Copyright © by Demet Altinyeleklioglu
Copyright © Kalem Agency
Copyright for polish transaltion © by Agnieszka Erdoğan
Copyright for this edition © by Virtualo, 2023

Redakcja: Anita Rejch
Skład ebooka: Elibri Sp. z o.o.
Projekt okładki: Małgorzata Drabina / Yellow Room

Tytuł oryginału: Pargalı ve Hatice

Wydanie II
Warszawa 2023
ISBN 978-83-2727-929-3

Książka jest objęta ochroną prawa autorskiego. Wszelkie udostępnianie osobom trzecim, upowszechnianie i upublicznianie, kopiowanie oraz przetwarzanie jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Virtualo Sp. z o.o.
ul. Marszałkowska 104/122
00-017 Warszawa
www.virtualo.pl

Chcesz wydać książkę lub audiobook? Wejdź na virtualo.eu lub napisz do nas na adres: redakcja@virtualo.pl.

Na pamiątkę mojemu ukochanemu tacie
Cemalowi…

Losie! Usłysz mój głos! Wypowiadam ci wojnę.

Wystrzel we mnie wszystkie swoje strzały,

Nie szczędź mi swoich ołowianych pocisków.

Jeśli chcesz, ześlij na mnie grad kul, błyskawice, ale nie poddam ci się!

Jestem Hatidże, córka sułtana Selima Chana!

Mojego ojca zwali Okrutnym, ja zaś jestem królową Tomyris¹.

Idę na ciebie uzbrojona w szablę.

Spójrz, żyję. I będę żyła. Jeśli można to nazwać życiem – żyję…

Jeśli powiesz, że to nie życie, zgodzę się,

Ale nawet jeśli nie żyję, będę istnieć.

Hatidże

***

Wokół szalała przeraźliwa burza. O tej porze słońce powinno kryć się za wzgórzami na przeciwległym brzegu, ale chmury dawno je pochłonęły. Rybacy byli przyzwyczajeni do tego, że morze tak nagle się wzburza. Pospiesznie zabrali się do zwijania sieci. Jego ojciec, przykładając dłoń do ust, krzyczał do znajdujących się na sąsiedniej łodzi:

– Mario, pospiesz się! Adriano, zostaw kilka ryb!

W odpowiedzi wiatr przywiał do nich głos mężczyzny:

– Zajmij się sobą, Armanno. Mam teraz zostawić sieci i wrzucać ryby do morza?

– Morze jest złe, a wścieknie się jeszcze bardziej.

– Niech się wścieka. Nie ruszę się stąd, dopóki nie wezmę swojej doli.

Tym razem ojciec zwrócił się do syna:

– Trzymaj się, Aleksandrze.

W rzeczywistości nie miał tak na imię. Był Aleksandrem, odkąd stary pop opowiedział im historię Aleksandra Wielkiego. Kiedy ojciec nie zabierał go na morze, chłopiec chwytał za drewniany miecz i dosiadał konia zrobionego z kawałka starego wiosła. On też, tak jak Aleksander, nazywał swojego rumaka Bucefał. Kiedy koń stawał dęba, krzyczał: „Szybko! Pędź, Bucefale. Zabierz mnie na lądy, na których wschodzi słońce”.

Jednak większość jego życia upływała na łodzi, a nie na grzbiecie Bucefała.

Jeden z rybaków zaklął.

– Hej! – zagrzmiał Armanno. – Tu jest dziecko.

– I co z tego? – odpowiedział mężczyzna. – Niech nauczy się, jak rozmawiają mężczyźni. Mój też jest tutaj.

Właściwie synowie wszystkich rybaków byli razem z nimi. Było to coś, czego Aleksander nie rozumiał. Dlaczego ojcowie, wybierając się na połów, zabierali ze sobą swoich synów? Dlaczego domy i łąki pełne różnokolorowych dalii zostawały matkom i córkom? Tymczasem on chciał dosiąść konia i pędzić na kolejne podboje.

Tak naprawdę lubił morze i wypływanie z ojcem łodzią, ale tak często wyruszali na połowy, że miał już dość. Morze i fale były jego przyjaciółmi. Nawet z nimi rozmawiał, ale w snach widział bezkresne łąki, nieprzebyte góry i nieodkryte światy. „Zobaczysz – mówił do spienionej, błękitnej wody uderzającej o burtę – pewnego dnia ja też będę miał konia jak Aleksander Macedoński. Prawdziwego konia. Słońce pozazdrości blasku mojemu mieczowi. On z Macedonii, a ja z Pargi². Wszyscy będą opowiadać o zwycięstwach Aleksandra z Pargi i jego rumaka”.

Ojciec wiedział, co chodzi chłopcu po głowie. Ilekroć zauważał, że syn jest taki zamyślony, mawiał, uśmiechając się:

– Hej! Zsiadaj z tego konia i mocno trzymaj się liny.

Aleksander miał jeszcze jednego przyjaciela oprócz morza i fal. Towarzyszył mu strach.

Morze było nieprzewidywalne. W jednej chwili było gładkie jak obrus rozłożony na stole, a w drugiej szalało jak opętane. Aleksander bał się morza. Szczególnie wtedy, gdy zrywał się silny wiatr, a spokojne dotąd fale zaczynały gniewnie uderzać w dziób łodzi.

I teraz właśnie tak było. Był przemoczony do suchej nitki od uderzeń fal, które unosiły łódź do chmur, po czym nagle ściągały ją w dół.

Nie wiedział, czy ojciec poznawał to po tym, jak kurczowo trzyma się relingu, czy słyszał, jak mocno wali mu serce, ale Armanno natychmiast wyczuwał jego strach.

– Posłuchaj – powiedział pewnego dnia. – Spójrz mi w oczy, Aleksandrze. Nie bój się. Ten świat nie jest dla tchórzy. Nawet jeśli się boisz, nie okazuj tego. Wszyscy kiedyś umrą – i tchórze, i bohaterowie. Różni ich tylko jedno: o tchórzach nikt nie pamięta, odchodzą w zapomnienie, jednak gdy umierają bohaterowie, ich sława pozostaje żywa. Gdyby Aleksander Wielki był tchórzem, słyszałbyś o nim? A o Hannibalu³?

Ach tak, oczywiście, był jeszcze Hannibal! Aleksander uwielbiał słuchać opowieści o nim. Był bohaterskim, nieustraszonym i nieprzejednanym wojownikiem. Tamtej nocy, gdy opowiadali, jak przekraczał zaśnieżoną górską przełęcz, Aleksander nie zmrużył oka. Hannibal do świtu wydawał rozkazy. „Ruszajcie! – krzyczał. – Rzym czeka, żeby paść przede mną na kolana. Przepuśćcie kartagińskie słonie”.

Długo nie mógł się zdecydować, którego z nich imię przybrać – Aleksandra czy Hannibala. Opowieść o Cezarze też była piękna, ale z jakiegoś powodu nie myślał, żeby nosić po nim imię. Może dlatego, że ten przywódca był zbyt ślepy, żeby dostrzec zbliżającą się zdradę. Boże, jaką zasadzkę zastawili na niego jego najbliżsi, szczególnie cios wymierzony sztyletem Brutusa!

W końcu Aleksander podjął decyzję i jako pierwszemu obwieścił ją młodszemu bratu:

– Od teraz będziesz nazywał mnie Aleksandrem.

Później oznajmił to matce.

– Justynianie – odezwała się kobieta urażonym tonem. Było jasne, że tego nie pochwala. – Nie wystarcza ci imię, jakie dostałeś na chrzcie?

Nie wystarczało.

Wszyscy oprócz jego ojca śmiali się, kiedy mówił im, żeby od teraz nazywali go Aleksandrem. Nawet pop Nikola. Tylko ojciec spojrzał mu głęboko w oczy.

– Bądź waleczny, nieustraszony i śmiały jak Aleksander. Jednak nie stań się jak on niewolnikiem chciwości. Musisz nie tylko wiedzieć, kiedy biec, ale też kiedy się zatrzymać.

Ojciec powiedział wiele pięknych słów, których chłopiec nie zrozumiał. Być może dlatego jego przyjaciele powtarzali: „Nie powinieneś być rybakiem, tylko filozofem”. Nawet Aleksander wyczuwał kryjącą się w ich słowach drwinę. Widział, jak jeden z nich puszcza oko do pozostałych, a inny pyta:

– Armanno, skąd na litość boską bierzesz te słowa?

Aleksander miał ochotę rzucić się na mężczyznę, który kpił z jego ojca, i pobić go swoimi małymi pięściami.

Tymczasem Armanno pomijał to uśmiechem.

– Ryby mi je podpowiadają.

Taki właśnie był jego ojciec. To od niego Aleksander nauczył się nie bać, a raczej nie okazywać strachu. Aleksander Macedoński był bohaterem jego marzeń, a ojciec – życia.

Dlatego zachowywał się tak, jakby się nie bał, podczas gdy burza coraz bardziej przybierała na sile. Nie chciał złamać słowa danego ojcu. Odmawiając w duchu wszystkie znane modlitwy, przyglądał się, jak ojciec walczy z linami przy żaglach. Lina szarpana wiatrem fal wznosiła się w powietrze i niczym bicz smagała mokre ciało ojca. W końcu mężczyzna ją okiełznał. Zawiązał ostatni węzeł przytwierdzający żagiel do masztu na środku łodzi i zaklął soczyście. Miejsca, w które uderzyła lina, krwawiły, tworząc czerwone plamy na jego koszuli. Kiedy słona woda pryskała na świeże rany, twarz nieustraszonego marynarza wykrzywiała się z bólu.

– Ja wracam.

Pozostali nie odezwali się.

Armanno skierował dziób łodzi w stronę brzegu. Aleksander zauważył, że razem z nimi ten sam kurs obrały jeszcze dwie inne łajby. Rybacy, którzy spóźnili się z wyciąganiem sieci, uwijali się na swoich pokładach wśród wołań i okrzyków.

Morze było bardzo wzburzone. Wydawało mu się, że fale sięgają chmur. To musiał być dzień ostateczny, o którym mówiła matka. Zastanawiał się, czy zapytać o to ojca, ale nie było czasu.

– Nie odrywaj oczu od tamtej strony, Aleksandrze. Znajdź mi jakieś światło. Jakieś światło, które pomoże utrzymać nam kurs.

Tak, teraz miał zadanie, które musiał dzielnie wykonać. Nie pamiętał już, jak długo płynęli, to unosząc się pod niebo na grzbietach fal, to opadając w bezdenną przepaść, ale trwało to bardzo długo. Był mokry, przemarznięty, głodny i, niech to szlag, nawet jeśli tego nie okazywał, potwornie się bał.

Wszędzie było ciemno i wszędzie była woda. Z czarnych chmur, które zbierały się nad ich głowami, kiedy szykowali się do powrotu, tak padał deszcz, że Aleksandrowi przez chwilę wydawało się, że morze wypiętrzyło się pod niebo. Jak długo jeszcze to potrwa?

Nagle zatęsknił za domem. Dość dużą, pojedynczą izbą. Za matką. Siostrą Sofią, która niedawno się urodziła. Za ciepłem ognia płonącego na palenisku, trzaskaniem drew i spowijającym wszystko tym wspaniałym zapachem gorącego chleba.

Aleksander był przyzwyczajony do tego uczucia. Zawsze, gdy wypływali na połów, tęsknota ciągnęła go z powrotem. Kiedy w oddali ukazywał się brzeg rozciągnięty ponad wodą jak czarne ramię, radośnie klaskał i nucił piosenkę, której nauczyła go matka.

Wiem, że anioły czekają na mnie,

Modlę się każdej nocy przed spaniem.

We śnie Bóg uśmiecha się do mnie,

Mówię: „Weź mnie i do raju zabierz”.

Słowa piosenki były piękne i tak wiele znaczyły, ale on ich nie rozumiał. Pewnie były zbyt trudne dla dziewięcioletniego chłopca. On bardziej niż wersy piosenki lubił refren: „Laj, laj, laj, lom”. Kładł wtedy ręce na biodrach i tańczył, a wówczas rodzice akompaniowali mu, klaszcząc. Uśmiechy na ich twarzach ogrzewały jego serce.

Aleksandra ogarniał coraz większy strach. Płynęli już tak długo, a lądu wciąż nie było widać. Nie widzieli nawet tego, co było dwa metry przed nimi, więc jak mieli zobaczyć brzeg?

Spojrzał na ojca, starając się nie okazywać paniki. Trzymał mocno ster, żeby nie zejść z obranego kursu.

Zastanawiał się, jak odnajdą drogę. Ponad ich głowami nie było gwiazd. Nic nie było. Brnęli przez ciemną pustkę. Przypomniała mu się baśń, którą opowiadał jeden z rybaków. Była to historia rybaka, który rozgniewał boga morza, Posejdona. Młody i dzielny rybak porwał piękną córkę Posejdona. Bóg kipiał z gniewu. Ruszył w pogoń za zakochanym rybakiem. Zesłał na jego małą łódź fale wielkie jak góry i straszliwe wiry. Rybak, zauważywszy, że siedzący na starym krześle Aleksander słucha opowieści z oczami szeroko otwartymi ze strachu, wskazał na niego.

– Bądź sobą, Aleksandrze. Nie waż się wyciągać ręki po córki Posejdona.

– Nie boję się go. Pokonam jego fale.

Wszyscy rybacy roześmiali się. Jego ojciec też.

– Nie bądź zbyt pewny siebie, synu Armanno – odezwał się mężczyzna opowiadający historię. – Rozumiemy, że jesteś tak mężny jak ojciec, ale bronią Posejdona są nie tylko fale.

– Ma włócznię?

– I to trójzębną. Wzywa nią gromy i pioruny, a jeśli to nie wystarczy, otworzy usta i połknie cię razem z twoją łodzią.

„Czyżby jeden z rybaków porwał piękną córkę boga mórz?”, przeszło mu nagle przez myśl. Sądząc po przerażających błyskawicach przecinających czarne niebo, wyciągnął też swój trójząb. Niebo grzmotami wykrzykiwało swój gniew. Zadrżał ze strachu. Czy teraz przyszła kolej na to, że wściekły bóg otworzy usta i ich połknie?

Aleksander pierwszy zobaczył światło.

– Ogień!

Podekscytowany próbował wstać.

W tej samej chwili fala uderzyła w prawą burtę łodzi i uniosła ją. Chłopiec, turlając się po pokładzie, usłyszał krzyk ojca:

– Aleksandrze, na litość boską, trzymaj się!

„Co takiego zrobiłem, żeby rozgniewać Posejdona? – pomyślał wleczony przez wodę. – Jestem jeszcze mały. Nie zakochałem się w córce boga!”.

W ostatniej chwili wątłymi ramionami objął jedną z ław na pokładzie. Uratował się przed wciągnięciem do morza.

– Ogień! – wrzasnął z miejsca, w którym leżał, gdy odpłynęły wody kolejnej fali.

W wielkiej żelaznej klatce na skałach rozpalono olbrzymie ognisko dla tych, którzy nocą znaleźli się na morzu. W przeciwnym razie ich łodzie roztrzaskałyby się o ostre jak nóż spiczaste skały, nawet gdy morze było spokojne. A teraz ten ogień był ich jedyną nadzieją. Burza miotała płomieniem, który uciekał w ciemności na prawo i na lewo, jakby próbował uciec z jej wściekłych objęć.

– Rozpalili ognisko!

– Nic ci nie jest?

Aleksander spojrzał w mokrą twarz ojca. W jego oczach wyczytał niepokój.

– Nic. Czy deszcz nie zgasi ognia?

Fale z szałem uderzały o pokład.

Twarz Armanno była napięta z wysiłku, żeby nie wypuścić steru z rąk.

– To walka ognia i wody – mruknął. – Nie wiadomo, kto wygra. Silny zwycięży, a słaby poniesie klęskę. Zawsze tak jest.

„Tak jak Aleksander Macedoński – przyszło mu do głowy. – On był silny i zawsze zwyciężał. Dopóki pewnego dnia na jego drodze nie stanęły potwory jeszcze silniejsze od niego”.⁴ Mały Aleksander podjął decyzję. Skoro zawsze zwyciężają silni, będzie jednym z nich.

Ojcu udało się zawrócić łódź w kierunku zatoki, zanim uderzyli o skały. Tutaj też wiał szaleńczy wiatr, a morze pieniło się wściekle, ale przynajmniej nie było tych śmiercionośnych wirów i porywających statek fal jak pomiędzy szczytami.

– Nie wiem, czy znajdzie dno! – krzyknął Armanno, zamachując się i rzucając do wody kotwicę. – Ale módl się, żeby zahaczyła o skały.

Po czym sam wskoczył w toń.

Woda powinna sięgać mu do pasa, ale tak się nie stało. Głowa Armanno zniknęła wśród fal.

– Tato!

Aleksander miotał się bezradnie, wypatrując w ciemnościach ojca.

– Tato! Tato, proszę!

Z wody wynurzyła się ręka i chwyciła za reling. Dostrzegł go.

– Tato!

– Nie bój się. – Armanno wyszczerzył zęby w uśmiechu, podciągając ciało z wody, żeby mógł go zobaczyć.

Na nadbrzeżu uwijali się jacyś mężczyźni.

– Boran! – ryknął Armanno. – Zabierz Aleksandra! Na litość boską, zabierz mojego syna! Kotwica zaczęła się przesuwać. Morze rzuci łódź na skały i ją rozbije.

Boran był ogromnym rybakiem. Uniósł ramiona i próbował przedrzeć się przez wodę. Fale uderzały o jego masywne ciało, starając się je przewrócić.

– Idę! – krzyknął. – Trzymaj się, dzielny Aleksandrze! Nie bój się!

Z jednej strony Armanno, z drugiej Boran walczyli, żeby przytrzymać łódź, ale ta z każdą chwilą bardziej zbliżała się do czarnych, ostrych skał.

– Łódź zostaw mnie! – Aleksander usłyszał głos Borana. – Zabierz syna!

Nawet się nie zorientował, kiedy ojciec sięgnął po niego spośród wściekłych fal, chwycił za poły jego przemoczonej kamizelki, przyciągnął go do burty i wziął w ramiona. Wszystko stało się w jednej chwili. Teraz nic już go nie obchodziło. Ojciec trzymał go w objęciach. Znalazł się w mokrych, ale bezpiecznych ramionach ojca. Obaj głęboko wciągnęli w płuca swój zapach.

Na wpół idąc, na wpół płynąc, mężczyzna w końcu zdołał wciągnąć chłopca na skały.

– Aleksandrze, biegnij prosto do świetlicy!

Nie mógł go tak zostawić i odejść. Aleksander Macedoński nie odszedł i nie pozostawił swoich towarzyszy. On też tego nie zrobi.

– Ty też, tato. Chodźmy razem.

– Nie! – krzyknął Armanno. – Muszę pomóc Boranowi. Zaraz przyjdziemy. Ty ruszaj przodem. Sprawdź, czy napalili w piecu. Dalej, synu, biegnij! Szybko!

Aleksander zrobił to, co polecił mu ojciec. Biegł bez opamiętania. Przewrócił się na ostrych kamieniach, ale nawet nie poczuł bólu. Nie zauważył też, że się potknął. Biegł i krzyczał:

– Tata! Tata! Pomóżcie mojemu tacie! Niech ktoś pomoże mojemu tacie! Na litość boską, pomóżcie!

Dopiero wtedy zdał sobie sprawę, że spływające po jego policzkach strugi nie były tylko deszczem. Płakał.

Ktoś obok niego przebiegł, kierując się w stronę wody.

– Biegnijcie! Szybko!

Tym, co zobaczył, gdy odwrócił się przez ramię, był jego ojciec. Razem z Boranem próbowali przewlec łódź w bezpieczne miejsce.

Byli ocaleni.

Posejdon rozwarł swoją ciemną, wielką paszczę, ale ich nie połknął.

Aleksander otworzył drzwi do świetlicy i wszedł do środka. Przywitało go ciepło rozchodzące się z paleniska. „Jesteś uratowany”. W środku był tylko jeden mężczyzna. Gdy chłopiec ruszył w stronę kominka, klepnął go po karku.

– Nie martw się, twój ojciec i Boran wyszli na brzeg. Łódź też jest bezpieczna. Za chwilę tu przyjdą. Idź i ogrzej się.

Aleksander nic nie odpowiedział. „Oby marynarz, który porwał córkę Posejdona, nie pokazywał mi się na oczy”, mruknął w duchu.

Pomimo radosnych śmiechów marynarzy wracających do świetlicy nie wystawił głowy ze swojego kąta. Była to jego ulubiona chwila – rozmowy mężczyzn zebranych przed paleniskiem. Aleksander bał się, że zamilkną, jeśli go zauważą.

Najdonośniej brzmiał głos jego ojca próbującego osuszyć się nad strzelającym ogniem po bezpiecznym zacumowaniu łodzi.

– Co zrobiłeś z rybami, Armanno? Udało ci się przynajmniej sprzedać wszystkie? – zażartował jeden z mężczyzn.

– Z rybami? Jakimi rybami? – ryknął ojciec. – Myślisz, że po takiej burzy zostały jakieś ryby? Fale już dawno wyrzuciły wszystkie do gwiazd.

– To dobrze – odezwał się inny. – Czego więcej trzeba? Kobiety podniosą spódnice, żeby złapać spadające z nieba ryby. Będziemy mieli święto dla oczu.

Świetlica wypełniła się kolejną falą śmiechu, zagłuszającą burzę szalejącą na zewnątrz.

To najbardziej zdziwiło Aleksandra. Jak ci mężczyźni mogli być tak radośni i beztroscy, kiedy przerażająca wichura chłostała wściekle wszystko, co stanęło jej na drodze? Tymczasem odgłosy dochodzące z zewnątrz przyprawiały go o dreszcze.

Aleksander nie mógł się zdecydować, co było straszniejsze: wycie wiatru czy huk uderzających o skały fal sięgających nieba spowitego nocnymi ciemnościami.

Był jeszcze śmiech boga Swaroga!⁵ Zadowolony Swaróg tak huczał, że aż drżały niebo i ziemia.

Nagle w oknie rybackiej świetlicy, oświetlonej przez mdły płomień dwóch świec, pojawił się rozdzierający ciemność błysk, po czym zniknął na horyzoncie. Następnie dało się słyszeć przeraźliwy grzmot.

Aleksander usłyszał o bogu Swarogu właśnie podczas takiej burzowej nocy. Zabrzmiał wtedy ogłuszający łoskot. Chłopiec przytulił się do nóg matki, która zdjęta strachem wyciągnęła krzyż: „Niech Bóg ma nas w swojej opiece”.

Ojciec wcale się nie przejmował, a nawet się śmiał.

– Nie bój się, Zeljeno. Bóg Swaróg jest w dobrym humorze. Posłuchaj, jak się śmieje.

Jego pocieszenie na nic się jednak nie zdało. Wręcz przeciwnie – matkę ogarnął jeszcze inny niezrozumiały lęk.

– Wielki Jezu – przeżegnała się zatrwożona. – Błagam cię, Armanno, nie wspominaj przy dziecku tych pogańskich bredni. To grzech.

Później wzięła syna w ramiona i głaszcząc po włosach, powiedziała:

– Nie przejmuj się ojcem, Justynianie. Bóg jest tylko jeden i jest nim nasz święty Ojciec. Nie ma żadnego boga Swaroga.

Tamtej nocy ze strachu nawet nie upomniał matki, żeby nazywała go Aleksandrem.

Sądząc po ryku burzy, przytłumiającym wycie baśniowego potwora o płomiennym języku, tej nocy Swaróg był jeszcze bardziej zadowolony niż zwykle.

Nagle rozległ się huk zagłuszający nawet śmiech Swaroga. Aleksander poczuł, że ziemia zadrżała mu pod stopami.

W jednej chwili wszystkie śmiechy w świetlicy ucichły.

– To wystrzał! – krzyknął jeden.

Oczy wszystkich zwróciły się na niego.

– Wystrzał? – zadrwił inny. – Kto w taką pogodę, kiedy trzeba ratować duszę, staje za działem?

– Korsarze.

Na dźwięk tego słowa rybacy po chwili zdziwienia zaczęli mówić jeden przez drugiego.

– Korsarze?

– Jacy korsarze?

– W taką pogodę nawet sam szatan nie wystawi nosa za drzwi.

Jednak żaden z nich nie wyjrzał przez drewniane okiennice świetlicy. Aleksandra to zdziwiło. „Dlaczego? – zastanawiał się. – Ze strachu czy dlatego, że nie wierzyli, że piracki okręt zdołałby zakotwiczyć w zatoce, nie roztrzaskawszy się o skaliste wybrzeże Pargi?”.

Rozległ się kolejny, równie głośny huk. Ziemia zadrżała. Zatrząsł się stary budynek świetlicy. Przez chwilę sądzili, że podtrzymujące dach belki runą, a strzechę nad ich głowami porwie wiatr.

– Wystrzał – szepnął jeden. – To naprawdę wystrzał.

Rybak znajdujący się najbliżej drzwi zerwał się z miejsca i je otworzył. Do środka wdarł się wiatr, który przyniósł krzyk mężczyzny:

– Szybko! Chodźcie tutaj!

– Co jest? – zawołał Boran, zbliżając się do drzwi.

Ojciec zabrał Aleksandra sprzed paleniska.

– Biegnij – odezwał się, patrząc mu głęboko w oczy. – Prosto do domu. Niech cię Bóg strzeże. Szybko!

Mężczyzna i chłopiec razem ruszyli do drzwi. Wszyscy rybacy ze świetlicy wyszli na zewnątrz i stanęli w strugach deszczu.

– Co się dzieje? – zapytał, podchodząc do nich.

Nikt się nie odezwał. Aleksander ujrzał odpowiedź pomiędzy ich ramionami. Na spiętrzonych wiatrem falach kołysał się kruczoczarny okręt. Postrzępiona od wiatru bandera na czarnym maszcie nie pozwalała odgadnąć, do kogo należy.

– Spójrzcie tam! – wrzasnął jeden z rybaków.

Z dwóch łodzi, którym udało się przedrzeć między skałami, wychodziło na ląd dwóch mężczyzn uzbrojonych po zęby.

– Korsarze!

Ten krzyk odbijał się niczym echo.

– Idą… Korsarze…

– Korsarze, którzy porywają dzieci i sprzedają je Turkom.

– Uciekajmy!

Tym razem Aleksander nie zwlekał. Rzucił się w stronę wzgórz. Usłyszał, jak ktoś woła za nim:

– Niech wszyscy biegną do swoich domów!

Tak właśnie zrobił.

Dogonił go ojciec, z trudem łapiąc powietrze.

– Nie! – krzyknął. – Nie idź do domu.

Aleksander wiedział, dlaczego ojciec nie chciał, żeby biegł do domu.

Porywacze najpierw zabraliby jego. Zabierali dzieci, głównie chłopców.

Wbiegli na bardziej strome zbocza. Musieli się schować, zanim wzejdzie słońce.

– Na górę – wydyszał Armanno. – Aleksandrze, pamiętasz ten dół po drzewie, które w zeszłym roku powalił piorun?

Kiwnął głową. Oczywiście, że pamiętał.

– Biegnij tam. Schowaj się. Nie bój się. Nie wychodź stamtąd, dopóki nie przyjdę. Nie wychodź, dopóki nie usłyszysz mojego głosu. Dobrze?

– A ty?

– Pomyśl o Aleksandrze Macedońskim. Przyniosę ci twój miecz.

Chociaż ojciec starał się wyglądać radośnie, to chłopiec dostrzegał niepokój w jego oczach.

Armanno zatrzymał się.

– Tutaj się rozdzielimy. Nie oglądaj się za siebie, tylko wspinaj się dalej.

Aleksander pospiesznie objął ojca w pasie. Znany zapach ojca przytłumiła woń wilgotnej szorstkiej tkaniny, która zaczęła wysychać od siedzenia przy palenisku. Głęboko wciągnął powietrze. Poczuł, jak jego silne, pokryte stwardniałą skórą palce przeczesują mu włosy.

– No już.

Armanno odsunął syna od siebie.

– Biegnij. Niech Bóg ma ciebie w opiece!

Ziemia i trawa nasiąkły deszczem. Stopy Aleksandra grzęzły w błocie. Szedł z trudem. Pochylił głowę do przodu. Przypominał teraz galiony⁶ na okrętach z ogromnymi żaglami, które płynęły przed siebie, prując fale. On zaś posuwał się naprzód, przecinając wiatr.

Nagle zaalarmował go wewnętrzny głos: „Stój!”. Zatrzymał się. „Słuchaj!”.

Nadstawił uszu, ale nic nie usłyszał. „Co się dzieje?”.

Burza jakby nieco zelżała. Złowróżbne wycie wiatru przycichło. Jego miejsce zajął odgłos kropli deszczu uderzających o ziemię.

Wciąż jednak dręczyło go dziwne przeczucie.

„Wydawało mi się, że coś się sturlało. Może to jeden z kamieni, który obsunął mi się spod stóp. A może obsunął się spod stóp kogoś, kto szedł za mną”.

Czyżby ktoś go śledził? Aleksander wytężył wszystkie zmysły.

Odetchnął głęboko i ruszył dalej. Po pewnym czasie zmęczone wspinaczką nogi zaczęły odmawiać mu posłuszeństwa. Kiedy zobaczył ciemny dół pozostały po drzewie, w które trafił piorun, przepoławiając je, z trudem łapał powietrze. Teraz musiał zejść kawałek po zboczu. Nie sposób było posuwać się w dół, stąpając po śliskiej od deszczu trawie. Po kilku krokach mimowolnie zaczął biec. Coraz bardziej przyspieszał. W każdej chwili mógł się przewrócić.

Nagle ogarnęła go panika. „Wrota piekieł!”.

Mieszkańcy tak nazywali urwisko znajdujące się za wzgórzem. Dzieciom nie wolno było się tam zbliżać. Wiedzieli, że tam jest, ale żadne z nich nie miało odwagi, żeby pójść i sprawdzić, jak jest głębokie. Wśród dorosłych też jeszcze nie znalazł się nikt, kto powiedziałby, że widział dno.

Pędził prosto w otchłań śmierci. Próbował się zatrzymać, ale na próżno. Wrota do piekieł czekały na niego. Mógł zrobić tylko jedno. Aleksander nie zastanawiał się ani chwili. Rzucił się na ziemię i zaczął turlać. Starał się czegoś przytrzymać, ale nie był w stanie. Uderzył o jakiś skalny występ. Odgłos deszczu zagłuszył okrzyk bólu. Łapał się krzaków i korzeni, ale poruszał się z takim rozpędem, że wszystko, czego się chwycił, wyrywało się z ziemi i pozostawało mu w dłoni.

Podczas turlania jego ciało na chwilę przyjęło pozycję siedzącą. „Boże – wrzasnął. – Wrota piekieł… Tam!”.

Od śmierci dzieliło go dziesięć długości odpowiadających wzrostowi dorosłego mężczyzny, a może i nie.

Obrócił się na bok. Nagle przyszła mu na myśl siostra. Ostatkiem sił, z całą mocą próbował wbić palce w mokrą ziemię. Korzenie, które wyrywał z błota, wysmykiwały mu się z rąk. Nie zważając na ból, wbił palce jeszcze głębiej.

Boże! Boże… Zwalniał.

Wyrzucając z siebie okrzyki bólu, zwalniał… Zwalniał i… zatrzymał się. Przez jakiś czas leżał tak twarzą do ziemi. „Jestem uratowany!”, wykrzyknął w duchu.

W ciągu jednej nocy dwa razy udało mu się wyrwać z otchłani śmierci.

Pozostały trzy kroki i śmierć by go pokonała. Bardzo powoli uniósł się na kolana. Ostrożnie odsunął się od przepaści. Czołgał się, dopóki nie poczuł się bezpiecznie. W końcu wstał i krzycząc jak szalony, zaczął biec w stronę prowizorycznej zagrody, którą pasterze wybudowali na wypadek, gdyby w górach złapała ich taka pogoda.

– Jestem ocalony! Uratowałem się! Pokonałem śmierć!

Tak jak przypuszczał, w zagrodzie panował mrok, ale Aleksandrowi to nie przeszkadzało. Przynajmniej było cieplej niż na zewnątrz i sucho.

Przysiadł w rogu. Objął się i próbował rozgrzać. Dopiero wtedy zdał sobie sprawę z tego, jak bardzo bolą go ręce. Oparł głowę o skałę. Ze strachu i z wyczerpania zaczęły ciążyć mu powieki.

„Nie śpij! – przestrzegł się. – Nie waż się zasnąć!”.

Chociaż jego zmysły jeszcze przez chwilę słuchały tego polecenia, pragnienie snu było coraz silniejsze. Gdy oczy mu się zamykały, Aleksander wciąż powtarzał sobie: „Nie śpij. Przynajmniej dopóki nie wstanie świt. Zapomniałeś? Tata przyniesie ci twój miecz”.

Najpierw poczuł uderzenie, które nadeszło z prawej strony, i towarzyszący mu ból. Później usłyszał ryknięcie w nieznanym mu języku. Aleksander nie mógł zrozumieć, gdzie jest. Nagle rozległ się przeraźliwy śmiech.

W panice otworzył oczy.

Wielki Jezu!

Przed nim poruszały się cienie piekielnych demonów.

Oczy monstrum znajdującego się najbliżej pałały ogniem. Przerażony próbował się wycofać, jednocześnie pytając siebie: „Czyżbym był w piekle?”. Może to, że się uratował, było tylko złudzeniem. W rzeczywistości musiał wpaść do wrót piekieł. Skąd w przeciwnym razie wzięłyby się tutaj te potwory?

Stwór o płonącym spojrzeniu trącił go nogą.

– Che, che, che – wyszczerzył się.

Powiedział coś do stojących dalej, a oni pokiwali głowami.

Aleksander zadrżał, kiedy mężczyzna, który go kopnął, otworzył usta. Za nimi ukazały się dwa przerażające zębiska. Dwa ostre i brudne zęby. Wszystko inne kryły ciemności. Gęba mężczyzny o pałających oczach była jak ciemna dziura. Całą jego twarz pokrywały długie, czarne włosy. Na kosmyki pod brodą nawinięte były czerwone i niebieskie koraliki przewiązane cienką, białą tasiemką. Nagle w otwartych od śmiechu ustach pomiędzy dwoma zębami pojawiło się coś czerwonego. Język demona! Oblizał się ze smakiem.

Cienie zbliżyły się, żeby go pochwycić.

„Nie poddawaj się! – krzyczał w duchu. – Czy Aleksander uległ wrogom? A ty jesteś Aleksander z Pargi. Nawet jeśli nie masz swojego drewnianego miecza, masz jeszcze pięści, nogi i zęby!”.

Opierał się z całych sił. Jednemu wymierzył kopniaka. Innemu z tych, którzy próbowali go przytrzymać, wbił zęby w rękę. Jednak jego walka nie trwała długo. Powalił go cios wymierzony w twarz. Później zaczęli go kopać.

Zauważył, że olbrzym o pałających oczach do tej pory nie poruszył prawą ręką. Rękaw jego koszuli wydawał się pusty. Wtedy zrozumiał. Mężczyzna nie miał przedramienia.

Aleksander wyrwał się ostatkiem sił. Udało mu się wydostać ze szponów dwóch mężczyzn. Rzucił się do wyjścia z zagrody, a jednoręki ruszył za nim.

Usłyszał za sobą jego śmiech.

Nagle jego nogi oderwały się od ziemi. Płomiennooki demon podniósł go jedną ręką. Pozostali dołączyli do niego. Jeden z nich uderzył go pięścią w brzuch, drugi – w szczękę. Aleksander poczuł w ustach słonawe ciepło. Zdał sobie sprawę, że mdleje. Tym, co zobaczył jako ostatnie, były zarośnięta gęba demona o pałających oczach, koraliki na jego brodzie i dwa odrażające zęby.

Później wszystko zniknęło.

Rozdział I. Pałac w Bursie. Czerwiec 1512

Rozdział I
Pałac w Bursie
Czerwiec 1512

Na zewnątrz ktoś uwijał się w pośpiechu. Najpierw Hatidże sądziła, że to koszmar, który nawiedzał ją co noc od tego nieszczęsnego wieczoru. Za chwilę drzwi się otworzą i jedna z dam dworu wyszepcze jej do ucha: „Szybko. Wzywa was sułtanka matka. Musicie natychmiast iść”.

Jednak tak się nie stało, ale zamieszanie i poszeptywania trwały nadal. Wydawało jej się, że słyszy, jakby coś wleczono po ziemi. Hatidże nie wiedziała, co się dzieje.

– Pst, powoli – wyszeptał ktoś. – Chcecie wszystkich pobudzić? Wszystko ma się odbyć bezgłośnie.

Teraz Hatidże była pewna, że to nie był sen. Na zewnątrz naprawdę ktoś był. Słyszała ukradkowe kroki. Zbliżał się ktoś wrogi, ktoś, kto próbował potajemnie przedostać się do celu.

Już dawno nauczyła się, że takie poruszenie w pałacu było czymś osobliwym. „Wsłuchuj się dobrze, Hatidże. Nadstawiaj uszu – powiedziała przed laty jej matka. – Czy jesteś sułtanką, czy niewolnicą, dwie rzeczy, które oznaczają niebezpieczeństwo, to rozmowy i bieganina. Ten, który mówi, żyje krótko, ten, który słucha – długo. Biegnący zaś szybko się męczy. Nigdy nie biegaj. Jeśli zobaczysz albo usłyszysz, że ktoś biegnie, zachowaj ostrożność. Pamiętaj, że ten, kto biegnie pałacowym korytarzem, przybywa odebrać tron albo życie”.

– Gdybym wtedy wiedziała to co teraz, dodałabym jeszcze jedno – mruknęła mimowolnie. – Ten, który biegnie pałacowym korytarzem, przybywa odebrać tron, życie albo wychodzi za mąż.

Wiele lat temu ona też biegła. Została żoną odrażającego garbusa.

Uważnie przysłuchiwała się głosom. Wydawało się, że są coraz dalej. „Ciekawe, co się stało – zastanawiała się. – Dokąd tak przemykali chyłkiem?”.

Myśl, która przyszła jej do głowy, sprawiła, że mimowolnie się uśmiechnęła.

„Przed moim ojcem”.

„Oczywiście – potwierdziła w duchu. – Boją się, żeby ojciec nie usłyszał hałasów”. Wielki sułtan Selim Chan przybył do Bursy niespełna dziesięć dni po wstąpieniu na tron. Z pewnością służący byli przekonani, że skoro zaszył się w swojej komnacie z widokiem na ośnieżony, pokryty lodem, olbrzymi szczyt, to chce odpocząć.

„Odpocząć? – zapytała siebie. – Odpocząć? Ojciec i odpoczynek… Ha!”. Te dwa słowa nigdy nie szły ze sobą w parze.

Ponownie rozległy się jakieś hałasy. Kolejna grupa przemykała korytarzem, w którym znajdowała się komnata Hatidże. Te same bojaźliwe, ale pospieszne kroki. Po dochodzących odgłosach domyśliła się, że mężczyźni są boso.

Dziwne. Dlaczego biegną bez butów? Żeby nie obudzić zmęczonego sułtana stukaniem? Nie zrobiliby tego. Komnata padyszacha wychodziła na góry, a pokoje Hatidże na bezkresną równinę Yeşilova. Niezależnie od tego, jak głośno stąpaliby po tej stronie, ojciec by ich nie usłyszał.

W takim razie chodziło im o to, żeby nikt ich nie usłyszał.

Odgłosy kroków rozbrzmiewały coraz bliżej i bliżej…

Hatidże słyszała oddechy mężczyzn, kiedy przechodzili pod drzwiami jej komnaty. Przestraszona skuliła się w łożu. Nie zatrzymali się. Szepcząc między sobą, dreptali dalej.

W jakim celu szli ci mężczyźni – odebrać tron czy życie? A może to młoda dziewczyna, którą mieli wydać za jakiegoś garbusa, biegła ze służącymi, nie wiedząc, co ją spotka?

Zupełnie jak tamtej nocy zwróciła wzrok na mur znajdujący się dokładnie naprzeciwko okratowanego okna. Czekała, aż odgłosy ustaną. W świetle księżyca krata rzucała cień na ścianę. Wyglądało to tak, jakby do komnaty wpadły dziesiątki gwiazd. W silnym wietrze gałęzie drzew w ogrodzie pochylały się i unosiły. Pomiędzy gwiazdami na ścianie ich cienie wyglądały jak ramiona olbrzymiego, tańczącego potwora.

Światło księżyca?

To pytanie wbiło się w jej umysł jak nóż. Tej nocy nie widać było księżyca. Wiatru też. W takim razie skąd pochodziło to czerwone światło padające na mur? Zadrżała ze strachu. Pożar! „Dobry Boże. – Wyprostowała się. – Pali się? Czyżby ci krzątający się mężczyźni spieszyli do pożaru? W takim razie dlaczego krzykiem nie zerwali wszystkich na nogi?”.

Gdy jeden lęk mijał, pojawiał się następny. „A może… Może… – Hatidże drżała. – Nie biegli, żeby ugasić ogień, ale żeby coś podpalić? I ten blask padający z zewnątrz na ścianę…”.

Podbiegła do okna, obawiając się, co może tam zobaczyć. Skupiła całą uwagę na tym, żeby zrozumieć, skąd pochodzi ten czerwony blask falujący na ścianie.

Było to drżące światło. Czerwonożółte jak ogień. Nagle zauważyła, że odbicie na ścianie ześlizgnęło się. Później pojawiło się następne i też zniknęło. Potem jeszcze jedno… Światło przemieszczało się. Jakby szło, a nawet biegło.

Pochodnie! To one rzucały na ścianę ten blask. Po tych w korytarzu teraz biegł ktoś z pochodniami po ogrodzie.

Usłyszała tarcie stali o stal. Był to złowieszczy odgłos szabli szybko wyciąganej z pochwy. Później jeszcze jeden.

Mężczyźni na zewnątrz mieli broń. Zmierzali do celu uzbrojeni.

– Dżevahir! – Tym razem Hatidże nie była w stanie powstrzymać krzyku. – Co o tej porze uzbrojeni mężczyźni robili w ogrodzie padyszacha? – Wstawaj! Wstawaj!

Służąca, śpiąca na materacu rozłożonym przed progiem jej sypialni, nie usłyszała jej. A może nie krzyknęła? Czy ten krzyk zabrzmiał tylko w jej głowie? W tej samej chwili zdała sobie sprawę, że ogarnia ją zdziwienie.

– Jak można tak głęboko spać? – powiedziała do siebie. – Czy można spać tak spokojnym, pozbawionym lęku snem?

Ona zawsze spała snem zająca. Tak nauczyła ją matka Hafsa.

„Zdrajcy nie śpią, moja sułtańska córko. Jeśli zamkniesz jedno oko, niech drugie pozostanie otwarte. Gdy jedno ucho nie usłyszy, niech usłyszy drugie. W pałacu nigdy nie wiadomo, kiedy i skąd nadejdzie wróg”.

Niedowierzanie, że jej dama dworu może spać tak spokojnie, zamieniło się w gniew.

– Dżevahir, masz natychmiast wstać!

Dopiero gdy po raz trzeci powtórzyła imię dziewczyny, ta podskoczyła na posłaniu.

– Sułtanko. Zas… Zdrzemnęłam się…

Podczas gdy służąca, pocierając oczy, próbowała unieść się na kolana, Hatidże powiedziała:

– W ogrodzie są uzbrojeni mężczyźni. Przed chwilą jacyś inni biegli korytarzem.

– Mężczyźni, sułtanko? Uzbrojeni?

Dżevahir w końcu udało się pokonać senne otępienie i zerwała się z miejsca. Przechylając się na szerokim parapecie, starała się wyjrzeć na zewnątrz.

– Ach – westchnęła ze zdziwieniem. – Na dworze aż wrze, sułtanko.

– Wrze?

– Tylu janczarów, gwardzistów… Mój Boże, ilu oficerów…

– Co robią? Dokąd biegną z pochodniami? Mówże!

– Nie wiem. – Dżevahir wzruszyła ramionami. – Każdy biegnie w inną stronę, sułtanko. – Później dziewczyna odwróciła się i w ciemnościach, próbując stłumić strach, przycisnęła dłonie do piersi i spojrzała na swoją panią. – Mówiłyście, pani, że ktoś biegł korytarzem?

Hatidże pokiwała głową.

– Przeszli pod naszymi drzwiami. Próbowali nie wydawać odgłosów, ale słyszałam ich, Dżevahir. – Położyła dłonie na sercu. – Dzieje się coś złego. Oby moi stryjowie nie najechali na Bursę, żeby naszego ojca oba…

Nie miała odwagi dokończyć. „Nie, nie, nie!”, krzyknęła w duchu. Nie minął nawet miesiąc, odkąd jej ojciec wstąpił na tron. Jednak nie było w Imperium Osmańskim nikogo, kto nie wiedziałby, że jego bracia, książęta Ahmed i Korkut, nie zrezygnowali z prawa do tronu. Właśnie dlatego padyszach nie zatrzymał się w stolicy. Przybył tutaj, żeby ruszyć na swoich braci, którzy otwarcie występowali przeciwko jego sułtanatowi. Bursa leżała bliżej Karamanu i Amasyi niż Stambuł.

„A może twój ojciec się spóźnił”, syknął jakiś głos w jej głowie. Być może, zanim zdążył skończyć sprawę ze swoimi braćmi, oni przybyli po życie sułtana Selima.

Jej serce było pełne lęku, ale umysł w żaden sposób nie dopuszczał tej możliwości. Zbeształa wewnętrzny głos: „Czy dwoje książąt zbuntowanych przeciwko padyszachowi Imperium Osmańskiego ma wystarczająco dużo siły, żeby moi stryjowie zaatakowali Bursę?”.

Czy mogła się mylić? Być może książęta Ahmed i Korkut bali się wystąpić przeciwko jej ojcu i nasłali na niego swoich szpiegów. To przecież możliwe.

„Oczywiście, że tak”, odezwał się znów głos w jej głowie. Może zdrajcy wślizgnęli się do pałacu i szukali jej ojca. A ci, którzy przed chwilą przekradali się pospiesznie pod jej drzwiami, szli zabić sułtana Selima.

„Nie!”.

A może… Dobry Boże, a może uciekali, spełniwszy swoje krwawe zadanie. Sułtan Selim, jej ojciec o wzroku miotającym błyskawice, groźnym obliczu i głosie jak grom, leżał teraz w swojej komnacie, skąpany we krwi.

– Ojciec… Mojego ojca…

– Nie daj Boże! – przerwała jej Dżevahir. – Niech sułtanka nawet tak nie myśli. Kto ważyłby się podnieść rękę na wielkiego sułtana Selima w jego pałacu?

„To prawda – próbowała się uspokoić. – Kto mógłby go dosięgnąć pośród setek strażników, którzy w każdej chwili gotowi byli oddać za niego życie?”.

Teraz miejsce bieganiny zajął gwar. Głosy stawały się coraz wyraźniejsze i zbliżały się do nich. Najpewniej już nikt nie obawiał się, że ktoś usłyszy ich kroki i szczęk szabli. Strzała wystrzeliła z łuku.

Hatidże i Dżevahir wytężyły słuch, próbując zrozumieć, co się dzieje.

Działo się coś złego. Coś złego i krwawego.

Usłyszały dochodzący z daleka zgiełk.

Nagle sułtance Hatidże wydało się, że słyszy wybijający się ponad inne hałasy krzyk. Krzyk próbujący zagłuszyć pomruki i przekleństwa.

– Zróbcie przejście, diabelskie pomioty! Sądziliście, że poddamy się bez walki?

Później rozległo się wołanie rozdzierające serce.

– Już po mnie!

– Giń! Najpierw wy, później ja!

– Ach, ty psie!

– Trzymajcie! Zwiążcie go! Nie puszczajcie!

– Ucieka!

– Niech ktoś odbierze mu sztylet! Sztylet…

– O rety!

– Prosto do piekła. Dobrze!

Na zewnątrz trwała walka, a Hatidże była bliska utraty zmysłów.

– Biegnij! – rozkazała służącej. – Niczego się nie dowiemy, siedząc tutaj. Szybko, rozpytaj, co się dzieje, i natychmiast wracaj.

Gdy tylko dziewczyna otworzyła drzwi do komnaty, do jej wnętrza wlały się tumult i wrzawa.

Usłyszała, jak ktoś krzyczy:

– Panie, ucieka!

I zabrzmiał groźny głos jej ojca:

– Co tak stoicie? Biegnijcie!

Odgłosy kroków i ryk sułtana Selima zaczęły się oddalać.

– Wy bezwstydnicy! Boicie się jakiegoś gołowąsa? Skoro siedmiu mężczyzn nie jest w stanie odebrać jednego życia, jaki to jest Porządek Świata? Sami mamy zrobić to, co należy, podczas gdy nasi słudzy stoją bezczynnie?

Zatem jej ojciec też biegł. Tylko dokąd?

Zamarła. Dobry Boże… Nieszczęście! Hatidże przesłoniła usta dłonią. Jak to możliwe, że wcześniej o tym nie pomyślała? Przez umysł przeleciały jej dwa słowa palące niczym ogień jestestwo, których nie można było ogarnąć ani duszą, ani sumieniem, ani rozumem, a które były jej wpajane od najmłodszych lat: „Porządek Świata!”.

To była noc śmierci. Tej nocy ktoś umrze.

Hatidże stłumiła dłońmi okrzyk przerażenia. Nakryła głowę poduszką, żeby nie słyszeć wrzasków.

Już nie chciała się dowiedzieć niczego od Dżevahir. Zrozumiała, co się dzieje na zewnątrz.

Miała wrażenie, że słyszy głos swojej matki Hafsy: „Pamiętaj, córko: ten, który biegnie pałacowym korytarzem, przybywa odebrać tron albo życie”.

Jej ojciec, nowy padyszach Imperium Osmańskiego, wnuk Mehmeda Zdobywcy, syn Bajazyda, który nazywał go okrutnym fanatykiem – sułtan Selim. Odebrał tron. Najwyraźniej przyszła pora, żeby odebrał życie.

Dobiegł ją kolejny krzyk:

– Nie zabijaj mnie, stryju!

Hatidże natychmiast rozpoznała ten głos. To był Emirhan, najmłodszy syn jej stryja. Mały Emirhan, który w dniu, kiedy przyjechała do Bursy, uplótł wianek ze stokrotek i sam włożył jej go na głowę.

Opętana gniewem pobiegła do drzwi. Nie wiedziała nawet, jak udało jej się otworzyć ich ciężkie skrzydła. Teraz ona też biegła.

– Nie róbcie tego! Nie dotykajcie! Ojcze! To jeszcze dziecko. Dziecko… Mały chłopiec!

Zobaczyła grupę kobiet zmierzającą w jej stronę.

– Nie róbcie tego, sułtanko.

– Do waszej komnaty. Szybko. Szybko! Nikt nie powinien was zobaczyć.

– Mój ojciec?! – wrzasnęła. – Mój ojciec nie powinien mnie zobaczyć? Mnie też?

Kiedy Hatidże usłyszała wrzask Emirhana: „Stryju!”, nie zdołała się już opanować. Żeby wyrwać się z objęć kobiet i pobiec na pomoc swojemu kuzynowi, próbowała podrapać ich twarze i powyrywać im włosy.

– Nie zabijaj mnie, stryju! Nie zabijaj Emirhana. Zrobię wszystko! Całe swoje życie poświęcę, żeby ci służyć. Przysięgam…

Hatidże nie słyszała reszty. Padając na ziemię, zobaczyła Dżevahir. Służąca płakała.

Rozdział II

Rozdział II

Głosy wokół niej były tylko pozbawioną znaczenia wrzawą. Nie widać było światła. Sylwetki przepływały pośród otaczających ją chmur. Oddawali pokłony. Ktoś uderzał się po kolanach. Ktoś inny wznosił ramiona ku górze. Jakby się modlili.

„Czy ja umarłam?”.

To był głos w jej myślach. Było oczywiste, że ten lament i modlitwy były dla niej. „Wygląda na to, że umarłam”, pomyślała tym razem.

„Głupia”.

„A to dlaczego?”, sprzeciwił się jej wewnętrzny głos.

„Dlaczego? Jeszcze pytasz dlaczego?! Ty już dawno umarłaś, Hatidże. Od dawna jesteś martwa!”.

– Kim jesteś?! – krzyknęła. – Jak śmiesz tak ze mną rozmawiać?!

Rozejrzała się dookoła. Nikogo nie było. Nawet jeśli ktoś był, to nikogo nie dostrzegała. Ciemność wszystko pochłonęła, a ona staczała się w jej czeluść. A może leciała? Nie wiedziała. Jej dusza musiała w mroku szukać raju. Albo piekła. A sylwetki to pewnie damy dworu, które ją opłakują.

„A ona?”.

„Ona? Ta, która leży na podłodze?”.

Zdała sobie sprawę, że widzi ją pomimo ciemności. „To ja! Ta nieruchoma, odziana w szarość kobieta, to ciało, które zostawiłam na świecie!”.

W takim razie naprawdę umarła. Pozbawiony właściciela głos znów zabrzmiał w jej głowie.

„Już dawno umarłaś, Hatidże. Od dawna jesteś martwa!”.

„To prawda – przeszło jej przez myśl. – Już dawno umarłam. Umarłam tamtej nocy, kiedy usłyszałam: «Wzywa was sułtanka matka. Musicie natychmiast iść»”.

Ile lat już minęło? Straciła rachubę. Trzy, pięć, a może dziesięć? A może minęło tysiąc lat, odkąd biegiem udała się do komnaty matki?

Echo jej drobnych kroków na dywanie rozłożonym wzdłuż korytarza na nowo zabrzmiało jej w uszach.

– Sułtanko matko – odezwała się jedna z dam dworu, kiedy dotarła do drzwi, z trudem łapiąc powietrze. – Sułtanka Hatidże.

– Niech wejdzie. Niech wejdzie.

Niczym burza wpadła do środka.

– Matko Hafso!

Dopadła do kolan matki siedzącej na sofie ze splecionymi nogami.

Natychmiast zauważyła, że kobieta jest bardzo blada.

– Podobno chcesz mi coś przekazać. Powiedzieli, że poleciłaś natychmiast mnie wezwać. Przybiegłam niezwłocznie.

Dopiero wtedy dojrzała cierpienie na obliczu matki.

– Matko – odezwała się cicho pełnym niepokoju głosem, głaszcząc włosy kobiety. – Czy stało się coś złego?

– Nie, moja piękna córko. Nie bój się. To nic złego. – Twarz kobiety jakby nieco się rozjaśniła. – Co złego mogłoby się wydarzyć?

Mogło wydarzyć się tak wiele.

Na przykład jej matka zwiędła jak róża, kiedy do Trabzonu przybył posłaniec ze Stambułu. „Wieści z pałacu nie mogą wróżyć nic dobrego”, wpoiła jej sułtanka Hafsa. Chociażby dlatego, że jej ojciec został wezwany do stolicy.

Kiedy rozkaz sułtana dotarł do Trabzonu, pod sułtanką Hafsą nogi się ugięły.

– Bardzo stęskniliśmy się za naszym synem księciem Selimem Chanem – stwierdziła. – Niech przybędzie do nas czym prędzej. Poza tym musimy omówić pewną kwestię, która wymaga rozstrzygnięcia.

Dobrze wiedziała, że „kwestie wymagające rozstrzygnięcia” rozwiązywano tylko przez, nie daj Boże, pozbawienie kogoś życia.

A może jeden z ludzi padyszacha przebywających w stolicy przesłał mu tajną wiadomość: „Sułtan, wezwał Ahmeda! Korkut przybył tu w tajemnicy!”.

Hatidże wiedziała, że sułtanka Hafsa śmiertelnie bała się tych dwóch możliwości. Książęta Ahmed i Korkut byli przyrodnimi braćmi sułtana Selima. Pierwszy był synem Bülbül Hatun, a drugi – Nigar. I obaj rościli sobie prawa do tronu. To właśnie wtedy Hatidże po raz pierwszy usłyszała słowa „Porządek Świata”, w dniu, w którym zapytała: „Co w tym złego, że jeden z moich stryjów wstąpi na tron?”. Miała wtedy pięć lat.

Nawet teraz, gdy nie mogła rozpoznać niczego oprócz zgiełku, odniosła wrażenie, że słyszy ostry z powodu strachu szept sułtanki Hafsy.

Najwyraźniej głos matki tak głęboko wrył się w jej duszę, która w ciemnościach poszukiwała raju. Nawet po śmierci ją słyszała.

– To wszystko przez ten przeklęty Porządek Świata, Hatidże.

– Porządek… Co to znaczy?

– Śmierć.

Była bardzo zdziwiona, dowiedziawszy się, że wstąpienie na tron jednego z jej stryjów oznaczało dla jej ojca śmierć.

– A jeśli to ojciec wstąpi na tron, matko?

Nagle przypomniał jej się wzrok sułtanki Hafsy.

– Wtedy – oczy matki jakby pojaśniały – wtedy Porządek Świata podziała na niekorzyść Ahmeda i Korkuta.

– Czyli wtedy umrą moi stryjowie?

Odpowiedzią było jedynie spojrzenie, ale Hatidże zrozumiała.

– W takim razie niech dziadek nie osadza na tronie nikogo innego oprócz mojego ojca.

Dawno dowiedziała się też, że Porządek Świata oznaczał śmierć nie tylko dla jej ojca, ale dla wszystkich. Wszyscy byli w niebezpieczeństwie: ojciec, matka, ona i jej starszy brat Sulejman. Jeśli jeden ze stryjów wstąpi na tron, Porządek Świata mógł zapukać do drzwi każdego z nich. To ten, który zostanie padyszachem, postanowi, kto ma umrzeć, a kto przetrwać.

Stąd właśnie ten lęk przed każdym jeźdźcem, każdym gołębiem pocztowym przybywającym do pałacu z Trabzonie. To było przyczyną paniki, która – podobnie jak tamtej nocy – ogarniała wszystkich na wieść, że przyszła wiadomość.

– Skoro tak – powiedziała wtedy, ujmując ręce matki. – Słuchamy dobrej wiadomości, którą ma nam do przekazania nasza matka.

Dłonie sułtanki Hafsy drżały.

Hatidże poczuła, że walczy, aby uwolnić się od ciemności, w którą się staczała. Zdziwiła się, kiedy jej się to nie udało. „Więc tak to jest, kiedy się umiera – pomyślała. – Ponownie przeżywasz to, co należy do przeszłości”.

To było zarówno dobre, jak i złe. Dobre, jeśli miało się szczęśliwą przeszłość. Z pewnością nawet po śmierci te same rzeczy sprawiały, że dusza osiągała spokój. „A jeśli przeszłość była pełna trosk jak moja? Czy nie było niesprawiedliwością przeżywanie tego samego cierpienia, które zesłał los, nawet po śmierci?”, buntowała się. Ale wiedziała, że to na próżno. Hatidże przypominała sobie każdą chwilę, każde słowo.

– Chodź, dziecko. Usiądź przy nas.

Hatidże uwielbiała sofę, na której siedziała matka. Stała przed oknem wychodzącym na las i morze, była wysoka i miękka. Wprawdzie w pałacu w Trabzonie z każdego okna można było dostrzec morze, ale zdała sobie sprawę, że oglądanie białej piany piętrzącej się na błękitnych falach, spieszącej ku brzegowi, przy jednoczesnym wdychaniu zapachu matki, dawało jej poczucie bezpieczeństwa.

– Stałaś się dużą dziewczynką, moja piękna sułtanko.

Sułtanka Hafsa, urodziwa żona surowego i zaciekłego sandżakbeja, nie skierowała tych słów do nikogo konkretnego, ale jej damy dworu potwierdziły je, kiwając głowami, jakby mówiła do nich.

– Powiedziałyście „dużą dziewczynką”, matko?

– Tak.

Matka pogłaskała ją po włosach. To była doniosła chwila. Kobiety – szczególnie te mieszkające w pałacu – nie okazywały takiej czułości swoim dzieciom. Dotyk dłoni matki był dla niej tak niezwykły, że Hatidże chciała, żeby ta chwila trwała wiecznie. Gdyby wiedziała, że matka nie powie jej: „Nie róbcie tak, córko. To niewłaściwe”, przytrzymałaby jej rękę i dalej kazałaby się głaskać.

To była jedna z zasad pałacowego życia. Kochaj, ale tego nie okazuj! Przeżywaj miłość, ale w swoim wnętrzu. Było też coś, czego jej nie uczono, ale co sama odkryła. Życie ustalało to, co jest właściwe. Robi się to, co właściwe, a o tym, co niewłaściwe, nie powinno się nawet myśleć.

„Wcale nie”, mruknęła do siebie, jednocześnie modląc się, żeby matka dalej ją głaskała.

– Nie mam nawet dziewięciu lat. Jestem małą sułtanką.

Wcale nie chciała być duża. Nigdy tego nie pragnęła. Miała swoje zabawki i gry.

Duże dziewczęta nie mogły wychodzić do ogrodu, kiedy tego chciały. Nie mogły przebywać tam, gdzie byli mężczyźni. Dotychczas życie Hatidże we właściwej mierze upływało w ogrodzie i na dziedzińcu. Jej najbliższym przyjacielem był Ali. Ali był stajennym Karbeyaza⁷. To on nauczył ją jeździć konno. Kiedy sułtańska córka po raz pierwszy przejeżdżała konno przed swoim ojcem, to właśnie stajenny Ali trzymał wodze.

Nie była pewna, czy ojciec ją widział. Miał tak bujne i ściągnięte brwi, że nie sposób było dostrzec, w którą stronę patrzy. Mimo to dumnie trzymała się na końskim grzbiecie, tak jak powinna siedzieć córka księcia Selima Chana.

– Dobrze… – Uśmiechnęła się matka. „Boże, co to był za wyjątkowy dzień”. Piękna i miękka dłoń matki wciąż błądziła po jej włosach. – Wiesz, co robią duże dziewczynki?

Oczywiście, że wiedziała.

– Haftują.

– Co jeszcze?

– Zaczynają robić na drutach.

– I co jeszcze?

Było coś jeszcze?

– Później… myją się w łaźni…

Zarówno sułtanka, jak i jej damy dworu zachichotały.

Hatidże, pomimo ciemności, w którą się staczała, czuła tę chwilę szczęścia całą sobą. Wtedy jeszcze nie wiedziała, jak blisko siebie są szczęście i cierpienie, życie i śmierć.

– Duże dziewczęta…

Jej matka po raz pierwszy się zawahała. Spojrzała na damy dworu, jakby dopiero teraz je zauważyła.

– Możecie wyjść.

„Mój Boże, jej ręka wciąż jest na moich włosach”. Hatidże przysunęła się do matki. Wciągnęła w płuca jej zapach. Podjęła decyzję. Gdy tylko wyjdą służące, zarzuci matce ręce na szyję.

W końcu wszyscy wyszli. Matka i córka zostały same. Hatidże zawahała się przez chwilę, ale zrobiła to, co postanowiła.

– Matko?

– Tak, Hatidże?

Jakże smukła, jak piękna była jej matka. Jej głos był tak głęboki i pełen uczucia.

– Moja kochana.

Zauważyła, że głos matki drży. Czyżby płakała? Z niepokojem uniosła głowę i spojrzała jej w oczy. Nie, nie płakała. Przez chwilę patrzyły na siebie. Ujrzała smutek w oczach kobiety. Na więcej sułtanka Hafsa sobie nie pozwoliła. Odwróciła wzrok. Później uwolniła się z objęć córki i wstała.

– Duże dziewczęta – zaczęła cicho – robią coś jeszcze.

– O niczym więcej nie wiem. Co to takiego?

Spodziewała się, że radość w jej głosie rozproszy cierpienie na twarzy kobiety, ale tak się nie stało. Sułtanka Hafsa odwróciła się do niej plecami i postąpiła dwa kroki.

– Wychodzą za mąż.

„Za mąż?”, zdziwiła się. Czy matka rozmawia w ten sposób z córką? To było wbrew wszystkiemu, czego ją uczono. Jednak była szczęśliwa. Zatem była wystarczająco duża, żeby rozmawiać o tych sprawach. Ojciec chciał, żeby galopowała konno, a matka mówiła o wydawaniu dziewcząt za mąż.

– Yhy. – Zachichotała. – Wiem.

Na chwilę zapanowała cisza. Było tak cicho, że Hatidże sądziła, że matka może usłyszeć jej myśli.

Sułtanka Hafsa nagle się odwróciła. Na jej twarzy córka dostrzegła oficjalny wyraz.

– Wasz ojciec, Selim Chan – powiedziała powoli – podjął decyzję.

Hatidże z nieznanych przyczyn ogarnął strach. Nie miała siły zapytać, co postanowił ojciec.

Sułtanka Hafsa odetchnęła głęboko.

– Selim Chan chce wydać cię za mąż, Hatidże.

Najpierw sądziła, że się przesłyszała.

– Co?!

Tak samo krzyknęła Hafsa, kiedy mąż obwieścił jej swoje postanowienie.

– Hafso, wydaję Hatidże za mąż.

– Jak to?! Przecież to jeszcze dziecko!

– Wydać za mąż? – W głosie Hatidże pobrzmiewało niedowierzanie, jednak twarz sułtanki Hafsy była niewzruszona, a jej wzrok mroczny jak morze, które widziała za oknem.

Wtedy zrozumiała. Dobrze usłyszała.

– Ale ja jestem jeszcze dzieckiem, matko.

„Wydać za mąż? Za kogo?”.

Hatidże wiedziała, że tak jak inne dziewczęta pewnego dnia wyjdzie za mąż. Co więcej, już teraz wiedziała za kogo. Za stajennego Alego!

Tylko on mógł być mężczyzną, który pojmie ją za żonę. Nie było drugiego, który uśmiechał się jak Ali. Jego spojrzenie, głos, wszystko różniły się od innych. „Były pełne miłości”, myślała, ale obawiała się, że to nieprawda. Nie wiedziała, czym jest miłość. Jeszcze jej nie poznała. Jednak Ali miał w sobie coś dziwnego, co ją pociągało. Przede wszystkim rozmawiał z nią i nie krzyczał. Kiedy zrobiła coś złego, nie wypowiadał jej imienia, zaciskając zęby i przedłużając jego ostatnią literę. Gdy się uśmiechał, twarz mu promieniała. Ile razy wieczorami pytała siebie zawstydzona: „Czyżbym zakochała się w Alim?”. Wydawało jej się, że tym właśnie jest miłość z baśni, które opowiadały jej piastunki.

„A może… Może – zdziwienie nagle zamieniło się w ekscytację – ojciec, który wszystko wiedział, widział, słyszał i rozumiał, zauważył, że Hatidże jest zakochana w Alim? Czy powiedział jej matce: «Skoro moja córka go kocha, oddam ją Alemu»?”.

Sułtanka Hafsa, delikatnie ją odsuwając, wróciła na sofę.

Hatidże podbiegła i stanęła przed nią.

– Za kogo, matko?

Tym razem kobieta nie próbowała uwolnić się z objęć córki. Z wahaniem podniosła rękę.

Hatidże poczuła, że położyła jej dłoń na głowie.

– Komu ojciec mnie oddaje?

– Nie wiem.

– Matko…

Ojciec mówi, że chce ją wydać za mąż, jednak matka nie wiedziała za kogo?

– Przysięgam, Hatidże. Nie wiem.

Zauważyła, że matce coś stanęło w gardle.

„Wie. To jasne jak słońce – podpowiadał jej w duchu rozgniewany głos. – Ale ci nie mówi”.

„To Ali, Ali”, łomotało jej serce.

„Głupia – odezwał się tym razem inny głos. – Jak możesz być tak głupia? Czy wielki sandżakbej Trabzonu, Selim Chan, może oddać swoją córkę stajennemu Alemu?”.

Jeśli nie, to nie wyjdzie za mąż. I tyle.

Skoro ojciec podjął decyzję, to ona też.

– A jeśli nie zechcę?

Hatidże obserwowała, jak na twarzy sułtanki Hafsy malują się po kolei wszystkie kolory tęczy.

– Nie pyta, czy chcesz, córko.

– Ale… Ale… Jak to możliwe, jeśli ja nie zechcę?

Sułtanka Hafsa opadła na sofę.

– Tacy jak my – mruknęła – w większości robią to, czego nie chcą, córko. Sądzisz, że ojciec robi to, co chce? A ja? Wolałabym umrzeć niż przekazać ci tę wiadomość. Ale to zrobiłam, ponieważ musiałam. Państwo oczekuje od nas, że będziemy robić nie to, czego chcemy, ale to, czego ono chce. Tak urządzony jest ten świat.

– Ale ja jestem jeszcze mała.

– Według ojca jesteś już wystarczająco duża. Dostał nawet fatwę⁸ od hodżów. Stwierdzili, że to dozwolone. Poza tym…

– Poza tym co, matko? Jest jeszcze coś, o czym mi nie powiedziałaś?

Głos zaczął jej się łamać. Czuła, że do oczu napłynęły jej łzy. Jednak nauczono ją, żeby nie płakać. Płacz był prawem poddanych. Sułtanki nie płaczą. Nikomu nie pokazują swojej słabości. To jest właściwe. Tak głosiły przeklęte zasady, ale nie była w stanie powstrzymać łez.

– Żeby otworzyć ojcu drogę do tronu, musisz wyjść za mąż za tego, kogo dla ciebie wybrał.

– A jeśli nie?

– Jeśli nie… – zaczęła matka z ociąganiem. Jej twarz była teraz kredowobiała. – Mężczyzna, który ma zostać twoim mężem, przejdzie na stronę Ahmeda lub Korkuta. Droga do tronu otworzy się przed jednym z nich. A dla twojego ojca… Rozumiesz mnie? Musisz.

Nie, nie rozumiała.

– Dlaczego? Dlaczego muszę?

– Przez Porządek Świata, Hatidże.

Nie pamięta, żeby kiedykolwiek widziała matkę tak przerażoną.

– Porządek… Co to znaczy?

– Śmierć.

– Śmierć? Nic nie rozumiem.

– Wieczne jest tylko państwo. Dlatego mówią, że państwo jest stałe, wiekuiste. Jeśli trzeba, należy poświęcić życie dla państwa. Nawet jeśli jest to życie ojca, matki, syna, córki, brata czy siostry… To właśnie znaczy Porządek Świata. Dla państwa, jeśli to jest właściwe, wolno odebrać życie.

Znów te przeklęte zasady. Zarówno życie, jak i śmierć też były z nimi związane. Hatidże przez chwilę stała nieruchomo.

– Jeśli jeden z moich stryjów zostanie padyszachem, każe zabić mojego ojca? To chcesz powiedzieć, matko?

Matka nie mogła spojrzeć jej w oczy. Jedynie drżącymi palcami próbowała otrzeć łzy płynące po policzkach Hatidże. Zamiast odpowiedzieć, kobieta skinęła głową.

– Nie tylko to – wyszeptała. – Twojego brata Sulejmana, który przebywa w Kaffie⁹, także. Mnie i ciebie również… Ten, kto wstąpi na tron, nie pozostawi przy życiu nikogo pochodzącego z rodu Selima, z jego krwi i haremu.

Nie wiedziały, co więcej powiedzieć. Patrzyły na siebie w milczeniu. Cisza była tak gęsta, że Hatidże słyszała bicie serca matki. Z pewnością Hafsa też słyszała głośne bicie jej serca.

Ciemność nie miała końca. A przecież raj opływał w światłość, fruwały w nim wszystkie ptaki, a różnokolorowe kwiaty rozsiewały swój zapach. W raju anioły i huryski szczebiotały radośnie. Co ta nieskończona ciemność robiła w raju?

„To nie raj! – wrzasnął nagle głos w jej umyśle. – Kto ci powiedział, że to raj?”.

Całym jej ciałem wstrząsnął dreszcz. „To piekło? Skoro to nie raj, muszę być w piekle”, pomyślała w panice. W jednej chwili przypomniały jej się wszystkie grzechy. Bunt, obrzydzenie i nienawiść, jakie czuła do mężczyzny, który miał zostać jej mężem. Jej marzenia o tym, jak tonie w objęciach Alego. Wszystko. Skoro popełniła tyle grzechów, Bóg nie mógł jej wziąć do nieba.

Hatidże sądziła, że płacze. Myślała, że łzy palą jej policzki.

Panika zniknęła tak samo szybko, jak się pojawiła. „Jeżeli jesteś w piekle, gdzie są te płomienie gorejące w bezkresnych czeluściach?”, pytał jej umysł. A czarne anioły? Gdzie one są? Dlaczego nie słyszała wrzasków grzeszników wrzuconych w ognie piekielne? Dlaczego zamiast czerwieni piekła jej duszę ogarniała ciemność?

„Boże! – wykrzyknęła radośnie, dalej staczając się w mrok. – W piekle też nie jestem”. Hatidże poczuła, jak szaleńczo wymachuje rękami i nogami, jakby chciała się czegoś przytrzymać, złapać czegoś niewidzialnego. „Skoro nie jestem ani w piekle, ani w niebie, gdzie jestem?!”, krzyczała. Nie słyszała swojego głosu, ale była pewna, że to mówi. Wydawało jej się, że wrzeszczy z całej siły. „Gdzie jestem? Dokąd spadam?”.

Miała wrażenie, że słyszy śmiech. „Gdzie jesteś, Hatidże? Ani w niebie, ani w piekle. Nie umarłaś i nie żyjesz. Jesteś w miejscu, które znajduje się pomiędzy nimi. To od ciebie zależy, dokąd pójdziesz. Możesz umrzeć albo żyć”.

„W takim razie mogę uwolnić się od tych ciemności”, pomyślała.

„Jeśli chcesz…”.

Nagle Hatidże wydało się, że w mroku widzi małą dziewczynkę, obok której stoi przepiękna kobieta. Natychmiast rozpoznała matkę. Małą dziewczynkę też. To była ona, Hatidże sprzed siedmiu lat. Czarne oczy dziewczyny żarzyły się niczym węgle.

– W takim razie, matko – usłyszała, jak mówi; przestraszyła się swojego głosu – niech życie, którego wymaga Porządek Świata, nie będzie życiem mojego ojca Selima Szacha. Niech to Hatidże będzie ofiarą.

Zobaczyła, że matka przestała powstrzymywać płacz.

Czy to było właściwe, czy nie, tego wieczoru obie płakały. Z całego serca. W głos.

Dlaczego nie miałaby płakać? To była noc jej śmierci.

– Za kogo mnie wyda, matko?

Sułtanka Hafsa najpierw otarła swoje policzki, a potem policzki córki. Teraz próbowała się uśmiechnąć.

– Za Iskendera Paszę.

– Jaki on jest? Widziałaś go? Młody? Przystojny?

Sama nie mogła wtedy uwierzyć, że zapytała o to matkę. Innym razem z pewnością spłonęłaby ze wstydu. W takim razie jak to się stało, że wyrzuciła z siebie te niewłaściwe pytania?

Chyba myślała, że skoro nikogo nie zawstydzało wydanie za mąż dziewięcioletniej dziewczynki, to to też nie powinno.¹⁰

Później nastała ciemność. Tylko ciemność.

Hatidże, zupełnie tak jak teraz, staczała się w mrok.

Czerń pochłonęła wszystko.

Głosy zmieniły się w wycie, obrazy zniknęły. Najpierw za ścianą mgły rozmyła się twarz matki.

Był tylko jeden ratunek – uciec od ciemności.

„Światło!”, krzyknęła z całej siły, a raczej wydawało jej się, że krzyczy.

Walczyła, próbując biec w mroku w stronę światła.

Nagle zauważyła, że ciemność rzednie.

Hatidże pokręciła głową. „Boże, nie mogę w to uwierzyć”, przeszło jej przez myśl. Zupełnie jakby w jej duszy wschodziło słońce.

Pośród łoskotu odbijającego się echem w jej uszach zaczęła rozróżniać głosy. Usłyszała, jak ktoś mówi:

– Dzięki Bogu, dochodzi do siebie.

Poznała ten głos.

Rozchylając powieki, ujrzała światło. Próbowała kurczowo się go przytrzymać. Bała się, że jeśli otworzy oczy, światło zniknie. Powoli odemknęła powieki. Zobaczyła Dżevahir.

Dziewczyna z radością klasnęła w ręce.

– Wróciła, wróciła, wróciła!

„Skąd?”, pytała siebie Hatidże.

„Od śmierci. – Zachichotał głos w jej umyśle. – Z ciemności”.

– Bóg zwrócił nam sułtankę Hatidże – usłyszała znajome głosy.

Gdy obróciła głowę, zobaczyła obejmujące się ze szczęścia damy dworu.

Dżevahir odłożyła na bok zwyczaje i zasady, czyli to, co właściwe, i objęła swoją panią za szyję.

– Modliłam się za was. Dzięki Bogu, wróciłyście – wyszeptała.

Wiedziała, skąd wróciła – od śmierci, z ciemności. „Dobrze, ale dokąd wróciłam?”, pytała siebie.

Nagle wszystko sobie przypomniała.

Pospieszne, ukradkowe kroki. Pochodnie w ogrodzie, uzbrojeni mężczyźni. Jęki Emirhana: „Nie zabijaj mnie, stryju! Zrobię wszystko!”.

„Czy kat może zakończyć takie młode życie?”.

Krzyki księcia Osmana…

„Przeklęci! Kundle Selima! Nadali nam imię Osman. Sądziliście, że oddamy życie bez walki?”.

Wrzaski. Przekleństwa.

W końcu Hatidże przypomniała sobie gromowładny rozkaz ojca: „Wy, bezwstydnicy! Boicie się jakiegoś gołowąsa? Skoro siedmiu mężczyzn nie jest w stanie odebrać jednego życia, jaki to Porządek Świata? Sami mamy zrobić to, co należy, podczas gdy nasi słudzy stoją bezczynnie?”.

Hatidże rozejrzała się ze strachem.

– Cii… – uciszyła damy dworu i zaczęła nasłuchiwać.

Na zewnątrz panowała cisza. Śmierć spowiła ciszą pałac w Bursie.

– Wróciłam – zwróciła się do Dżevahir. – Z jednej nocy śmierci do drugiej.

Rozdział III. Seruhan. Majątek Kasyma Agi. Wrzesień 1512

III Seruhan
Majątek Kasyma Agi
Wrzesień 1512

Pani Ferahşad zerknęła na służącą machającą wachlarzem. „Na pewno ramię pali ją od poruszania od rana wielkim wachlarzem przywiezionym z Egiptu”, pomyślała. Na twarzy dziewczyny błyszczały setki małych kropli. Na jej skórze wyglądały jak czarne perły.

– Dość już, Münire. To i tak na nic, dziecko.

Dziewczyna spojrzała na nią z wdzięcznością. Natychmiast przestała, zabrała wachlarz i ustawiła go za drzwiami.

Ferahşad ściągnęła tiul okrywający jej głowę. Uniosła w dłoniach burzę czarnych włosów.

– W tym roku jesień nie nadejdzie.

– To prawda – powiedziała ledwie słyszalnie Münire. Nie było w zwyczaju, żeby służąca rozmawiała ze swoją panią. „Za kogo ty się uważasz, że masz czelność mi odpowiadać”, rozgniewałaby się każda, jednak pani Ferahşad nie należała do takich. – Jakby ziemia płonęła, pani.

Kobieta pokiwała głową.

– Dobrze, że przeniosłyśmy robotników do altany, Münire.

Wiedziała, że jej pani nie rozgniewa się za to, że odpowiada, ale mimo wszystko wahała się. To wielka pani Ferahşad, ona zaś była tylko Czarną Morwą Münire. Przezwał ją tak jeden z tych przeklętych robotników i od tamtego dnia nazywano ją Czarną Morwą.

– Macie rację, pani – odezwała się. – Niech wam Bóg błogosławi. W przeciwnym razie ugotowaliby się pod tym glinianym dachem.

– Niech Bóg błogosławi nam wszystkim. Oni to też ludzie. Traktuj ludzi dobrze, a i oni będą ciebie tak traktowali.

Münire nie zrozumiała jej słów, ale i tak uśmiechnęła się do swojej pani.

Chociaż pani Ferahşad czasem się na nią gniewała, krzyczała, karała tych, którzy niewłaściwie wykonywali swoją pracę, to była dobrą kobietą.

Tyle dziewcząt, będących pod jej rozkazami, wydała za mąż. Wielu niewolnikom darowała wolność i pomogła stworzyć dom. Między Ferahşad a jej podwładnymi istniało sekretne porozumienie. Nikt nie wspominał o niej słowem wśród nieznajomych, a jeśli ktoś pytał, mówiono zgodnie: „Niech Bóg ma ją w swojej opiece. Nie ma na tym świecie lepszej pani niż ona. Niech Stwórca pozwoli jej dostąpić wszelkiego szczęścia”. Nie tylko w Manisie, ale w całym Seruhanie nie było nikogo, kto nie znałby pani Ferahşad i nie modliłby się za nią.

Skończyła trzydzieści cztery lata, ale wciąż była świeża i piękna niczym pąk. Była nawet piękniejsza od pewnych siebie dziewcząt. Czarne, długie włosy sięgały jej do talii. Kiedy spojrzała na kogoś swoimi orzechowymi oczami, jego serce zaczynało bić mocniej.

– Minęło dziewięć lat od śmierci jej męża – mawiano. – On też był dobrym panem. Wskakiwał na koński grzbiet, trzymając bat, i przemierzał całą równinę – od jednego końca po drugi. Winnice i ogrody. Wszędzie zdążał i wszystkiego doglądał.

Wtedy Ferahşad nie wyjeżdżała do winnicy. Była zajęta pracami w domu. W takie upalne dni siedziała w chłodnym cieniu koła wodnego.

– Ach, ileż to już czasu minęło, odkąd pan Kasym padł ofiarą jadu żmii – odpowiadał zarządca Halil Aga. – Od tamtego dnia to ona stała się za wszystko odpowiedzialna. – Ach, kiedy to było… Wyobraźcie sobie, co ujrzeliśmy następnego dnia po tym, jak włożyliśmy do ziemi Kasyma Agę.

Zarządca długo opowiadał o tym, co zobaczył.

– Na koniu beja siedziała pani. W czerwonym blasku świtu wyglądała tak majestatycznie, że wszystkim nam zaparło dech w piersiach. Włosy splotła w dwa warkocze i upięła na głowie, którą okryła żółto-białym, joruckim¹¹ szalem. Jakby nie od tego dnia, lecz od urodzenia nasza pani była jorucką dziewczyną wędrującą na końskim grzbiecie.

Od tamtego dnia Ferahşad jeździła konno. Przemierzała równinę, doglądała winnic i ogrodów, brała garść ziemi i sprawdzała, czy jest dobrze nawodniona, upewniała się, czy pasterze właściwie wypasają owce i bydło. Nie znała zmęczenia; gardziła tymi, którzy narzekali na znój. Kiedy zauważyła jakieś uchybienie, krzyczała:

– Dajcie mi tu tę motykę! Tak się spulchnia ziemię? Macie dobrze wbić ostrze i poderwać, żeby wpadło tam błogosławione powietrze. O tak.

Gdy Münire trafiła tu na służbę, widywała swoją panią tylko rano przy śniadaniu i wieczorami, zanim się położyła, a także kiedy się rozbierała i myła.

„Co tak piękna kobieta robi na polach, w winnicach, ogrodach, przy owcach i kozach? – zastanawiała się. – Nie tęskni za mężczyzną?”.

Przypomniała sobie spojrzenie dziewczyny, którą kiedyś o to zapytała.

– Dlaczego miałaby tęsknić? Moja pani sama jest jak mężczyzna. Do czego miałaby potrzebować mężczyzny?

Wtedy te słowa wydały się Münire niedorzeczne. Jednak z czasem i ona przyznała dziewczynie rację. Pani Ferahşad była nawet bardziej męska od mężczyzn. Była odważniejsza i silniejsza. A do tego nie pogwałciła niczyjego prawa, nikogo nie dręczyła.

– Patrzyłyście dziś rano na Płaczącą Skałę?

Münire składała kolejną sztukę pościeli. Przyklepała ją i włożyła na miejsce.

– Ani jednej kropli, moja piękna pani. Po raz pierwszy, odkąd tu przybyłam, zobaczyłam, że skała nie płacze. Nie ma już żadnych łez.

– To oczywiste. Spójrz na ten upał. Ziemia wyschła do cna.

– Mówią, że jeśli Płacząca Skała nie zapłacze, nie przyjdzie ani jesień, ani zima.

Ferahşad uśmiechnęła się.

– Spójrzcie na moją Czarną Morwę. Stałaś się tutejsza. Nauczyłaś się już nawet powiedzeń.

– Słyszałam, jak Emine tak mówiła. – Ze wstydu jej głos stał się tak cichy, że sama ledwo siebie słyszała.

– Co jeszcze mówi Emine?

– Boi się.

– Boi? Czego? Stało się coś?

– Nie – wyrzuciła z siebie Münire. „Ach, ten mój długi język – żachnęła się w duchu. – Siedzę z panią i plotkuję”. – Że gatro¹² wyschnie… Będzie się obracało i obracało, aż w końcu zabraknie wody.

Ferahşad także się tego bała, ale Ibrahim mówił: „Nie obawiajcie się. Znajdziemy jakieś rozwiązanie”.

Gdyby wiedziała, jak to rozwiązać, sama by się tym zajęła.

– Jestem tu szesnaście lat i nie widziałam, żeby koło wodne wyschło. Nie miejcie takich czarnych myśli. Nic się nie stanie. Bóg nam pomoże. Myślcie dobrze, żeby tak właśnie się działo.

Zdawała sobie sprawę, że było to niewielkie pocieszenie. Jeśli upały nie ustaną, pędy winogron, które niedawno posadzili, też uschną.

– Widziałaś Ibrahima?

Serce Münire nagle podskoczyło. Ibrahima? Gdyby mogła, w ogóle nie traciłaby go z oczu. Chętnie wpatrywałaby się w jego piękną twarz cały czas. Lubiła patrzeć na jego kręcone, czarne włosy i brwi napięte niczym cięciwa łuku, a także w jego mgliste, czarne jak winogrona oczy i na smukłą szyję.

– Wyszedł wcześnie rano. Od tamtej pory go nie widziałam.

– Był sam?

– Był z nim Halil Aga i kilku robotników, pani. Jeśli sobie tego życzycie, natychmiast prześlę wiadomość, żeby przybył.

„Błagam, niech przyjdzie, żebym mogła go zobaczyć”, prosiła w duchu Münire.

Ferahşad podniosła się z miejsca. Znów przeczesała włosy dłońmi.

– Nie trzeba, dziecko. Zdaje się, że wiem, gdzie jest. Znajdę go. Powiedz stajennemu, żeby osiodłał konia. Powiadom też kuchennych. Kolację zjem przy kole wodnym. Niech poczynią odpowiednie przygotowania. W tym upale nie można jeść gdzie indziej. Ty także przyjdź tam, gdy skończysz pracę.

Zsiadła z konia i przywiązała go. Przez jakiś czas szła między rzędami kukurydzy, przewyższającymi wzrostem człowieka. Żółtobrązowe włókna od dawna zwisały niczym broda między liśćmi. „Trzeba je zebrać w tym tygodniu”, pomyślała Ferahşad.

Skręciła w alejkę w prawo. Od dwóch dni nie doglądała winogron. „Przy takim upale już dawno powinny wyschnąć. Jutro zarządca musi to sprawdzić i je zebrać. Niech każe zapakować je w worki, w których będą zawiezione na bazar. Może chociaż to się uda”.

Poczuła zapach świeżej wody i skrzypienie koła, które nieustannie obracało się, drążąc otwór, żeby wydobyć wodę.

Z daleka niosły się męskie głosy.

– Zejdziemy jeszcze dwa arszyny i będzie dobrze.

To był on. Ukochany Ibrahim.

– Jak możesz być tak pewien, że znajdziemy wodę? Dostałeś wiadomość z góry?

Usłyszała śmiechy.

Halil Aga nie robił niczego, dokładnie nie wypytawszy i nie zyskawszy pewności. Ferahşad zachichotała. Najwidoczniej dzisiaj padła kolej na Ibrahima.

Właściwie chłopak był wypytywany od dnia, w którym stwierdził, że jeśli wykopią jeszcze jeden otwór przy gatrze, wypłynie woda. Halil wyśmiewał to przedsięwzięcie.

– Jaka woda, Ibrahimie? – mówił. – Jeśli coś ma się pojawić przy otworze, który już prawie wysechł, to kamień. I wiedz, że tym kamieniem rozłupię ci głowę.

Jednak chłopak był uparty. Dzień wcześniej twierdził:

– Pani, z pewnością przy naszej gatrze są też inne żyły. Znajdziemy je.

– W takim razie kop – poleciła. – W końcu to ty się zmęczysz.

Ibrahim zakasał rękawy.

Na końcu ścieżki wznoszące się niczym ściana łodygi kukurydzy nagle znikały i wychodziło się na mały zacieniony placyk. To było miejsce, które nazywano kołem wodnym.

Ferahşad, przedzierając się przez kukurydzę, znalazła się na placu osłoniętym od światła. W pierwszej chwili nie widziała mężczyzn, których głosy słyszała. Muł obracał ze skrzypieniem koło osadzone na wielkim, żelaznym trzpieniu. Koło służyło do przesuwania grubego rzemiennego pasa znikającego w otworze. Przywiązane do pasa misy zanurzały się puste, a wynurzały pełne. Woda, którą przynosiły, wylewana była do koryt wyżłobionych wokół pni drzew, stamtąd płynęła niknącymi w winnicy kanałami. Jednak pomimo całego trudu zwierzęcia ilość wody wydobywanej z otworu osuszonego pod wpływem gorąca była znacznie mniejsza. Połowa wylewała się podczas wydobycia, pozostała część nie wystarczała, żeby zaspokoić pragnienie ziemi. Rozpalona gleba z niewiarygodną zachłannością połykała wodę.

Kiedy Ferahşad zastanawiała się, gdzie oni są, ponownie usłyszała ich głosy. Ibrahim, Halil Aga oraz czterej pracownicy znajdowali się w altanie ustawionej w cieniu cyprysów. Powoli skierowała się w tamtą stronę. Zarówno cień drzew, jak i cichy szum wydobywanej wody przynosiły człowiekowi niewielką ulgę. Weszła pod altanę uplecioną z gałęzi i zobaczyła ich między zaroślami.

Nagle znieruchomiała. Ibrahim był nagi od pasa w górę. Spalona słońcem skóra mężczyzny perliła się od potu. Wbił w ziemię nowy trzpień, inny muł biegał, żeby wprawić w ruch osadzone na nim koło. Widać było, że zwierzę po wielogodzinnym chodzeniu w kółko ledwo stawiało kroki ze zmęczenia. Jednak Ibrahim zmuszał je do dalszego trudu, ściągając wodze.

– Idź, przeklęty! Jeszcze trochę! Wbij ten świder. Wio!

Świder na końcu trzpienia poruszanego przez strudzonego muła z każdym obrotem zatapiał się coraz głębiej. Ibrahim pochylał się i prostował. Przy każdym ruchu jego ciało lśniło w słońcu.

Ferahşad zdała sobie sprawę, że stoi z zapartym tchem. Zakręciło jej się w głowie. Nie wiedziała, czy z zawstydzenia, czy z powodu widoku półnagiego mężczyzny. W pierwszej chwili chciała odwrócić się i odejść.

Jak on dorósł!

W całym ciele czuła, że nie było to jedynie spostrzeżenie. Była pełna podziwu. Nigdy go takim nie widziała. Zgoda, Ibrahim był młody i przystojny, ale nie zauważyła, że stał się już dorosłym mężczyzną. „Cóż za ramiona – pomyślała. – Takie szerokie i potężne”.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

1. Tomyris – według podań greckiego historyka Herodota była królową Massagetów, związku pasterskich szczepów irańskich, która w 529 r. p.n.e. pokonała wojska perskie pod wodzą Cyrusa II Wielkiego (wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczki). [wróć]

2. Parga – miejscowość, dawna osada rybacka w Grecji nad Morzem Jońskim. [wróć]

3. Hannibal Barkas – waleczny dowódca wojsk antycznej Kartaginy. [wróć]

4. Przyczyny śmierci Aleksandra Macedońskiego nie są do końca znane. Pod koniec życia cierpiał prawdopodobnie na chorobę psychiczną. Nadużywał też alkoholu. Umarł po kilku dniach choroby. Istnieje również hipoteza, że został otruty. [wróć]

5. Swaróg – słowiańskie bóstwo nieba, słońca, ognia i kowalstwa. Odpowiednik greckiego Hefajstosa i rzymskiego Wulkana. Echa kultu bóstwa były widoczne jeszcze długo po chrystianizacji. [wróć]

6. Galion (aflaston) – ozdoba dziobowa na dawnych okrętach, drewniana rzeźba nawiązująca do nazwy statku, przedstawiająca postać ludzką, zwierzęcą lub fikcyjne stworzenie. [wróć]

7. Karbeyaz (z tur.) – kar – śnieg, beyaz – biały. [wróć]

8. Fatwa (z arab.) – opinia lub zalecenie uczonego muzułmańskiego, dotyczące spraw z zakresu teologii lub prawa. [wróć]

9. Kaffa (Teodozja) – miasto na południowo-wschodnim wybrzeżu Krymu. W czasach zwierzchnictwa Imperium Osmańskiego nad Chanatem Krymskim (XVI–XVIII w.) stanowiło centrum prowincji osmańskiej. [wróć]

10. Zgodnie ze źródłami historycznymi Hatidże została wydana za Iskendera Paszę, gdy miała dwadzieścia dwa lata. [wróć]

11. Jorukowie (tur. Yörük) to wędrowny lud turecki wywodzący się z górzystych regionów Anatolii. [wróć]

12. Koło wodne. [wróć]