Spis treści

Karta redakcyjna

Motto

Słowo wstępne

Jeden grzyb – jeden powód do radości. Dwa grzyby – dwa powody do radości

Grzyby dla początkujących

Dreszczyk adrenaliny

Śmierć prawie idealna

Tajemne miejsca

Grzybobranie w nowojorskim Central Parku

„Gdzie znalazłeś grzyby?”

Marzenie

Wewnętrzny krąg

Grzybiarskie przyjaźnie

Rite de passage grzybiarzy: egzamin na grzyboznawcę

Bezlitosny proces żałoby

Wdowa przez małe „w”

Grzybosceptycyzm

Które grzyby można jeść

W otchłani

Wściekłość na trawę

Prima aprilis

Fifty shades of poison

Sytuacja nie jest biało-czarna

Przepływ

Ślady życia

Smardz wyniosły: diament królestwa grzybów

W poszukiwaniu smardza stożkowatego w Nowym Jorku

Smardz hipsterski

Piestrzenica kasztanowata: czarna owca świata grzybów

Zmysły: baczność!

Trzeba włączyć wszystkie zmysły

Zapach moreli i inne (wyuczone?) zapachy

Sztuka łapania myszy

Seminarium zapachowe

Język wewnętrzny

Panel sensoryczny

Stare i nowe nawyki

Przejrzałam na oczy?

Niewymawialne

Grzyby, których nazw nie należy wymieniać

Profesor Høiland objaśnia

Rzeczowa informacja kontra prawo antynarkotykowe

Trans po łysiczkach

Od przystawki do deseru

Matematyka straty

Zupa

Grzyby jako skwarki

Grzyby pieczone z olejem sezamowym i sosem sojowym

Pasztet

Grzyby marynowane

Pieczeń grzybowa

Sos grzybowy

Candy cap

Lody morelowe z kandyzowanymi kawałkami kurek

„Dogsup”

Waga łazienkowa

Rozwód versus śmierć

Dobra łacina

„Grzybiarska łacina” dla opornych

Kolor i kształt

Zapach, aromat i wielkość

Niewyczerpany skarb

Pocałunek niebios

Pocałunek niebios

Zdroworozsądkowe zasady zbierania grzybów

Literatura uzupełniająca

Przypisy

Tytuł oryginału:
Stien tilbake til livet. Om sopp og sorg

© Vigmostad & Bjørke, Norway 2017
Sold through Winje Agency A/S, Skiensgate 12, 3912 Porsgrunn, Norway
© Copyright for the Polish translation by Elżbieta Ptaszyńska-Sadowska
© Copyright for this edition by Wydawnictwo Literackie, 2019

Wydanie pierwsze

This translation has been published with the financial support of NORLA
Tłumaczenie dofinansowane w ramach programu dotowania tłumaczeń literatury norweskiej NORLA (Norwegian Literature Abroad)

Opieka redakcyjna: ANDRZEJ STAŃCZYK

Konsultacja: PIOTR MLECZKO

Redakcja: ANNA RUDNICKA

Korekta: ANNA DOBOSZ, ANETA TKACZYK, MARIA WOLAŃCZYK

Projekt okładki: © Kustannusosakeyhtiö Otava/Nemo & Oona Viskari

Opracowanie graficzne okładki oraz stron tytułowych na podstawie wydania Minun sienipolkuni (Nemo, Finlandia 2018): MAREK PAWŁOWSKI

Redakcja techniczna: ROBERT GĘBUŚ

ISBN 978-83-08-07102-1

Wydawnictwo Literackie Sp. z o.o.
ul. Długa 1, 31-147 Kraków
tel. (+48 12) 619 27 70
fax. (+48 12) 430 00 96
bezpłatna linia telefoniczna: 800 42 10 40
e-mail: ksiegarnia@wydawnictwoliterackie.pl
Księgarnia internetowa: www.wydawnictwoliterackie.pl

Konwersja: eLitera s.c.

(...)

Od kiedy zafascynowałam się grzybami, odkryłam równoległy, niewidzialny świat tuż u swoich stóp, z jego dziką logiką i nieokiełznaną siłą życiową, świat magiczny, obok którego przechodziłam dotąd zupełnie obojętnie. Kiedy natrafiam na grzyba, mam wrażenie, że czas się zatrzymuje. Przeżywam zarazem i przepływ, i zen. Przyjemność i poczucie jedności z całym uniwersum są źródłem wewnętrznej satysfakcji i doznania szczęścia. W takim momencie ważne jest tylko jedno: że jestem tam, gdzie jestem, i robię to, co robię. Wówczas nie myślę o tym, co zjem na kolację ani co ludzie myślą o mojej fryzurze.

Zbieranie grzybów to namacalne i zmysłowe doświadczenie. Najpierw trzeba ocenić stopień „oporu” stawiany przez grzyb. Niektóre krnąbrne egzemplarze trzymają się krzepko ziemi, inne są gotowe opuścić las i zabrać się z nami do domu, ledwie ładnie się do nich uśmiechniemy. Uwielbiam ten moment, kiedy po ostrożnym mocowaniu się wreszcie mam to złoto w dłoni. Czuję się wtedy tak, jakbym wygrała główny los na loterii, i ogarnia mnie euforia, która do tego ma wiele wymiarów.

Bo jedno to poczucie doskonalenia się wynikające ze zdobywania wiedzy i nabierania wprawy podczas wędrówek w grupie po norweskich lasach, a drugie – zupełnie nieoczekiwana ekstaza: kiedy po raz pierwszy zupełnie samodzielnie znalazłam apetyczny jadalny okaz, aż podskoczyło mi serce. Czy to szczęście? Byłam oszołomiona, że mogłam w tak oczywisty sposób doznać uczucia, które po śmierci Eiolfa uznałam za niedostępne na zawsze. To było jak dożylny zastrzyk multiwitaminy. Cóż za przeżycie! Entuzjazm tryskał ze wszystkich komórek mojego ciała. Nagle prosto do samej duszy wlał się wąski złoty promień światła. Czy to możliwe, aby zaznać tak wyraźnie radości, podczas gdy wszystko jest zamazane i beznadziejne?

Znalezienie jednego grzyba oznacza dużą szansę, że w pobliżu jest więcej egzemplarzy tego samego gatunku. Radość zbieracza ma charakter narastający: jeden grzyb – jeden powód do radości, dwa grzyby – dwa powody do radości. Zachwyt i święto!

Wraz z otwarciem się przede mną uniwersum grzybów zrozumiałam, że powrót do życia jest prostszy, niż sądziłam. Wystarczyło po prostu zbierać radości, które buzują i się skrzą. Wystarczyło pójść ścieżką przez las, chociaż nadal się nie domyślałam, co mnie czeka. Co znajdę w tej wielkiej niewiadomej rozpościerającej się przede mną? Co kryje się za wzgórzami, oparami i zakolami?

(...)

Z czasem mój kalendarz zaczął powoli i nieuchronnie się zmieniać. Od kiedy bowiem w wolnych chwilach jeździłam na grzyby, moja nowa egzystencja stopniowo rozkwitała. To był kopniak, który wyrzucił mnie z czterech ścian domu i zmusił do uczestniczenia w życiu, zamiast zatapiania się w smutku. Dzięki temu także łatwiej zawierałam znajomości w środowisku, którego stawałam się częścią podczas grzybobrania. Docierałam do miejsc zupełnie dla mnie nowych, mimo że od lat mieszkam w tym mieście. Wypady do porośniętego mchem lasu były też źródłem dodatkowej radości wynikającej ze zbierania innych roślin użytecznych: sitowia leśnego, pióropusznika strusiego, pędów świerku, wierzbówki i szczawiku zajęczego. To, co wcześniej zaliczałam generalnie do roślin charakterystycznych dla lasu lub uważałam za chwasty rosnące w przydrożnych rowach, stało się punktem wyjścia nowych doznań smakowych w nowym środowisku społecznym. Z każdym kolejnym poznanym grzybem, z każdym nowym miejscem, do którego docierałam, i wraz z każdym nowym pozyskanym przyjacielem następowała stopniowa integracja ze środowiskiem. Chociaż nie zdawałam sobie z tego sprawy, były to małe kroczki zbliżające mnie do końca ciemnego tunelu żałoby.

Trudno się dziwić, że ludzie mówią o „pustce” po śmierci bliskiej osoby, bo kiedy odchodzi ktoś, z kim mieliśmy zażyłą codzienną relację, nagle w ciągu doby jest mnóstwo godzin do wypełnienia. W moim wypadku wędrówki w królestwie grzybów były sposobem na wykorzystanie dodatkowego czasu wolnego. Nieco później, kiedy już lepiej orientowałam się w niektórych lasach, odważałam się na samotne wyprawy, w towarzystwie jedynie koszyka i wyposażona w nową wiedzę. Gdy odwiedzałam swoje ulubione miejsca, czułam się tak, jakbym wracała do czegoś mi znajomego. Dokładnie wiedziałam, w którą stronę pójść, i nie krążyłam już na chybił trafił jak na samym początku swojej przygody. Miałam rejestr miejsc w każdym lesie, które musiałam szczególnie dokładnie sprawdzić. Te wycieczki wpływały na mnie kojąco. Człowiek natury. Ja? Czy jednocześnie robiłam się nieco bardziej norweska? Tego nie jestem pewna, ale tak czy inaczej było to dla mnie wyzwalające i całkiem nowe doświadczenie.

Marzenie

Marzyłam o tym, żeby stać się częścią wewnętrznego kręgu środowiska grzybiarskiego, by przynależeć do grupy ekspertów odpowiadających za kontrolę grzybów w danym sezonie. Byłam pod wrażeniem poziomu ich wiedzy oraz ich „powołania”, które kazało im poświęcać swój wolny czas na pomoc mieszkańcom miasta pragnącym zbierać grzyby. Po raz pierwszy od odejścia Eiolfa czułam, że mam jakiś cel i kierunek.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki