Projekt okładki i stron tytułowych Przemysław Spiechowski

Ilustracja na okładce agsandrew/Shutterstock

Wydawca Aleksandra Małek

Redaktor prowadzący Barbara Surówka

Redaktor Magdalena Pluta

Produkcja Mariola Iwona Keppel

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN

Karol Ossowski/Woblink

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Warszawa 2020

ISBN 978-83-01-21135-6

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2020 r., (wyd. II)

Warszawa 2020

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321, faks 22 69 54 288

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; reklama@pwn.pl

www.pwn.pl

Spis treści

Spis treści

Podziękowania

Wstęp

1. Zawód psychologa w świetle prawa

1.1. Prawna definicja zawodu psychologa

1.2. Psycholog jako zawód zaufania publicznego

1.2.1. Prawne koncepcje zawodu zaufania publicznego i zawodu regulowanego

1.2.2. Zawody zaufania publicznego w świadomości współczesnych Polaków

1.3. Samorząd zawodowy i inne organizacje zawodowe

1.3.1. Regulacje prawne i organizacje zawodowe psychologów w innych krajach

1.3.2. Sytuacja prawna innych zawodów zaufania publicznego w Polsce

1.3.3. Samorząd zawodowy psychologów w Polsce

1.3.4. Zrzeszenia psychologów w Polsce

1.3.5. Międzynarodowe zrzeszenia psychologów

1.4. Prawo do wykonywania zawodu psychologa

1.4.1. Prawo do wykonywania zawodu psychologa w zapisie ustawy

1.4.2. Faktyczne prawo do wykonywania zawodu psychologa

1.4.3. Konsekwencje niejasności prawnych w regulacji zawodu psychologa i losy ustawy

Literatura zalecana

Bibliografia

Akty prawne

2. Odpowiedzialność w zawodzie psychologa

2.1. Rodzaje odpowiedzialności psychologów w praktyce zawodowej

2.1.1. Odpowiedzialność karna

2.1.2. Odpowiedzialność cywilna

2.1.3. Odpowiedzialność dyscyplinarna

2.1.4. Odpowiedzialność zawodowa

2.2. Prawa klienta/pacjenta w kontekście odpowiedzialności zawodowej psychologa

Akty prawne

3. Źródła zasad etycznych w zawodzie psychologa

3.1. Etyka filozoficzna a etyka stosowana

3.2. Kodeksy etyki różnych zawodów

3.3. Etyka zawodowa w zawodzie psychologa

3.3.1. Kodeksy etyczne Polskiego Towarzystwa Psychologicznego

3.3.2. Zasady etyki zawodu psychologa wg Kodeksu etyki Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego

3.3.3. Kodeksy etyczne innych stowarzyszeń psychologicznych

3.4. Zasady etyczne a regulacje prawne

3.4.1. Konflikt zasad etycznych i przepisów prawa

3.4.2. Konflikt zasad etycznych i wymogów organizacji

3.4.3. Absolutny zakaz łamania praw człowieka

3.5. Kontrowersje wokół kodeksów etyki

3.6. Jak rozstrzygać wątpliwości etyczne?

Literatura zalecana

Bibliografia

Akty prawne

4. Podstawowe zasady etyczne w pracy psychologa

4.1. Zasada A: Działanie dla dobra i nieszkodzenie

4.2. Zasada B: Wierność i odpowiedzialność

4.3. Zasada C: Uczciwość i prawość

4.4. Zasada D: Sprawiedliwość

4.5. Zasada E: Szacunek dla ludzkich praw i ludzkiej godności

Literatura zalecana

Bibliografia

Akty prawne

5. Tajemnica zawodowa

5.1. Pojęcie tajemnicy zawodowej

5.2. Tajemnica w zawodzie psychologa – podstawy prawne

5.3. Jak długo obowiązuje tajemnica zawodowa?

5.4. Ograniczenia tajemnicy zawodowej w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia

5.5. Tajemnica zawodowa psychologa a sąd, prokuratura i policja

5.5.1. Bezwzględny zakaz dowodowy

5.5.2. Społeczny obowiązek denuncjacji

5.5.3. Prawny obowiązek denuncjacji

5.5.4. Psycholog jako świadek w procesie karnym

5.5.5. Psycholog jako świadek w postępowaniu cywilnym

5.5.6. Tajemnica w pracy biegłego sądowego

5.6. Zagrożenie poufności w kontekście terapii grupowej lub terapii par

5.7. Ograniczenia poufności w usługach na zlecenie strony trzeciej

5.8. Ujawnienie informacji w celach dydaktycznych

5.9. Ujawnienie informacji w celu uzyskania konsultacji

5.10. Ujawnienie informacji poufnej na życzenie klienta

5.11. Ujawnienie informacji poufnych w związku z obroną psychologa

5.12. Zabezpieczenie poufności przy współpracy z innymi specjalistami

Literatura zalecana

Bibliografia

Akty prawne

6. Dokumentacja psychologiczna

6.1. Standardy APA w zakresie dokumentacji

6.1.1. Cel tworzenia dokumentacji

6.1.2. Co podlega udokumentowaniu

6.1.3. Sposób organizacji dokumentacji

6.1.4. Etyczne standardy tworzenia i zabezpieczania dokumentacji psychologicznej

6.2. Regulacje prawne związane z przetwarzaniem danych osobowych (RODO)

6.2.1. Dane osobowe w praktyce psychologicznej

6.2.2. Podstawa prawna przetwarzania danych osobowych

6.2.3. Prawa osoby, której dotyczą dane osobowe

6.2.4. Zasady ochrony prywatności i danych osobowych

6.3. Prawne regulacje dotyczące dokumentacji w niektórych obszarach praktyki psychologicznej

6.3.1. Dokumentacja psychologiczna – ogólna

6.3.2. Dokumentacja medyczna i dokumentacja psychologiczna w kontekście świadczeń leczniczych

6.4. Prywatność a dokumentacja zewnętrzna („jawna”)

6.5. Okres przechowywania dokumentacji psychologicznej

6.6. Etyczne i prawne zasady udostępniania dokumentacji innym podmiotom

6.6.1. Opracowania statystyczne na podstawie dokumentacji psychologicznej

6.6.2. Dostęp do dokumentacji innych specjalistów pracujących z klientem

6.6.3. Opracowania do celów naukowych

6.7. Ograniczenie uprawnień organów ścigania w dostępie do dokumentacji psychologicznej

6.7.1. Dokumentacja psychologiczna jako dowód w procesie karnym

6.7.2. Dokumentacja psychologiczna jako dowód w procesie cywilnym

Literatura zalecana

Bibliografia

Akty prawne

7. Świadoma zgoda na usługę psychologiczną

7.1. Prawo klienta do dobrowolnego i świadomego korzystania z usług psychologicznych

7.1.1. Zgoda na przetwarzanie danych osobowych

7.1.2. Zgoda na usługę psychologiczną osób z ograniczoną zdolnością do czynności prawnych

7.1.3. Usługa psychologiczna bez zgody

7.2. Informacje niezbędne do podjęcia świadomej zgody

7.2.1. Rzetelna informacja o kwalifikacjach psychologa

7.2.2. Rzetelna informacja o metodzie pracy i jej alternatywach

7.2.3. Rzetelna informacja o poufności i jej ograniczeniach

7.2.4. Uzgodnienie celu, zakresu i sposobu realizacji usługi

7.2.5. Rzetelna informacja o prawach klienta

7.3. Uzgodnienie praktycznych aspektów usługi

7.3.1. Konflikt interesów i różnorodność ról

7.3.2. Odpłatność

7.3.3. Wymiar czasowy

Załącznik 1. Lista kontrolna zagadnień etycznych związanych z poinformowaną zgodą

Załącznik 2. Lista kontrolna związana z podjęciem się usługi psychologicznej

Literatura zalecana

Bibliografia

Akty prawne

8. Standardy etyczne w diagnozie psychologicznej

8.1. Opinia psychologiczna na podstawie badania diagnostycznego

8.2. Zasady ogólne etycznego postępowania diagnostycznego

8.3. Podmiotowe traktowanie klienta

8.3.1. Minimalizacja wtargnięcia

8.3.2. Diagnoza a badania naukowe

8.4. Zapewnienie optymalnego funkcjonowania klienta

8.5. Standardy diagnozy

8.6. Dobór narzędzi diagnostycznych

8.6.1. Odpowiedzialne rozróżnienie między diagnozą psychologiczną a badaniem testowym

8.6.2. Kontrowersje wokół technik projekcyjnych

8.6.3. Prawo do stosowania narzędzia diagnostycznego

8.6.4. Kwalifikacje użytkownika narzędzi diagnostycznych

8.7. Przedstawienie wniosków diagnostycznych

8.7.1. Pisemna opinia, orzeczenie, raport

8.7.2. Ustna informacja zwrotna

8.8. Diagnoza grup szczególnych (niepełnosprawność, obca kultura/obcy język)

8.8.1. Bariera językowa

8.8.2. Bariera kulturowa

8.8.3. Modyfikacja procedury i niedostosowanie prób normalizacyjnych

Literatura zalecana

Bibliografia

Akty prawne

9. Standardy etyczne w pomocy psychologicznej

9.1. Kwalifikacje do udzielania pomocy psychologicznej

9.1.1. Interwencja oparta na dowodach

9.1.2. Kontekst prawny

9.2. Pomoc psychologiczna a autonomia i integralność klienta

9.3. Zawarcie kontraktu na pomoc psychologiczną

9.4. Terapia dla rodzin lub grup

9.5. Terapia dla osób znajdujących się już pod opieką psychologa

9.6. Niedostępność terapii

9.7. Zakończenie terapii

9.8. Monitorowanie skuteczności interwencji. Superwizja

Literatura zalecana

Bibliografia

10. Usługi psychologiczne na zlecenie strony trzeciej – problem dobrowolności, podmiotowości i poufności

10.1. Diagnoza psychologiczna w procesie ubiegania się o pracę

10.2. Prawnie wymagana ocena psychologiczna w celu określenia zdolności do wykonywania zawodu lub funkcji

10.3. Pobór do wojska

10.4. Usługa psychologiczna na zlecenie pracodawcy

10.5. Przymusowe badanie psychologiczne na zlecenie wymiaru sprawiedliwości

10.6. Dokumentacja psychologiczna w systemie oświaty

Literatura zalecana

Bibliografia

Akty prawne

11. Przeciwdziałanie dyskryminacji w praktyce psychologicznej

11.1. Dyskryminacja – kontekst prawny

11.2. Przejawy dyskryminacji w praktyce psychologicznej

11.2.1. Odmowa świadczenia

11.2.2. Niezróżnicowane postrzeganie osób należących do mniejszości

11.2.3. Niedostosowanie świadczenia do specyficznych potrzeb osób należących do mniejszości

11.2.4. Nieuwzględnianie zagrożenia stereotypem

11.2.5. Przeżywanie negatywnych uczuć

11.3. Dyskryminacja wynikająca z ograniczeń kompetencji psychologów

11.3.1. Ograniczenia kompetencji w usługach dla klientów z zaburzeniami somatycznymi

11.3.2. Ograniczenia kompetencji w usługach dla klientów z grup mniejszościowych

11.4. Dyskryminacja wynikająca z uprzedzeń żywionych przez psychologa

11.4.1. Obowiązek eliminowania uprzedzeń

11.4.2. Zalecenia dla psychologów świadczących usługi populacjom zróżnicowanym etnicznie, językowo, kulturowo i seksualnie

Literatura zalecana

Bibliografia

Akty prawne

12. Usługi psychologiczne na odległość

12.1. Czy możliwa jest etyczna usługa psychologiczna na odległość?

12.2. Opracowania dotyczące zasad etycznych w usługach na odległość

12.3. Zalety kontaktu psychologicznego na odległość

12.4. Zagrożenia dla praw klienta w usługach na odległość

12.4.1. Poufność w usługach na odległość

12.4.2. Sytuacja kryzysowa w usługach na odległość

12.4.3. Świadoma zgoda w usługach na odległość

12.4.4. Wyznaczenie granic

12.5. Specyfika telepsychoterapii

12.6. Diagnoza psychologiczna przez internet

12.6.1. Zalety i ograniczenia

12.6.2. Testy do samodzielnego rozwiązania w celu rozwoju osobistego i pogłębienia samoświadomości vs. diagnoza psychologiczna

12.7. Bezpieczeństwo narzędzi diagnostycznych w internecie

Literatura zalecana

Bibliografia

13. Usługi psychologiczne na rzecz dzieci

13.1. Zgoda na usługę psychologiczną wobec dzieci

13.1.1. Władza rodzicielska – aspekt prawny

13.1.2. Wyrażenie zgody na usługę psychologiczną wobec dziecka – kwestie prawne

13.1.3. Zgoda na usługę psychologiczną na terenie instytucji, pod której opieką znajduje się dziecko

13.1.4. Kontrowersje wokół minimalnego wieku dla wyrażenia świadomej zgody – regulacje w kodeksie cywilnym

13.1.5. Kontrowersje wokół minimalnego wieku dla wyrażenia świadomej zgody – jak kwestia zgody dziecka jest regulowana w zawodzie lekarza

13.1.6. Wyrażenie przyzwolenia na usługę psychologiczną przez dziecko

13.2. Odpowiedzialność za samopoczucie dziecka w trakcie kontaktu

13.2.1. Obecność osoby bliskiej

13.3. Poszanowanie podmiotowości dziecka

13.3.1. Poszanowanie podmiotowości dziecka a wywiad z rodzicami

13.3.2. Poszanowanie podmiotowości dziecka a udzielanie informacji zwrotnych

13.3.3. Zdefiniowanie obszaru świadczenia i minimalizacja wtargnięcia

13.4. Dylemat klient-dziecko czy klient-rodzic

13.5. Zasada poufności i jej ograniczenia w usługach wobec dzieci

13.6. Dziecko w badaniach naukowych

13.6.1. Dobrowolność udziału dzieci w psychologicznych badaniach naukowych

13.6.2. Czy badania naukowe z udziałem dzieci są konieczne?

Literatura zalecana

Bibliografia

Akty prawne

14. Zasady etyki w naukowych badaniach psychologicznych

14.1. Prawne aspekty przestrzegania zasad etyki w psychologicznych badaniach naukowych

14.1.1. Regulacja badań biomedycznych

14.1.2. Regulacje w badaniach naukowych z udziałem ludzi w innych krajach

14.1.3. Regulacje w badaniach naukowych z udziałem zwierząt

14.1.4. Polskie regulacje w psychologicznych badaniach naukowych z udziałem ludzi

14.2. Świadoma zgoda na udział w badaniu

14.2.1. Regulacje prawne dotyczące przetwarzania wrażliwych danych osobowych

14.2.2. Świadoma zgoda na rejestrację głosu i wizerunku (standard 8.03; APA, 2017)

14.2.3. Zgoda na ujawnienie dodatkowych informacji

14.2.4. Zgoda na udział w badaniach osób bez zdolności lub z ograniczoną zdolnością do czynności prawnych

14.2.5. Odstąpienie od świadomej zgody w badaniach naukowych

14.2.6. Informacja o przetwarzaniu danych osobowych (RODO)

14.3. Poufność informacji w badaniach naukowych

14.3.1. Przechowywanie danych

14.3.2. Ujawnienie osobie badanej wrażliwych danych z badania naukowego

14.3.3. RODO a badania naukowe

14.4. Zgoda instytucji

14.5. Udział w badaniu osób podległych (klient/pacjent, student)

14.6. Problemy związane z wykluczaniem osób z badań

14.7. Wynagrodzenie za udział w badaniach

14.8. Procedury maskujące

14.8.1. Procedura odkłamania

14.8.2. Odstąpienie od procedury odkłamania

14.9. Minimalizowanie szkód

14.10. Badanie naukowe weryfikujące skuteczność terapii

14.11. Badania naukowe przez internet

14.11.1. Poufność w badaniach internetowych

14.11.2. Problem świadomej zgody w badaniach internetowych

14.11.3. Maskowanie, odkłamanie i dyskomfort w badaniach internetowych

Załącznik 1. Lista kontrolna zagadnień etycznych w badaniu naukowym

Załącznik 2. Lista kontrolna zagadnień etycznych związanych ze świadomą zgodą na badanie

Literatura zalecana

Bibliografia

Akty prawne

15. Zasady etycznego postępowania podczas rozpowszechniania wyników badań, wiedzy psychologicznej i popularyzacji

15.1. Rozpowszechnianie wyników badań naukowych i wiedzy naukowej

15.1.1. Plagiatorstwo

15.1.2. Zasady powoływania się na literaturę cytowaną

15.1.3. Zasady cytowania i parafrazowania

15.1.4. Zgoda na reprodukcję

15.2. Autorstwo publikacji

15.3. Powtórna publikacja danych

15.4. Udostępnianie danych do weryfikacji

15.5. Recenzja naukowa

15.6. Unikanie konfliktu interesów

Literatura zalecana

Bibliografia

Akty prawne

16. Tożsamość zawodowa i prawa psychologa

16.1. Prawa psychologa

16.1.1. Prawo do niezależności zawodowej

16.1.2. Prawo do zrzeszania się

16.1.3. Prawo do ustawicznego kształcenia

16.1.4. Prawo do błędu

16.1.5. Prawo do obrony

16.1.6. Prawo do uzyskania wsparcia

16.1.7. Prawo do korzystania z wyników pracy innych specjalistów

16.1.8. Prawo do odmowy składania zeznań

16.1.9. Prawo do odmowy wobec pracodawcy lub współpracownika

16.1.10. Prawo do odmowy informacji wobec klienta

16.1.11. Prawo do odmowy świadczenia w szczególnych sytuacjach

16.1.12. Prawo do przerwania usługi w szczególnych sytuacjach

16.1.13. Prawo do autorskich metod pracy

16.1.14. Prawo do ochrony osobistych granic

Bibliografia

O Autorce

Przypisy

Wstęp

Książka ta napisana jest z myślą o psychologach praktykach oraz młodych adeptach psychologii niezależnie od specjalizacji i obszaru pracy zawodowej. Psychologia jest dziedziną niezwykle szeroką, łączącą w sobie tradycje wielu innych, czasem bardzo odległych nauk (takich jak nauki społeczne, humanistyczne czy przyrodnicze) oraz praktycznych metod oddziaływania (np. diagnoza, psychoterapia, trening umiejętności czy terapia przez sztukę). Piękno zawodu psychologa polega m.in. na tym, że mimo tej różnorodności wspólny dla psychologów jest szczególny charakter więzi z podmiotem oddziaływań oraz jej wymiar etyczny. Przyjmuje się, że naukowa psychologia zaistniała w drugiej połowie XIX w. (Strelau, 2007). Refleksja etyczna w psychologii z pewnością jest równie długa, jednak współczesną formę przyjęła dopiero w połowie XX w., wraz z opracowaniem w 1952 r. pierwszego kodeksu etyki zawodowej przez największą na świecie organizację zawodową psychologów – Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne (American Psychological Association, APA; zob. Fisher, 2013). Od tego czasu mamy do czynienia z systematycznymi rozważaniami nad etycznymi aspektami pracy psychologa, początkowo głównie w badaniach naukowych, a stopniowo w kolejnych obszarach praktycznych i teoretycznych zastosowań psychologii. Rozważania te przybierają zróżnicowaną formę w poszczególnych krajach oraz w odrębnych kontekstach kulturowych i językowych.

Polscy psychologowie w związku ze specyficznymi procesami historycznymi i politycznymi włączyli się aktywnie do prac nad standardami etycznymi w psychologii z pewnym opóźnieniem. Należy jednak podkreślić, że pierwsze polskie opracowanie zasad etycznych: Kodeks etyczno-zawodowy psychologa (PTP, 1991) jest dokumentem całkowicie autorskim, inspirowanym przez opracowania amerykańskich i europejskich kolegów, ale od nich niezależnym i jednocześnie dojrzałym. Niewątpliwie wiele innych organizacji narodowych psychologów znajduje się pod wielkim wpływem Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego (APA, 2017). Natomiast kodeks Polskiego Towarzystwa Psychologicznego powstał całkowicie na bazie refleksji polskich psychologów i z uwzględnieniem lokalnych realiów kulturowych.

Od czasu opracowania tego pierwszego dokumentu polscy psychologowie wydali wiele ważnych prac zbiorowych, w których omówiono i dogłębnie przedyskutowano najważniejsze kwestie etyki naszego zawodu. Celem pierwszego wydania tej publikacji było udostępnienie studentom psychologii oraz psychologom praktykom zbiorczego kompendium współcześnie obowiązujących zasad etycznych w zawodzie psychologa, wraz z niezbędnym kontekstem formalnoprawnym.

Natomiast bezpośrednią zachętą do opracowania drugiego wydania niniejszej publikacji był fakt opracowania przez Polskie Towarzystwo Psychologiczne nowego, aktualnego Kodeksu etycznego psychologa, po 27 latach po powstaniu jego pierwszej wersji. Równolegle, Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne wprowadziło nowe uzupełnienia do obowiązującego Kodeksu Etyki. Największe przemiany jednak nastąpiły w obowiązujących w Polsce regulacjach prawnych. Co prawda nie powstała wyczekiwana nowa ustawa o zawodzie psychologa, jednak rewolucyjne zmiany dokonały się w regulacjach mający związek z dokumentacją psychologiczną – Rozporządzenie RODO oraz nowelizacja prawnego obowiązku denuncjacji mająca głęboki wpływ na to, jakie decyzje psychologowie będą podejmować w niektórych szczególnie trudnych sytuacjach związanych z tajemnicą zawodową. W środowisku polskich psychologów wzrasta też świadomość potrzeby ugruntowania praktyki psychologicznej w wiedzy naukowej, co wyraża się np. opracowaniem przez zespoły ekspertów związanych z Polskim Towarzystwem Psychologicznym standardów diagnozy psychologicznej w wybranych obszarach.

Jest obecnie na rynku wiele bardzo dobrych pozycji analizujących dogłębnie wybrane aspekty etycznego konteksty pracy psychologów. W tej książce natomiast, przede wszystkim omówione są wyczerpująco zagadnienia podstawowe obowiązujące we wszystkich obszarach zastosowań psychologii, czyli: 1) kontekst prawny wykonywania zawodu psychologa, wraz z rodzajami odpowiedzialności w Polsce (na podstawie źródeł prawnych i opracowań PTP); 2) źródła zasad i moralne aspiracje w zawodzie psychologa (głównie na bazie standardów wypracowanych przez APA, takich jak działanie dla dobra, uczciwość, sprawiedliwość, szacunek) oraz 3) sposoby ich realizacji (tajemnica zawodowa, świadoma zgoda i in.). W dalszej części poruszono zagadnienia etyczne specyficznie związane z najważniejszymi obszarami zastosowań psychologii: w diagnozie i interwencji psychologicznej. W kolejnych rozdziałach szczegółowo omówiono etyczne kwestie i zasady dotyczące takich specyficznych sytuacji, jak świadczenie usług na zlecenie strony trzeciej, ryzyko dyskryminacji czy usługi psychologiczne na odległość i wobec osób nieletnich. Dalej wnikliwie przedstawiono zasady etyki zawodowej ważne dla psychologów zajmujących się badaniami naukowymi oraz studentów prowadzących badania i publikujących ich wyniki. Wreszcie na koniec, podążając za inspiracją nowego Kodeksu etycznego psychologa PTP, przedyskutowano prawa psychologa.

Jak korzystać z publikacji

Książka ta została napisana tak, aby zawierała wyczerpującą listę zagadnień etycznych, opracowanych w sposób dogłębny i zarazem uzupełniający względem dostępnej na rynku literatury polskojęzycznej, oraz by w szczegółowych analizach nie zagubił się cel użytkowy, czyli możliwość łatwego dostępu do wybranych treści wtedy, gdy sytuacje życiowe wymagają analizy konkretnego dylematu etycznego i jego twórczego rozwiązania. W związku z tym czytelnicy czy użytkownicy mogą przystępować do lektury na dwa sposoby: albo zapoznając się sukcesywnie z opracowaniami kolejnych rozdziałów (np. studenci lub praktycy pragnący przypomnienia podstawowych zasad w nowym ujęciu), albo akcydentalnie, studiując wybrany rozdział, a nawet paragraf, np. gdy rozpoczynają terapię psychologiczną przez internet lub zastanawiają się nad możliwością pracy z nastolatkiem poszukującym pomocy psychologicznej bez zgody rodziców. Z myślą o tym drugim podejściu zastosowano przejrzystą edycję tekstu z wizualnym wyodrębnieniem pryncypiów oraz zadbano o wyposażenie książki w liczne odniesienia do innych rozdziałów, tak aby czytelnik danego fragmentu miał świadomość szerszego kontekstu etycznego poruszanego w nim zagadnienia. Każdy rozdział został również wzbogacony o kilka pozycji zalecanej literatury polskojęzycznej, umożliwiającej spojrzenie na dane zagadnienie z nieco innej perspektywy teoretycznej.

Podsumowując, psychologowie praktycy oraz studenci psychologii, a także być może profesjonaliści pokrewnych dziedzin i klienci psychologów powinni znaleźć tu zarówno interesującą lekturę pogłębiającą rozumienie etycznego wymiaru pracy psychologa, jak i wyczerpujący zbiór zasad do zastosowania na co dzień w pracy.

Bibliografia

APA (2017). Ethical Principles of Psychologist and Code of Conduct, https://www.apa.org/ethics/code.

Fisher, C.B. (2013). Decoding the Ethics Code. A Practical Guide for Psychologists (wyd. 3). Bronx, NY: Center for Ethics Education, Fordham University.

PTP (1991). Kodeks etyczno-zawodowy psychologa, http://ptp.org.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=29.

PTP (2018). Kodeks etyczny psychologa, http://www.ptp.org.pl/teksty/NOWY_KODEKS_PTP.pdf.

Strelau, J. (2007). Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 1. Gdańsk: GWP.