałogiem. Z powodu współczucia palacza dla palacza również zaczęłam pozwalać Jankowi „oddychać” dymem. Nie ośmieliłam się dyskutować, że trzeba było to przerwać kilka lat temu, kiedy jako ośmioletnie dziecko przybył do Domu. Byłoby mu wtedy o wiele łatwiej. I tym oto prostym sposobem stałam się jego wierną i potajemną „trucicielką”. Nie umiałam odmówić, kiedy uparcie ciągnął mnie za rękę na balkon, zaglądając w oczy z uśmiechem i pokazując palcem moją kieszeń.

Pewnego dnia dowiedziałam się, że mam zastąpić właśnie na piątce nieobecną opiekunkę, a nie było możliwości wezwania żadnej innej. Czasem zdarzały się takie zastępstwa Iwie, ale mnie do tej pory nigdy. Byłam bardzo uradowana. Kiedy przełożona poprosiła mnie do siebie, nie przeczuwałam, że mogę być zupełnie szczęśliwa. Okazało się wtedy, że jednak mogłam, bo zostałam młodszą opiekunką, i to właśnie na mojej ulubionej piątce! Udało się!

WRZESIEŃ

Starałam się pracować za siebie i za innych. Och, jak ja bardzo się cieszyłam!

Oprócz opieki nad dziećmi, rozdrabniania pokarmów, karmienia, mycia czy przebierania naszym obowiązkiem były również mniejsze przepierki, szykowanie odzieży do pralni, naprawa tej odzieży itp. Niestety, mój zapał do pracy nie wystarczał, bym została zaakceptowana przez dwie opiekunki, z którymi współpraca okazała się wręcz niemożliwa. Oprócz pani Krysi i pani Frani pozostałe opiekunki przyjęły mnie miło i serdecznie. Były mi bardzo pomocne – wielu rzeczy jeszcze nie wiedziałam i nie umiałam. Nie byłam zorientowana w ubraniach dla dzieci, w której szafie co leży i kogo w co ubrać, jak pisać raporty oraz wiele innych drobiazgów, których nieznajomość utrudniała pracę. Uczyłam się jednak szybko i starałam się wyręczać pozostałe opiekunki, tym bardziej że po obowiązkach pokojowej ta praca była lżejsza fizycznie. Nie układało mi się tylko z tymi dwiema paniami. Solą w oku pani Krysi był Janek, któremu niby żartobliwie wmawiała: „Zdradziłeś mnie!”. Przeszkadzało jej również to, kiedy za rączkę spacerował ze mną po korytarzu. Starałam się, by jak najwięcej się ruszał, ponieważ nie wychodził na spacery z innymi. Miał manię uciekania opiekunom. Przeszkadzało jej też to, że Andrzej mi o czymś opowiadał lub przytulał się Jaruś. Wszystko to było objawem dziwnej, chorej wręcz zazdrości i odbierane jako rozpieszczanie dzieci, z którymi po dyżurze rzekomo obie panie nie mogły sobie poradzić. Kiedy nie przebrałam spodni Damianowi (miał tylko małą plamkę, a był już kilkakrotnie przebrany; środków czystości mamy niewiele i należy je oszczędzać), pani Frania zrobiła mi karczemną awanturę, stwierdziła, że na opiekunkę się nie nadaję. Szczególnie drażniło ją to, że brałam dzieci na kolana i je przytulałam oraz to, że kiedy wchodziłam do grupy, większość dzieci podbiegała do mnie, by się przywitać. Lubili mnie tak jak ja ich. Pytali innych opiekunek, kiedy przyjdzie Jola, czyli ja. Przeszkadzało to także moim dwóm koleżankom, kiedy dawałam dzieciom wieczorem kanapki lub jabłka. Byli zawsze chętni do jedzenia, apetyt mieli duży, a kolacja około 18:00 nie była zbyt obfita. Dopiero po jakimś czasie dowiedziałam się, że pani Frania była koleżanką pani oddziałowej, która poskarżyła jej się, że z mojego powodu miała przykrą rozmowę z przełożoną. Wydaje mi się, że ta pani po prostu nie umiała normalnie mówić, dlatego też cierpliwie znosiłam jej krzyk. Moje kilkakrotne prośby – kiedy wrzask stawał się nie do zniesienia, aby ciszej wygłaszała swoje uwagi i pretensje — dały tylko jeden skutek: przestała się do mnie całkiem odzywać. Jednakże szkodzić mi nie przestała. Próbowała oczerniać mnie w oczach przełożonej, wymyślała przewinienia, które w ogóle nie miały miejsca. Nie mogłam się bronić, gdyż byłam nieświadoma jej intryg. O wszystkim dowiedziałam się po pewnym czasie od samej przełożonej. Pani Frani dzielnie sekundowała pani Krysia. O niektórych powodach jej niechęci już pisałam, jednak kroplą przepełniającą czarę stała się dla niej moja pensja opiekunki. Kiedy usłyszała, że właśnie w tym charakterze będę pracować w tej samej grupie co ona, pierwsze jej pytanie zabrzmiało:

— A jaką pensję pani dostała?

— 750 złotych — odpowiedziałam szczerze zgodnie z prawdą w swojej niezmiernej naiwności.

— Nie dość (tu zaczęła zwracać się do mnie w trzeciej osobie), że rozpuszcza pani dzieci, nie dość, że inne opiekunki nie mogą potem zaprowadzić żadnego rygoru, to jeszcze przyjdzie taka, zacznie pracować i od razu dostanie Bóg wie, ile! Ja pracuję tu tyle lat, żyły sobie wypruwam, a mam mniej — utyskiwała dalej urażona do żywego. — A ona pozwoli sobie chłopakom wejść na głowę i jeszcze dostaje więcej. Ciekawe za co? Za to, że ich rozpuszcza, a my nie możemy sobie potem poradzić. Niech się wreszcie domyśli, że my jej tu w ogóle nie chcemy!

— My, to znaczy kto? — spytałam jeszcze.

— A, wszystkie — rzuciła tylko i zaczęła rozmawiać z dziećmi.

Przesłuchanie było skończone.

Było mi bardzo przykro po tej rozmowie, chociaż byłam przekonana, że tylko te dwie kobiety stały się moimi wrogami bez żadnego racjonalnego powodu. Natomiast inne opiekunki, które uważały, że życie dzieci jest dość ciężkie bez robienia im dodatkowej krzywdy i te, którym było to po prostu obojętne, chyba mnie lubiły i były zadowolone z mojej pracy. Wcale nie narzekały, że po moich dyżurach nie umieją dać sobie rady z chłopcami. Szczególnie dobrze dogadywałam się z Dosią, która również nie biła dzieci, ale przytulała, bawiła się z nimi, tańczyła i wysłuchiwała cierpliwie nawet najbardziej zawiłych opowieści. Bardzo dobrze również pracowało mi się z panią Alą, która miała w tym Domu dwoje własnych dzieci, cieszyła się więc, widząc, jak je traktuję. Ją również one obsiadały ze wszystkich stron — potrafiła naraz zmieścić na kolanach po troje i czworo z nich. Nawet później, kiedy przeszłam do trójki, gdzie był jej syn, Janek, cieszyła się, że będzie on pod moją opieką. Nie bała się powierzyć mi opieki nad własnym dzieckiem. Kiedy płakałam, że przechodzę do trójki, pocieszała mnie:

— Nie martw się, zamiast swojego Janka, będziesz miała mojego.

To chyba najlepiej obrazuje mój stosunek do pracy i dzieci. Jednak, mimo że cieszyłam się, iż jestem z moimi ulubionymi chłopcami, miałam dużo zmartwień. Nikomu nie mogłam opowiedzieć, jak one są traktowane. Bałam się, że moje opowieści odbiją się właśnie na nich. Matka Janka i pielęgniarka, która również w tym Domu miała swojego brata, też nie podejmowały w tym kierunku żadnych kroków — bały się o dzieci, choć im pękały serca, kiedy na to patrzyły. Starały się tylko jak najczęściej z nimi przebywać, bo w ich obecności nie spotykała chłopców krzywda.

Motywacją dzieci do działania była często klamka zakończona ciężkim pękiem kluczy lub drewniany sabot. Zimny, mocny prysznic był na porządku dziennym. Szczególnie dostawało się mojemu ulubieńcowi, Jankowi. Potrafił wymazać kałem siebie, dzieci i wszystko wokół. Bił inne dzieci i kopał bardzo mocno. Nie oszczędzał również opiekunek. Pani Frania zamykała się w bawialni swojej części grupy razem z dziećmi, a ja zostawałam razem z Jankiem na korytarzu, kiedy szalał. Potrafił kopnięciem zmieść paprotkę z półki pod sufitem, zachowywał się jak oszalały karateka. Był bardzo silny, jak większość chorych osób. Mnie jednak udawało się go uspokoić bez zastrzyku, nim przyszła wezwana pielęgniarka. Taka odważna była jeszcze tylko Dosia, chociaż zdarzyło mu się raz ją niechcący uderzyć, kiedy sięgał do pani Frani, a ona stanęła mu na drodze. Mnie nie uderzył nigdy. Raz, kiedy zrobiłam coś, czego on nie chciał, przytrzymał tylko bardzo silnie moją rękę. Kiedy był zazdrosny o inne dzieci lub coś mu się nie spodobało, moczył majtki. Musiałam go nieraz kilkakrotnie w ciągu dyżuru kąpać i przebierać. Po prostu dla niego był to najpewniejszy sposób zwrócenia mojej uwagi, żebym tylko nim się zajmowała. Nie rozumiał, że przysparza mi tym dodatkowych zajęć. Nie interesowało go też, że muszę jednakowo opiekować się wszystkimi dziećmi. Sprawiał mi też inne kłopoty, a jednak lubiłam go bardzo. Był chory, a nigdy mnie nie skrzywdził i nic nie zrobił złośliwie.

Kiedyś, gdy nie chciałam go przepuścić, podniósł mnie jak mebel, przestawił ze swojej drogi i poszedł do kuchenki zrobić sobie kawę. Zabrał ją którejś z opiekunek czy pokojowych, po czym tą kawą obsypał wszystkie szafki i podłogę, a potem zalał to wszystko zimną wodą. Miałam masę sprzątania po nim i tłumaczenia, gdzie podziała się kawa. Ale i tak byłam z niego zadowolona. Janek mi nie uciekał tak jak innym paniom, tylko po zrobieniu tego, co zamierzył, sam spokojnie wrócił do swojej grupy. Kiedy uciekał pani Ali, wystarczyło, że mnie zawołała i Janek wracał ze mną. Kiedyś pani Krysia, której był ulubieńcem, tak się na niego zdenerwowała, że kazała mu wejść do wanny i aby nie mógł jej dosięgnąć, sama stanęła na stołku, próbując go polać strumieniem zimnej wody. Janek jej nie dosięgnął, ale za to nogą dosięgnął stołka i celnym kopniakiem pozbawił Krysię podłoża, a ta wylądowała na pupie na posadzce. Nie zrobił jej krzywdy, ale i sam nie pozwolił się skrzywdzić.

Kolejnym problemem dla niechętnych mi pań była sprawa zasłon, które kilka lub kilkanaście razy dziennie zrywał Krzyś. Wieszały je pokojowe, wieszały opiekunki. Niestety, raz zrobił to pod koniec dnia. Ja przeoczyłam ten fakt, nie powiesiłam ich, zanim zeszłam z dyżuru. Pani Frania, która obejmowała dyżur po mnie, zrobiła to zamiast mnie i miała o czym opowiadać wszystkim, którzy chcieli słuchać, jaka jestem niedbała.

PAŹDZIERNIK

Była również sprawa Sebastiana, Kądry i Tralkowskiego, co wpłynęło znów na pogorszenie opinii tych pań na mój temat. Nie potrafiłam i nie chciałam wręcz zniżyć się do ich poziomu: by wchodzić między wrony i krakać tak samo jak one.

Sebastian jeździł na wózku lub czołgał się po salach i korytarzach, podpierając się rękami. Były to właściwie jedyne jego spacery, bo panowie, którzy przychodzili, aby znieść go razem z wózkiem na dół, robili to bardzo rzadko. Nogi miał niedorozwinięte i bezwładne. Ponieważ dzieci na dyżurach tych pań nie przebywały razem, tylko grupa A i B oddzielnie, nie mogłam nic zrobić, kiedy opiekunka Sebastiana nie pozwoliła mu pójść zrobić siusiu z powodu smug, które zostawił po sobie na wyfroterowanej podłodze! Mogłam tylko głośno mówić, że mi się to nie podoba. Rezultat był oczywiście taki, że dziecko często moczyło majtki, co dla niego kończyło się krzykiem lub biciem. Nie miał też tej odrobiny ruchu, na którą mógł sobie pozwolić. Przecież podłoga powinna być dla dzieci, a nie dzieci dla podłogi!

Andrzej Kądra z kolei miał talent do włamywania się do szaf i darcia butów. Kiedy zdarzyło się włamanie na moim dyżurze, pani Frania mówiła:

— Oczywiście, że ona nie dopilnuje.

Kiedy to stało się na jej dyżurze, mówiła:

— Tego s…a nie da się upilnować.

Aby nie miał dostępu do szaf, musiałyśmy bardzo starannie przeszukiwać jego schowki. Większość opiekunek robiła to w jego obecności, sprawiając mu dużą przykrość, a przecież można to było zrobić pod jego nieobecność. Podczas takiego przeszukania pani Frania wyrzucała mu zbierane skrzętnie kapselki i plomby, aby tylko robić mu na złość. Wszystkie inne opiekunki zostawiały jego zbiory w spokoju, a nawet czasami je uzupełniały po „czystce” pani Frani czy Krysi. Któregoś dnia zobaczyłam Andrzeja w skarpetach, zaryzykowałam i odezwałam się „służbowo” do pani Frani, która tego dnia też miała dyżur. Mimo że nadal ze mną nie rozmawiała, spytałam:

— Dlaczego Kądra jest bez butów?

— Podarł — odburknęła.

— To dlaczego nie ma drugich? —wypytywałam.

— Bo ma s…n karę i będzie chodził boso! — wrzasnęła.

Był październik, jeszcze nie włączono ogrzewania. Ponieważ wydawało mi się, że chłopiec może się przeziębić, poprosiłam następnego dnia grupową o buty dla Andrzeja. Tak naprawdę ją to zupełnie nie obchodziło, kogo o nie poprosiłam. Jakież było moje zdziwienie, gdy kolejnego dnia zastałam go znów bez butów. Przecież takie podarcie zdarzało mu się raz na jakiś czas, a nie codziennie.

Wychowawczyni obecna przy tym, jak pytałam Andrzeja, sama mi wyjaśniła, że pani Frania zabrała je i schowała do swojej szafki. W jej obecności zapytałam przełożoną, która akurat weszła, czy chłopak ma chodzić za karę bez butów? Oczywiście, przełożona przyznała mi rację i oddała dziecku buty wyjęte z szafki opiekunki. Była wielka awantura z wrzaskiem i trzaskaniem drzwiami, a nawet krzyki na temat donosicielstwa niektórych. Jednak wobec decyzji przełożonej, nie ośmieliła się sprzeciwić i znów mu ich zabierać.

Zaczęła mi na wyścigi z panią Krysią dokuczać w pracy i oczerniać mnie przed przełożoną. Jak już mówiłam, dużo później dowiedziałam się, że właśnie ona zdawała przełożonej relacje, co się dzieje w grupie A nie tylko o mnie, także o innych, oczywiście wszystko odpowiednio ubarwiając i przekręcając. Również dużo później dowiedziałam się od innych opiekunek i pokojowych, że z pozoru niewinne stwierdzenie pani Krysi w kierunku Janka — „Zdradziłeś mnie!” — nie były takie znowu całkiem żartobliwe. Ona rzeczywiście była zazdrosna o jego sympatię do mnie. Traktowała go, jakby był normalnym mężczyzną, jej mężczyzną, a nie chorym dzieckiem. Wymagała od niego masażu po plecach (!) i kładła się z nim wieczorem, kiedy zbyt długo nie usypiał.

Kością niezgody był również Tralkowski, który był systematycznie wyrzucany na korytarz, wyzywany od najgorszych i najgłupszych, obrzucany słowami, których nie powstydziłby się najgorszy lump z podejrzanej dzielnicy dużego miasta. Rzeczywiście, był uparty i niedobry, ale na moich dyżurach wcale nie był najgorszy. Zdarzyło mu się nawet, że czasem wręcz mi pomógł.

Kiedy te panie starały się utrudnić mi pracę, chowały rzeczy dzieci i miałam trudności z ich ubieraniem. Kiedy Tralkowski zrozumiał, że szukam buta, Krzyś, prawdopodobnie wiedział, gdzie go schowały i przyniósł mi go z uśmiechem na twarzy. Kiedy stawał się bardzo niegrzeczny, wtedy Janek bronił mnie z własnej inicjatywy.

Kiedy spacerowałam z Jankiem po korytarzu, Tralkowski zazdrosny o to, że się nim nie zajmuję, usiłował złapać mnie za nogi i przewrócić. Kiedy przechodziliśmy z Jankiem obok niego, Janek odwracał mnie i zasłaniał swoim ciałem. Bardzo po dżentelmeńsku, prawda? Niestety, musiałam ich rozdzielać, bo czasem, gdy Janek był zły, kończyło się to uderzeniem Jacka.

Poza tym Tralkowski umiał bawić się klockami, autami i z zainteresowaniem słuchał piosenek śpiewanych Balcerzakowi, który za nimi przepadał.

Moim antagonistkom udało się dopiąć swego i z dnia na dzień dowiedziałam się, że przechodzę na trójkę.