Zapraszamy na www.publicat.pl

Tytuł oryginału
Brave, Not Perfect

Projekt okładki
PAULINA WOJDYNA

Koordynacja projektu
NATALIA STECKA

Redakcja
MAŁGORZATA GROCHOCKA

Korekta
IWONA HUCHLA

Redakcja techniczna
KRZYSZTOF CHODOROWSKI

Copyright © 2019 by Reshma Saujani

Polish translation © Maria Grabska-Ryńska
Polish edition © Publicat S.A. MMXIX (wydanie elektroniczne)

Wykorzystywanie e-booka niezgodne z regulaminem dystrybutora, w tym nielegalne jego kopiowanie i rozpowszechnianie, jest zabronione.

All rights reserved.

ISBN 978-83-271-5945-8

Konwersja: eLitera s.c.

jest znakiem towarowym Publicat S.A.

PUBLICAT S.A.

61-003 Poznań, ul. Chlebowa 24
tel. 61 652 92 52, fax 61 652 92 00
e-mail: office@publicat.pl, www.publicat.pl

Oddział we Wrocławiu
50-010 Wrocław, ul. Podwale 62
tel. 71 785 90 40, fax 71 785 90 66
e-mail: wydawnictwodolnoslaskie@publicat.pl

.

Wszystkim „idealnym” kobietom i dziewczętom.
Jesteście odważniejsze, niż wam się wydaje

WPROWADZENIE

Odważyć się na coś
nie do pomyślenia

W 2010 roku zrobiłam coś nie do pomyślenia. W wieku trzydziestu trzech lat, nie mając w życiorysie żadnej obieralnej funkcji, wystartowałam w wyborach do Kongresu.

Do tej chwili, mimo iż moim marzeniem od trzynastego roku życia był publiczny urząd i realny wpływ na kształtowanie świata, pędziłam bezpieczne życie z dala od polityki. Od rana do wieczora tyrałam ciężko w znanej firmie inwestycyjnej. To była prestiżowa, świetnie płatna praca, której nie cierpiałam, ale tkwiłam w niej, ponieważ wydawało mi się, że to właśnie powinnam robić. Wieczory i każdą wolną chwilę poświęcałam działalności na szczeblu lokalnym. Moje wysiłki były wartościowe i skuteczne, lecz w głębi serca czułam, że stać mnie na więcej i chcę grać o wyższe stawki.

Z każdym dniem czułam się w pracy coraz gorzej, aż wreszcie doszłam do ściany. Zrozumiałam, że coś się musi zmienić. Wtedy właśnie dotarły do mnie plotki z nowojorskiego światka polityki, że urzędująca kongresmenka zamierza zwolnić po osiemnastu latach fotel, żeby kandydować do senatu. Poczułam, że otwiera się przede mną nowa droga. Spotkałam się z kilkoma ważnymi osobami, pytając, co o tym sądzą. Wszyscy z entuzjazmem kazali mi brać się do roboty. Miałam doświadczenie w pozyskiwaniu funduszy, niezły program polityczny i przyzwoity życiorys. I choć nigdy nie organizowałam kampanii wyborczej, reszta atutów była pod ręką. Po raz pierwszy, odkąd sięgałam pamięcią, czułam szczery zapał. W końcu miałam szansę na służbę publiczną, o której zawsze marzyłam. Nic nie mogło mnie teraz powstrzymać.

A jednak. Rzeczona kongresmenka postanowiła nie rezygnować z mandatu, co oznaczało, że będę musiała walczyć również z nią. Nagle wszyscy, którzy mnie wspierali i zachęcali, zaczęli się wycofywać. „O, nie – powtarzali – z nią nie możesz konkurować”. Była zasłużonym, uznanym i doświadczonym politykiem – siłą, z którą należało się liczyć. Powiedziano mi, że nie mam szans. Nie tylko straciłam entuzjastyczne wsparcie elity środowisk kobiecych, lecz także usłyszałam wprost, że jeszcze nie kolej na mnie i powinnam się wycofać.

Ale zabrnęłam już za daleko, żeby się poddać. Moje marzenie znalazło się na wyciągnięcie ręki. Pragnęłam tego zbyt mocno, by teraz dać za wygraną. Możecie mi wierzyć, że nieraz myślałam sobie: chyba mi odbiło. Ale i tak byłam zdecydowana. To była dla mnie wyjątkowa szansa i wiedziałam, że jeśli nie spróbuję, do końca życia będę żałować.

Ku memu zaskoczeniu – i zaskoczeniu wielu osób – moja kampania przyciągnęła uwagę i spotkała się z pozytywnym oddźwiękiem. Oto ja, młoda Azjatka, kompletna nowicjuszka, która nigdy nie pełniła żadnej funkcji publicznej. A jednak ludzie mnie słuchali, a datki na kampanię płynęły wartkim strumieniem. Nawet „New York Observer” i „Daily News” wyrażały się o mnie z uznaniem. Nieśmiała nadzieja zmieniła się w pewność zwycięstwa, kiedy wylądowałam na pierwszej stronie dwóch gazet o zasięgu ogólnokrajowym, a CNBC uznało moją kampanię za jedną z najbardziej interesujących w kraju.

Ale kiedy przyszło do wyników, okazało się, że wyborcy znacznie bardziej przejęli się moim brakiem doświadczenia, niż można było przypuszczać. To nie to, że przegrałam – zostałam zmasakrowana stosunkiem 19 do 81 procent głosów oddanych na moją kontrkandydatkę.

Niezwykłe jest nie to, że ośmieliłam się kandydować do Kongresu, ani to, jak spektakularnie przegrałam. Nawet nie to, jak się pozbierałam po tej, bądź co bądź, publicznej i upokarzającej porażce. Moja historia wydaje się warta wspomnienia dlatego, że ubiegając się o tę funkcję w wieku trzydziestu trzech lat, po raz pierwszy w całym swoim dorosłym życiu zdobyłam się na naprawdę odważny czyn.

Jeśli spojrzycie na mój życiorys do tej chwili – prestiżowe studia prawnicze w Yale Law School, a potem cały szereg lukratywnych posad w korporacyjnym świecie – uznacie pewnie, że jestem ambitną, przebojową osobą. Urodzoną zdobywczynią. Ale przebojowość i odwaga niekoniecznie oznaczają to samo. To determinacja, żeby dokończyć to, co zaczęłam, a nie odwaga, zawiodła mnie w końcu na Yale po tym, jak trzykrotnie oblałam egzaminy. To nie miłość do nauk prawnych i wielkiego biznesu pchnęła mnie do pracy w jednej z czołowych firm prawniczych, a potem w najlepszej firmie zarządzającej aktywami. To była chęć zadowolenia mojego ojca, imigranta, i spełnienia jego marzeń o lepszym losie dla mnie. Już od dziecka skupiałam się na tym, żeby być najlepsza. Starałam się wyróżniać bystrością i kompetencją, a to otwierało mi drzwi do kolejnych sytuacji, w których mogłam zabłysnąć. Wszystkich tych wyborów dokonywałam, aby stworzyć „idealną mnie”, ponieważ widziałam w tym receptę na idealne życie.

Abstrahując od tego, jak to wyglądało z boku, żaden z moich życiowych wyborów aż do owej kluczowej chwili nie był odważny – z jednego prostego powodu: niczym nie ryzykowałam. Dopiero teraz zadziałałam spontanicznie, angażując się całą sobą w przedsięwzięcie, które wiele dla mnie znaczyło. Pierwszy raz zabierałam się do czegoś, nie będąc w stu procentach pewna sukcesu, a do stracenia miałam znacznie więcej niż tylko przegrane wybory, bo godność, reputację i pewność siebie. To mogło bardzo zaboleć. Czy zdołałabym się po tym pozbierać?

Nie jestem jedyną osobą na świecie, która podejmowała w dorosłym życiu wyłącznie te wyzwania, co do których miała pewność, że osiągnie sukces. Wiele kobiet przywykło robić tylko to, w czym są świetne. Rzadko decydują się na krok, który mógłby je wyrzucić poza strefę komfortu i bezpieczeństwa. Słyszałam to tysiące razy od kobiet, z którymi spotykałam się w całym kraju, niezależnie od ich pochodzenia, wieku czy statusu majątkowego. Słyszałam to od dwudziestoczteroletniej opiekunki do psów, z którą rozmawiałam w Starbucksie, i która miała genialny pomysł na zrewolucjonizowanie swoich usług, ale nie zrobiła nic, by go zrealizować, bo była przekonana, że „nie ma głowy do interesów”. Słyszałam to od pięćdziesięcioośmioletniej redaktorki, obok której siedziałam na wiecu fundraisingowym. Przyznała mi się, że jest totalnie wypalona i nieszczęśliwa, ale nie rzuci pracy, choć finansowo mogłaby sobie na to pozwolić. Dlaczego? Bo jest dobra w tym, co robi – oświadczyła, wzruszając ramionami. Jako prezes nonprofitowej organizacji Girls Who Code widziałam to u swoich młodych pracownic. Z całych sił unikały angażowania się w projekty z dziedzin, w których nie miały wcześniejszego doświadczenia, podczas gdy mężczyźni rzucali się w nie głową naprzód, nie martwiąc się ani przez chwilę, że mogą nie podołać lub nawet się zbłaźnią.

Istnieje powód, dla którego my – kobiety – działamy i odczuwamy właśnie w ten sposób. Nie ma on nic wspólnego z biologią, lecz zależy w całości od tego, jak zostałyśmy wychowane. Od najmłodszych lat uczy się dziewczynki, aby bawiły się grzecznie i bez ryzyka, miały wyłącznie bardzo dobre oceny, gdyż to sprawi przyjemność rodzicom i nauczycielom. Na placu zabaw nie wspinały się za wysoko, bo grozi to upadkiem i zrobieniem sobie krzywdy. Mamy siedzieć cicho, być posłuszne, śliczne i miłe, żeby wszyscy nas lubili. Nauczyciele i rodzice w najlepszej wierze kierują nas ku dziedzinom, w których celujemy, abyśmy mogły błyszczeć, i starają się trzymać nas z daleka od tych, do których nie mamy wrodzonych predyspozycji, by zaoszczędzić nam przykrości i ratować szkolne stopnie. Oczywiście mają dobre intencje. Żaden rodzic nie chce przecież widzieć, jak jego córeczka robi sobie krzywdę, rozczarowuje się, traci zapał i odwagę. Owijają nas w tę folię bąbelkową z miłością i troską, nie zdając sobie sprawy, jak bardzo nam to przeszkadza w późniejszym życiu podejmować ryzyko i sięgać po marzenia.

Chłopcy otrzymują wręcz odwrotny przekaz. Uczy się ich odkrywania świata, ryzykownych zabaw i wspinania się jak najwyżej – choćby mieli przy tym spaść. Zachęca się, by próbowali nowych rzeczy, poznawali narzędzia i różne gadżety, a po kontuzji natychmiast wstawali i wracali do gry. Od dziecka oswaja się ich z przygodą. Badania pokazują, że chłopcom częściej daje się wolną rękę podczas zabawy i zachęca do trudniejszych ćwiczeń fizycznych przy mniejszym nadzorze opiekunów i mniej szczegółowych instrukcjach. Toteż gdy będąc nastolatkami, zapraszają dziewczynę na pierwszą randkę, czy jako młodzi mężczyźni negocjują pierwszą podwyżkę w pracy, są już świetnie obyci z ryzykiem i w większości przypadków nie blokuje ich widmo porażki. Inaczej niż dziewczynki, są chwaleni i nagradzani za podejmowanie wyzwań, nawet jeśli nie wszystko się udaje.

Innymi słowy, chłopców uczy się odwagi, a dziewczynki – perfekcji.

Nagradzane od dziecka za perfekcję, wyrastamy na kobiety, które drżą na samą myśl o porażce. W życiu osobistym i zawodowym nie chcemy podejmować ryzyka, ponieważ boimy się osądu, kompromitacji i wykluczenia, a nawet zwolnienia z pracy, jeśli coś nam się nie uda. Świadomie lub podświadomie powstrzymujemy się od podejmowania działań, w których nie jesteśmy pewne sukcesu, aby uniknąć potencjalnego bólu i upokorzenia. Nie przyjmujemy żadnych ról i wyzwań, dopóki nie jesteśmy pewne, że spełnimy lub przekroczymy oczekiwania.

Mężczyźni natomiast rzucają się na głęboką wodę bez chwili wahania czy rozterki, co się stanie, jeśli im się nie powiedzie. Przy okazji ciekawostka: ostatni raport wskazuje, że mężczyźni aplikują o pracę już wówczas, gdy spełniają około 60 procent wymagań kwalifikacyjnych. Kobiety robią to dopiero przy 100 procentach.

Chcemy być perfekcyjne, zanim w ogóle spróbujemy.

Potrzeba doskonałości hamuje nas w bardzo wielu sytuacjach. Nie mówimy tego, co myślimy, i nie walczymy o swoje, nawet gdy w głębi duszy czujemy, że powinnyśmy, ponieważ nie chcemy być postrzegane jako natarczywe, aroganckie, wredne albo zwyczajnie niesympatyczne. Kiedy już zdobędziemy się na działanie, przeżywamy, analizujemy i kombinujemy, jak się wyrazić, by trafić w odpowiednio asertywną nutę, a nie wydać się zarozumiała czy wręcz agresywna. Obsesyjnie dzielimy włos na czworo, rozważając każdą decyzję, nieważne jak błahą, pod każdym możliwym kątem. A jeśli już, nie daj Boże, coś pójdzie nie tak, zdaje nam się, że cały świat się zawalił.

Jednakże rezygnując z działania pod wpływem lęku przed niepowodzeniem lub dezaprobatą otoczenia, pętamy nasze marzenia i bardzo ograniczamy swój świat – a wraz z nim szanse na szczęście. Ile razy nie skorzystałyśmy z jakiejś szansy, oferty czy okazji nowego doświadczenia tylko dlatego, że się bałyśmy? Ile doskonałych pomysłów albo osobistych celów odłożyłyśmy na bok, lękając się, że nie podołamy? A ile razy wymigałyśmy się od objęcia przywództwa, mówiąc „ja się do tego nie nadaję”? Mam wrażenie, że właśnie taka postawa – „perfekcyjnie albo wcale” – jest główną przyczyną, dla której kobiety są tak słabo reprezentowane w zarządach, radach nadzorczych, Kongresie i wielu innych miejscach.

Obsesja doskonałości ma poważny wpływ na nasze samopoczucie. Spędzamy nieprzespane noce, rozpamiętując najdrobniejszy błąd, zamartwiając się, że kogoś mogło urazić coś, co powiedziałyśmy lub zrobiłyśmy. Nauczone uczynności i kompromisu za wszelką cenę, szarpiemy się z nadmiarem zobowiązań i kończymy wyczerpane, zniszczone, nawet chore, ponieważ tak wiele energii i czasu poświęcamy innym.

Nasza samoocena też ponosi uszczerbek, kiedy milczymy w chwilach, w których czujemy, że powinnyśmy coś powiedzieć. Albo mówimy „tak”, gdy serce szepcze „nie” – z trwogi, że ktoś przestanie nas lubić. Kiedy okrywamy się lśniącym fornirem perfekcjonizmu, cierpią na tym nasze serca i relacje. Co prawda ta ochronna warstwa może ukryć ewentualne skazy i słabości, ale też izoluje od ludzi, których kochamy, i uniemożliwia prawdziwy, wartościowy związek.

Wyobraź sobie życie bez lęku przed porażką, bez lęku, że nie podołasz. A gdybyś tak już więcej nie czuła nakazu kontrolowania swoich myśli i gryzienia się w język, ilekroć chcesz coś powiedzieć, żeby tylko zadowolić innych? Gdybyś mogła przestać katować się bezlitośnie za zwykłe ludzkie błędy, odrzucić poczucie winy oraz dławiącą potrzebę doskonałości i po prostu odetchnąć? Gdybyś przy każdej decyzji dokonywała odważnego wyboru i obierała śmiałą drogę? Czy nie byłabyś szczęśliwsza? Czy nie zostawiłabyś na świecie śladu, o jakim zawsze marzyłaś? Głęboko wierzę, że odpowiedź na oba pytania brzmi „tak”.

Napisałam tę książkę, bo pogoń za perfekcją zbyt długo mnie hamowała. W wieku trzydziestu trzech lat nauczyłam się wreszcie być odważna w pracy, a to nauczyło mnie odwagi w życiu osobistym. Od tego czasu ćwiczę – zupełnie tak samo, jak gdybym wyrabiała sobie mięśnie, tylko że ja ćwiczę dokonywanie śmiałych wyborów. Wcale nie było mi łatwo zdecydować się na in vitro po trzech tragicznych poronieniach albo stworzyć technologiczny start-up, nie mając pojęcia o programowaniu (ani o start-upach). Ale ponieważ zrobiłam obie te rzeczy, jestem teraz obłędnie szczęśliwą mamą małego chłopca i zmieniam świat w sposób, o jakim zawsze marzyłam i wiedziałam, że mogę.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki