Agnieszka Drummer • Richard Boehnke

144 najczęściej używane niemieckie czasowniki

Na skróty do znajomości niemieckiego

Redakcja

Anna Żółcińska

Projekt okładki

Radosław Krawczyk

Ilustracje

Lore Drummer

Koncepcja graficzna

Wladzimier Michnievič

Skład

STUDIO MAGENTA, Nadzieja Michnievič

© Copyright by Poltext sp. z o.o.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci zabronione. Wykonywanie kopii metodą elektroniczną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym, optycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Niniejsza publikacja została elektronicznie zabezpieczona przed nieautoryzowanym kopiowaniem, dystrybucją i użytkowaniem. Usuwanie, omijanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Warszawa 2014

Poltext sp. z o.o.

02-230 Warszawa, ul. Jutrzenki 118

tel.: 22 632-64-20

e-mail: wydawnictwo@poltext.pl

internet: www.poltext.pl

ISBN 978-83-7561-496-1 (format e-pub)

ISBN 978-83-7561-401-5 (format mobi)

ISBN 978-83-7561-465-7 (format pdf)

Opracowanie wersji elektronicznej:

Karolina Kaiser

Spis treści

1. Wstęp

2. Uwagi techniczne

3. Lista wg częstotliwości użycia

4. Lista alfabetyczna

5. Czasowniki

1. 1 sein – być

2. 2 haben – mieć

3. 3 werden – stawać się

4. 4 können – móc, umieć, potrafić

5. 5 müssen – musieć

6. 6 sagen – mówić, powiedzieć

7. 7 machen – robić

8. 8 geben – dawać

9. 9 kommen – przybywać

10. 10 sollen – mieć powinność

11. 11 wollen – chcieć

12. 12 gehen – iść, chodzić

13. 13 wissen – wiedzieć

14. 14 sehen – widzieć

15. 15 lassen – zostawiać

16. 16 stehen – stać

17. 17 finden – znajdować

18. 18 bleiben – (po)zostawać

19. 19 liegen – leżeć

20. 20 heißen – nazywać się

21. 21 denken – myśleć

22. 22 nehmen – brać, wziąć

23. 23 tun – zrobić, uczynić

24. 24 dürfen – mieć pozwolenie

25. 25 glauben – wierzyć

26. 26 halten – trzymać

27. 27 nennen – nazywać

28. 28 mögen – lubić

29. 29 zeigen – pokazywać

30. 30 führen – prowadzić

31. 31 sprechen – mówić

32. 32 bringen – przynosić

33. 33 leben – żyć

34. 34 fahren – jechać, jeździć

35. 35 meinen – mieć na myśli

36. 36 fragen – pytać

37. 37 kennen – znać

38. 38 gelten – obowiązywać

39. 39 stellen – stawiać

40. 40 spielen – grać, bawić się

41. 41 arbeiten – pracować

42. 42 brauchen – potrzebować

43. 43 folgen – następować

44. 44 lernen – uczyć się

45. 45 bestehen – składać się

46. 46 verstehen – rozumieć

47. 47 setzen – sadzać

48. 48 bekommen – dostawać

49. 49 beginnen – zaczynać

50. 50 erzählen – opowiadać

51. 51 versuchen – próbować

52. 52 schreiben – pisać

53. 53 laufen – biec

54. 54 erklären – wyjaśniać

55. 55 entsprechen – odpowiadać

56. 56 sitzen – siedzieć

57. 57 ziehen – ciągnąć

58. 58 scheinen – wydawać się; świecić

59. 59 fallen – spadać

60. 60 gehören – należeć

61. 61 entstehen – powstawać

62. 62 erhalten – otrzymywać

63. 63 treffen – spotykać

64. 64 suchen – szukać

65. 65 legen – kłaść

66. 66 vorstellen – wyobrażać sobie; przedstawiać

67. 67 handeln – działać; handlować

68. 68 erreichen – osiągać

69. 69 tragen – nosić

70. 70 schaffen – tworzyć, podołać

71. 71 lesen – czytać

72. 72 verlieren – tracić

73. 73 darstellen – przedstawiać

74. 74 erkennen – rozpoznawać

75. 75 entwickeln – rozwijać

76. 76 reden – mówić

77. 77 aussehen – wyglądać

78. 78 erscheinen – pojawiać się

79. 79 bilden – tworzyć

80. 80 anfangen – zaczynać

81. 81 erwarten – oczekiwać

82. 82 freuen – cieszyć

83. 83 wählen – wybierać

84. 84 wohnen – mieszkać

85. 85 betreffen – dotyczyć

86. 86 warten – czekać

87. 87 vergehen – upływać

88. 88 helfen – pomagać

89. 89 gewinnen – wygrywać

90. 90 schließen – zamykać

91. 91 hören – słyszeć

92. 92 fühlen – czuć

93. 93 bieten – oferować

94. 94 interessieren – interesować

95. 95 erinnern – przypominać

96. 96 ergeben – wykazywać

97. 97 anbieten – proponować

98. 98 hoffen – mieć nadzieję

99. 99 studieren – studiować

100. 100 verbinden – łączyć

101. 101 ansehen – oglądać

102. 102 fehlen – brakować

103. 103 bedeuten – oznaczać

104. 104 vergleichen – porównywać

105. 105 steigen – wsiadać/wysiadać

106. 106 nutzen – używać

107. 107 schauen – wyglądać, oglądać

108. 108 einsetzen – wstawiać

109. 109 ändern – zmieniać

110. 110 wachsen – rosnąć

111. 111 beschreiben – opisywać

112. 112 kriegen – dostawać

113. 113 planen – planować

114. 114 wirken – działać, skutkować

115. 115 bezeichnen – określać

116. 116 befinden – znajdować się

117. 117 passieren – wydarzać się

118. 118 rufen – wołać

119. 119 bestimmen – określać

120. 120 gefallen – podobać się

121. 121 öffnen – otwierać

122. 122 übernehmen – przejmować

123. 123 lachen – śmiać się

124. 124 verwenden – używać, stosować

125. 125 erfolgen – wynikać; następować

126. 126 betrachten – przyglądać się; rozważać

127. 127 entscheiden – decydować

128. 128 gelingen – udawać się

129. 129 kaufen – kupować

130. 130 erfahren – dowiadywać się

131. 131 vergessen – zapominać

132. 132 stattfinden – odbywać się

133. 133 bewegen – ruszać

134. 134 feststellen – ustalać

135. 135 verschwinden – znikać

136. 136 dienen – służyć

137. 137 trinken – pić

138. 138 stimmen – zgadzać się

139. 139 verhalten – zachowywać się

140. 140 berichten – relacjonować

141. 141 rechnen – rachować; liczyć

142. 142 beobachten – obserwować

143. 143 erleben – doświadczać

144. 144 holen – przynosić

6. Ważny dodatek

1. Różne typy czasowników

1. Co łączy WSZYSTKIE czasowniki?

2. Czasowniki regularne

3. Czasowniki nieregularne

4. sein

5. haben

6. werden

7. Czasowniki słabe

8. Czas przeszły prosty, czyli Präteritum

9. Lista czasowników słabych

10. Czasowniki mocne

11. Czas przeszły Perfekt czasowników mocnych tworzymy tak:

12. Tworzenie trybu rozkazującego:

13. Lista czasowników mocnych

14. Czasowniki słabe ORAZ mocne

15. Lista czasowników mocnych i nieregularnych

16. Czasowniki POSIŁKOWE/POMOCNICZE

17. Czasowniki modalne

18. Czasowniki zwrotne

19. Czasowniki rozdzielnie złożone

20. Czasowniki złożone (ale nie rozdzielnie)

21. Czasowniki pokrewne

22. Czasowniki łączące się z przypadkiem

23. Czasowniki z „zu” i bez „zu”

24. Czasowniki ze stałymi przyimkami

25. Lista wg liczby liter

26. Do góry nogami ;)

2. Niemieckie czasy

1. Czas teraźniejszy (Präsens)

2. Czas przeszły prosty (Präteritum)

3. Czas przeszły złożony (Perfekt)

4. Czas zaprzeszły (Plusquamperfekt)

5. Czas przeszły podwójnie złożony (Doppeltes Perfekt)

6. Czas przyszły (Futur I)

7. Czas przyszły dokonany (Futur II)

8. Tryb przypuszczający (Konjunktiv)

7. Dodatek:
lista czasowników na egzamin na poziomie B1

Wstęp

Czasowniki są duszą języka. Także niemieckiego. KAŻDE niemieckie zdanie zawiera czasownik, co najmniej jeden, a czasami nawet więcej niż jeden. (Oczywiście są nieliczne specyficzne wyjątki, kiedy zdanie może się obejść bez czasownika, ale to rzadkość, więc nie będziemy się tym tu zajmować).

Każdy może uczyć się języka obcego. Ale inteligentni ludzie uczą się go w inteligentny sposób. Co jest nam najbardziej potrzebne w języku obcym? Oczywiście to, co jest w nim najczęściej używane! To taka droga „na skróty”.

Język potoczny wbrew pozorom nie zawiera nieogarnionej, ogromnej liczby wyrazów. Im szybciej i lepiej chcemy się nauczyć niemieckiego, tym bardziej powinniśmy zwracać uwagę na naukę w odpowiedniej KOLEJNOŚCI. Im coś jest używane częściej, tym ważniejsze jest, żebyśmy to jak najszybciej opanowali.

Znajdziesz tu 144 najczęściej używane czasowniki w całym języku niemieckim. Zanim nauczysz się kolejnych, warto dobrze opanować właśnie TE.

Kto ustalił akurat taką kolejność?

Podana w tej książce kolejność opiera się z grubsza na trzech niezależnych od siebie źródłach. Pierwsze z nich to pozycja „A Frequency Dictionary of German. Core vocabulary for lerners”[1], drugie to oficjalne aktualne publikacje Institut für Deutsche Sprache w Mannheim[2], a trzecie to Uniwersytet w Lipsku, zajmujący się badaniami nad niemieckim słownictwem na bardzo szeroką skalę[3] Przeanalizowano miliony niemieckich tekstów i rozmów i po prostu policzono, które słowa występują w niemieckim najczęściej. Poszczególne listy częstotliwości różnią się tylko nieznacznie, więc bez problemu znaleźliśmy „złoty środek” i złożyliśmy je w jedną wspólną nieco zmodyfikowaną listę, którą tu prezentujemy.

Książka adresowana jest do wszystkich uczących się niemieckiego – od samego początku nauki do poziomu ok. B2–C1. Początkujący dowiedzą się dzięki niej, które czasowniki są najważniejsze, najpotrzebniejsze, najczęściej używane, a bardziej zaawansowani doszlifują swój niemiecki i zobaczą te czasowniki „w akcji” także w znacznie bardziej skomplikowanych konstrukcjach.

Wbrew tytułowi nie ograniczamy się tak naprawdę tylko do 144 czasowników (choć te 144 opisujemy rzeczywiście wyjątkowo dokładnie). Nie do uniknięcia były liczne „skoki w bok” i spojrzenie przy okazji na różne inne ważne czasowniki, bo aż szkoda by było przy okazji nie podać jeszcze innych ważnych informacji czy też pomocnych dla czytelnika skojarzeń.

Z drugiej jednak strony niemożliwością było opisanie WSZYSTKIEGO dotyczącego każdego poszczególnego czasownika. Łatwo sobie wyobrazić, że te 144 najczęściej używane niemieckie czasowniki występują w setkach rozmaitych kontekstów i znaczeń. Tak naprawdę o większości z nich można by napisać całą osobną książkę. Dlatego skupiliśmy się na najważniejszych i najciekawszych informacjach z punktu widzenia Polaka uczącego się niemieckiego.

Do książki zostały – dodatkowo i oczywiście opcjonalnie – opracowane różnego rodzaju ćwiczenia. Te ćwiczenia można znaleźć na www.ISJADplus.pl. Zamieszczenie wszystkich opracowanych ćwiczeń tu w książce zwielokrotniłoby jej objętość.

Potraktujcie ten zaprezentowany tu zbiór czasowników jako skrzynię pełną skarbów. To są Wasze osobiste 144 skarby języka niemieckiego. Każdy z nich jest śliczny i wartościowy jak diament. Przyjrzyjcie się każdemu z osobna, zaprzyjaźnijcie się z nimi, polubcie je.

Będą Wam już ZAWSZE towarzyszyły w języku niemieckim.

Powodzenia w nauce życzą autorzy

Agnieszka Drummer

Richard Boehnke

Uwagi techniczne

() W nawiasach umieszczone jest to, co można opuszczać.

/ oznacza, że poprawne są obie formy (przed kreską i po kresce) – użycie wynika tu z konkretnego kontekstu.

→ oznacza, że więcej na ten temat znajdziesz na podanej stronie (niektóre informacje się powtarzają, więc dla oszczędności miejsca zebraliśmy je razem w jednym miejscu)

(P) oznacza potocznie! Staramy się w tej książce pokazać ŻYWY współczesny język niemiecki. A więc także czasem POTOCZNY.

B to biernik (odpowiada na pytania: kogo? co? – np. widzę)

C to celownik (odpowiada na pytania: komu? czemu? – np. opowiadam)

Lista wg częstotliwości użycia

1. sein

2. haben

3. werden

4. können

5. müssen

6. sagen

7. machen

8. geben

9. kommen

10. sollen

11. wollen

12. gehen

13. wissen

14. sehen

15. lassen

16. stehen

17. finden

18. bleiben

19. liegen

20. heißen

21. denken

22. nehmen

23. tun

24. dürfen

25. glauben

26. halten

27. nennen

28. mögen

29. zeigen

30. führen

31. sprechen

32. bringen

33. leben

34. fahren

35. meinen

36. fragen

37. kennen

38. gelten

39. stellen

40. spielen

41. arbeiten

42. brauchen

43. folgen

44. lernen

45. bestehen

46. verstehen

47. setzen

48. bekommen

49. beginnen

50. erzählen

51. versuchen

52. schreiben

53. laufen

54. erklären

55. entsprechen

56. sitzen

57. ziehen

58. scheinen

59. fallen

60. gehören

61. entstehen

62. erhalten

63. treffen

64. suchen

65. legen

66. vorstellen

67. handeln

68. erreichen

69. tragen

70. schaffen

71. lesen

72. verlieren

73. darstellen

74. erkennen

75. entwickeln

76. reden

77. aussehen

78. erscheinen

79. bilden

80. anfangen

81. erwarten

82. freuen

83. wählen

84. wohnen

85. betreffen

86. warten

87. vergehen

88. helfen

89. gewinnen

90. schließen

91. hören

92. fühlen

93. bieten

94. interessieren

95. erinnern

96. ergeben

97. anbieten

98. hoffen

99. studieren

100. verbinden

101. ansehen

102. fehlen

103. bedeuten

104. vergleichen

105. steigen

106. nutzen

107. schauen

108. einsetzen

109. ändern

110. wachsen

111. beschreiben

112. kriegen

113. planen

114. wirken

115. bezeichnen

116. befinden

117. passieren

118. rufen

119. bestimmen

120. gefallen

121. öffnen

122. übernehmen

123. lachen

124. verwenden

125. erfolgen

126. betrachten

127. entscheiden

128. gelingen

129. kaufen

130. erfahren

131. vergessen

132. stattfinden

133. bewegen

134. feststellen

135. verschwinden

136. dienen

137. trinken

138. stimmen

139. verhalten

140. berichten

141. rechnen

142. beobachten

143. erleben

144. holen

Lista alfabetyczna

anbieten

ändern

anfangen

ansehen

arbeiten

aussehen

bedeuten

befinden

beginnen

bekommen

beobachten

berichten

beschreiben

bestehen

bestimmen

betrachten

betreffen

bewegen

bezeichnen

bieten

bilden

bleiben

brauchen

bringen

darstellen

denken

dienen

dürfen

einsetzen

entscheiden

entsprechen

entstehen

entwickeln

erfahren

erfolgen

ergeben

erhalten

erinnern

erkennen

erklären

erleben

erreichen

erscheinen

erwarten

erzählen

fahren

fallen

fehlen

feststellen

finden

folgen

fragen

freuen

fühlen

führen

geben

gefallen

gehen

gehören

gelingen

gelten

gewinnen

glauben

haben

halten

handeln

heißen

helfen

hoffen

holen

hören

interessieren

kaufen

kennen

kommen

können

kriegen

lachen

lassen

laufen

leben

legen

lernen

lesen

liegen

machen

meinen

mögen

müssen

nehmen

nennen

nutzen

öffnen

passieren

planen

rechnen

reden

rufen

sagen

schaffen

schauen

scheinen

schließen

schreiben

sehen

sein

setzen

sitzen

sollen

spielen

sprechen

stattfinden

stehen

steigen

stellen

stimmen

studieren

suchen

tragen

treffen

trinken

tun

übernehmen

verbinden

vergehen

vergessen

vergleichen

verhalten

verlieren

verschwinden

verstehen

versuchen

verwenden

vorstellen

wachsen

wählen

warten

werden

wirken

wissen

wohnen

wollen

zeigen

ziehen

Czasowniki

1
sein – być

Cz. nieregularny (→ str. 239); łączy się z mianownikiem.

Pełna odmiana czasownika „sein” → str. 241.

PROSTE

Ich bin Agnieszka.

Jestem Agnieszka. / Mam na imię Agnieszka. / Nazywam się Agnieszka.

Er ist Arzt.

On jest lekarzem.

Er ist ein guter Arzt.

On jest dobrym lekarzem.

Er ist der beste Arzt in der Stadt.

On jest najlepszym lekarzem w mieście.

Zuzia ist die kleinste Schwester.

Zuzia jest najmniejszą/najmłodszą siostrą.

Uwaga!

1. Przed określeniami zawodu (bez żadnych dodatków) nie używamy rodzajnika („ein”).

2. On jest „kto? co?” ein/der Arzt (po polsku często łamiemy sobie głowę, jak ze słowa „lekarz” zrobić słowo „lekarzem”. To zupełnie niepotrzebne, po niemiecku jest znacznie prościej).

TRUDNE

Zdarza się, że „sein (być)” tłumaczymy na polskie „mieć”:

Sie ist 29 Jahre alt.

Ona ma 29 lat.

Er ist 1,80 Meter groß.

On ma 1,80 m wzrostu.

Unsere Wohnung ist 70 m^2 groß.

Nasze mieszkanie ma 70 m^2.

Wie ist dein Name?

Jak masz na imię?

Wie ist Ihr Name?

Jak Pan/-i ma na nazwisko?

Częsty błąd Polaków: Ich werde krank. – w znaczeniu „będę chory” a nie prawidłowym „staję się chory, rozchorowuję się”. „Werden” oznacza czas przyszły tylko w połączeniu z drugim czasownikiem w bezokoliczniku (nieodmienionej formie), a więc: Ich werde krank sein.

Czasownik „sein” często używany jest do tworzenia czasów przeszłych Perfekt (→ str. 279) oraz Plusquamperfekt (→ str. 282), jest także nieodzowny do budowania strony biernej określającej stan, jak widać w następującej tabeli:

Niemieckie czasy

Strona bierna

Tłumaczenie strony biernej

Strona bierna określająca STAN

Tłumaczenie str. biernej stadialnej

Czas teraźniejszy
Präsens

Der Apfel wird (von mir) gegessen.

Jabłko jest (przeze mnie) jedzone.

Der Apfel ist gegessen.

Jabłko jest zjedzone.

Czas przeszły prosty
Präteritum

Der Apfel wurde (von mir) gegessen.

Jabłko zostało (przeze mnie) zjedzone.

Der Apfel war gegessen.

Jabłko było zjedzone.

Czas przeszły złożony
Perfekt

Der Apfel ist (von mir) gegessen worden.

Jabłko zostało (przeze mnie) zjedzone.

Der Apfel ist gegessen gewesen.

Jabłko było zjedzone.

Czas zaprzeszły
Plusquamperfekt

Der Apfel war (von mir) gegessen worden.

Jabłko zostało (przeze mnie) zjedzone.

Der Apfel war gegessen gewesen.

Jabłko było zjedzone.

Czas przyszły
Futur I

Der Apfel wird (von mir) gegessen werden.

Jabłko będzie (przeze mnie) (z)jedzone.

Der Apfel wird gegessen sein.

Jabłko będzie zjedzone.

Czas przyszły dokonany
Futur II

Der Apfel wird (von mir) gegessen worden sein.

Jabłko będzie (przeze mnie) (z)jedzone.

Der Apfel wird gegessen gewesen sein.

Jabłko będzie zjedzone.

O dziwo, w czasach przeszłych Perfekt oraz Plusquamperfekt czasownik „sein” łączy się z czasownikiem posiłkowym „sein”. Nie, to nie pomyłka drukarska ;). Czyli np.:

Ich bin zu Hause gewesen. Byłam/-łem w domu. (czas przeszły Perfekt)

Ich war zu Hause gewesen. Byłam/-łem w domu. (czas zaprzeszły Plusquamperfekt)

Typowy błąd:

Ihr seit seid gut. – Dobrzy jesteście.

Błędne użycie „seit” zamiast „seid”. Oba słowa istnieją i przypadkowo brzmią identycznie. „Seit” oznacza jednak „od”, np.: Seit einer Woche lerne ich Deutsch. Od tygodnia uczę się niemieckiego.

Częste połączenia z innymi wyrazami:

zu sein

być zamkniętym

auf sein

być otwartym

Dabei sein ist alles.

Wystarczy być obecnym.

Ich bin zufrieden.

Jestem zadowolona/-y.

Ich bin glücklich.

Jestem szczęśliwa/-y.

Das ist möglich.

To jest możliwe.

Ich bin schon auf.

Już wstałam/-łem.

Es ist 4 Uhr.

Jest godzina czwarta.

Ich bin da.

Jestem (tu).

in der Lage sein

być w stanie

Das ist nicht der Fall.

Nie o to chodzi.

Er ist stolz auf seinen Bruder.

On jest dumny ze swojego brata.

Ich bin schon unterwegs.

Jestem już w drodze / w podróży.

Wir sind erfolgreich.

Odnosimy sukcesy.

Das Buch ist nicht mehr erhältlich.

Ta książka jest już niedostępna.

verfügbar sein

być do dyspozycji

Kann ich Ihnen behilflich sein?

Czy mogę być pomocna/pomocny?

Das ist es nicht wert.

To nie jest tego warte.

Das ist mir bewusst.

Jestem tego świadoma.

Das ist vorbei.

To się skończyło.

Das ist nicht erlaubt.

To jest niedozwolone.

Sie ist vorsichtig.

Ona jest ostrożna.

Sie ist anders.

Ona jest inna.

der Meinung sein

być zdania

Ich bin der Meinung, dass du das machen sollst.

Jestem zdania, że powinnaś/powinieneś to zrobić.

Warum ist das noch nicht gemacht worden?

Dlaczego to jeszcze nie zostało zrobione?

Das hätte nicht gemacht werden dürfen.

To nie powinno było zostać zrobione.

CIEKAWE

Sein oder nicht sein, das ist hier die Frage.

– William Shakespeare

→

Być albo nie być, oto jest pytanie.

Ich denke, also bin ich.

– René Descartes

→

Myślę, więc jestem.

Wir unterschätzen das, was wir haben, und überschätzen das, was wir sind.

– Marie von Ebner-Eschenbach

→

Nie doceniamy tego, co posiadamy, a przeceniamy to, czym jesteśmy.

Was du bist hängt von drei Faktoren ab: Was du geerbt hast, was deine Umgebung aus dir machte und was du in freier Wahl aus deiner Umgebung und deinem Erbe gemacht hast.

– Aldous Huxley

→

To, kim jesteś, zależy od trzech czynników: co odziedziczyłeś, co zrobiło z tobą twoje otoczenie i co z wolnej woli zrobiłeś z twojego otoczenia i twojego dziedzictwa.

2
haben – mieć

Cz. nieregularny (→ str. 239); cz. słaby (→ str. 244); łączy się z B (→ str. 269), cz. pomocniczy (→ str. 259). Pełna odmiana czasownika „haben” → str. 242.

PROSTE

Tomek hat einen Hund.

Tomek ma psa.

Istnieje sporo utartych powiedzeń zawierających czasownik „haben”. Zwróćmy uwagę, że używając tych wyrażeń, omijamy rodzajnik przed rzeczownikiem.

Ich habe Hunger.

Jestem głodna/-y.

Er hat Angst.

On się boi.

Sie hat Fieber.

Ona ma gorączkę.

Wir haben Durst.

Pić nam się chce.

Ihr habt Geduld.

Macie cierpliwość.

Wir haben noch Zeit bis Ende Mai.

Mamy czas jeszcze do końca maja.

Haben Sie Batterien?

Czy są baterie? / Czy mają Państwo baterie?

Ich habe zu tun.

Jestem zajęta/-y. / Mam robotę.

Du hast dort nichts zu sagen.

Nie masz tam nic do powiedzenia.

TRUDNE

Ich habe lieber Tee als Kaffee.

Wolę herbatę niż kawę.

wie gehabt

jak zwykle / bez zmian

ich hab’s!

mam! (rozwiązanie problemu)

Das Buch ist nicht mehr zu haben.

Ta książka jest już niedostępna.

Er hat etwas auf dem Herzen.

Coś mu leży na sercu.

Dein Vorschlag hat etwas für sich.

Twoja propozycja ma pewne zalety / ma coś w sobie.

Du hast noch das ganze Leben vor dir.

Masz przed sobą jeszcze całe życie.

Ich habe die Prüfung schon hinter mir.

Mam (ten) egzamin już za sobą.

„Haben” oznacza „mieć” tylko w prostych zdaniach, w których nie ma drugiego czasownika. Najczęściej bowiem występuje jako czasownik pomocniczy do tworzenia czasu Perfekt (→ str. 279).

A to jeden z najpopularniejszych zwrotów przy okazji zakupów (zwłaszcza żywnościowych):

Ich hätte gern… (zawsze z B!)

Poproszę…

Ich hätte gern(e) 2 kg Äpfel.

Poproszę 2 kg jabłek.

Czasownik „haben” jest nie tylko często używany w znaczeniu „mieć/posiadać”, w zwrotach typu „Hunger haben” („mieć głód”, czyli być głodnym), i w trybie przypuszczającym („hätte” – chciał(a)bym), ale też jako czasownik pomocniczy (→ str. 259) w tworzeniu czasów przeszłych Perfekt (→ str. 279) i Plusquamperfekt (→ str. 282), co dodatkowo zwiększa jego wagę i częstotliwość występowania.

W czasie Perfekt czasownik „haben” łączy się z czasownikiem pomocniczym… „haben”, czyli np.:

Ich habe früher auch einen Hund gehabt. Dawniej też miałam psa.

CIEKAWE

Wir denken selten an das, was wir haben, aber immer an das, was uns fehlt.

– Arthur Schopenhauer

→

Myślimy rzadko o tym, co mamy, ale zawsze o tym, czego nam brakuje.

Glück ist das einzige, was wir anderen geben können, ohne es selbst zu haben.

– Carmen Sylva

→

Szczęście to jedyne, co możemy dać innym, nie mając tego samemu.

Es ist nicht zu wenig Zeit, die wir haben, sondern es ist zu viel Zeit, die wir nicht nutzen.

– Lucius Annaeus Seneca

→

Nie mamy za mało czasu, lecz za dużo czasu, którego nie wykorzystujemy.

Auch wenn alle einer Meinung sind, können alle Unrecht haben.

– Bertrand Russell

→

Nawet jeśli wszyscy są jednego zdania, mogą wszyscy nie mieć racji.

Den größten Fehler, den man im Leben machen kann, ist, immer Angst zu haben, einen Fehler zu machen.

– Dietrich Bonhoeffer

→

Największym błędem, jaki można zrobić w życiu, jest bać się zrobić błąd.

3
werden – stawać się

Cz. nieregularny (→ str. 239); cz. mocny (→ str. 247); cz. pomocniczy (→ str. 259), łączy się z mianownikiem. Pełna odmiana „werden” → str. 243.

To zdecydowanie jeden z trudniejszych (dla nas) niemieckich czasowników. Dlaczego? Z różnych powodów.

- Po pierwsze, często zapominamy o jego głównym, podstawowym znaczeniu („stawać się”).

- Po drugie, płata nam figle, bo ma kilka różnych trochę dziwnych form: „wurden” i „geworden” jeszcze można jakoś zrozumieć, ale „worden”???

Jest bardzo powszechnym czasownikiem posiłkowym do tworzenia różnych form w różnych trybach, co ogólnie wprowadza (dla nas) pewien chaos.

PROSTE

Es wird kalt.

Robi się zimno.

Sie wird alt.

Ona się starzeje.

Er wird krank.

On się rozchorowuje.

Es wird schlimmer.

Pogarsza się.

Es wird besser.

Polepsza się.

Es wird schon dunkel.

Już się ściemnia.

Sie möchte Lehrerin werden.

Ona chce zostać nauczycielką.

Ich werde es tun.

Zrobię to.

Sie wird das Buch kaufen.

Ona kupi tę książkę.

TRUDNE

Mir wird schwindlig.

Kręci mi się w głowie.

werdende Mutter

kobieta w ciąży, „stająca się” matką

wird’s bald?

długo jeszcze? (niespecjalnie uprzejmie)

Czasownika „werden” używamy do tworzenia obu niemieckich czasów przyszłych – jak widać w poniższej tabeli:

Czas teraźniejszy

Czas przyszły

Czas przyszły dokonany

Ich fahre nach Bonn.

Ich werde nach Bonn fahren.

Ich werde nach Bonn gefahren sein.

Du liest ein Buch.

Du wirst ein Buch lesen.

Du wirst ein Buch gelesen haben.

Er studiert Biologie.

Er wird Biologie studieren.

Er wird Biologie studiert haben.

Sie bäckt einen Kuchen.

Sie wird einen Kuchen backen.

Sie wird einen Kuchen gebacken haben.

Wir gehen ins Kino.

Wir werden ins Kino gehen.

Wir werden ins Kino gegangen sein.

Ihr wohnt dort.

Ihr werdet dort wohnen.

Ihr werdet dort gewohnt haben.

Sie kaufen viel ein.

Sie werden viel einkaufen.

Sie werden viel eingekauft haben.

Czasownik „werden” używany jest jako czasownik pomocniczy również do tworzenia form strony biernej (wyrażającej, że „coś jest robione”). W tym wypadku mamy do czynienia z formami „werden”, „wurden”, a nawet oryginalnym „worden”:

Niemieckie czasy

Strona czynna

Tłumaczenie strony czynnej

Strona bierna

Tłumaczenie strony biernej

Czas teraźniejszy Präsens

Ich esse einen Apfel.

Jem jabłko.

Der Apfel wird (von mir) gegessen.

Jabłko jest (przeze mnie) jedzone.

Czas przeszły prosty
Präteritum

Ich aß einen Apfel.

(Z)jadłam/-łem jabłko.

Der Apfel wurde (von mir) gegessen.

Jabłko zostało (przeze mnie) zjedzone.

Czas przeszły złożony
Perfekt

Ich habe einen Apfel gegessen.

(Z)jadłam/-łem jabłko.

Der Apfel ist (von mir) gegessen worden.

Jabłko zostało (przeze mnie) zjedzone.

Czas zaprzeszły Plusquamperfekt

Ich hatte einen Apfel gegessen.

(Z)jadłam/-łem jabłko.

Der Apfel war (von mir) gegessen worden.

Jabłko zostało (przeze mnie) zjedzone.

Czas przyszły Futur I

Ich werde einen Apfel essen.

Będę jeść / Zjem jabłko.

Der Apfel wird (von mir) gegessen werden.

Jabłko będzie (przeze mnie)
(z)jedzone.

Czas przyszły dokonany
Futur II

Ich werde einen Apfel gegessen haben.

Zjem jabłko.

Der Apfel wird (von mir) gegessen worden sein.

Jabłko będzie (przeze mnie) zjedzone.

BARDZO często czasownik „werden” używany jest w stronie biernej w połączeniu z czasownikiem modalnym (→ str. 260), warto więc też podać tu schematy zdań w różnych czasach:

Niemieckie czasy

Strona czynna

Tłumaczenie strony czynnej

Strona bierna

Tłumaczenie strony biernej

Czas teraźniejszy Präsens

Du musst das machen.

Musisz to
(z)robić.

Das muss (von dir) gemacht werden.

To musi zostać (przez ciebie) zrobione.

Czas przeszły prosty
Präteritum

Du musstest das machen.

Musiałaś/-łeś to (z)robić.

Das musste (von dir) gemacht werden.

To musiało zostać (przez ciebie) zrobione.

Czas przeszły złożony
Perfekt

Du hast das machen müssen.

Musiałaś/-łeś to (z)robić.

Das hat (von dir) gemacht werden müssen.

To musiało zostać (przez ciebie) zrobione.

Czas zaprzeszły Plusquamperfekt

Du hattest das machen müssen.

Musiałaś/-łeś to (z)robić.

Das hatte (von dir) gemacht werden müssen.

To musiało zostać (przez ciebie) zrobione.

Czas przyszły Futur I

Du wirst das machen müssen.

Będziesz musiał/-a to zrobić.

Das wird (von dir) gemacht werden müssen.

To będzie musiało zostać (przez ciebie) zrobione.

Czas przyszły dokonany
Futur II

Du wirst das haben machen müssen. LUB Du wirst das gemacht haben müssen.

Będziesz musiał/-a to mieć zrobione.

Das wird (von dir) haben gemacht werden müssen.

To będzie musiało być (przez ciebie) zrobione.

Form z ostatniego wiersza praktycznie się nie używa, więc wsumie nawet nie warto się ich uczyć. Podaliśmy je wyłącznie dla pełnego obrazu tabeli.

CIEKAWE

Auch aus Steinen, die einem in den Weg gelegt werden, kann man Schönes bauen.

– Johann Wolfgang von Goethe

→

Również z kamieni, które są nam kładzione na drodze, można budować piękne rzeczy.

Gib jedem Tag die Chance, der schönste deines Lebens zu werden.

– Mark Twain

→

Daj każdemu dniu szansę stać się najpiękniejszym dniem twojego życia.

Nur wer seinen eigenen Weg geht, kann von niemandem überholt werden.

– Marlon Brando

→

Tylko ten, kto idzie własną drogą, nie może zostać przez nikogo wyprzedzony.

Ważny dodatek

Różne typy czasowników

Co łączy WSZYSTKIE czasowniki?

- Czasownik odpowiada na pytania: „Co (ktoś albo coś) robi?” albo „Co się dzieje?”.

- Każdy czasownik ma formę podstawową, tzw. bezokolicznik, po niemiecku „Infinitiv”. Właśnie ta forma jest podawana w każdym słowniku.

- Prawie wszystkie niemieckie czasowniki kończą się w swojej podstawowej formie, czyli bezokoliczniku, na „-en” (w języku polskim najczęściej na „-ć”, np. spać, jeść, czytać).

- Czasowniki odmieniają się przez osoby (np. ja piszę, ty piszesz, wy piszecie itd.). Gramatycznie rzecz biorąc, nazywa się to „koniugacja”.

- Forma czasownika dla „on”, „ona”, „ono” jest oczywiście identyczna (np. pisze), więc pisząc odmianę przez osoby, podajemy tylko „er” (on), ale każdy może sobie bez żadnego problemu wstawić w to miejsce również „sie” (ona) lub „es” (ono).

- W niemieckim forma czasownika w 1. osobie liczby mnogiej (wir) i w 3. osobie liczby mnogiej (sie) jest zawsze identyczna.

- 3. osoba liczby mnogiej (sie) oraz forma grzecznościowa (Sie) są identyczne. Jedyna różnica to pisanie „sie” małą lub wielką literą. Dlatego, wypisując odmiany czasowników, piszemy tylko „sie”, żeby się nie powtarzać. Ale wszędzie równie dobrze można wstawić „Sie”.

- Zauważcie, że w przypadku każdego czasownika mamy w sumie 3 różne „SIE”, np.:

- sie schreibt ona pisze,

- sie schreiben oni piszą, one piszą oraz

- Sie schreiben Pan/Pani pisze, Panie/Panowie/Państwo piszą.

- Proszę koniecznie zwrócić uwagę na fakt, że w języku polskim bardzo często opuszczamy „osobę” i mówimy np. „mieszkamy w Warszawie” (opuszczając „my”). W niemieckim coś takiego jest niedopuszczalne, zawsze musimy razem z czasownikiem podawać osobę (albo cokolwiek innego, o czym mówimy w danym zdaniu). Czyli w tym wypadku: „Wir wohnen in Warschau”.

- Niemieckie zdanie MUSI mieć „osobę”. Do tego stopnia nawet, że jeśli nie ma „osoby”, np. w zdaniu „Jest ciepło”, to aby niemieckie zdanie „nie kulało” i miało swoją „osobę”, używamy w takim przypadku „es”:

- Es ist warm. Jest ciepło.

- Es war kalt. Było zimno.

- Es wird schön. Robi się ładnie.

- Es regnet. Pada (deszcz).

- Czasowniki mają różne CZASY – teraźniejszy (np. piszę), przeszły (np. napisałam) i przyszły (np. napiszę).

- Czasowniki mają TRYBY – oznajmujący (np. piszę), rozkazujący (np. napisz!), przypuszczający (np. napisałabym).

To są cechy wspólne wszystkich niemieckich czasowników. A czy są też cechy wyraźnie różniące od siebie różne podgrupy? Są. Tymi różnicami zajmiemy się dokładniej w kilku dalszych rozdziałach.

Czasowniki regularne

Co to są czasowniki regularne? To takie „najnormalniejsze”, typowe, podlegające ogólnej regule, czyli – krótko mówiąc – WIĘKSZOŚĆ.

Czym się charakteryzują?

Po pierwsze: regularną odmianą przez osoby.

Prawie wszystkie niemieckie czasowniki kończą się w bezokoliczniku, czyli formie nieodmienionej, na „-en”. (Tak jak po polsku większość czasowników kończy się na „-ć”: spać, jeść, pisać itd.)

Regularność polega na odczepieniu tego końcowego „-en” i doczepienia zamiast tego końcówki typowej dla danej osoby (ja, ty, on, my, wy, oni).

Praktycznie wygląda to np. tak:

sagen – forma podstawowa czasownika (mówić, powiedzieć)

Odmiana:

ich sage

ja mówię

wir sagen

my mówimy

du sagst

ty mówisz

ihr sagt

wy mówicie

er sagt

on mówi

sie sagen

oni mówią

Istnieją niestety trzy drobne komplikacje powyższego wariantu. Ale na szczęście tylko drobne!

- Jeśli po odczepieniu od bezokolicznka końcówki „-en” na końcu znajduje się s, ß, x lub z, to w drugiej osobie l.p. (du) dodajemy już tylko „-t” zamiast „st”. Przez to formy „du” i „er” robią się identyczne.
Przykład: heißen (nazywać się) ich heiße, du heißt, er heißt

- Jeśli po odczepieniu od bezokolicznka końcówki „-en” na końcu znajduje się t, d, m lub n, to w drugiej (du) oraz trzeciej (er) osobie l.p. dodajemy dodatkowe „e” między tematem a końcówką – powstają więc końcówki „-est” oraz „-et”.
Przykład: warten (czekać) ich warte, du wartest, er wartet

- Jeśli czasownik w bezokoliczniku ma końcówkę „-eln”, to przy tworzeniu formy pierwszej osoby l.p. pozbywamy się tego „e”.
Przykład: klingeln (dzwonić) ich klingle, du klingelst, er klingelt

Po drugie: najczęściej (choć nie zawsze!) tworzą także bardzo regularnie formy czasów przeszłych, bo najczęściej są „słabe” (→ str. 244).

Jak tworzymy formy rozkazujące od czasowników regularnych? Również regularnie!

Na przykład:

Czas teraźniejszy

Tryb rozkazujący

du sagst

sag(e)!

wir sagen

sagen wir!

ihr sagt

sagt!

Sie sagen

sagen Sie!

Lista czasowników regularnych

Oto te z naszych 144 najważniejszych czasowników, które odmieniają się w regularny sposób przez osoby. Większość z nich ma także „regularne” formy czasów, bo są to w większości czasowniki słabe (→ str. 244).

sagen

stellen

schreiben

bilden

hoffen

wirken

machen

spielen

gehören

freuen

fehlen

öffnen

glauben

arbeiten

suchen

wählen

nutzen

lachen

zeigen

brauchen

legen

wohnen

schauen

kaufen

führen

folgen

handeln

warten

ändern

dienen

leben

lernen

schaffen

hören

kriegen

stimmen

meinen

setzen

reden

fühlen

planen

rechnen

fragen

[1] Randall L. Jones and Erwin Tschirner, A Frequency Dictionary of German. Core vocabulary for lerners, Routledge, Oxon, New York, 2006.

[2] www1.ids-mannheim.de

[3] www.wortschatz.uni-leipzig.de

Koniec wersji demonstracyjnej