ilustracja na okładce:

depositphotos.com Huhli13/Evgeniia Pavlova

projekt okładki:

RED Paweł Brankiewicz

redakcja:

Krzysztof Szudek

korekta:

Anna Strakowska

copyright ® by Anna Wołoszyn-Figiel 2022

copyright ® by Pan Wydawca 2022

ISBN 978-83-66670-78-5

ebook na podstawie wersji drukowanej (wyd. I)

Gdańsk 2022

Pan Wydawca Sp. z o.o.

ul. Wały Piastowskie 1/1508

80-855 Gdańsk

PanWydawca.pl

Konwersja
Epubeum

Spis treści

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Mojemu synowi

Bartkowi

dy zapadł zmrok, Jan napalił w kominku. Suche drwa strzelały w palenisku, płomienie drgały, rozświetlając nieco gabinet. Powoli robiło się jaśniej i cieplej.

Na zewnątrz dudnił wiatr. Śnieg zakrył ziemię połacią białego puchu. Jan podszedł do okna, popatrzył chwilę przez szybę, po czym znów zasiadł w swym ulubionym, wygodnym ciemnozielonym fotelu, gdzie uwielbiał pogrążać się w myślach. O czym rozmyślał, trudno powiedzieć. Choć musiało to być coś ważnego, skoro marszczył brwi.

Wnet dało się słyszeć delikatne pukanie. Przez dębowe drzwi weszła pani Irenka, żona Jana.

– Gorąca herbata z miodem. Taka, o jaką prosiłeś. Zostawiam na stole. Upiekłam szarlotkę, chcesz spróbować? – spytała.

– Nie, nie, Irenko. Dziękuję, bardzo dziękuję za herbatę – odpowiedział Jan.

Irenka powoli zamknęła za sobą drzwi. Znała swojego męża jak nikt inny. Wiedziała, że jeżeli nad czymś pracuje, jeżeli coś przykuło jego uwagę, to zapomina o całym świecie. Wówczas gabinet staje się jego sypialnią. Pracuje i pracuje, a Irenka ma na głowie cały dom. Na pomoc Jana nie może wówczas liczyć. Zresztą nawet nie próbuje mu zakłócać spokoju, bo wie, że to, czym zajmuje się jej mąż, wymaga czasu, skupienia i ciszy.

Jan bez pośpiechu dopijał herbatę. Spojrzał na zegar na ścianie, który wskazywał szóstą wieczorem.

– No tak – mruknął pod nosem. – Dzisiejszy dzień do najbardziej owocnych raczej nie należy. Chyba jednak skuszę się na szarlotkę.

Chwilę później był już w kuchni, gdzie krzątała się Irenka.

– Wiesz, Irenko, poproszę jednak o kawałek tej pysznej szarlotki – powiedział.

– Jeszcze nie jadłeś, a już chwalisz – odpowiedziała z uśmiechem.

– Moja droga, od prawie czterdziestu lat nie mam powodu do narzekań – odrzekł Jan.

– Mhm… – mruknęła Irenka. – To już czterdzieści lat…

– A dokładnie za cztery miesiące – doprecyzował.

– Czterdzieści lat… Kiedy to minęło? – Irenka była lekko zdumiona.

– Też nie wiem, kiedy nam minęło – powiedział Jan – ale jak widać, może tyle minąć!

Chwilę potem obydwoje jedli ciasto i popijali herbatę, jednocześnie dyskutując. Zresztą całe życie mieli o czym rozmawiać. Nawet w okresach, kiedy Jan był pochłonięty pracą, znajdowali chwile na gawędzenie.

– Wiesz, chyba już jestem za stary, by pisać – powiedział.

– A co się dzieje? – spytała Irena.

– Nie wiem. Po raz pierwszy, albo pierwszy od bardzo dawna, nie potrafię nic napisać. Brakuje mi pomysłu, jakiegokolwiek pomysłu! Wątku, który byłby punktem zaczepienia! Nie wiem, moja głowa jest pusta… jak kapusta! – dokończył z rezygnacją w głosie.

– Nie martw się – powiedziała. – Przyjdzie pora, przyjdzie pomysł. Czasami trzeba poczekać… – Lecz Jan przerwał jej.

– Wiem, ale tym razem jest jakoś inaczej. Zawsze tych pomysłów było tyle, że mogłem wybrać! Nigdy nie było z tym problemu! Problemem było, który z nich wybrać, jak go rozwinąć. Ale brak pomysłu to novum! – ciągnął zdesperowany.

– Janku, jesteś autorem wielu cenionych publikacji. Masz licznych czytelników, cieszysz się ogromnym uznaniem. Dlatego nie pisz nic pod przymusem. Poczekaj trochę. Daj odpocząć głowie. Zobaczysz, pomysł sam się pojawi.

– Masz rację – odpowiedział. – Jak zawsze od czterdziestu lat. – Oboje się roześmiali.

Było już późno, kiedy Jan znowu znalazł się w swoim gabinecie. Rozejrzał się dookoła. Na lewo od wejścia całą długość i wysokość ściany zajmowała biblioteka pełna przeróżnych książek. Bogactwo tego zbioru wynikało stąd, że Irenka prócz ogromnego zamiłowania do książek miała talent poliglotki. Umiejętność władania kilkoma językami zagwarantowała jej pracę tłumacza oraz stworzyła możliwość zwiedzenia najodleglejszych zakątków planety, z których najczęściej jako pamiątki przywoziła książki. Na regale stojącym najbliżej okna stały książki autorstwa Jana. Były to tomiki poezji, kilka powieści, w tym najsłynniejsze Ja, Róża i kot oraz Po tamtej stronie drogi, jak również publikacje naukowe z zakresu gramatyki i historii języka polskiego, a także innych języków słowiańskich. Jan był dumny, że tak wiele udało mu się osiągnąć. Rzeczywiście był to ogromny dorobek, który potwierdzały nagrody i wyróżnienia zgromadzone przez długie lata.

Naprzeciwko biblioteki stała kanapa, oczywiście w kolorze ciemnej zieleni. Tuż za nią było ogromne dębowe biurko, a na nim lampka i zdjęcie rodzinne. Niezmiennie od bardzo wielu lat było to miejsce pracy Jana.

Sam pokój był mały, choć przytulny. Zza okna rozciągał się widok na las oraz polanę, na której czasami pojawiały się zające i sarny. Po prawej stronie od wejścia był kominek i ciemnozielony fotel, który według Jana miał magiczną moc podsuwania doskonałych pomysłów. To tutaj narodziły się zręby fabuły powieści Ja, Róża i kot, która stała się bestsellerem. Podobnie było z Gawędą góralską i Pod tatrzańską strzechą. Za wszystkie te publikacje Jan otrzymał nagrody i wyróżnienia. Jednak nie to było najważniejsze. Dla Jana najbardziej liczyło się uznanie wśród czytelników, dla których był niedoścignionym wzorem, mentorem, od którego wielu się uczyło.

W końcu usiadł w ulubionym fotelu tuż przy tlącym się jeszcze kominku z nadzieją, że może tym razem jakiś pomysł nagle się pojawi. Niestety, znowu nic. Podumał jeszcze chwilę i stwierdził, że pora iść spać.

* * *

Kolejne dni mijały Janowi na długich spacerach, do których zachęcała piękna, słoneczna, aczkolwiek mroźna aura.

„Zima”, pomyślał. „Znowu jest zima”. Spojrzał na sosny i świerki uginające się pod ciężarem białego puchu, na dęby i brzozy, których korzenie śnieg przykrył kołdrą. Popatrzył na ścieżki, które zniknęły, i na ślady zajęcy i saren mieszkających w pobliskim lesie. Kiedyś spotkał jedną. Podczas spaceru po lesie piękna, młoda sarna z wielkimi, czarnymi jak węgiel oczami przebiegła mu drogę. Na chwilę zatrzymała się, by spojrzeć na Jana, i w mgnieniu oka zniknęła po drugiej stronie ścieżki. Jan chciał sprawdzić, w którym kierunku pobiegła. Ruszył w jej stronę, ale niczego już nie zobaczył. Fakt, że był już stary i nie w głowie mu było szukanie zwierzyny w gęstwinie. To spotkanie zapadło mu jednak głęboko w pamięć.

Innym razem widział gromadkę dzieci zjeżdżających na sankach z położonej niedaleko górki. Krzyki, śmiechy niosły się szerokim echem na całą okolicę. Przystanął z boku, patrzył i uśmiechał się do siebie… Przecież on też kiedyś był taki mały i też zjeżdżał, co prawda nie na tak eleganckich sankach, tylko na desce z jednej strony oheblowanej, ale doskonale spełniała swoje zadanie. „Ach, to były czasy! Zabawy na śniegu, lepienie bałwanów, kuligi…”, pomyślał.

Pomiędzy spacerami a szukaniem pomysłu na napisanie nowej książki Jan spotykał się ze swym przyjacielem Zenonem, z którym znali się od bardzo wielu lat. Któregoś razu opowiedział mu o swoim zmartwieniu.

– Wiesz, Zenku – zaczął Jan. – Mam teraz nie lada kłopot.

– Co się stało? – spytał Zenon.

– Aj! Po raz pierwszy, albo pierwszy od bardzo dawna, nie mogę nic napisać. Brakuje mi pomysłu! To coś okropnego! Czuję, jakby palce mi zdrętwiały, a głowa była pusta.

– Janku, nie martw się. Przyjdzie czas, przyjdzie pomysł! Czasami trzeba poczekać. Sam wiesz, że to, co wyjątkowe, każe na siebie czekać.

– Mówisz jak Irenka.

– To posłuchaj się żony, ona wie, co mówi.

– Mmm… – Jan westchnął.

– Chodź, idziemy do domu, bo mi już nogi strasznie zmarzły.

Kiedy dotarli do domu Jana, słońce chyliło się ku zachodowi. Czerwona łuna, jaka rozlała się na niebie, zwiastowała kolejny mroźny dzień.

– Jutro znowu będzie skrzypiało pod butami – zaczął Zenon.

– Na to wygląda – powiedział Jan, który właśnie rozpalał w kominku.

Chwilę potem w pomieszczeniu zrobiło się ciepło, a para unosiła się z kubków z gorącą herbatą z sokiem malinowym. Jan i Zenon usiedli wygodnie w fotelach i sącząc herbatę, prowadzili wielogodzinną rozmowę.

– Ciągle rozprawiamy o tym moim pisaniu, a powiedz, co u ciebie – zaczął Jan.

– Hmm… – Zenon westchnął. – Wnuczek ma do mnie przyjechać w najbliższą sobotę, bo u nich w Gdańsku ferie się zaczynają.

– I na jak długo?

– Na całe dwa tygodnie.

– To będziesz miał zajęcie! A ile Tomek ma już lat? – spytał Jan.

– Dziesięć.

– To już duży chłopak! Patrząc jednak na twoją minę, odnoszę wrażenie, że nie jesteś zadowolony.

– Janku, znamy się całe życie. Wiesz, jak jest. Wnuka prawie nie znam. Ja mieszkam na południu, on na północy. Widujemy się tak naprawdę tylko w święta, a to za mało. Syn wyjeżdża na cały ten okres na narty w Alpy austriackie, więc małego przywozi do mnie. Nie wiem, czy sobie poradzę. Synowa powiedziała mi, jakie przyzwyczajenia ma mój wnuk… Ale ja tak nie umiem! Pizza, Skype, smartfon… Rozumiesz. Nie nadążam za tym, zresztą, po co mi to! Jestem już stary! Dla niego jestem człowiekiem z innej epoki. Gdyby żyła Marysia, byłoby pewnie inaczej. Ale jest tak, jak jest.

– Faktycznie, lekko nie będzie – ocenił Jan, marszcząc delikatnie brwi.

– Tam jest inne życie – ciągnął Zenon. – Tam jest miasto, kino, atrakcje, tam jest co robić. A tutaj? Tutaj są góry, zaspy. Tutaj trzeba wszędzie dojechać. Nie ma atrakcji. Tu są wokół lasy i spokój. Dla nas, starych, to idealne miejsce, ale dla dziesięciolatka? Nie wiem… – urwał zrezygnowany.

– To rzeczywiście problem, bo teraz młodzi są wymagający, mają inne przyzwyczajenia niż my w ich wieku. Myślę jednak, że mimo tych różnic mamy coś wspólnego. Ciekawość i chęć poznawania. Pamiętaj, Zenku, że ty nie rozumiesz jego świata, tak jak on twojego. Jednak nic nie stoi na przeszkodzie, abyście je poznali.

– Oj, Janku, żeby to było takie proste.

– Może jest, tylko musisz spróbować – podsumował Jan.

Zapadła cisza. Obaj pogrążyli się w myślach, popijając z kubków. A mróz malował na szybach swe kryształowe obrazy, które podziwiać mogli rankiem.

* * *

Następny dzień przywitał Jana słońcem, które czyniło przeraźliwe zimno łatwiejszym do zniesienia.

„Mróz w nocy tęgo pracował”, pomyślał Jan, patrząc na lodowe arcydzieła, pełne kunsztu i finezji, których niejeden artysta mógłby pozazdrościć. Mieniące się kryształki przypominające kwiaty ciągnęły się po całej szybie, przesłaniając świat i sprawiając przy tym, że wydawał się znacznie piękniejszy. Niczym z bajki, w której nigdy nie triumfują smutek i zło. Jan długo jeszcze dumał, czasami tylko uśmiechając się do siebie. W końcu zegar wybił godzinę ósmą.

– O! Czas wstawać – wymamrotał.

Powoli usiadł na łóżku. Przeciągnął się, rozejrzał wkoło, powoli przetarł oczy, aż dostrzegł leżący na półce rodzinny album.

„Hm, jakie stare zdjęcia”, pomyślał. Faktycznie. Były to zdjęcia z jego ślubu, zdjęcia synów, gdy byli mali, zdjęcia ze wspólnych wyjazdów, aż do chwili, kiedy na świecie pojawiły się wnuki.

– Jak dawno nie widziałem tych zdjęć – ciągnął pod nosem.

Chwilę potem był już w gabinecie, gdzie maszerował od drzwi do okna, od okna do drzwi, tak jakby chciał w ten sposób znaleźć pomysł na nową książkę. „To wszystko na nic się zda. Jestem już stary”, pomyślał i omiótł wzrokiem regał z książkami, a stamtąd na biurko, przy którym tworzył, zielony fotel, który dotychczas wyczarowywał tematy prac, kominek, przy którym spędził wiele czasu na pogawędkach i rozmyślaniach. Niby wszystko było znajome, a stało się jakoś dziwnie obce.

– Ach – westchnął. – Gdybym tylko znalazł temat do pisania…

Zrezygnowany udał się na długi spacer.

Jan sunął osowiały, niepewnym krokiem, a pod jego butami skrzypiał śnieg. Drzewa pokryte białą szadzią mieniły się w zimowym słońcu niczym kryształki lodu. Szedł wolno, rozglądając się wkoło. Zatrzymał się. Po chwili podniósł wzrok do góry tak, aby lepiej przyjrzeć się koronom drzew. Zamyślił się. Błogą ciszę przerwały krzyki dzieci jeżdżących na pobliskim lodowisku. Piruety, wyścigi na lodzie, ktoś się przewrócił, ktoś komuś łyżwy zabrał… „Kiedy to wszystko było?”, pomyślał, uśmiechając się do siebie. Tymczasem za przydrożnymi sosnami, gdzie było niewielkie wzniesienie, kolejna grupa urządziła sobie zjazdy na sankach. „Ach… To były piękne czasy”, rozmarzył się Jan. W jednej chwili wrócił pamięcią do błogich dni dzieciństwa, zapachu sosnowego lasu, który ciągnął się przez całą wioskę, w której mieszkał z rodzicami, do drewnianych nart robionych domowym sposobem u ojca w stodole i do kuligów, i zabaw z kolegami w wojnę na śnieżki… Do głowy Jana po kolei wracały obrazy minionych lat, napawając go nostalgią i refleksją nad przeszłością. Powróciła muzyka tamtych lat i wieczorne rozmowy w gronie bliskich, i sobotnie potańcówki w remizie… I tak po kilkugodzinnym spacerze pogrążony w myślach wrócił do domu.

Czerwone słońce powoli chyliło się ku zachodowi.

„Mroźna noc przed światem”, pomyślał Jan, spoglądając z okna swojego gabinetu, w którym ogień płonął w kominku. Wolnym krokiem podszedł do regału z książkami, na którym leżały albumy. Sięgnął po jeden, by po chwili, siedząc w ulubionym fotelu i sącząc gorącą herbatę, przerzucać karty. Kiedy skończył, za oknem było już ciemno. Tylko mróz kreślił kolejne elementy szklanego obrazu, by rano na nowo wzbudzić zachwyt ludzi.

W pokoju panowała cisza przerywana tykaniem zegara. Wskazówki odmierzały kolejne sekundy, minuty, godziny, które od jakiegoś czasu potwornie się dłużyły.

„To wszystko przez brak pomysłu”, stwierdził w myślach Jan. Po chwili jednak błysnęła mu w głowie pewna idea. Zmarszczył brwi. „Hmm, musiałbym zacząć od tego… a potem… Nie, nie, od tego nie”, dywagował w myślach, marszcząc przy tym ciągle brwi, „ale gdyby…”. Szybko chwycił kartkę i długopis, by zapisać pomysły, które zaczęły rodzić się w jego głowie. Pisał szybko, niedbale, oby zapisać jak najwięcej wątków, na które tak długo czekał.

– Dobrze. Tutaj jest to, tutaj to, tamto się zamieni z tym – mówił do siebie, wertując kolejne chaotycznie sporządzone zapiski. – W końcu! – krzyknął uradowany. – W końcu mam pomysł! Wreszcie będę mógł coś napisać. – Twarz nagle mu się ożywiła, rozradowane oczy zdradzały ekscytację, jaka opanowała Jana.

Nieco później układał się do spania. Tej nocy długo nie mógł jednak zasnąć. Pomysł nowej książki przeganiał sen, podsuwając coraz to nowe wątki. Jan kręcił się z boku na bok, zapisując w pamięci każdy szczegół. Wreszcie zmęczenie wzięło górę. Na zewnątrz mróz rzeźbił swoje arcydzieło w towarzystwie delikatnie padającego śniegu.

* * *

Za oknem świat budził się ze snu. Słońce powoli pięło się nad horyzont, ogrzewając nieco zmarznięte korony drzew. Świeży śnieg grubą warstwą pokrył dachy domów i kominy, z których wiły się kłęby dymu. Zima otuliła sobą świat. Pługi oczyszczały zasypane białym puchem ulice. Ludzie brnęli w zaspach, które sięgały prawie do kolan.

Tymczasem Jan pochłonięty pisaniem nie zwracał uwagi na to, co działo się za oknem. Co chwila przybywała kolejna strona historii, której sam nie spodziewał się napisać. Pełnej pasji, ciekawych wątków, innych niż do tej pory losów bohaterów. Biurko Jana było zarzucone kartkami, notatkami, kubkami po kawie. Na kanapie leżał zwinięty byle jak koc, którym okrywał się, gdy robił drzemkę. Tak, kiedy Jan tworzył, gabinet był równocześnie sypialnią, jadalnią, miejscem pracy i odpoczynku. Wychodził z niego dopiero, gdy skończył pisać. Do tego czasu nie istniało nic, co mogłoby być ważniejsze. Tak było od bardzo dawna. Tak było zawsze, o czym pamiętała pani Irenka, która właśnie wróciła z podróży do sanatorium w Juracie.

W przedpokoju zostawiła walizkę, zdjęła wierzchnią odzież i głośno krzyknęła:

– Wróciłam! Janku, jesteś? – spytała, rozglądając się powoli po mieszkaniu.

Odpowiedziała jej cisza. W kuchni zastała zlew pełen brudnych talerzy i szklanek. W łazience kosz na pranie już dawno przestał być widoczny. Kwiaty zaczęły powoli żółknąć z braku wody. Irenka od razu domyśliła się, że Jan pracuje nad nową książką. Po cichu udała się w stronę gabinetu. Otworzyła ostrożnie drzwi i zobaczyła to, czego przed chwilą już była pewna. Jan był pochłonięty pracą.

– Witam – powiedziała, lekko uśmiechając się.

– O, Irenka. Cześć. I jak było? Kiedy wróciłaś? – zapytał Jan, nie odrywając się od pisania.

– Było fantastycznie, a wróciłam przed chwilą.

– Naprawdę? – zdziwił się. – W ogóle nie słyszałem, jak otwierałaś drzwi.

– Nawet krzyknęłam, że właśnie wróciłam – odpowiedziała.

– Aha – zaczął Jan i ciągnął: – bo wiesz, mam wreszcie pomysł… i od kilku dni piszę…

– Widzę – przytaknęła. – Pójdę do kuchni.

– Tylko dokończę ten wątek i przyjdę – powiedział Jan, nie przerywając pracy.

Irenka w tym czasie nadrobiła wszelkie zaległości porządkowe. Dawno temu pogodziła się z faktem, że kiedy Jan pisze, to nie ma co liczyć na jego pomoc.

Powoli dzień ustępował miejsca nocy. Jan skuszony roznoszącym się po mieszkaniu zapachem sernika przyszedł do kuchni.

– Oj, oczy mnie bolą – powiedział, ściskając Irenkę na powitanie.

– Długo przygotowywałeś się do tego powitania – odrzekła.

– Przepraszam, powinienem od razu się przywitać jak należy, ale pochłonęło mnie pisanie – tłumaczył się, ziewając przy tym ze zmęczenia.

– Nie pierwszy raz – zauważyła. – O czym teraz piszesz? – spytała.

– Wolałbym nie mówić, aby nie zapeszyć – zaczął. – Bo to jest coś innego niż to, co pisałem do tej pory. Szczerze powiem, że nigdy nie sądziłem, że napiszę coś takiego.

– Oo! – zainteresowała się Irenka. – A to ciekawe.

– Na ten pomysł czekałem tyle czasu. Wiesz, Irenko, może nie powinienem tego mówić, może jeszcze nie teraz… ale te wszystkie moje prace naukowe bledną przy tym, co obecnie piszę.

– To cóż to takiego, że twój dorobek nie może się z tym równać? – dopytywała.

– Jak napiszę do końca, to sama ocenisz – odparł enigmatycznie Jan i zmrużył zmęczone oczy.

Kolejne dni były do siebie podobne. Jan spał i pracował na zmianę, praktycznie nie wychodząc z gabinetu, a Irenka miała na głowie cały dom, włącznie z odśnieżaniem chodnika do furtki. Zbyt wiele ze sobą nie rozmawiali. Jan był zbyt pochłonięty pisaniem, a Irenka nie miała serca, aby mu przeszkadzać. Zresztą nauczyła się ten czas wykorzystywać dla siebie. Spotykała się wówczas z przyjaciółkami, nadrabiała zaległości kinowe i czytelnicze.

* * *

Zegar właśnie wybił północ. Na zewnątrz szalała zima. Wiatr dudnił, a śnieżyca czyniła świat niewidzialnym. Tylko małe światełko przedzierało się przez tumany białego pyłu. To lampka w gabinecie Jana zdradzała, że jeszcze nie śpi. Właśnie kończył pisanie książki. Naniósł jeszcze kilka poprawek, obejrzał dokładnie cały rękopis, aż w końcu opadł ze zmęczenia na krzesło. Patrzył nieprzytomnym wzrokiem na stosy zapisanych kartek.

* * *

Ranek był słoneczny z delikatnym mrozem. Sikorki siadały na pokrytych białym puchem gałęziach, na których była zawieszona słonina. Jedynie szczekanie psów przerywało błogą ciszę, ale nie przeszkadzało Janowi w odsypianiu nieprzespanych nocy. Obudził się dopiero koło południa, a w zasadzie obudził go roznoszący się po całym mieszkaniu zapach przyrządzanej przez Irenkę zupy grzybowej. W końcu wstał z łóżka, przeciągnął się i wolnym krokiem udał się do kuchni.

– Witam – powiedziała Irenka.

– Cześć, Irenko – odpowiedział ledwo żywy Jan.

– Do której wczoraj pracowałeś? – spytała.

– Nie wiem… Było jakoś po północy, jak skończyłem… A w ogóle to już skończyłem – mamrotał zmęczony.

– Skończyłeś?

– Tak. Mam już dosyć.

– Nie dziwię się – stwierdziła Irenka. – Masz może ochotę na zupę?

– Nie, zjem później. Idę spać dalej – odrzekł Jan.

– Dobrze, jak wolisz.

Jan powoli podniósł się z krzesła i udał się z powrotem do łóżka, gdzie zasnął niemalże od razu.

Jeszcze przez jakiś czas Irenka krzątała się po domu. Dopiero po południu znalazła czas na odpoczynek. Z kubkiem gorącej herbaty zasiadła przy biurku Jana, na którym leżał rękopis jego najnowszej książki. Popatrzyła. „Hmm, nie ma jeszcze tytułu”, pomyślała. Przerzuciła kilka kartek, by ze zdumieniem stwierdzić, że jest to chyba pierwsza książka, w której Jan nie naniósł zbyt dużo poprawek. Co prawda zdarzały się jakieś uwagi, zapiski na marginesach, skreślenia, ale nie w takiej ilości jak dotychczas. Irenka usiadła wygodnie na krześle i pogrążyła się w lekturze.

* * *

W pewnym miasteczku położonym u podnóża Sosnowych Gór mieszkał Starzec. Znali go wszyscy okoliczni mieszkańcy, gdyż od bardzo wielu lat prowadził sklep z zabawkami.

Starzec był człowiekiem samotnym, choć miał syna. Ten jednak wyjechał z rodzinnego miasteczka do Gdańska, gdzie pracował oraz założył własną rodzinę. Z ojcem rzadko się widywał. Częściej rozmawiał przez telefon. Z biegiem lat rozmawiało im się jednak coraz trudniej. Tak naprawdę nie mieli, o czym ze sobą rozmawiać.

Starcowi smutno było z tego powodu, lecz cóż mógł zrobić. Jego syn nie miał dla niego czasu, a dzwonił tylko wtedy, gdy o ojcu sobie przypomniał. Dlatego rolę jego najbliższych pełnili sąsiedzi i nabywcy zabawek.

Sklep z zabawkami mieścił się w centrum miasteczka. Zza pięknie oszklonych witryn wyłaniały się półki z pluszakami, kolejkami, lalkami, samochodami, zabawkami grającymi i wieloma, wieloma innymi. Naprzeciwko drzwi wejściowych znajdowała się karuzela z białymi konikami. Obracała się powoli, tak że umieszczone na niej zabawki można było obejrzeć w każdym szczególe. Dalej na regałach ustawionych pod ścianą znajdowały się zabawki pełne elektroniki. Wozy strażackie na baterie, domki dla lalek, samoloty na pilota, lalki mówiące, płaczące, misie grające melodyjki… Wszystkie one przyciągały uwagę dzieci, z których każde chciało mieć choć jedną z nich.

Po lewej stronie od wejścia znajdowało się biurko, za którym urzędował Starzec. To przy nim nie tylko pakował i sprzedawał zabawki, ale również je naprawiał. Czasami coś się uszkodziło w środku samochodu albo lalka nagle przestała chodzić. Wówczas to Starzec taką zabawkę leczył, tak by mogła jeszcze długo cieszyć dziecięce oczy.

Między biurkiem a ścianą był ustawiony niewielki regał z bardzo starymi zabawkami, które nie śpiewały i nie chodziły. Nie były na baterie, więc i się nie poruszały. Były to stare pluszowe misie z kokardą pod szyją, a także szmaciane, uśmiechnięte lalki z włosami w kolorze słomy. Znajdowały się tam makiety kolejek, które nie buchały parą, oraz drewniane samochody lub małe resoraki. Na najwyższej półce ustawione były lalki z porcelany ubrane w piękne suknie i kapelusze. Były to damy, które dumnie patrzyły na resztę zabawek.

Starzec miał do nich ogromny sentyment. Niektóre, jak choćby drewniana taczka, były tak stare jak on. Przypominały mu odległe czasy, kiedy sam był dzieckiem. Bo te nowe, choć piękne, nie miały w sobie tyle uroku, co ich starsi poprzednicy. Starzec wierzył, że każda z tych zabawek miała duszę. Nie mówiła, ale potrafiła słuchać i w magiczny sposób sprawiać, by smutna buzia zaczęła się uśmiechać. Te zabawki nie były na sprzedaż. Starzec pozwalał je oglądać, opowiadał czasami dzieciom ich historie. Niektóre z nich opowiadał wielokrotnie, a dzieci ciągle ich słuchały i prosiły o więcej. Starzec kochał dzieci, a one jego i jego zabawki. Dlatego sklep nieustannie tętnił życiem. Dzieci zaglądały co raz, aby się pobawić albo zwyczajnie posłuchać historii Starca, który potrafił snuć je całymi godzinami.

I tak mijały Starcowi kolejne dni, miesiące, lata. Czasami łza mu się zakręciła z tęsknoty za synem i wnukiem. Nie chciał jednak się narzucać. Czuł, że rodzina nie ma dla niego czasu. Dlatego cierpiał w samotności, którą skrzętnie ukrywał przed światem, a pomagały mu w tym zabawki.

Pewnego dnia, kiedy naprawiał lalkę, zadzwonił telefon. Starzec podniósł słuchawkę i usłyszał głos swojego syna. Był mocno zdziwiony, bo już dawno z nim nie rozmawiał. Po krótkim powitaniu syn spytał, czy nie mógłby przywieźć swojego syna na dwa tygodnie, bo sam musiał wyjechać. Starzec lekko się zmieszał. Nie bardzo wiedział, co ma powiedzieć. W końcu jednak wydukał, że owszem, chętnie zaopiekuje się wnukiem.

Zmartwiony usiadł powoli na krześle. Myśl, że ma zaopiekować się wnukiem, którego tak naprawdę nie zna, bardzo go zmartwiła. Tam, w Gdańsku, chłopak ma kolegów, jest kino, są różne atrakcje, a tutaj w górach i to jeszcze w małym prowincjonalnym miasteczku…

– Ach – westchnął i pogrążony w myślach przesiedział tak dłuższą chwilę.

* * *

W końcu nadszedł dzień przyjazdu wnuka. Starzec był nieco poddenerwowany, trochę zmieszany. Bał się spotkania. Gdy rozległo się pukanie, pognał do drzwi.

– Cześć tato – powiedział mężczyzna.

– Dzień dobry – powiedział nieśmiało stojący obok mężczyzny kilkuletni chłopiec.

– Witajcie… Wejdźcie – odparł Starzec.

Po chwili wszyscy trzej siedzieli w kuchni przy stole przy kubkach gorącej herbaty. Minuty wypełniała pełzająca cisza, przerywana niekiedy urywkami zdań.

– A jak zdrowie u ciebie? – zaczął mężczyzna.

– Dobrze – odpowiedział Starzec.

Znowu zrobiło się cicho.

– A jak w szkole ci idzie? – spytał Starzec.

– Dobrze – odpowiedział nieco speszony chłopiec, któremu na imię było Jarek.

Znów cisza przerywana głosem tykającego zegara. Wszyscy zerkali na siebie, nie wiedząc, co powiedzieć. W końcu od stołu powoli zaczął wstawać syn Starca.

– Na mnie już czas – zaczął powoli. – Muszę wracać… Muszę załatwić jeszcze kilka spraw… Młody, bądź grzeczny – powiedział do syna. – Widzimy się za dwa tygodnie.

Pożegnawszy się jeszcze z ojcem, opuścił mieszkanie.

Starzec i dziesięcioletni Jarek zostali sami. Cisza, jaka zapanowała, była nieznośna. Chłopiec siedział drętwo na krześle ze wzrokiem wbitym w stół. Starzec chciał coś powiedzieć, ale nie mógł wydobyć z siebie słowa. Zrobił kilka kroków. Powoli odwrócił się w stronę chłopca, który dalej siedział nieruchomo ze spuszczonymi oczami.

„Szkoda mi tego małego”, pomyślał.

– Chodź, Jarku, pokażę ci, gdzie będzie twój pokój, dobrze? – rzekł Starzec.

– Mhm – wymamrotał chłopiec.

Chwilę później byli już w pokoju, w którym Jarek miał mieszkać przez cały okres pobytu. Było to niewielkie pomieszczenie z oknem na południe. Pokój, jak i reszta mieszkania, był skromny. Łóżko, szafa, stolik i dwa krzesła były całym wyposażeniem. Jarek od razu dostrzegł, że wszystko, co jest w tym domu, jest już stare. Zupełnie inne od tego, co ma na co dzień w Gdańsku. Co prawda wszystko było zadbane i utrzymane w należytym porządku, niemniej Jarkowi świat dziadka od razu wydał się dziwny i mało zrozumiały. Nic jednak nie mówił. Powoli rozglądał się po mieszkaniu. W dużym pokoju nad wersalką wisiał portret. Jak słusznie się domyślił, było to ślubne zdjęcie jego dziadków. Na regale obok kukiełek stały zdjęcia Jarka, kiedy był jeszcze mały, oraz jego rodziców. Na środku pokoju stał okrągły stół przykryty nieco wypłowiałą zieloną serwetą i krzesła. Kolejną rzeczą, jaką dostrzegł, był fakt, że jego dziadek ma w domu dużo kwiatów. O dziwo Jarek stwierdził, że są piękne.

„Ani jednego żółtego liścia?”, pomyślał. „Może dziadek stare liście poobrywał tuż przed moim przyjazdem, tak żeby ładnie wyglądały?”. Z kuchni dobiegł go głos wołającego Starca:

– Jarku, może zjesz coś albo masz ochotę na coś do picia?

– Mhm – odparł chłopiec. – Mogę zjeść pizzę.

– Oo, tego to nie mam, a zrobić też nie bardzo potrafię – odparł Starzec.

– To możemy zamówić – powiedział nieśmiało Jarek.

Starzec nie był zaskoczony odpowiedzią wnuka. Domyślał się, że Jarek, podobnie jak jego rówieśnicy, jada fast foody.

– Wiesz, Jarku, tutaj w miasteczku jest jedna pizzeria, ale czy pizza w ich wykonaniu jest dobra, to nie wiem. Może tym razem ja coś przygotuję, a następnym razem zjemy pizzę. Może tak być? – spytał z nutą stanowczości w głosie.

– Okej, niech będzie – odparł nieco speszony chłopiec.

Chwilę później siedzieli przy stole, na którym z dwóch misek z krupnikiem uchodziła para.

– Smacznego – powiedział Starzec, biorąc do ręki łyżkę.

– Smacznego – odpowiedział chłopiec, patrząc z niedowierzaniem na to, co dziadek każe mu jeść.

„Co za ohydztwo”, pomyślał. „I ja mam to jeść! Jak przez dwa tygodnie będą takie dania, to ojciec nie będzie musiał się fatygować po mnie, bo zejdę z tego świata”.

– Nie smakuje ci? – spytał Starzec.

– Nie… – zaczął nieśmiało Jarek. – Jest gorąca.

– To dmuchaj i jedz powoli, bo inaczej zupa wystygnie i trzeba ją będzie grzać od nowa – powiedział, nie przerywając jedzenia.

– Dobrze – wymamrotał Jarek.

Chłopak rzucił okiem na dziadka pochylonego nad talerzem, spojrzał w miskę, z której nic nie chciało samo zniknąć, lekko westchnął i powoli zaczął jeść.

– Co to jest, o, to? – spytał Jarek.

– To jest kasza jęczmienna – odparł Starzec.

– A mogę jej nie jeść? – spytał.

– Jeżeli nie chcesz, to ją zostaw – odpowiedział.

Jedzenie zupy było wyzwaniem dla chłopca, który w domu takich rzeczy nie jadał. Tutaj jednak, jak szybko pojął, nie miał wyboru. Dziadek nie był na tyle nowoczesny, żeby jeść pizzę, hamburgery lub inne żywieniowe wynalazki, które jego zdaniem były okropne.

– Dziękuję – powiedział Starzec. – Ja już jestem najedzony – ciągnął, zerkając kątem oka na chłopca, który niemal nie tknął krupniku.

– Już nie mogę – powiedział w końcu Jarek.

– Nic prawie nie zjadłeś – odrzekł dziadek.

– Może później coś zjem, bo już nie mogę – twierdził chłopiec.

„Pierwsze koty za płoty”, pomyślał Starzec, zmywając naczynia. „Jak to będzie dalej?”. Tymczasem Jarek przerzucał kanały w telewizji z nadzieją, że znajdzie swoje ulubione stacje.

– Dziadku, na którym kanale masz sport? – zaczął chłopiec.

– To znaczy… dopiero po wieczornym dzienniku są informacje sportowe – odpowiedział Starzec.

– Aha – wymamrotał Jarek. „No to super”, pomyślał. „Dwa tygodnie pokuty! I za jakie grzechy?! Pizza be, cola be, w telewizji sześć kanałów! Stary zafundował mi niezłe wczasy!”. Pokręcił głową zniesmaczony.

* * *

Przez pierwszych parę dni niewiele ze sobą rozmawiali. Jarek uznał, że jego dziadek to dziwak. Tymczasem Starzec robił co w jego mocy, aby wnuczek był choć odrobinę zadowolony.

Pewnego razu zabrał go na pieszą wędrówkę szlakiem zbójników. Po drodze, która wiodła przez sosnowy las, mijali łąki, z których rozciągały się widoki na doliny i pasma gór skąpane w śniegu. Strome ścieżki prowadzące wysoko ku górze były trudne do pokonania i do tego oblodzone. Stąd trzeba było iść ostrożnie, bo biały puch, który pokrywał szlaki, mógł okazać się zdradliwy. Czasami mijali pojedyncze góralskie chaty. Przykryte śniegiem bardziej przypominały grzyby niż domy. Cisza, jaka panowała wokoło, nagradzała trud. W pewnym momencie Starzec się zatrzymał.

– Spójrz, Jarku, tam na wprost, na tę górę. To Góra Zbójników, tam właśnie idziemy.

– To idziemy teraz tak na wprost do tej góry? – spytał naiwnie Jarek.

– Nie – odpowiedział Starzec. – My musimy iść cały czas tym szlakiem, na którym jesteśmy. Jak dojdziemy tam, gdzie szlak zakręca na południe, będziemy szli jeszcze wolniej, bo ścieżka będzie prowadziła mocno pod górę. Będziemy musieli często przystawać na parę minut, żeby odpocząć.

– A dlaczego nie możemy iść tak na wprost? – pytał Jarek, pokazując ręką.

– Przede wszystkim – zaczął Starzec – zbocza pokrył śnieg, pod którym są kamienie. O tej porze roku takie zejście jest niebezpieczne. Po drugie, ta biała połać, jaką widzisz w dole, to Gwieździsty Staw. Wątpię, aby był wystarczająco zamarznięty. Mróz co prawda trzyma, ale zbyt krótko, aby taka powierzchnia wody mogła porządnie zamarznąć.

Starzec ruszył powoli przed siebie, a Jarek za nim. Szli uważnie, stawiając każdy krok tak, aby się nie poślizgnąć. W końcu doszli do miejsca, gdzie szlak zakręcał na południe. W tym miejscu przecinał go wyciąg na Zbójnicką Górę oraz łączyła się z nim ścieżka biegnąca od strony zachodniej.

Dzień był piękny. Słońce ogrzewało zmarznięte twarze. Było zupełnie cicho, nie licząc skrzypiącego pod butami śniegu.

– Daleko jeszcze? – spytał Jarek.

– Jeszcze jakieś pół godziny – odparł Starzec. – Jesteś bardzo zmęczony?

– Trochę.

– W Gdańsku jest równina, więc jest łatwo. Tutaj, jak widzisz, dookoła góry. Jak będziemy wracać, to zjedziemy kolejką. Będzie szybko – stwierdził Starzec.

– To nie mogliśmy wjechać, a później zejść? Byłoby prościej – zauważył chłopiec.

Starzec zaśmiał się, bo wiedział, że dzisiejsza wyprawa, choć nie była trudna, dla jego wnuka stanowiła wyzwanie.

– Widzisz, Jarku, w górach jest tak, że łatwiej idzie się do góry, niż schodzi – tłumaczył z lekkim uśmiechem Starzec.

– Akurat – odrzekł lekko podirytowany Jarek.

– Tak, tak… – ciągnął Starzec. – Góry uczą pokory. Wchodziłeś kiedyś po drabinie? – spytał Jarka.

– Tak – odparł chłopiec. – Ale co to ma do rzeczy?

– A to ma do rzeczy, że wchodzenie jest łatwiejsze niż schodzenie. I to mimo zwiększonego wysiłku – powiedział Starzec, nie przerywając marszu.

– Jasne.

– Jasne czy ciemne, taka jest prawda.

– Ja już siły nie mam! – wyrzucił z siebie chłopak. – Idę i idę, i końca nie ma! Miał być jakiś szlak zbójników, a go nie ma! Mieliśmy iść z godzinę, a idziemy pewnie ze dwie! Mam już dosyć!

Starzec stał i spokojnie wysłuchiwał lamentów wnuka. W końcu, kiedy Jarek zmęczył się krzykiem, Starzec ze stoickim spokojem zaczął mówić.

– Po pierwsze, mam dosyć znoszenia twoich fochów, że to ci się nie podoba, a tamto ci nie pasuje. To, że w domu rodziców rozstawiasz po kątach, nie oznacza, że ze mną będziesz robił to samo…

– Ale ja… – chciał przerwać mu Jarek.

– Po drugie, teraz ja mówię. Kiedy ty krzyczałeś, słuchałem ciebie. – Jarek zamilkł, spuścił głowę i do końca wysłuchał dziadka. – Po trzecie, mówiłem, że wyprawa zajmie godzinę. Pomyliłem się, bo myślałem, że masz trochę lepszą kondycję. Poza tym prosiłem: jeżeli potrzebujesz odpocząć albo prowadzę za szybko, to powiedz. Jak na razie od co najmniej dwudziestu minut wysłuchuję twojego sapania. To wszystko co mam do powiedzenia, przynajmniej na razie – rzekł Starzec. – Do wejścia do jaskini zbójników mamy około pół godziny spokojnego marszu. Teraz jednak odpoczniemy jakiś kwadrans, bo jesteś cały zziajany, a czeka nas z pół kilometra ciągłego wchodzenia pod górę. Później już będzie łatwo.

Starzec zdjął plecak i usiadł na przydrożnym kamieniu. Spojrzał wysoko w niebo, zaciągnął się sosnowym powietrzem i pogrążył w błogiej ciszy, jaka panowała wokół.

Jarek tymczasem nerwowo dreptał w kółko. „Jakim prawem dziadek mógł mi tak powiedzieć! Chcę wracać do domu! Tutaj jest okropnie! Tylko góry, lasy, dziwni ludzie! Nie ma o czym rozmawiać! Wszyscy tutaj są zacofani!”, krzyczał w myślach. Starzec nie zwracał na niego uwagi. Po dłuższej chwili otworzył przymrużone oczy, raz jeszcze zaczerpnął świeżego powietrza i zapytał Jarka:

– Idziemy dalej?

– Tak – odpowiedział oburzony chłopak.

Po chwili znów wędrowali, nic przy tym nie mówiąc. Ścieżka wijąca się ku górze przypominała serpentynę ze sterczącymi po obu stronach wysokimi sosnami, które od wielu dni uginały się pod ciężarem śniegu. Jarek wolno sunął nogami, w duchu tylko pytając, jak daleko jeszcze.

W końcu znaleźli się na polanie, z której rozciągały się przepiękne widoki na szczyty gór porośniętych lasami. Starzec skierował wzrok ku słońcu, które jednak nie pozwalało patrzeć na siebie.

– W taką pogodę można twarz opalić – powiedział.

– W zimie? – pytał z niedowierzaniem Jarek.

– Tak – rzekł Starzec, mrużąc oczy. – Stąd mamy jeszcze około dziesięciu minut.

Droga wiodła aż do samego wejścia. Była nieco kamienista, ale już bez stromych podejść.

– Jesteśmy – oznajmił zadowolony Starzec.

Jarek rozejrzał się, nie bardzo rozumiejąc, co tak zachwyciło dziadka. Znaleźli się w środku niemałego tłumu tworzącego kolejkę do kasy. Oczekujący na zwiedzanie mieszali się z tymi, którzy wycieczkę właśnie zakończyli. Na twarzach turystów ciekawość mieszała się z podziwem dla tego, co zobaczyli. Zbójnicki szlak był doskonale znany Starcowi, który wielokrotnie go przemierzał.

W końcu nadeszła ich kolej. Do ustawionej przy wejściu grupy zaczął mówić taternik.

– Witam wszystkich. Nazywam się Marcin Długos i jestem taternikiem. Będę miał przyjemność oprowadzić państwa po jaskini zbójnickiej oraz zapoznać z jej dziejami. Otóż pierwsze wzmianki o jaskini pochodzą z przełomu jedenastego i dwunastego wieku. Początkowo była ona schronieniem dla kupców, rzemieślników, ogólnie wszystkich wędrujących tym szlakiem. Chroniła przed zamieciami śnieżnymi, burzami i tak dalej. Dopiero około czternastego wieku w jaskini tej zaczynają pomieszkiwać zbóje, a więc ludzie skazani różnymi wyrokami, którzy uciekając często przed długoletnim więzieniem lub katem, znajdowali w tychże górach schronienie. Zbóje napadali i rabowali handlarzy, kupców, drobniejszą szlachtę, a wszystkie skradzione kosztowności gromadzili właśnie w tej jaskini. Dopiero kiedy tereny te przeszły w zarząd margrabiego Konstantego Kruszewicza, skutecznie rozprawiono się ze zbójami. Powodem tego było ograbienie kupców włoskich z towarów wiezionych na dwór margrabiego. A były nimi bogato zdobione suknie oraz zwoje jedwabiu dla jego żony. Kruszewicz nakazał wówczas schwytać wszystkich zbójów i przykładnie ich ukarać. Jak głosi legenda, jeden ze złapanych podstępem zbójów miał w zamian za łaskę i ocalenie głowy przed katem wskazać kryjówkę. Nad ranem rycerze z dworu zaskoczyli śpiących zbójników. Wszystkich pojmali i umieścili pod ścisłą strażą w zamkowych lochach. Wszyscy zostali następnie ścięci, a znalezione przedmioty żona margrabiego, która słynęła z dobrego serca i wielkiej hojności, przekazała biedakom. W czasach nam bardziej współczesnych, to jest w latach pięćdziesiątych minionego wieku, geolodzy Leopold Wendzikowski i Ignacy Turski prowadzili tu badania geologiczne, przy okazji odkrywając nieznane wówczas korytarze i tunele. Czy macie państwo pytania do tej części? Gdyby ktoś był bardziej zainteresowany, to zapraszam do czytania opisów umieszczonych przy wejściu i wyjściu z jaskini oraz do zakupu literatury w kasie. Jeżeli nie ma pytań, to zaraz wejdziemy do środka. Jednak na początek kilka uwag. Jaskinia jest sztucznie oświetlona, zbytnich trudności w jej pokonaniu nie powinniście państwo mieć. Prosiłbym jednak, aby dzieci trzymały się dorosłych, aby nikt nie schodził z wyznaczonej trasy poruszania się, bo może okazać się to niebezpieczne. W środku pieczary jest zimno i mokro. Tam, gdzie będzie taka możliwość, proszę trzymać się metalowych poręczy. Patrzymy pod nogi. Miejscami trzeba będzie się schylać, gdyż przejścia będą wąskie i ciasne. Cała trasa zajmie nie więcej jak pół godziny i zakończy się, gdy dojdziemy do wielkiej komory. Zapraszam.

Cała grupa ruszyła za przewodnikiem. Wejście do jamy wiodło przez szeroki otwór w skale. Początkowo przejście było na tyle szerokie, że trzy osoby mogły spokojnie iść obok siebie. Po chwili jednak droga zaczęła mocno się zwężać i prowadzić w dół po wąskich kamienistych schodach, do których były przymocowane balustrady. Po lewej stronie wzdłuż schodów połyskiwały stalagmity. Dalej trasa wiła się przez kilka metrów, a jej ściany zbliżały się ku sobie w taki sposób, że przy końcu trzeba było się przeciskać. Warto było! Po drugiej stronie z półmroku wyłoniło się dosyć szerokie przejście z balustradami otoczone z obu stron stalagmitami i stalaktytami, dodatkowo podświetlonymi. Widok ten wywołał w grupie poruszenie.

Jarek, choć zmęczony i nieco zmarznięty, a jeszcze chwilę temu zły na dziadka, teraz był oszołomiony tym, co ukazało się jego oczom. „Tu jest super”, pomyślał.

Cała grupa poruszała się wolno, rozglądając się na wszystkie strony, tak aby jak najwięcej szczegółów zapamiętać. Ktoś krzyknął z zachwytu, ktoś inny zrobił zdjęcie pamiątkowe. I tak cała karawana dotarła do miejsca, z którego na kuckach, mocno przy tym uważając, aby się nie pośliznąć, przechodziło się do następnej komory. Tam czekała turystów przeprawa wąskimi, krętymi szczelinami, gdzie miejscami było tak nisko, że trzeba było się nieco pochylić, by nie uderzyć głową w strop. Ciasnym przesmykiem dochodziło się do wielkiej komory, a stąd wychodziło na zewnątrz.

– Tak szybko? – spytał nieco zaskoczony Jarek.

– Tak – odpowiedział Starzec. – Jaskinia zbójników nie jest jakoś szczególnie trudna ani długa. Ma około pół kilometra. Chodź. Wracamy do domu, bo pewnie przemarzłeś do szpiku kości.

– Trochę – przyznał Jarek.

Droga powrotna minęła im szybko. Tak jak obiecał dziadek, zjechali kolejką, co pozwoliło zaoszczędzić sporo czasu. Na dole czekał ich już tylko piętnastominutowy spacer do domu.

– Ale fajnie jechało się tą kolejką! – krzyknął zadowolony Jarek. – Jeszcze nigdy nie byłem tak wysoko i to ponad drzewami!

– A widziałeś, jak pięknie wyglądały korony drzew pokryte śniegiem? – spytał Starzec.

– Aha – przytaknął wyraźnie uradowany chłopiec. – Dziadku, a kim był kat? – spytał.

– Kat. Kat to mężczyzna, który wykonywał wyroki sądu. Miał kaptur zasłaniający twarz, w którym były wycięte otwory na oczy, żeby mógł widzieć.

– To jego nikt nie widział? – pytał dalej Jarek.

– Nie, nikt. Nawet więcej, nikt nie mógł wiedzieć, jak on wygląda, gdyż wykonywał straszną pracę – odrzekł Starzec.

– To co on takiego robił? – zaciekawił się chłopiec.

– Ścinał toporem głowy skazanych.

– Dlaczego? – dociekał Jarek.

– Dawniej, gdy ktoś popełnił jakieś ciężkie przestępstwo, jak na przykład ci zbóje, których jaskinię dzisiaj widziałeś, był skazywany na karę śmierci przez ścięcie. To była najsurowsza kara – dokończył Starzec.

– Aha… No to mało ciekawie wtedy mieli.

– Och, myślę, że niewiele gorzej niż my dzisiaj – wymamrotał pod nosem Starzec.

Dalej już nie rozmawiali. Szli dość szybkim krokiem, bo obaj nieco zmarzli. W końcu dotarli na miejsce. Ciepło, jakie ich ogarnęło, sprawiło ogromny ból stopom i dłoniom.

– Owiń się tym kocem i połóż na kanapie, a ja odgrzeję rosół. To nas rozgrzeje od środka – rzekł Starzec.

Jarek przytaknął i owinął się grubym, brązowym kocem, który dał mu dziadek. Po paru minutach dobiegł go zapach gorącego rosołu. Było mu jednak tak przeraźliwie zimno, że nie był w stanie podnieść się z łóżka.

– Dziadku, mogę tutaj zjeść? – spytał. Starzec spojrzał na niego i pokiwał głową ze zrozumieniem. Po chwili, obaj owinięci w koce, jedli gorącą zupę, co przyniosło im ulgę.

Za oknem czerwona łuna na niebie zwiastowała kolejny mroźny dzień, zaś ulice pustoszały. Wszyscy uciekali przed zimnem, które spowiło świat. Mróz powoli zabierał się za kreślenie na szybie nowych wątków swojej opowieści.

Tymczasem w mieszkaniu Starca panowała cisza przerywana tykaniem zegara. Noc, która przeganiała dzień, wkradała się w każdy jego kąt, przynosząc głęboki sen strudzonym wędrownikom.

* * *

Brzask obudził Starca. Mężczyzna powoli otworzył oczy. Jego wzrok powędrował wprost na wiszący na ścianie zegar, który wskazywał godzinę siódmą. „Chyba zaspałem”, pomyślał, „o ósmej przecież muszę otworzyć sklep!”.

Starzec szybko się podniósł, wyszykował do pracy i już miał wychodzić z mieszkania, gdy nagle przypomniał sobie o Jarku.

– Jarek! Ojej! Całkiem o nim zapomniałem – wymamrotał pod nosem. Szybkim krokiem udał się do pokoju, w którym spał wnuk. Wziął kartkę i zaczął pisać:

Jarku!

Jeszcze spałeś, kiedy wychodziłem do pracy. Gdy wstaniesz, zrób sobie śniadanie, żebyś nie chodził głodny. Jeżeli będziesz chciał, to przyjdź do mnie do sklepu. Z powrotem będę około siedemnastej, bo muszę opłacić rachunki na poczcie. Pamiętaj, aby drzwi wejściowe zamykać, i nie otwieraj nikomu obcemu. Do zobaczenia.

Dziadek

Gdy skończył, zostawił komplet dodatkowych kluczy na stoliku i poszedł do pracy.

Na zewnątrz mróz nie pozwalał oddychać. Mieniący się w promieniach słońca śnieg oślepiał, choć wyglądał cudnie, niczym diamentowy pył. Starzec szedł wolno, aby się nie przewrócić. Droga od jego domu do sklepu nie była długa. Trzeba było przejść przez sosnowy park, którego alejki wiły się serpentynami, aż do kamiennych schodków na mostek łączący brzegi rzeki Liwianki. Stamtąd schodkami szło się w dół i prosto pod górę ulicą Kaniową, przy której stały dziewiętnastowieczne kamienice, piękne o każdej porze roku. Dalej wychodziło się wprost na ryneczek, gdzie znajdował się sklep z zabawkami.

Mężczyzna podążał wolnym krokiem w stronę sklepu, rozglądając się przy tym wokoło. Znał co prawda każdą uliczkę, zakamarek, dzieje kamienic i ludzi, którzy tu mieszkali, a mimo to nie mógł wyjść z podziwu dla tego miejsca.

„Świat dookoła wygląda urzekająco”, pomyślał. „Dachy pokryte śniegiem i drzewa uginające się pod białą peleryną, a pośród nich wieże kościołów i ratusza także spowite mroźną aurą. Cóż za piękny widok!”.

W końcu stanął przed drzwiami sklepu. Wyjął klucze z kieszeni, ale nie mógł otworzyć zamka, który zamarzł.

– Oho, powinienem mieć zapalniczkę – wymruczał pod nosem i zaczął przeszukiwać kieszenie kurtki. Zapalniczki jednak nie było. „I co ja teraz zrobię? Zamek nie puści. Hmm…”, zastanawiał się.

Obok sklepu Starca był sklep spożywczy, tak samo stary, i na szczęście już otwarty. Niewiele myśląc, wszedł do środka i głośno się przywitał:

– Witaj, Heniu!

– Witaj! – odrzekła pani Henia.

– Heniu – zaczął Starzec – masz może zapałki albo zapalniczkę pożyczyć…

– A co – przerwała mu kobieta – na starość zacząłeś palić? – Zaśmiała się głośno. – Takim starym piernikom jak my zmiany już nie służą! – I podała mu zapalniczkę.

– To święta prawda! – zawtórował jej Starzec. – Zamek mi zamarzł i jak na złość nie wziąłem z domu zapalniczki. Aj! Starość nie radość, a skleroza doskwiera!

– Taka już nasza uroda! – skwitowała kobieta. – Kiedyś byliśmy młodzi i piękni, a teraz jesteśmy stare pierniki!

– Wiesz, Heniu, ja od tygodnia się odmładzam i będę to robił jeszcze przez najbliższy tydzień! I do tego za darmo! Wczoraj na przykład urządziłem sobie pieszą wycieczkę na Górę Zbójnicką! – oznajmił z dumą.

– Czyś ty zwariował! – krzyknęła kobieta. – W twoim wieku wychodzić na tysiąc pięćdziesiąt metrów nad poziom morza! Jak zachciało ci się górskich szczytów, to trzeba było kolejką wjechać!

Starzec stał i słuchał ze spokojem, bo wiedział, że pani Henia ma rację. W końcu zaczął wyjaśnienia.

– Heniu – mówił łagodnie – masz rację. Chciałem wnukowi zrobić frajdę. Pokazałem mu szlak, żeby chociaż raz w życiu poczuł, co to góry! Potem zwiedziliśmy jaskinię zbójów i kolejką zjechaliśmy w dół. Po powrocie mały zjadł i padł jak nieżywy! Może dzięki temu pobyt u dziadka nie będzie mu się kojarzył z karą za grzechy. – Głos zrobił mu się smutny, kiedy to mówił. Oczy zaszły łzami.

Pani Heni też zrobiło się przykro. Chciała pocieszyć Starca miłym słowem, ale nic nie przychodziło jej do głowy. Znała losy jego rodziny. Wiedziała, że cierpi w samotności. Dlatego zawsze wraz z mężem zapraszała Starca na wigilię i śniadanie wielkanocne, by choć wtedy nie był sam. On to doceniał i zawsze starał się jakoś odwdzięczyć. Najczęściej korzystały z tego wnuki pani Heni, którym mężczyzna za darmo naprawiał zabawki albo pozwalał bawić się w sklepie.

– No – mruknął. – Czas na mnie! Miłego dnia! – I wyszedł. Pani Henia nie zdążyła mu nic odpowiedzieć.

Po chwili sklep z zabawkami był otwarty. Starzec włączył wodę na herbatę, podkręcił grzejnik i zaczął przeglądać swoją ulubioną gazetę, „Wiadomości Góralskie”.

* * *

Było koło południa, kiedy Jarek się obudził.

– Dziadku! – zaczął wołać nieco śpiącym głosem. – Dziadku! – Odpowiedziała mu cisza. Chłopiec powoli wstał z łóżka, rozglądając się przy tym wokoło. W końcu dostrzegł leżącą na stole kartkę z kluczami. Zaczął czytać.

– Mhm – burknął, przeciągając się przy tym na każdą stronę. – No to trzeba zacząć dzień!

Chwilę później maszerował na lodowisko, które znajdowało się w sosnowym parku. Choć światło słoneczne było oślepiające, Jarek czuł, jak mróz przenika go do środka. Było bardzo zimno! Przy każdym wydechu z ust wydobywała się smuga pary, która zwilżała naciągnięty pod sam nos szalik. Chłopiec nie przejmował się tym jednak. Kroczył dzielnie, trzymając w ręku łyżwy. Kiedy dotarł do lodowiska, spostrzegł, że jest na nim tylko kilka osób. Ucieszył się, że będzie mógł swobodnie szusować. Po chwili było słychać już tylko świst dobiegający spod łyżew. Raz! Raz! Raz! I raz! Jedno koło, drugie… I kolejne! Jarek wzbudziły zachwyt przyglądającej mu się grupki dzieci.

– Dobrze ci idzie! – ktoś krzyknął.

– Masz fajne łyżwy! – dodał ktoś inny.

Po chwili Jarek zakończył swój popis i podszedł do dzieci, które wyglądały na jego rówieśników.

– Dzięki! – odpowiedział grzecznie, uśmiechając się przy tym. Dopiero teraz spostrzegł, że miały tylko dwie pary starych łyżew, którymi się wymieniały. Inaczej ślizgały się w butach.

– Nie widzieliśmy ciebie tutaj nigdy wcześniej! – odezwała się jedna z dziewczynek, Marysia.

– Bo nie jestem stąd – odparł Jarek. – Mieszkam na północy, a tam teraz mamy jeszcze ferie. Przyjechałem do dziadka.

– Aha, z północy! – A skąd dokładnie? – dopytywała dziewczynka.

– Z Gdańska.

– To masz fajnie! – rzekł chłopiec imieniem Franek. – Morze, statki… Chciałbym je kiedyś zobaczyć! – I się rozmarzył.

– Wy też nie macie na co narzekać! – odpowiedział Jarek uprzejmie. – Możecie zjeżdżać na sankach, nartach… Latem urządzać wspinaczki… W górach nie można się nudzić!

– Chyba że mieszka się w nich na co dzień – rzucił Franek.

Wtem na lodowisko wpadła grupka trzech chłopców zachowujących się bardzo głośno.

– Z drogi! – krzyknął jeden z nich, odpychając Marysię na bok z takim impetem, że ta się przewróciła.

– Spadać stąd, gnoje. Lodowisko jest nasze! – krzyczał inny. – My tutaj rządzimy! – wołał z rękoma podniesionymi do góry.

– Co to za jedni? – spytał Jarek stojącego obok Franka.

– Lepiej nie pytaj – skwitował krótko. – Chodźmy stąd.

– A dlaczego mamy iść? – zdziwił się Jarek. – Przecież my też możemy jeździć?

– Chodź! – nalegał Franek. – Z nimi lepiej nie zaczynać!

Jarek w końcu ustąpił. Usiadł na ławce, żeby zmienić łyżwy na buty, kiedy jeden z głośnych chłopaków podjechał blisko niego. Przez chwilę przyglądał się jemu, jego butom i łyżwom. Jarek nie reagował. Zawiązał drugiego buta, zebrał łyżwy i zawołał do swoich nowych koleżanek i kolegów:

– Idziemy!

Zrobił zaledwie krok, kiedy jeden z chuliganów zastąpił mu drogę.

– Coś ty za jeden? – spytał. – Nigdy wcześniej cię nie widziałem.

– Bo nigdy wcześniej tutaj nie byłem – odparł spokojnie Jarek, patrząc prosto w oczy swojemu rozmówcy.

– To skąd się tu wziąłeś? – dopytywał tamten.

– Mam ferie – stwierdził łagodnym tonem Jarek.

– Słuchaj, gówniarzu – zaczął nieco podenerwowany chuligan. – Nie baw się ze mną, jak nie chcesz mieć rozkwaszonej gęby! – Jego koledzy zaśmiali się głośno i szyderczo.

– Jestem Jarek, a ty?

– Nic ci do tego! – odrzekł łobuz. – Tutaj to ja pytania zadaję. Kapujesz?!

– Spokojnie! – ciągnął Jarek. – Jeszcze kilka dni i mnie tu nie będzie. Jak masz na imię?

– Nie twój interes, gnoju!

– Okej, wyluzuj. Skoro twoje imię to tajemnica, to będę cię nazywał Rudy, bo rude włosy wystają ci spod czapki. Mam propozycję: ustalmy, kto i kiedy jeździ, a nie będziemy sobie wchodzić w drogę. Co ty na to? – zapytał.

Twarz „Rudego” poczerwieniała. Złość biła mu z oczu, a ręka świerzbiła, żeby dołożyć Jarkowi. W końcu eksplodował. Jarek otrzymał cios w nos i padł jak długi. W tle rozległy się gromkie wiwaty dla „Rudego”.

– Brawo! Dołóż mu jeszcze! – Jarek słyszał głosy pozostałych chuliganów.

– Żebym ciebie tu więcej nie widział! – nienawistnie wycedził przez zęby „Rudy”. Na koniec kopnął Jarka z całej siły w udo, tak że chłopak skulił się z bólu.

Po chwili grupa „Rudego” odeszła. Do leżącego na ziemi Jarka podbiegły dzieci, które przez cały czas stały z boku i z przerażeniem patrzyły na rozgrywającą się scenę.

– Możesz wstać? – spytał Franek. Łzy ciekły Jarkowi po policzkach, a krew płynęła z nosa wprost na śnieg, barwiąc go na czerwono.

– Chodź. – Franek pomógł mu się podnieść. – Odprowadzę cię, tylko powiedz dokąd.

– Do sklepu z zabawkami – odrzekł wolno Jarek. Dzieci nieco się zdumiały, dlaczego właśnie tam, ale wiedziały, że to nie czas na pytania. Wolnym krokiem cała grupa udała się do sklepu.

Gdy dotarli na miejsce, Starzec właśnie dopijał herbatę. Już miał się wziąć do pracy, kiedy nagle w drzwiach sklepu stanęła gromadka dzieci podtrzymujących pobitego Jarka.

– Losie kochany! Co to ma znaczyć? – zawołał Starzec. – Jarek! Jak ty wyglądasz! Co się stało? – pytał oszołomiony.

Dzieci zaczęły opowiadać całą historię, a w tym czasie Starzec pomógł Jarkowi usiąść.

– Zaraz, zaraz! Apteczka! Franek, daj wodę. Marysia, wstaw wodę na herbatę – mówił zdenerwowany.

Dzieci posłusznie spełniały prośby Starca, który z przejęciem patrzył na wnuka.

– Pokaż buzię – powiedział. – Przemyję ją delikatnie, ale może zaboleć.

Chłopiec lekko kiwnął głową. Po chwili jęknął.

– Boli – powiedział ledwo słyszalnym głosem.

– Gdzie boli?

– Twarz… Cała… – wymamrotał Jarek.

– Stasiu – Starzec zwrócił się do jednego z chłopców – idź do sklepu obok i poproś panią Henię o lód. Później zapłacę.

Chłopiec pobiegł szybko. Tam powiedział, co się stało. Pani Henia zebrała lód i prędko przyszła do sklepu z zabawkami.

– Matko Święta! – krzyknęła przerażona. – Dziecko, jak ty wyglądasz! Trzeba szybko z nim do lekarza, bo może mieć kość złamaną. Możesz oddychać? – spytała Jarka.

– Mhm. – Chłopiec stęknął.

– To nie wszystko, ten drań jeszcze kopnął go z całej siły w nogę – dodał Franek.

Starzec pobladł, a pani Henia złapała się za głowę.

– Jak tak można?! – krzyknęła. – Poczekaj, zadzwonię po taksówkę.

Dziesięć minut później taksówka wiozła Starca i jego wnuka do szpitala. Tam po badaniach okazało się, że Jarkowi nic groźnego się nie stało. Siniak na nodze z czasem zniknie, a w nosie pękła chrząstka. Starzec poczuł ulgę. Dopiero teraz zauważył, że ze zdenerwowania trzęsą mu się ręce. Musiał być jednak silny i dzielny dla Jarka.

Było już późne popołudnie, kiedy dotarli do domu. Obolały chłopiec od razu się położył. Starzec w tym czasie zaparzył herbatę i przygotowywał coś do zjedzenia. W końcu usiadł na krześle przy stole, spojrzał na wnuka i ciężko westchnął. Nie spodziewał się, że takie zdarzenie może zaistnieć. Zdążył już poznać nieco butny charakter Jarka, ale mimo to nie znajdował w nim pretekstu do bójki.

„Cóż!”, pomyślał, „chyba przegapiłem moment, w którym ludzie i czasy zmieniły się. Kiedyś podobna sytuacja nie miałaby miejsca, lecz dziś? Dziś wszystko jest wywrócone do góry nogami. To, co kiedyś było normą, dziś jest niemodne. To, co kiedyś było obelżywe, dziś nabrało ogłady i jest wyznacznikiem jakości. Ach!”, westchnął do siebie. „Jak dobrze, że jestem już stary, że jestem człowiekiem z innej epoki”.

Jarek zasnął. Starcowi było przykro patrzeć na pobitego wnuka, ale nic nie mógł zrobić. Podniósł się z krzesła i wolnym krokiem zaczął chodzić po mieszkaniu, tak jakby próbował znaleźć rozwiązanie dla całej sytuacji. Nie było to łatwe. Powinien zadzwonić do syna i go powiadomić, lecz ten nie zostawił mu numeru telefonu, jakim posługiwał się za granicą. Jarek co prawda przywiózł ze sobą tablet, ale w mieszkaniu nie było internetu. Nawet bił się z myślami, czy nie złożyć zawiadomienia na policji, lecz czy to by coś pomogło? Nie, uznał, tę sprawę trzeba załatwić inaczej. Starzec domyślił się, kto pobił Jarka. Opis dzieci nie zostawił wątpliwości. Wyjął notes z szuflady. Odszukał numer telefonu i zaczął dzwonić. Po chwili usłyszał w słuchawce:

– Dzień dobry, zakład stomatologiczny doktora Tomasza Lipca, w czym mogę pomóc? – zapytała uprzejmie recepcjonistka.

– Dzień dobry. Kazimierz Figurski. Chciałbym zapisać się na wizytę do doktora Lipca.

– Oczywiście, już szukam wolnego terminu… Czy w najbliższą środę o dziewiątej rano pasuje panu?

– Tak, jak najbardziej.

– W takim razie zapraszam we środę.

– Dziękuję – powiedział Starzec i odłożył słuchawkę.

Tymczasem na ulicach nadal intensywnie pracowały służby porządkowe. Powoli rosły sterty zgarnianego na pobocze śniegu, sprawiając przy tym, że ludzie zaczynali poruszać się tunelami.

Starzec co raz spoglądał na śpiącego wnuka z nadzieją, że cała ta sytuacja jakoś się ułoży. Nic więcej nie mógł zrobić.

* * *

Na placu zabaw, który znajdował się w okolicy urzędu miasta, zebrała się ponownie grupka dzieci, która jeździła z Jarkiem na łyżwach.

– I co teraz? – spytała Marysia. – Będziemy jeszcze chodzić na ślizgawkę?

– Pewnie, że tak – odparł stanowczo Franek.

– A jak oni znowu wrócą? – spytał Staś. – Słyszałeś, co powiedzieli!

– To co? Z domu mamy nie wychodzić?! – krzyknął Franek. – Możemy tak samo się ślizgać!

– Hej! – przerwała Marysia. – Chłopaki, spokojnie, bo wy się zaraz pobijecie!

Zrobiło się cicho. Wszyscy stali z opuszczonymi głowami, nie wiedząc, co dalej począć. Chłopcy, którzy zaatakowali Jarka, byli z gimnazjum. Nikt nie ukrywał, że się boi. Milczenie przerwał Franek:

– Wiem, co zrobimy – powiedział. – Ale to tajemnica, zrozumieliście? – Dzieci pokiwały twierdząco głowami. – Odbijemy sobie! I nikt nie będzie nas przeganiał z lodowiska!

– Ale jak? – zapytała lekko przerażona Marysia.

– To proste. Mam starszego brata. Stasiek też ma starszego brata, który ma na pieńku z Lipcem. Oni wezmą swoich kolegów i załatwimy sprawę!

– A co jeśli nie będą chcieli? – spytał trochę zdumiony Staś.

– A czego mają nie chcieć? – stwierdził nerwowo Franek. – Po pierwsze, są naszymi braćmi, a po drugie, są starsi, więc muszą nas bronić. Do kogo chcesz z tym iść? Do mamusi, która powie ci, że nie wolno drażnić chuliganów, bo krzywdę ci zrobią? Takie rzeczy musimy sami załatwić i już!

Staś wiedział, że kolega ma rację, ale bał się. Był zbyt wrażliwy i spokojny. Franek, inaczej niż on, w sytuacjach podbramkowych potrafił zachować zimną krew. Nie lubił chować głowy w piasek. Każda sprawa musiała być załatwiona i wyjaśniona do końca.

– Idziecie odwiedzić Jarka? – spytała Marysia, zmieniając nieco temat.

– Może jutro, dzisiaj niech odpocznie – powiedział Staś, który czuł się zestrofowany.

– Dobry pomysł – poparł Franek. – Chodźcie, wracamy, bo jest zimno.

* * *

We wtorek w nocy Starzec nie mógł zmrużyć oka. Uporczywie kręcił się z boku na bok w nadziei, że zmęczenie go zmorzy. Niestety, sen tylko się oddalał, a gonitwa myśli nie chciała się uspokoić. A wszystko przez czekającą go rano rozmowę z doktorem Lipcem. Mężczyzna próbował poukładać sobie w głowie to, co powie. Złość go rozsadzała od środka, kiedy myślał o tym, co spotkało Jarka. Gdyby mógł, sam by wymierzył karę tej bandzie chuliganów, która napadła jego wnuka. To było jednak wykluczone. Wszystko, co mu pozostawało, to rozmowa z ojcem chłopaka i nadzieja, że chociaż spokojnie go wysłucha. Tomasz Lipiec i syn Starca, Krzysztof, chodzili razem do szkoły. Jako dziecko nieraz odwiedzał prowadzony przez niego sklep z zabawkami. I ta myśl dawała nieco otuchy, choć teraz Tomasz Lipiec był już dorosłym człowiekiem.

Ranek był zimny i słoneczny zarazem. Lodowe malunki na szybie świadczyły, że mróz nie próżnował w nocy. „Jeszcze kilka minut i wstanę”, pomyślał Starzec, naciągając kołdrę po same uszy. W mieszkaniu było ciepło, ale nieprzespana noc dawała o sobie znać. W końcu zegar wybił godzinę siódmą. Powoli zaczął się podnosić, stękając z bólu, jaki doskwierał mu w kręgosłupie.

– Starość nie radość – wymamrotał, dźwigając się przy tym.

Wolnym krokiem udał się do kuchni, by postawić wodę na kawę. Potem skierował się do łazienki. Kwadrans później był już wyszykowany. Jeszcze tylko spokojnie wypił kawę, napisał kartkę dla Jarka, że niedługo wróci, i ze stoickim spokojem udał się do wyjścia.

Droga do gabinetu doktora Lipca wiodła przez położony nieopodal park. Starzec postanowił jednak pójść drogą okrężną. Miał jeszcze dużo czasu, więc nie musiał się spieszyć. Liczył, że świeże powietrze otrzeźwi mu umysł.

Gabinet doktora Lipca znajdował się w ciągu budynków handlowych, całkiem sporych jak na tak małe miasto. Prowadziło do niego wejście prosto z ulicy. Mieścił się na parterze, a nad drzwiami wisiał podświetlany na zielono szyld: STOMATOLOG. Starzec rozejrzał się po całym kompleksie, w którym zlokalizowane były także dwa sklepy z odzieżą używaną, apteka i sklep spożywczy. Na piętrze był zakład fryzjerski, okulista i kilka pomieszczeń do wynajęcia.

O dziewiątej Starzec czekał przed gabinetem aż zostanie wezwany. „Bardzo ładny gabinet”, pomyślał. Białoszare ściany przyozdobione były zdjęciami afrykańskich zwierząt. Mężczyzna rozglądał się dookoła, próbując opanować zdenerwowanie przed oczekującą go rozmową. W końcu z gabinetu wyszła asystentka:

– Pan Kazimierz Figurski, zapraszam – powiedziała.

– Dzień dobry – odrzekł Starzec, powoli podnosząc się z krzesła. – Już idę – dodał.

Kiedy wszedł do środka, doktor Lipiec właśnie kończył wpisywać informację do karty leczenia poprzedniego pacjenta.

– Dzień dobry – przywitał się.

– Och, dzień dobry, panie Figurski – odpowiedział żywo lekarz. – Jak dawno pana u nas nie było!

– Na szczęście zęby nie dokuczały, ale wie pan, człowiek się starzeje, a zęby razem z nim – odparł Starzec.

Lekarz roześmiał się.

– Taka ich uroda i nie ma na to lekarstwa. Zapraszam pana na fotel.

Doktor włączył lampę i już szykował się do badania, kiedy Starzec, podnosząc się lekko na fotelu, powiedział:

– Doktorze Lipiec, chciałbym zamienić z panem kilka słów. Niekoniecznie o zębach, bo te akurat mnie nie bolą.

– Oczywiście – odpowiedział nieco zdumiony lekarz. – O czym chciał pan ze mną porozmawiać? – spytał, wskazując ręką fotel vis-à-vis biurka.

– Panie doktorze – zaczął Starzec, któremu nagle zaschło w gardle. – Kilka dni temu miała miejsce bardzo nieprzyjemna sytuacja z udziałem pana syna i mojego wnuka.

Lipiec zrobił wielkie oczy, które świadczyły, iż nie ma pojęcia o całym zajściu.

– Otóż w wyniku tego zajścia – ciągnął Starzec – Jarek ma potłuczoną twarz i utyka na nogę. Dodam tylko, że mój wnuk ma dziesięć lat i nie pochodzi stąd, o czym pan zapewne wie.

– Domyślam się, że nie mieszka tutaj. Pamiętam, że Krzysiek, pana syn, wyprowadził się wraz z rozpoczęciem studiów… architektonicznych, o ile dobrze pamiętam… – Lipiec nie mógł ukryć zdumienia, w jakie wprawiły go słowa Starca.

– Prawniczych – poprawił go. – Ale nie w tym rzecz. Kilka dni temu Jarek poszedł na ślizgawkę do parku. Miał swoje łyżwy. Tam poznał dzieci w podobnym wieku. Gromadka ładnie się bawiła, dopóki na lodowisko nie wtargnęła grupa nastolatków. Jak pan się zapewne domyśla, w tej grupie był pana syn. Jedną dziewczynkę popchnęli bez powodu, wykrzykując przy tym, że oni tutaj rządzą i dzieci mają się wynosić. Jarek nie jest stąd… Ma inne podejście… Chciał się z nimi porozumieć, kto i kiedy będzie jeździł… Tak, aby jedni drugim nie przeszkadzali… Ale pański syn mocno się obruszył i uderzył Jarka w twarz tak, że pękła mu chrząstka w nosie, a potem kopnął go jeszcze w nogę, przez co chłopak mocno utyka.

Starzec chciał jeszcze coś powiedzieć, lecz Lipiec, który słuchając go, na przemian bladł i purpurowiał, przerwał mu. Suchym, pełnym zaskoczenia głosem zapytał:

– Skąd pewność, że to był akurat Przemek?

– Dzieci, które były z Jarkiem, znają Przemka i jego kolegów. To od nich wiem i dlatego przyszedłem do pana – powiedział Starzec.

Lipiec nie mógł ukryć zmieszania i zdenerwowania. Zaczął mówić:

– Panie Figurski, dzieci może pomyliły Przemka z kimś innym… Jest zima, wszyscy jesteśmy grubo poubierani… Wie pan… Nie sądzę… – ciągnął, szukając słów – aby Przemek mógł kogoś pobić, zwłaszcza młodszego… Pan mi wybaczy, ale…

– Rozumiem pańskie zaskoczenie – powiedział Starzec, powoli wstając z krzesła. – Dodam tylko, że to wątpliwe, by kilkoro dzieci naraz się pomyliło, zwłaszcza że niewielu nastolatków w naszym mieście nosi brązową czapkę uszatkę, spod której wystają kręcone, rude włosy. Dziękuję za rozmowę – zakończył i powoli wyszedł z gabinetu.

Doktor siedział struchlały w fotelu. Rozmowa ze Starcem wywarła na nim ogromne wrażenie. Przemek co prawda był konfliktowym i butnym nastolatkiem, ale czy zdolnym do pobicia? I to dziecka? Lipcowi trudno było pogodzić się z tą myślą. Znał Przemka. Przecież to jego syn. Z drugiej strony Starzec nie miał powodu, aby go oszukiwać. Pamiętał go jeszcze z czasów, kiedy chodził do szkoły razem z jego synem. Wielokrotnie po lekcjach chodzili do sklepu z zabawkami, gdzie spędzali godziny na pogawędkach. Starzec częstował ich zawsze herbatą i ciasteczkami, a w wolnych chwilach opowiadał historie zabawek.

* * *

Śnieg skrzypiał pod nogami. Kilka drobnych stóp szybko przemierzało ciągnącą się do góry ulicę Brzozową.

– Jeszcze trochę, a już będzie skrzyżowanie z ulicą Akacjową, przy której mieszka Starzec – powiedział Staś do towarzyszących mu Marysi i Franka.

Dzieci przebierały nogami, aby prędzej ulżyć obolałym stopom. Siarczysty mróz sprawiał, że każde stąpnięcie sprawiało coraz większy ból. Zwłaszcza Frankowi, którego mocno schodzone i pęknięte na zgięciu palców buty przepuszczały zimno. Chłopiec nie zważał jednak na to. Szedł tak szybko, jak mógł, aby tylko ulżyć cierpieniu. Podobnie Staś i Marysia, których buty wcale nie wyglądały lepiej.

W końcu dotarli na miejsce. Blok, w którym mieszkał Starzec, okazał się trzypiętrowym pomalowanym na bladozielony kolor budynkiem otoczonym przez kwitnące letnią porą akacje.

– To tutaj – odezwał się Staś.

Dzieci szybko weszły do środka, gdzie panowało ciepło, które szybko ogarnęło ich zmarznięte postacie. Chwilę potem rozległ się dzwonek do drzwi, które otworzył Starzec.

– Dzień dobry – powiedziały dzieci.

– Dzień dobry – odrzekł, nie mogąc ukryć zdziwienia z niezapowiedzianej wizyty. – A wy nie powinniście być w szkole?

– Zwolnili nas – zaczął tłumaczyć Franek. – Bo jest za zimno i do poniedziałku mamy labę – oznajmił radosnym głosem.

– Aha – mruknął mężczyzna. – Wejdźcie.

– Czy jest może Jarek? – spytał Staś.

– Jest… Leży w pokoju. – Wskazał ręką kierunek.

Jarek w rzeczy samej leżał. Każde poruszenie głową sprawiało mu ból. Uderzona noga również przypominała o sobie. Mimo to usłyszał i poznał głosy dzieci, z którymi kilka dni wcześniej bawił się na lodowisku.

Po chwili w progu pokoju stanęła cała trójka.

– Cześć – powiedziały dzieci, lekko się uśmiechając.

– Cześć – odrzekł słabym głosem Jarek.

– Chcieliśmy cię odwiedzić – powiedziała Marysia.

– Wejdźcie – rzekł. – Usiądźcie, tam są krzesła.

Jarek ucieszył się z wizyty. Próbował się podnieść, lecz silny ból nie pozwolił mu na to.

– Nie wstawaj – powiedział Franek – bo będzie bardziej bolało.

Jarek opadł na poduszkę. Poczuł lekkie zawirowanie w głowie. Był jeszcze zbyt słaby. Urazy, jakich doznał, nie były groźne, jednak ból był przeszywający. W pokoju zapanowała cisza przerywana skamlaniem Jarka. Dzieci stały i patrzyły, nie mogąc wydobyć z siebie słowa. W końcu odezwał się Staś.

– Jak wyzdrowiejesz, to jeszcze pójdziemy na łyżwy… – Chciał coś jeszcze dodać, ale przerwała mu Marysia.

– Tylko gdzieś indziej, żeby na nich znowu nie trafić – powiedziała wzburzona.

Jarek, choć ucieszył się z wizyty, nie mógł za bardzo mówić. Jedynie przytakiwał.

– To macie wolne – powiedział z trudem.

– Tak – odrzekł Staś. – U nas jest tak zawsze, gdy jest duży mróz. Zawsze nas zwalniają, bo mówią, że nie ma pieniędzy na ogrzewanie. Wtedy my zostajemy w domu, a w szkole nikt nie grzeje. Wracamy, jak mróz odpuści.

– Aha – wymamrotał Jarek, chociaż nie bardzo rozumiał, co powiedział do niego Staś. W jego szkole nikt nie odwoływał zajęć tylko dlatego, że jest tęgi mróz i nie ma czym ogrzać budynku. Jarek nawet im pozazdrościł. Kilka dni laby od szkoły. Nie trzeba rano wstawać, słuchać na lekcjach, odrabiać prac domowych. „A to wszystko przez silny mróz”, ciągnął w myślach. „Ach! Gdyby tak w Gdańsku też były takie mrozy… ale byłoby super!”, pomyślał.

– To my już pójdziemy – powiedziała Marysia.

– Zostańcie jeszcze.

– Pójdziemy. Ty nie masz siły, żeby rozmawiać. Nie będziemy cię męczyć.

– Dokładnie – powiedział Staś. – Jeżeli chcesz, możemy przyjść pojutrze. Może lepiej będziesz się czuł. Wtedy zostaniemy dłużej.

– Dobrze – odparł Jarek. – Dziękuję, że przyszliście.

– Spoko – rzekł wesoło Franek. – Na nas zawsze możesz liczyć.

Delikatny uśmiech pojawił się w kącikach ust Jarka. Nieoczekiwana wizyta poprawiła mu nastrój i dodała otuchy. Dzieci powoli udały się do przedpokoju, gdzie zaczęły wkładać wierzchnią odzież i buty.

– Już idziecie? – spytał Starzec. Widać było, że jest zadowolony z odwiedzin.

– Tak, ale przyjdziemy jeszcze – odrzekł Franek, wkładając mocno znoszoną kurtkę.

„Tak”, pomyślał Starzec. „Te dzieci są wspaniałe, ale bieda, jaka je otacza… okrutna!”. Kątem oka zerkał na wytarte spodnie Stasia, cienkie rękawiczki Marysi, której rodziców nie było stać na zakup lepszych i cieplejszych. W końcu spojrzał na Franka, którego szara kurtka z pewnością nie dawała dość ciepła mimo grubego golfu pod spodem.

– Do widzenia – powiedziały wesoło dzieci.

– Do widzenia – odparł.

Tymczasem Jarek jakby ożył. Pierwszy raz ktoś przyszedł spytać, jak się czuje! Pierwszy raz ktoś przyszedł, aby go zobaczyć i pocieszyć, a nie tylko pograć w nową grę na jego komputerze. Dziwne, ale jakże przyjemne uczucie ogarnęło chłopca.

* * *

Rozmowa ze Starcem wzbudziła niepokój Tomasza Lipca. Dzień początkowo zapowiadał się przyjemnie, jednak po kilku minutach sam na sam z Kazimierzem Figurskim z dobrego humoru lekarza nie zostały nawet zgliszcza. Był później jakby nieobecny. Omal nie rozerwał dziąsła jednemu z pacjentów, za co musiał przepraszać i aby nie stracić klienta, całą wizytę potraktować jako gratis. Słowa starca zrobiły na nim takie wrażenie, że ciągle był pod ich wpływem.

Nareszcie został sam. Pogrążony w myślach przesiedział kilka godzin w swoim fotelu. „Mój syn”, rozmawiał ze sobą, „pobił dziesięcioletniego chłopca!”. Myśl, że to prawda, nie dawała mu spokoju. Przecież tyle uwagi poświęcał wychowaniu Przemka. Niczego mu nie zabraniał. „W zasadzie ma wszystko, czego chce. Skąd więc taka agresja?” – ciągle siebie pytał. „Może Zosia wszystkiego mi nie mówiła? Zawsze broni Przemka i ślepo mu ufa… Ale to matka”, ciągnął. „Matki są bardziej wyrozumiałe i pobłażliwe. A może to moja wina?”, zaczął się zastanawiać. Nagle zaświtała mu w głowie myśl, że może to wszystko jest wymysłem Starca, któremu na starość wszystko się miesza? Raczej nie złośliwie – bo po co? – ale może pomylił osoby. Może opis pasował do Przemka, dlatego był przekonany, że to on pobił jego wnuka? Mogło tak być. Chłopak nie jest stąd. Nikogo tu nie zna, więc i o pomyłkę łatwo! I ta myśl dodała mu otuchy. „Muszę się jednak upewnić”, skonstatował.

Chwilę później zamknął gabinet. Na zewnątrz była już noc. Jedynie światła reflektorów samochodowych i ulicznych lamp pomagały zorientować się w terenie. Lipiec nie zauważał tego. Bił się sam ze sobą, ze swoimi myślami. Ciągle analizował rozmowę ze Starcem, popadając ze skrajności w skrajność. W końcu dojechał na ulicę Akacjową, pod sam blok, w którym mieszkał Starzec. Wysiadł z samochodu. Zaczerpnął powietrza i już miał wejść do budynku, gdy nagle się zatrzymał.

Co zrobić, jeśli to wszystko okaże się prawdą? – powróciły wątpliwości. Co zrobić? Nogi doktora stały się ociężałe i najchętniej odmówiłyby posłuszeństwa. W jego głowie trwały zmagania. Iść czy nie? Jeżeli to wszystko to jakaś pomyłka? Czy jednak jest możliwe, aby Starzec się pomylił? Myśl goniła myśl, a niepokój związany z niepewnością tylko się wzmagał. W końcu doktor nabrał tyle powietrza, ile mógł. Zamknął oczy. Odetchnął i postanowił wyjaśnić całą sytuację. Wolnym krokiem udał się do mieszkania Starca, który właśnie wspólnie z wnukiem jadł kolację.

– Jaka dobra jajecznica! – powiedział Jarek. Poruszanie żuchwą nadal sprawiało mu trudność.

– Cieszę się, że ci smakuje – odpowiedział Starzec, powoli popijając herbatę.

– Mama takiej nie robi – zaczął Jarek. – Czasami w szkole jest jajecznica na śniadanie, ale jest ohydna, więc jej nie jem.

– A dlaczego jest ohydna? – spytał Starzec.

– Nie wiem – odparł. – Po prostu jest obrzydliwa i brzuch mnie po niej boli!

– Mhm – mruknął Starzec. – W takim razie jedz tę, skoro ci smakuje. Jak będziesz jeszcze chciał… – Nie zdążył jednak dokończyć, gdyż w tej chwili rozległ się dzwonek do drzwi.

Mężczyzna zmarszczył brwi, bo któż mógł przychodzić o tej porze. Postanowił nie wstawać, gdyż jak sądził, ktoś na pewno pomylił drzwi. Dzwonek rozbrzmiał po raz kolejny i kolejny… Nie mając wyjścia, Starzec podniósł się z krzesła i wolnym krokiem udał się do przedpokoju, zastanawiając się przy tym, kto i czego może od niego chcieć.

W progu mieszkania ukazała się postać doktora Lipca, na którego twarzy malował się nieodgadniony wyraz, mieszanina bladości i purpury. Starzec wnet pojął, czemu zawdzięcza tak późną wizytę.

– Dobry wieczór – rzekł.

– Dobry wieczór – odpowiedział ledwo słyszalnym głosem lekarz.

– Proszę, niech pan wejdzie.

– Dziękuję.

Mężczyzna wszedł do środka. Chciał coś powiedzieć, lecz głos utknął mu w gardle. Poczuł, jak zimny pot wstępuje mu na czoło i policzki. „To ze zdenerwowania”, pomyślał Starzec, który widząc desperację mężczyzny, postanowił sam rozpocząć rozmowę.

– Proszę dać mi płaszcz – zaczął. – W mieszkaniu jest ciepło. – Lekarz nie protestował. – Na kawę pewnie jest już za późno, ale może ma pan ochotę napić się herbaty?

– Po… poproszę – powiedział niepewnie Lipiec, rzucając błędnym wzrokiem po ścianach mieszkania.

– Świetnie! – rzucił Starzec. – Proszę iść do pokoju… tam na wprost, a ja postawię wodę.

– Dobrze.

Chwilę zajęło mu znalezienie drogi. Kiedy wszedł do pokoju, od razu zauważył drobną postać leżącą na łóżku. Słusznie domyślił się, że to wnuk Starca. Chłopiec faktycznie wyglądał na nie więcej niż dziesięć lat i mimo że był przykryty kocem, trudno było nie dostrzec, że ten szatyn o brązowych oczach i drobnej, choć nieco opuchniętej od uderzenia buzi nie mógłby sprowokować Przemka.

– Dobry wieczór – odezwał się Lipiec.

– Dobry wieczór – odpowiedział z wysiłkiem Jarek.

Spotkali się wzrokiem. Jarek nie miał pojęcia, kim jest mężczyzna, który tak uważnie mu się przygląda. Zapanowała cisza przerywana dźwiękiem dobiegającym z telewizora. Jarek nie mógł zrozumieć, czemu ów mężczyzna w takim skupieniu mu się przypatruje. Nigdy wcześniej go nie spotkał. Nie wiedział nawet, jak się nazywa. Na szczęście w mieszkaniu był dziadek, więc mógł się czuć bezpiecznie.

Tymczasem lekarz nie mógł oderwać oczu od twarzy Jarka, na której wyraźnie widział ślady uderzenia. Ogromny siniak na lewym policzku i rozcięta warga. A do tego jeszcze pęknięta chrząstka w nosie. „Czy mój syn mógłby się tego dopuścić?”, dywagował w myślach. „Jeżeli nawet zrobił to Przemek, to dlaczego?”. Nie mogąc znieść dłużej tej niepewności, odezwał się:

– Jestem… jestem… – nieudolnie zaczął rozmowę. – Nazywam się Tomasz Lipiec i jestem ojcem jednego z chłopców, którzy podobno cię pobili. Chciałbym prosić, abyś opisał, jak wyglądał chłopiec, który to zrobił – wydusił w końcu.

Starzec, kiedy usłyszał słowa lekarza, omal nie wpadł w furię. Krew uderzyła mu do głowy tak mocno, że śniade policzki Starca nagle zapłonęły. Już miał wtrącić się do rozmowy, gdy naszła go pewna myśl. Nikt przecież nie przekona stomatologa lepiej niż Jarek. Starzec postanowił zamilknąć i wysłuchać całej rozmowy do końca.

Jarek spróbował nieco się podciągnąć, ale nie miał siły. Spojrzał przestraszonym wzrokiem na mężczyznę. Chciał mu opowiedzieć wszystko po kolei, ale bał się przemówić. Lęk przed nieznajomym był tak ogromny, że nawet obecność dziadka nic nie pomagała. Lipiec widział obawę w oczach dziecka. Zresztą czegóż innego mógł się spodziewać. Zrobiło mu się wstyd. Chciał jednak znać prawdę. Musiał ją poznać, aby zaznać wewnętrznego spokoju, który zburzyła rozmowa ze Starcem.

– Jarku – zaczął – jeżeli nie chcesz lub nie możesz… rozumiem… Nie chcę, abyś czuł się do czegoś przymuszony – mówił powoli. – Jeżeli mogę cię prosić… to chciałbym, abyś spojrzał na to zdjęcie… Wystarczy, że pokiwasz głową.

Lipiec wydobył z portfela zdjęcie Przemka i podał je Jarkowi. Chłopiec od razu rozpoznał swojego oprawcę. To ta sama okrągła i mocno piegowata twarz o kręconych rudych włosach. Jarek skinął głową. Lipiec usłyszał to, czego był pewien, choć bał się do tego przyznać.

– Jesteś pewien… może spójrz jeszcze raz? – powiedział suchym, ledwo słyszalnym głosem.

Lecz Jarek raz jeszcze przytaknął. To Przemek pobił wnuka Starca i nic tego faktu nie mogło zmienić. Mężczyzna pobladł. Poczuł, jak zimny pot oblewa jego ciało, jak pustka ogarnia jego umysł, a nogi stają się tak ciężkie, że nie mogą się poruszyć.

Jarek, choć miał dopiero dziesięć lat, doskonale pojął całą sytuację. Ojciec Przemka wydał mu się miłym i dobrym człowiekiem. Zupełnie innym niż jego syn Przemek. Chłopcu zrobiło się żal mężczyzny, któremu cała ta historia z pobiciem przysporzyła bólu i cierpienia. Chciał go jakoś pocieszyć, powiedzieć mu coś miłego, ale nie potrafił.

– Do widzenia – powiedział Lipiec. – Przepraszam – dodał na koniec i ociężałym krokiem udał się do wyjścia.

Starzec ciężko westchnął. Rozemocjonowany całym zajściem Jarek ułożył się do snu, który jeszcze długo nie nadchodził.

* * *

Ciągnąc nogę za nogą, Lipiec doszedł do samochodu. Widok chłopca wywarł na nim ogromne wrażenie. Posiniaczona twarz, obolała noga… Lecz prawdziwy ból ogarnął serce. Ta myśl nie dawała mu spokoju. Wracając do domu, lekarz wertował w pamięci karty swojego życia, aby znaleźć moment, w którym popełnił błąd, który pchnąłby Przemka do takiego czynu. I tak pogrążony w myślach jechał przez miasto, aż w końcu dojechał na ulicę Wrzosową, gdzie mieszkał.

Światła w mieszkaniu znajdującym się na trzecim piętrze w bloku zdradzały, że nikt jeszcze nie śpi. Doktor poczuł nagle, jak narasta w nim gniew i chęć wymierzenia srogiej kary. Energicznie wysiadł z samochodu i prężnym krokiem udał się na górę. Szedł, a w zasadzie biegł tak szybko, iż nie czuł zimna, jakie od kilku dni przenikało świat. Zmęczony w końcu sięgnął klamki. Wpadł jak burza do mieszkania, wołając:

– Przemek! Przemek! Natychmiast do mnie!

Słysząc te wrzaski Zofia, żona doktora, wybiegła z kuchni przerażona.

– Czemu tak krzyczysz? Jasiek śpi! – powiedziała nieco podniesionym głosem.

– Gdzie jest Przemek? – powtórzył mężczyzna. Zofia pierwszy raz przestraszyła się swojego męża. Jeszcze nigdy nie widziała go w takiej furii jak teraz.

– Poszedł do kolegi. Ma być za godzinę – odrzekła. – I nie krzycz tak, bo obudzisz Jasia! Coś się stało? – spytała ponownie, ale już łagodniejszym tonem.

– Tak – odparł Lipiec, dysząc ze zmęczenia. – Tak… Przemek pobił dziesięcioletniego chłopca – wyrzucił z siebie jednym tchem.

Zofia zaniemówiła. Blady strach padł na jej twarz, a piękne szafirowe oczy zaczęły mętnie wodzić po ścianach mieszkania.

– Jak to pobił? – ledwo wydusiła z siebie.

– Pobił – potwierdził Lipiec. – Kilka dni temu pobił chłopca, który okazał się wnukiem Kazimierza Figurskiego. Wraz z kilkorgiem dzieci bawił się w parku na ślizgawce, kiedy grupa nastolatków z Przemkiem na czele nie tylko wygoniła dzieci z lodowiska, ale Przemek uderzył tego chłopca!

– Ale… – chciała coś powiedzieć, jednak mąż jej przerwał.

– Na początku było mi trudno w to uwierzyć. Jednak Figurski, a od niego to wiem, nie ma powodu, aby kłamać. Zresztą pojechałem po pracy do jego mieszkania i zobaczyłem tego chłopca. Ma rozbity nos, pękniętą wargę i utyka na nogę, bo Przemek kopnął go z całej siły.

– Boże kochany – wyszeptała Zofia. – Ale… ale dlaczego? – spytała przez łzy.

– Nie wiem, Zosiu. Sam ciągle zadaję sobie to pytanie. Trzeba jednak sprawę wyjaśnić do końca, a do tego potrzebny jest Przemek! – powiedział.

* * *

Zofia i Tomasz siedzieli na kanapie, nic do siebie nie mówiąc. Cały ich świat runął w jednej chwili. Tyle wysiłku na nic! Wychowaniu i sprawom dzieci poświęcali dużo czasu. Zofia podjęła decyzję o prowadzeniu własnej działalności. Była poliglotką, co dało jej możliwość wykonywania tłumaczeń w domu, w nocy, kiedy chłopcy już spali.

Gniew i rozczarowanie mieszały się na zmartwionych twarzach rodziców. Tak bardzo starali się wychować synów na ludzi. Gdzie się pomylili? Kłęby myśli wirowały w ich głowach, nie przynosząc odpowiedzi na to pytanie.

Do domu wrócił Przemek. Spokojny i w dobrym nastroju. Nie spodziewał się, że rodzice wiedzą o jego wyczynie. Zachowywał się tak, jak gdyby nic się nie stało.

– Cześć! – rzucił do ojca. – A wy co tak siedzicie, jakby was zaraz mieli ściąć?

– Cześć – odparł spokojnie ojciec. – A tak sobie rozmawiamy z mamą o tobie i Jasiu.

– O Boże! To już idę i wam nie przeszkadzam.

– Zostań – rzekł ojciec. – Rozmawiamy o feriach. Znalazłem dzisiaj ciekawą ofertę. Mianowicie… dwa tygodnie na nartach w Alpach austriackich dla czteroosobowej rodziny. Oferta w sam raz dla nas i w dobrej cenie. Tak rozmawiamy z mamą, czy nie skorzystać… – ciągnął Lipiec, bacznie obserwując Przemka, któremu oczy rozbłysły, gdy usłyszał propozycję ojca.

– W Alpy! To super! – niemalże krzyknął z zachwytu Przemek. – A kiedy byłby wyjazd?

– W sobotę rano. Pojechalibyśmy samochodem. Mamy z mamą prawo jazdy, więc byśmy się zmieniali. Poza tym mama biegle włada językiem niemieckim, zatem problemów nie przewiduję. Wracalibyśmy w piątek.

Lipiec rozmawiał z synem zupełnie naturalnie. Tak jakby cała sytuacja z Jarkiem Figurskim się nie wydarzyła. Zofia zaś była w amoku. Nie była w stanie zrozumieć zachowania męża i tej nagłej zmiany. Z przerażenia i szoku, jakiego doznała, nie mogła wydusić z siebie słowa. Siedziała i bacznie obserwowała całą sytuację, zdając się na męża.

– Widzę, że spodobał ci się pomysł wyjazdu – ciągnął Lipiec, nie odrywając przy tym wzroku od twarzy Przemka.

– Pewnie! – odpowiedział zachwyconym głosem Przemek. – Dwa tygodnie w Alpach! Ale będzie jazda! Nikt w szkole nie był tak długo za granicą!

– Chyba nie zamierzasz się popisywać przed kolegami z tego powodu? – spytał ojciec.

– Nie… nie… – zaprzeczył chłopak. Jego oczy zdradzały euforię.

– To dobrze – odrzekł Lipiec – bo większość dzieci z twojej szkoły zapewne spędzi ferie w domu. Wielu rodziców nie stać nawet na kilkudniowy wyjazd swoich pociech. A co dopiero mówić o wczasach za granicą. Skoro Przemkowi – tu zwrócił się do pobladłej Zosi, której w głowie ciągle dźwięczały poprzednie słowa męża – podoba się propozycja, to musimy porozmawiać jeszcze z Jasiem…

Chciał dokończyć, lecz Przemek mu przerwał.

– A po co? To jest gówniarz i ma dopiero pięć lat! – rzucił szorstko.

– Pięć czy trzynaście, to dla mnie i mamy nie ma znaczenia. Bo używając twojej terminologii, dla nas obydwaj jesteście gówniarzami – rzekł spokojnym, lecz stanowczym tonem Lipiec. Obserwował chłopaka, który najwyraźniej przestraszył się, że odmowa brata mogłaby zaprzepaścić wyjazd. – Jaś – ciągnął Lipiec – może chciałby pojechać na wieś do dziadków, których w przeciwieństwie do ciebie, bardzo lubi.

– Oj, to nie tak! – zaczął bronić się chłopak. – Lubię dziadków… tylko co mam tam robić? Kury ganiać po podwórku? – spytał ironicznie.

Tomasz Lipiec śledził bardzo uważnie każdy gest syna. Każdy ruch ciała, wymachiwanie ręką i zmieniający się wyraz twarzy, od euforii po furię.

– Myślę, że nawet dla chłopaka w twoim wieku coś się znajdzie. Dziadkowie również mieszkają w górach, a najbliższy wyciąg jest dwadzieścia minut od nich.

W Przemku zaczęła narastać wściekłość. Wyjazd, który był w zasięgu ręki, tuż, tuż, właśnie się wymykał.

– Rozumiem, że nie ustąpisz bratu? – spytał lekarz, rzucając kątem oka na syna.

Przemek prawie dyszał z wściekłości. Wyszedłby z siebie, oby tylko wyjazd doszedł do skutku. W sumie, co obchodzą go jacyś starzy i zgryźliwi dziadkowie i gówniarz, który gania się z psem po podwórku całymi dniami! On chce wyjechać w góry, w Alpy. A potem wrzucić fotki na portal i chodzić dumny jak paw, że on był w wielkim świecie, gdy reszta nie przekroczyła progu własnego domu!

Tomasz Lipiec doskonale odczytywał emocje, jakie malowały się na twarzy jego syna. Pierwszy raz zobaczył to, czego wcześniej nie potrafił dostrzec. A mianowicie, że jego syn jest krnąbrnym i zadufanym w sobie nastolatkiem. Nie liczą się inni i ich potrzeby. Najważniejszy jest on, który musi błyszczeć na tle marnej reszty. Ta myśl przeraziła mężczyznę, lecz nie chciał się zdradzić.

– Rozumiem, że nie ustąpisz bratu, nawet gdyby cię o to poprosił? – ponownie spytał Przemka.

Chłopak nic nie odpowiedział, tylko siedział zniesmaczony ze wzrokiem utkwionym w dębową komodę, która stała w rogu pokoju.

– Pytam, bo to wyjaśniłoby, dlaczego pobiłeś dziesięcioletniego chłopca parę dni temu? – powiedział spokojnym głosem Lipiec.

Przemek, gdy to usłyszał, poczuł jak krew napływa mu do głowy. Zaniemówił, a pot oblał jego ciało. Teraz siedział jak sparaliżowany. Czuł na sobie wzrok rodziców oczekujących wyjaśnień. Zofia nadal nie mogła wydobyć z siebie głosu. Siedziała przerażona obojętnością i zadufaniem syna.

– Milczysz – kontynuował Lipiec, przerywając krępującą ciszę. – Zatem potwierdzasz, że taki fakt miał miejsce. Przypomnę ci, że kilka dni temu, zresztą jak co dzień, pytałem cię, jak minął dzień. Odpowiedziałeś, że dobrze i bez rewelacji. Zapewne jesteś ciekawy, skąd wiem. Otóż zaspokoję twoją ciekawość i powiem, że od zaufanej osoby, którą znam wiele lat i która nie ma najmniejszego powodu, w przeciwieństwie do ciebie, aby mnie oszukiwać. A teraz chciałbym zostać z mamą sam.

Przemek wstał i wolnym krokiem udał się do swojego pokoju.

Lipiec ciężko westchnął. Poczuł, jak ciężar wywołany stresem przygniata go. Oboje z Zofią siedzieli dłuższą chwilę w ciszy. W końcu mężczyzna wstał i podszedł do żony, obejmując ją ramieniem.

– Trzeba było… – wyszeptała przez łzy.

– Nie, Zosiu. Mówienie tutaj nic nie pomoże – powiedział. – Weź Jasia i jedźcie w te Alpy. Jutro wykupię wam pobyt. Odpoczniecie. Ty zapomnisz troszkę o problemach, a i Jaś będzie miał frajdę.

– Nie… Nie teraz… Widzisz… – dukała przez łzy.

– Jedź! – nalegał. – Nic tutaj nie pomożesz, a szkoda, żeby Jaś na to się patrzył. Tę sprawę… – Przytulił mocniej żonę. – …muszę ja załatwić!

* * *

Po rozmowie z ojcem Przemek udał się wprost do swojego pokoju. Tej nocy prawie w ogóle nie spał. Kręcił się z boku na bok, szukając usprawiedliwienia dla tego, co zrobił. Wynajdywał coraz bardziej błahe powody: a to koledzy go namówili, a to chłopak nie jest stąd, więc nie miał prawa korzystać ze ślizgawki… W głębi duszy wiedział jednak, że nic nie mogło go usprawiedliwić, choć nie chciał się do tego przyznać.

W końcu zaczął się zastanawiać, kto mógł o wszystkim powiedzieć ojcu. Najpewniej któreś z czwórki dzieci, tylko które? Wściekłość i chęć ukarania winnego zawładnęły nim. „Ze mną każdy gówniarz ma się liczyć! Dopadnę tego, który na mnie zakablował, i rozkwaszę mu gębę!”, wrzeszczał w myślach.

* * *

W tym samym czasie Jarek próbował zasnąć, lecz wspomnienie wizyty Tomasza Lipca odganiało sen. Zadane ciosy na szczęście nie były groźne, ale miały skutecznie unieruchomić Jarka do końca ferii. Tata Przemka wydał mu się porządnym człowiekiem. Sposób, w jaki się zachował i w jaki z nim rozmawiał, tylko to potwierdzały.

W kuchni Starzec zmywał naczynia po kolacji. Wszelkimi sposobami starał się odgonić myśli, które kierowały go do wieczornej wizyty Lipca. Tomasza Lipca znał od dziecka. Kiedy jeszcze chodzili do szkoły razem z jego synem Krzysztofem, Tomasz często bywał zarówno w sklepie, jak i w jego mieszkaniu. Zawsze był wesołym chłopcem o łagodnym, choć niecierpliwym usposobieniu. I takim pozostał. Dlaczego zaś jego syn, Przemek, tak bardzo różnił się od ojca? Starzec nie potrafił tego pojąć.

Zadumę nad losem rodziny Lipców przerwał Jarek.

– Dziadku, możesz przyjść? – zawołał.

– Tak, już idę – odpowiedział. – Skończyłem już porządkować kuchnię. Chcesz coś do picia?

– Nie – odrzekł Jarek. – Możesz posiedzieć przy mnie? – spytał.

Starzec usiadł blisko Jarka i objął go ramieniem.

– Dziadku – zaczął wnuk – dlaczego jak spadnie u was dużo śniegu i jest duży mróz, to dzieci mają wolne? U mnie w szkole tak nie jest.

– A pewnie chciałbyś, żeby tak było? – zażartował Starzec.

– Jasne! Zawsze trochę więcej laby! – potwierdził Jarek.

– Otóż dzieje się tak z biedy – zaczął Starzec. – Szkół nie stać na to, aby mocniej ogrzewać budynki. Nie mają pieniędzy. Dlatego łatwiej jest zamknąć szkołę na kilka dni i poczekać, aż mróz trochę odpuści.

– Mhm – mruknął Jarek. – Dziadku, a czy Franek nosi dziurawe buty też z biedy?

– Tak, kochanie. Franek nosi odarte buty, bo jego rodziców nie stać na nowe. Te same buty nosił jego starszy brat Wacek. Rodzice kupili je w ciucholandzie za jakąś niewielką kwotę.

– W ciucholandzie? – spytał nieco zszokowany Jarek. – To już ktoś w nich wcześniej chodził!

– Zgadza się – odrzekł mężczyzna. Mama Franka jest bezrobotna, a jego ojciec pracuje jako motorniczy na kolei. Z jednej pensji opłacić rachunki, utrzymać cztery osoby… jest bardzo ciężko – ciągnął. – Podobnie jest u Stasia i Marysi. U Marysi jest gorzej, bo ojciec wyemigrował do Niemiec, ponieważ tu nie mógł znaleźć pracy. Przyjeżdża, kiedy może, ale pieniądze nie zastąpią jego obecności na co dzień. Takich historii jest wiele. Nie tylko tu w górach, ale także w Gdańsku i w wielu innych miastach i wsiach.

– Skoro są leniwi i nic nie potrafią, to tak mają – skwitował krótko Jarek.

Starzec nieco się obruszył, lecz domyślił się, że słowa Jarka są odbiciem nastawienia jego matki do biednych. Starzec nigdy nie ukrywał, że nie przepada za synową, którą uważał za pozbawioną skrupułów karierowiczkę. Dla prestiżu zawodowego i większych pieniędzy mogła uczynić wiele. Nawet poświęcić czas wolny, który powinna spędzić z synem i mężem. Jednak Starzec nie chciał się wtrącać. To nie było jego życie, choć cierpiał, bo wiedział, że ani jego syn, ani wnuk w głębi duszy nie są szczęśliwi, mając obok siebie matkę i żonę egoistkę. Po chwili zadumy mężczyzna przemówił:

– Wiesz, Jarku, twoja mama jest dyrektorem prywatnej kliniki, w której leczą się tylko ludzie zamożni. Może dlatego ma taki, a nie inny stosunek do biednych. Chcę jednak, abyś pamiętał, że nie wszyscy będą dyrektorami. Na tym świecie jest wiele zawodów, co oznacza, że są potrzebne i ktoś musi je wykonywać. Jedni są mniej zdolni, inni bardziej. Jedni są bardzo pracowici, inni mniej. Ale najwyraźniej tak ma być! Tak jest urządzony świat i niech tak zostanie. Ty zaś pamiętaj, że każdemu niezależnie od jego statusu społecznego należy się szacunek. Im ludzie mniej się szanują, tym bardziej są nieszczęśliwi. Pamiętaj o tym!

– No tak – zaczął Jarek – ale po co mam się z nimi dzielić? To, co mam, jak to mówi mama, z nieba samo nie spada, tylko trzeba na to zapracować!

– Po pierwsze, od „no” zdania się nie zaczyna – poprawił go Starzec. – Po drugie, twoja mama tu akurat ma rację. Z nieba nic samo nie spada. Trzeba jednak pamiętać, że życie polega na wzajemnej pomocy. Spójrz na swój przypadek. Przemek Lipiec pobił cię bez powodu. A pomogły ci dzieci, których nie znałeś. Mogły cię zostawić na lodowisku i pójść sobie. A jednak tego nie zrobiły. Mogły swój wolny czas spędzić inaczej, a jednak postanowiły cię odwiedzić! Przecież nie muszą cię odwiedzać, ale obiecały przyjść ponownie. Polubiły cię za to, że wydałeś im się miły, a nie za to, że masz łyżwy dobrej jakości.

Starzec na chwilę przerwał. Zapadła cisza. Jarek leżał wtulony w poduszkę ze wzrokiem utkwionym w drzwi. Dziadek zamyślił się. Sięgnął pamięcią daleko, daleko, by powrócić na chwilę do czasów, kiedy sam niewiele miał. Buty, stary płaszcz po ojcu, który jeszcze wiele lat mu służył. Powrócił pamięcią do dnia, kiedy przyjechał do miasteczka w Sosnowych Górach, aby podjąć pracę, z której musiał utrzymać siebie i matkę z dwójką młodszych braci. Przypomniał sobie, że pierwszych kilka mroźnych jeszcze nocy, a był to marzec, spędził na dworcu kolejowym, gdzie tulił się w zakamarkach przed wieczornym zimnem. Opinał się płaszczem szczelnie, aby uchronić każdy centymetr ciała przed ogarniającym chłodem. Dopiero po kilku dniach znalazł stancję. Był to maleńki pokoik, w którym panował półmrok za sprawą wstawionego kawałka dykty. W czasie wojny wiele szyb wyleciało od pocisków. Pozostałe w oknach kawałki były utykane szmatami, deskami lub dyktą. Takie to były czasy! Mężczyzna cieszył się jednak. Stancja dla wielu była marzeniem. I choć w pokoiku nie było zbyt ciepło, to i tak warunki, jakie w nim panowały, były nieporównanie lepsze od tych na dworcu.

Przed jego oczyma przesunęły się twarze ludzi, których wówczas znał i poznał, a którym zawdzięcza bardzo wiele. Pan Ignac, wówczas siedemdziesięcioletni rolnik z rodzinnej wsi, dał mu gruby, robiony na drutach sweter, bez którego nie wytrzymałby zimna w mroźne noce na dworcu. Pani Henia, sąsiadka, przygotowywała mu prowiant. Dzięki niej nie musiał martwić się o jedzenie przez kilka dni po przyjeździe. A później państwo Ślusarscy, którzy wynajęli mu stancję. Mieszkał u nich ponad rok. Za pokój nie płacił, ale pomagał panu Ślusarskiemu w naprawie domu, którego wojna nie oszczędziła. Mieszkało im się bardzo dobrze. Zaprzyjaźnili się. Potem, gdy Starzec znalazł mieszkanie i podjął pracę w zakładzie mięsnym, kontakt utrzymywali aż do ich śmierci. Starzec westchnął. Bez pomocy i wiary tych wszystkich ludzi nic by nie osiągnął. Niewiele by się udało.

Jarek leżał wtulony w poduszkę i co raz spoglądał na dziadka, który od dłuższego czasu siedział ze wzrokiem utkwionym gdzieś w dal. O czymś myślał. O czymś ważnym, bo często wzdychał. Jarek jednak nie miał odwagi mu przerwać. Ukołysany panującą ciszą zasnął. A Starzec wędrował po szlakach swojego życia, na których co i rusz znajdował się na przystanku, gdzie inni ludzie pomagali mu przetrwać życiowe zawieruchy.

* * *

Ta noc dłużyła się Lipcowi potwornie. Co pewien czas zerkał na zegarek, który jak na złość osowiale przesuwał wskazówki. Biedaczysko kręcił się z boku na bok, nie znajdując wytchnienia. Upragniony sen tylko się oddalał. W końcu poczuł ból w plecach. Wstał. Wokół panowała cisza, a panujący mrok nieco rozpraszało światło lamp ulicznych. Mężczyzna podszedł do okna i stał dłuższą chwilę ze wzrokiem utkwionym w latarnię.

„Dlaczego?”, powróciło nurtujące go pytanie. „Dlaczego mój syn dopuścił się tak okropnego czynu? Gdzie popełniliśmy błąd? Co teraz zrobić?”.

Powracające pytania całkowicie zaprzątały umysł lekarza. Sprawy nie chciał, ba, nawet nie mógł, bagatelizować. Nie należał do ojców, którzy ślepo ufają swoim dzieciom. Kochał synów, lecz wiedział, że musi liczyć się z opinią innych. Zwłaszcza jeżeli były to osoby pokroju Kazimierza Figurskiego. Człowieka co prawda już wiekowego, ale niezwykle szanowanego. Uważanego tak przez starych, jak i młodych za żyjący pomnik pewnych zasad i wartości, których się nie lekceważy. Mężczyzna ciężko westchnął. Ból i ciężar, jaki spadł na jego barki, wydawał się nie do udźwignięcia. „Dlaczego?” – ciągle zadawał to samo pytanie, na które nie potrafił znaleźć odpowiedzi.

Zegar wybił drugą w nocy, a zasmucony i pogrążony w myślach lekarz siedział w fotelu i wertował karty swojego życia, by znaleźć moment, w którym coś przegapili z Zofią, a co mogłoby wytłumaczyć zachowanie syna. Jedyna myśl, jaka przychodziła mu do głowy, to że byli za mało wymagający wobec Przemka, który otrzymywał wszystko, lecz czy potrafił się odwdzięczyć? Ślepe podążanie za modą i uleganie namowom chłopca bez bycia konsekwentnym sprawiły, że zdarzenie takie jak to w parku musiało kiedyś wystąpić.

„Jak bardzo się myliłem!”, myślał Lipiec. „Jak bardzo byłem ślepy! Przemek ma trzynaście lat i oczywiste jest, że razem z Zofią popełniliśmy błąd! To, co się stało, jest naszą winą! Bo obydwoje nie chcieliśmy dostrzec tego, co inni zobaczyli już dawno! To my wpędziliśmy Przemka w zadufanie i wyzwoliliśmy w nim pogardę dla słabszych i uboższych! To nasza wina!”. Ta myśl przysporzyła mu dodatkowego cierpienia, co odbiło się na jego twarzy. Mimo to postanowił ukarać Przemka.

* * *

Zimowy poranek słonecznie przywitał miasteczko w Sosnowych Górach. Mieniące się w słońcu sople lodu zwisały z dachów pokrytych śnieżnobiałym puchem. Tęgi mróz nie odpuszczał, a pokryte grubą warstwą śniegu drzewa gięły się od ciężaru. Ludzie naciągali szaliki wysoko na twarz, aby nieco ogrzać wdychane powietrze.

„Takiej zimy już dawno nie było!”, mówili do siebie i szybkim krokiem udawali się do miejsc przeznaczenia.

Wpadające przez wschodnie okno promienie słoneczne łaskotały pomarszczoną twarz śpiącego twardym snem Starca. Co prawda nie należał do śpiochów, wręcz przeciwnie, jednak zmęczenie ostatnimi wydarzeniami zmogło go, a to nie był jeszcze koniec. Za kilka dni z urlopu miał wrócić jego syn. I ta myśl napawała go kolejnym zmartwieniem.

Zegar na ścianie wybił dziesiątą rano. Łagodny dźwięk obudził mężczyznę, który powoli otworzył oczy.

– Jeszcze chwilę… Jeszcze chwilę i wstanę – mamrotał, naciągając przy tym kołdrę.

Po chwili zasnął. Obudził się dopiero późnym popołudniem. Tak naprawdę obudził go Jarek, który przypadkowo strącił szklankę stojącą na stole. Rozbijające się w drobny mak szkło wywołało tyle hałasu, że śpiący jak suseł Starzec zerwał się niemalże na baczność.

– Co się dzieje? – krzyknął.

– Rozbiłem szklankę – odpowiedział Jarek. – Stała na stole i niechcący ją trąciłem.

Starzec przecierał oczy.

– Już idę… – zaczął.

– Uważaj – powiedział Jarek – jest dużo szkła na podłodze.

– Och! Wyjdź, Jarku, a ja to posprzątam, bo inaczej rozniesiemy po całym mieszkaniu.

Chwilę potem z czajnika buchała para.

– Co dzisiaj zjemy? – spytał Starzec. – Prawdę powiedziawszy, to nie chce mi się gotować. Może kupię jakieś mrożonki? Co ty na to? – Spojrzał pytająco na Jarka, który niewiele myśląc, zaproponował pizzę.

– Może nie będzie taka zła? – próbował przekonać dziadka, któremu uśmiech pojawił się w kącikach ust. – Najlepsza jest wiejska, bo tam jest dużo kiełbasy – ciągnął Jarek. – Zamówimy, dziadku? – spytał niemal błagalnym głosem.

Starzec popatrzył na chłopca, któremu na samą myśl o pizzy oczy błyszczały. Wiedział, że to, co nazywają pizzą, jest nafaszerowanym spulchniaczami plackiem, na którym leżą kawałki przeterminowanej wędliny i warzyw GMO, a wszystko jest pokryte grubą warstwą sera i polane obficie sosem – nazywanym pomidorowym – co ma przekonać konsumenta, że to, co je, to rarytas. „Obrzydlistwo!”, pomyślał. Mimo to nie potrafił odmówić Jarkowi, który gdyby mógł, skakałby z radości.

Godzinę później w mieszkaniu unosił się zapach ciepłej jeszcze pizzy. Starzec, któremu z trudem przychodziło przełykanie kolejnych kęsów, patrzył z podziwem na wnuka zajadającego się plackiem.

– Gdybyś tak chętnie jadł moje zupy jak tę pizzę – zaczął – to byłoby miło.

– Pizza jest najlepsza na świecie! – powiedział Jarek z buzią pełną jedzenia.

– Akurat! – zaczął się przekomarzać Starzec. – Najlepsze jest to, co samemu się przygotuje! Człowiek chociaż wie, co je!

– Mhm… – Jarek pokręcił głową. – Pizza jest najlepsza! Mógłbym ją jeść codziennie! – skwitował.

– W takim razie jestem już bardzo stary! Bo dla mnie te wynalazki kulinarne to takie samo obrzydlistwo jak dla ciebie krupnik! – ciągnął Starzec, który postanowił podroczyć się z wnukiem.

– Nie znasz się, dziadku! – żachnął się Jarek. – Dobre są jeszcze frytki i kebab! Blisko szkoły jest budka, gdzie robią najlepsze kebaby w Gdańsku! Pychota! Jak zjem jednego, to później cały dzień mogę nie jeść! Naprawdę! Musisz spróbować! Jak przyjedziesz do mnie, to pójdziemy na kebaby! Zobaczysz, że są dobre! – ciągnął Jarek, który czuł się już dużo lepiej. Utykał jeszcze przy chodzeniu, a na twarzy były wciąż widoczne ślady uderzenia. Niemniej powoli wracał do zdrowia.

– Kebab?! – spytał ironicznie Starzec. – Nie wiem, czy zmęczę ten jeden kawałek do końca! Powiem, że już dawno nie jadłem czegoś tak tłustego! Oj! – Westchnął. – Mój żołądek to odchoruje! – stwierdził.

– Nie wiesz, co dobre! – skwitował Jarek, który właśnie zabierał się za kolejny kawałek.

Przy jedzeniu dyskutowali o różnych sprawach. O upodobaniach Jarka, który uwielbiał grać w piłkę nożną. O rowerowych wycieczkach z ojcem na Mazury. Jeżdżą sami bez mamy, która nie cierpi owadów, a spanie w namiocie to coś, na co nigdy by się nie odważyła.

– Czasami jest fajnie – zaczął Jarek. – Pozwala się do siebie przytulić. Można z nią porozmawiać. Jednak – mówił chłopiec, a jego twarz smutniała z każdym słowem – to tylko czasami. Wraca do domu, gdy jest ciemno. Pracuje i pracuje! Jak ma zły humor, to czepia się o wszystko! Kiedyś chciałem, aby pomogła mi narysować coś tam na plastykę, bo ja nie umiem! Powiedziała, że mi pomoże. Skończyło się tak, że coś tam narysowałem, dostałem tróję i zrobiła awanturę, że się nie staram! – ciągnął ze wzrokiem utkwionym w kawałek pizzy. – A ja naprawdę się starałem, tylko nie umiem malować! – wyrzucił z siebie. Jego oczy i głos zdradzały smutek i gorycz.

Starzec słuchał i patrzył, a ból ściskał mu serce. Zawsze uważał, że jego syn wybrał fatalną kobietę na żonę i matkę. Opowieść chłopca tylko go w tym utwierdziła. Zresztą dawno temu sam zwrócił uwagę synowej, że jest zawiedziony jej stosunkiem do męża i syna. Nie miał na myśli nic złego. A już na pewno nie to, że przeszkadza mu emancypacja kobiet. Wręcz przeciwnie. Zawsze powtarzał, że każdy człowiek ma jakiś cel do zrealizowania, że nie można mu w tym przeszkadzać, a tylko go wspierać. Jednak są pewne zasady, pewna hierarchia wartości, którą trzeba zaakceptować, aby zaznać szczęścia. Od tamtej rozmowy relacje z synową mocno się oziębiły. Tym jednak Starzec się nie przejmował. Największy ból sprawiło mu, że syn, którego tak bardzo kochał, pozwolił, by konflikt z synową zaważył na ich relacjach.

– Jarku! – przerwał milczenie. – Skoro trochę lepiej się czujesz, to może poszlibyśmy jutro do sklepu? Nie na cały dzień, ale na jakieś trzy, cztery godziny. Mam sporo pracy i…

– Okej – powiedział Jarek.

– Pomogę ci – ciągnął Starzec. – Pójdziemy powoli… Nigdzie nam się nie spieszy…

– Dobrze, dziadku. Jutro pójdziemy do sklepu – powtórzył chłopiec.

* * *

Jaś biegał rozpromieniony. Śpiewał i tańczył, a wyrazy euforii niosły się echem po całym mieszkaniu, budząc ostatecznie Przemka.

– Mamo! Mogę wziąć swojego misia? – spytał podekscytowany wyjazdem Jaś.

– Możesz – kobieta odpowiedziała smutnym, ledwo słyszalnym głosem.

– Mamo – ciągnął Jaś – a tablet też mogę zabrać?

– Możesz – odpowiedziała, z wielkim trudem powstrzymując się od płaczu.

Wpadające przez okno promienie słońca delikatnie łaskotały twarz Przemka, ogrzewając przy tym coraz mocniej mały pokoik.

– Gówniarz mógłby się zamknąć! – warknął Przemek pod nosem, naciągając kołdrę aż po same uszy.

Nic to jednak nie dało. Uradowany wyjazdem Jaś biegał po domu. Każdy jego gest, spojrzenie i ton głosu mówiły o tym, jak bardzo się cieszy. W pokoju obok Zofia pakowała swoją i Jasia walizkę. Wolnymi ruchami rąk układała odpowiednio to spodnie, to swetry, zaś pobladła twarz zdradzała ból i lęk o Przemka.

Mały Jaś wciąż biegał po mieszkaniu, na przemian wykrzykując i śpiewając:

– W góry ! Jadę w góry! Mamo, a będziemy zjeżdżać na sankach? Mamo, a jest tam dużo śniegu? Mamo, czy to prawda, że tamte góry są wyższe niż nasze? Bo tato tak mi powiedział dziś rano!

Ledwo Zofia zdążyła odpowiedzieć na jedno pytanie, gdy już padało kolejne. W końcu Jaś usiadł na kanapie i włączył ulubioną bajkę o przygodach kota Filemona. Po chwili do pokoju wbiegł wściekły Przemek, krzycząc:

– Przycisz to, gówniarzu, bo spać nie mogę! I tak mnie, gnoju, obudziłeś swoimi wrzaskami!

Przemek słał gromy w kierunku Jasia, który na widok rozzłoszczonego brata struchlał. Przecież on miał dopiero pięć lat i swój piękny, dziecinny, kolorowy świat, w którym jest miejsce na radość i miłość. Świat, w którym nawet jeżeli pada deszcz, to po chwili świeci słońce. To taki piękny świat!

– Przycisz to! – krzyczał Przemek. Jaś wbił się w fotel ze strachu i nie mógł z siebie wydobyć żadnego słowa. Zofia zaś zareagowała bardzo energicznie na całe zajście. Z impetem weszła do pokoju, chwyciła Przemka za ucho i ciągnąc zań, przeszła przez cały korytarz, aż do jego pokoju, gdzie mocno pchnęła chłopaka na łóżko.

– Aj! To boli – jęczał Przemek, pocierając ucho.

Na twarzy Zofii rysowała się surowość potęgowana zimnym spojrzeniem.

– To boli! – jęczał Przemek. – Nie masz prawa!

– Mam – odrzekła podniesionym głosem. – Skoro ty możesz bić młodszych, to niby dlaczego mnie tego nie wolno?

I wyszła z pokoju, zamykając za sobą drzwi.

– Jasiu, kochanie – powiedziała do młodszego syna spokojnym tonem – słuchaj sobie tego, na co masz ochotę. Jak dokończę pakowanie, to pójdziemy na zakupy, dobrze?

– Mhm – mruknął oszołomiony całym zdarzeniem Jaś.

Tymczasem Przemek leżał na łóżku i sapał z wściekłości. Nie spodziewał się, że matka, którą uważał za uległą i flegmatyczną, może zareagować tak gwałtownie. „Cóż!”, pomyślał, „tym razem matki nie da się urobić! Trudno. Matka to i tak pikuś, gorzej będzie ze starym!”.

Jakiś czas potem Zofia z Jasiem udali się na zakupy, a Przemek, gdy tylko usłyszał odgłos zamykanych drzwi, udał się do kuchni, aby coś zjeść.

* * *

– Muszę, Jarku, przyznać, że twardy z ciebie gość! – powiedział nieco żartobliwym tonem Starzec.

– Czemu tak mówisz, dziadku? – zapytał chłopiec.

– Bo mimo ciosów doszedłeś do sklepu o własnych siłach i dobrze wyglądasz!– żartował dalej.

– Noga mnie tylko boli – odparł Jarek. – Pewnie jeszcze będę utykał, ale to nic! Najważniejsze, aby siniak z twarzy zszedł, bo jak rodzice to zobaczą, a zwłaszcza mama, to będzie większa draka niż ta z Przemkiem!

– Niestety, Jarku, ale muszę się z tobą zgodzić – odrzekł Starzec, popijając przy tym herbatę. – Jedyne, do czego będzie można porównać reakcję twojej mamy, to wybuch reaktora w Czarnobylu.

Jarek siedział wygodnie w fotelu i nawet nie zamierzał rozmyślać o zbliżającym się przyjeździe rodziców.

– Dziadku, a skąd masz tyle starych zabawek? – spytał w końcu, rzucając wzrokiem na zapełnione półki.

– Och – zaczął Starzec – to długa historia. Zresztą każda z tych zabawek ma własną historię, mniej bądź bardziej ciekawą. Ten samochodzik na przykład. – Sięgnął po małą drewnianą, niezbyt zgrabnie wyciosaną zabawkę. – Wykonał go dla mnie mój tata, kiedy byłem małym chłopcem. To była moja jedyna zabawka… No, przynajmniej jedyna, jaka mi została. Pamiętam, że miałem jeszcze taczkę, to znaczy kółko, do którego była umocowana jakaś deska i drążek do pchania. Pewnie gdybyś to zobaczył, nie nazwałbyś tego taczką – mówił z lekkim uśmiechem pełen nostalgii.

– Twój tata potrafił strugać zabawki? – spytał z niedowierzaniem Jarek.

– Tak. Może nie idealnie, ale nie narzekałem.

– A ta kolejka drewniana? – spytał chłopiec, pokazując na półkę, gdzie stała kolejka z wagonikami pomalowanymi w kolory zieleni i bordo. Dachy wagoników były czarne niczym węgiel, zaś kolor okiennych ram uzależniono od koloru wagonika. W zielonych były wiśniowe, zaś w bordo czarne. Wyglądały przecudnie, tak że nic dziwnego, że przykuły uwagę Jarka.

– To kolejka twojego taty – odrzekł mężczyzna.

– Mhm? – mruknął pytająco Jarek.

– Dostał ją na urodziny, bodajże szóste. Bardzo o niej marzył. Za każdym razem, kiedy przechodził koło sklepu, spoglądał na nią z rozrzewnieniem. W końcu babcia kupiła mu ją w prezencie. Bawił się nią długo i bardzo chętnie, aż dorósł. Wtedy kolejka znalazła się w piwnicy. Pewnego dnia, robiąc porządki, znalazłem ją i przyniosłem tu, do sklepu.

– A masz jeszcze jakieś zabawki taty? – spytał zaciekawiony.

– Nie. Twój tata nie miał zbyt wielu zabawek. Niektóre zgubił, inne popsuł. Tak to bywa z zabawkami. Dopóki jest się małym, to człowiek nie wyobraża sobie bez nich życia. Potem, gdy nieco urośnie, zmieni swoje upodobania… zapomina o zabawkach, które z czasem lądują gdzieś w kącie piwnicy, na strychu lub na śmietniku. Taki jest ich los. Najpierw cieszą, uczą, bawią, a potem zawadzają.

– Ale tobie nie przeszkadzają? – ciągnął Jarek.

– Mnie nie. Lubię zabawki, bo bardzo lubię dzieci. Cieszę się, kiedy tym wszystkim małym urwisom mogę sprawić choć trochę radości… Chociaż one tej radości dostarczają mi o wiele więcej. Kiedy przynoszą mi zabawki do naprawy, czuję się zadowolony, bo mam zajęcie. Gdy przychodzą kupić zabawkę albo pobawić się na miejscu, albo posłuchać ich historii, to udowadniają mi, że to, co robię, ma sens, że jest to potrzebne, bo oni tego potrzebują. Tak czy siak, wszyscy jesteśmy zadowoleni.

– Fajnie macie. W Gdańsku nie ma takiego sklepu ani takiego dziadka jak ty! – odrzekł smutno Jarek.

– Myślę, Jarku, że takiego dziadka, który tak mocno kochałby tych wszystkich urwisów, to nie ma! – odpowiedział z dumą Starzec.

– Dziadku – dopytywał chłopiec – a jak byłeś taki jak ja, to były takie sklepy jak twój?

Starzec chwilę podumał, po czym powoli zaczął mówić:

– Kiedy byłem taki jak ty… Pamiętam taki jeden sklep. Zabawki w nim były piekielnie drogie! Były porcelanowe lalki. Pięknie zdobione, metalowe kolejki poruszające się po szynach wyglądających jak te prawdziwe, a były to tylko zabawki! Pamiętam, że w witrynie sklepowej była umieszczona nakręcana, porcelanowa karuzela. Nie wiem, co to była za melodia, lecz pamiętam jej delikatny dźwięk, który gdy nie było zbytniego warkotu na ulicy, można było usłyszeć przez szybę. Marzyłem o niej długie lata, lecz moich rodziców nie było stać na jej zakup.

– To miałeś smutne dzieciństwo! – podsumował Jarek.

– Bo ja wiem, czy takie smutne? – odrzekł Starzec. – Na pewno inne, bo i czasy, i ludzie byli inni. Dziś, kiedy sięgam pamięcią wstecz, to myślę, iż był to zaczarowany, magiczny świat, w którym obowiązywały pewne zasady, których, ot tak, nikt nie łamał. A dziś wszystko jest wywrócone do góry nogami! To, co kiedyś było dobre, dziś jest złe. I na odwrót. Na szczęście jestem już stary i nie muszę tego dzisiejszego świata rozumieć!

Międzypokoleniowy dialog przerwał dźwięk telefonu.

– Halo! – odezwał się Starzec.

– Cześć, tato! – powiedział Krzysztof, syn Starca.

– Witaj! Jak urlop? Udany?

– Tak, jest fantastyczna pogoda! Nie pamiętam, kiedy ostatni raz spędziłem tyle czasu na nartach! – mówił radosnym głosem mężczyzna. – Tato, powiedz, jak ma się Jarek? Bardzo ci dokucza? – spytał.

– Nie martw się! – odrzekł Starzec. – Jarek ma się dobrze. Właśnie siedzimy przy kubkach gorącej herbaty i gawędzimy!

– To bardzo się cieszę – odpowiedział Krzysztof. – Tato, w najbliższą sobotę przyjedziemy po młodego.

– Dobrze. Powiedz, czy zostaniecie u mnie do niedzieli?

– Nie, odbierzemy Jarka i wracamy. Mamy już wykupione bilety na samolot z Krakowa, tak więc zabierzemy małego i uciekamy – mówił jednym tchem Krzysztof.

– Dobrze, rozumiem – odpowiedział nieco smutnym głosem Starzec.

– W takim razie do soboty – pożegnał się Krzysztof.

– Do zobaczenia.

Starzec powoli odłożył słuchawkę. W jednej chwili poczuł, jak ból ściska mu serce. Znowu będzie sam. Ta myśl jak strzała przeszyła jego ciało, zabijając przy tym te okruchy radości, jakie sprawił mu pobyt Jarka. Znowu nikt nie będzie o nim pamiętał. Łza zakręciła mu się w oku. Odwrócił się plecami do Jarka, tak aby ten nie dostrzegł, jak bardzo jego dziadek cierpi z samotności.

– Dziadku! – przerwał panującą ciszę Jarek. – Może byśmy coś zjedli?

– Dobrze, kochanie. Zaraz coś przygotuję – odrzekł.

– Dziadku… – zaczął chłopiec nieśmiało – a moglibyśmy zamówić pizzę?

Starzec miał już powiedzieć, że to wykluczone, ale ostatecznie rzekł:

– A ty znowu swoje! – Roześmiał się. – Zamów, jaką chcesz!

– Naprawdę? – krzyknął uradowany Jarek. – To chcę dużą, na podwójnym cieście z dużą ilością sera! – Kiedy to mówił, jego oczy błyszczały niczym diamenty.

* * *

W mieszkaniu przy ulicy Akacjowej od kilku minut rozlegał się dzwonek. Na próżno. Nikt nie otwierał.

– Chyba nikogo nie ma – zauważył Staś.

– Chyba tak – przyznała Marysia. – To może poszlibyśmy na ślizgawkę? Później znowu przyjdziemy. Co wy na to? – spytała.

– Dobrze – odrzekł Staś.

– Dobra, to chodźcie – zakomenderował Franek tonem przywódcy grupy.

Kilka minut później dzieci jeździły jak oszalałe na lodzie, wymieniając się co kilka minut starą parą łyżew. Spod rozpędzonych nóg słychać było tylko świst powietrza. Ach, cóż to za radość! I raz, i dwa! Byle szybciej, byle do przodu, zakręt i od nowa jazda! I tak do późnego popołudnia, gdy chylące się ku zachodowi słońce oraz tężejący mróz przegoniły małych łyżwiarzy.

* * *

Śnieg delikatnie prószył. Na grubą połać spadały kolejne płatki białego puchu. Tylko kierowcy i drogowcy narzekali. Zresztą jak każdej zimy. Dzieci przeciwnie, były zachwycone. Wreszcie mogły zjeżdżać na sankach i ślizgać się do woli. Franek, który z całej trójki przemarzł najbardziej, szedł szybkim krokiem pomimo bólu stóp. „Jeszcze trochę”, myślał, „i zaraz będzie Akacjowa”.

Chwilę potem rozległ się dzwonek do drzwi. Starzec, który kwadrans wcześniej wrócił do domu, był nieco zdziwiony wizytą o tej porze. Otworzył drzwi i wesołym głosem odezwał się:

– Witam! Myślałem, że o nas zapomnieliście.

– Nie zapomnieliśmy – odrzekł Staś. – Rano przyszliśmy, ale nikogo nie było, więc poszliśmy na ślizgawkę.

– Aha! Zapraszam. Zaraz zrobię herbatę – powiedział.

W mieszkaniu było cicho. Słychać było tylko kuchenne krzątanie się Starca. Przyjemne ciepło ogarnęło zmarznięte członki dzieci.

– Cześć! – rzuciły Jarkowi na powitanie.

– Cześć! – odpowiedział zadowolony chłopiec. – Myślałem, że już nie przyjdziecie!

– Jak Franek i spółka coś obiecają, to zawsze słowa dotrzymają! – oznajmił Franek.

– To akurat prawda! – zawtórował mu z kuchni Starzec.

– Siadajcie – powiedział Jarek. – Ale u was zimno! Poszedłem z dziadkiem do sklepu i myślałem, że zamarznę!

– Da się wytrzymać! – powiedział Staś. – Poszliśmy na ślizgawkę, bo do szkoły nie chodzimy. Zresztą od poniedziałku i tak mamy ferie!

– A jak twoja noga? – spytała Marysia.

– Dobrze – odrzekł Jarek. – Jeszcze trochę utykam, ale jest okej.

Po chwili cała gromadka siedziała przy stole przy kubkach gorącej herbaty i makowcu, ulubionym cieście Starca. Śmiechom, opowiadaniom nie było końca. Starzec niewiele się odzywał. Przysłuchiwał się uważnie rozmowom i był bardzo szczęśliwy, widząc tyle radości w oczach dzieci, które przecież dopiero się poznawały.

– To co – zaczął Franek – idziesz jutro z nami na sanki?

– Tak! – krzyknął radośnie Jarek, po czym spojrzał na minę dziadka i dodał: – Prawda, że mogę?

– Jarku! – zaczął dziadek. – Nie wiem, czy z twoją nogą…

– Oj, nic mi nie będzie! – Jarek jął protestować. – Noga jest cała, nie połamana!

Starzec słuchał z niedowierzaniem. Jeszcze kilka godzin temu ten sam Jarek uskarżał się na bolącą nogę. A teraz? Nagle wyzdrowiał. Starzec miał już powiedzieć, że absolutnie się nie zgadza. Rzekł jednak:

– Dobrze! Ale pod pewnym warunkiem! – zaznaczył. – Pójdę z wami i osobiście dopilnuję, aby potłuczona noga nie została połamana.

– Dobrze – odparł Jarek, który tak naprawdę ucieszył się z faktu, iż dziadek będzie im towarzyszył.

* * *

Nie wiadomo kiedy za oknem nastała noc. Starzec nieco się przestraszył o to, jak dzieci wrócą do domu. Bardzo je lubił i nie chciał, aby coś złego im się przydarzyło. Nie mając wyjścia, postanowił odprowadzić małych gości, którzy na szczęście mieszkali w okolicy.

– To co, widzimy się jutro na górce w parku! – rzucił Staś.

– Będziemy mieli dwie pary sanek, to się podzielimy – dodała Marysia.

– Okej. Jak chcecie, to mogę wziąć tablet, to później byśmy pograli – zaproponował Jarek.

Dzieci, choć nieco zmieszane propozycją Jarka, twierdząco pokiwały głowami. Oto będą miały okazję dotknąć czegoś, o czym do tej pory tylko słyszały.

– Dobrze – odezwała się Marysia. – Najpierw pozjeżdżamy, a potem pokażesz nam tablet.

– Chętnie – odpowiedział Jarek. – Do jutra!

– Do jutra!

I tak zapowiadana wizyta dobiegła końca. Uśmiechnięte dzieci, nie bacząc na tęgi mróz i padający coraz mocniej śnieg, szły radośnie, rozmawiając o jutrzejszym dniu. Zaś Jarek, który został sam w domu, wziął się za szukanie tabletu, który znalazł po dłuższej chwili wciśnięty w kąt.

* * *

Za oknem było już zupełnie ciemno, kiedy Przemek dostrzegł światła parkującego przed blokiem samochodu. Powoli z auta wysiadła dwójka dorosłych oraz kilkuletni chłopiec. Cała trójka była w doskonałych humorach i, nie spiesząc się zbytnio, udała się na spacer pomimo padającego śniegu.

– Przyjechali – burknął pod nosem Przemek, który cały dzień spędził na rozmyślaniu o tym, jak wybrnąć z patowej sytuacji. A nie była ona do pozazdroszczenia. Wyjazd na ferie do Austrii z automatu odpadł. Rodzice wiedzieli o całym zajściu i, co najgorsze, nie dowiedzieli się tego od niego samego, ale od kogoś, do kogo mieli zaufanie, a to był już problem. Przemek zachodził w głowę, kim mógł być informator rodziców. Nie był jednak w stanie odgadnąć. Dręczyła go świadomość, iż najbliższe dwa tygodnie spędzi z ojcem.

Ciężko westchnął i legł jak długi na łóżku. Kim była osoba, która poinformowała rodziców o pobiciu? „Gdybym tylko wiedział”, myślał z wściekłością, „to obiłbym gębę!”. Dłonie Przemka zaciśnięte mocno w pięści zdradzały, jak wielką nienawiścią pałał do osoby, która wyrządziła mu rzekomą krzywdę.

Panujący w mieszkaniu mrok przerwało światło zapalone w korytarzu przez Zofię. Za nią do mieszkania weszli mały Jaś, który wesoło śpiewał piosenkę o padającym śniegu, i obładowany torbami Tomasz.

– Postaw je tutaj, potem rozpakuję – powiedziała Zofia, wskazując miejsce przy szafie.

– Dobrze – odrzekł Tomasz. – Chyba wszystko zabraliśmy z samochodu?

– Chyba tak. Wstawię wodę na herbatę – dodała.

– Mhm – mruknął Tomasz i wolnym krokiem udał się do pokoju Przemka.

Zapalone przez mężczyznę światło na krótką chwilę poraziło leżącego na wznak Przemka.

– Chodź, coś zjesz! – powiedział zimnym tonem ojciec.

– Nie jestem głodny – odpowiedział spokojnie chłopak.

– Twoja sprawa. Małym dzieckiem już nie jesteś. Jak zgłodniejesz, to znajdziesz drogę do kuchni. – Powiedziawszy to, zamknął drzwi i wyszedł.

Przemek odetchnął z ulgą. Strach, który poczuł na widok ojca, zamienił się w zimny pot oblewający całe jego ciało. Bał się ojca. Ojciec był człowiekiem z charyzmą, człowiekiem z zasadami, których nie przekraczał bez powodu. Nade wszystko jednak był konsekwentny i chyba ta cecha najbardziej go przerażała.

Tymczasem Jaś nie mógł usiedzieć w miejscu. Znów biegał po całym mieszkaniu, tak że Zofia w trosce o to, aby się nie przeziębił, kazała mu usiąść i ochłonąć. Na nic jednak zdawały się matczyne prośby. Ekscytacja jej młodszego syna była nie do okiełznania. Było późno w nocy, kiedy wyczerpany zasnął.

* * *

Przez noc nasypało tyle śniegu, że rano Tomasz musiał dokopać się do swojego auta. Raz po raz odrzucał kolejne łopaty śniegu, tworząc przy tym niewielkie górki. Po kilku minutach samochód był już widoczny. Jeszcze tylko zapakował walizki Zofii i Jasia i całą trójką wyruszyli w stronę Krakowa, skąd około południa Jaś z mamą mieli wylecieć do Austrii.

– Niczego nie zapomniałaś? – spytał Zofię.

– Nie – odrzekła. – Pieniądze, bilety i dokumenty mam – odpowiedziała, sprawdzając torebkę. – Resztę można zawsze dokupić. Jest nieistotna.

Jaś usnął. Kręta droga i nieprzespana z nadmiaru wrażeń noc zmogły chłopca.

– Tomku – zaczęła Zofia – a co zrobisz z Przemkiem? Nie możecie udawać, że się nie widzicie, choć dla niego to najlepsze rozwiązanie!

– Nie martw się – odparł. – Coś wymyślę. Szczerze powiem, że sam jeszcze nie wiem co, ale na pewno mu nie daruję tego, co zrobił! Jak by nie patrzeć – ciągnął – pierwszą karą są wakacje w domu. Do Austrii nie jedzie. Co dalej? Nie wiem! Nie wiem, Zosiu, co powinienem zrobić. Lanie nic tu nie pomoże, choć mu się należy. Prawienie kazań? Myślę, że w efekcie też niewiele pomoże. Przemek jest wyniosły, butny… i myślę, że najlepszym sposobem byłoby przytarcie mu nosa.

Zofia nic nie mówiła. W gruncie rzeczy wiedziała, że jej mąż ma wiele racji w tym, co mówi. Zresztą każdy kilometr dalej od miasteczka w Sosnowych Górach oddalał ją też od rodzinnego problemu. Powoli wyciszała się, a jej myśli krążyły wokół wyjazdu do Austrii. Poza tym nie mogła myśleć tylko o Przemku. Jest przecież jeszcze mały Jaś, który tak bardzo jej potrzebuje.

Górskie pasma i sosnowe lasy zostawały w tyle. Nieduże, choć urocze góralskie chaty i pokryte śniegiem doliny przesuwały się za szybą samochodu, który pędził w stronę podkrakowskich Balic. Tak, Sosnowe Góry zimową porą wyglądały niczym uśpione miasteczko, które zbudzi się do życia wraz z pierwszymi oznakami wiosny. A do tej było jeszcze daleko.

* * *

Po upływie prawie trzech godzin cała trójka dotarła do hali odlotów na krakowskich Balicach. Zofia była nieco podenerwowana. Nie lubiła latać. Zawsze miała jakieś obawy, jak czas pokazywał, bezzasadne. Inaczej Jaś, który był mocno zaciekawiony samolotem stojącym na płycie lotniska. Myśl, że za chwilę wsiądzie do tego podniebnego ptaka i pofrunie wysoko, wysoko po niebie, tylko go oszałamiała.

Pożegnawszy się z rodziną, Tomasz postanowił od razu wracać do domu. Całą drogę rozmyślał o tym, jak rozwiązać sprawę Przemka.

* * *

Popołudniowe słońce delikatnie muskało promieniami dachy domów i korony drzew. Po ulicach nadal krążyły pługi i piaskarki, bo choć nie padało tak intensywnie jak w nocy, to śniegu ciągle przybywało. Tomasz jechał powoli, bacznie zwracając uwagę na wszystko, co działo się dookoła. Zwłaszcza na pieszych, którzy chroniąc twarze przed zimnem i śniegiem, wchodzili na jezdnię, nie rozejrzawszy się dokładnie. Równie niebezpieczne były auta. Zarówno te zaparkowane na poboczach, jak i te będące uczestnikami ruchu. Padający śnieg mocno ograniczał widoczność. Do tego oblodzona jezdnia, chwila nieuwagi i stłuczka gotowa.

Tomasz jechał główną ulicą miasteczka, przy której znajdował się dom handlowy w stylu secesyjnym, całkiem spory jak na tak niewielką mieścinę. Po drugiej stronie ulicy mijał park, którym dochodziło się do ryneczku. Drzewa i mostek, pod którym płynął strumyk, były pokryte białą szadzią. Wyglądały tak cudnie, że Tomasz, który uległ ich urokowi, omal nie potrącił pieszego. Na szczęście udało mu się w porę odbić w lewo, tak że przechodzącej staruszce nic złego się nie stało. Mężczyzna szybko wysiadł z auta i podbiegł do kobiety. Upewniwszy się, że nic się nie stało, przeprosił, wsiadł do samochodu i odjechał w stronę domu, gdzie czekała go rozmowa z synem.

* * *

W mieszkaniu panowała niczym nieprzerywana cisza. Na samym środku salonu walały się porozrzucane przez Jasia klocki. W kuchni w zlewie zalegały brudne naczynia, których Zofia nie zdążyła pozmywać. Tomasz machnął ręką i zanurzył się w fotelu.

– Co za ulga! – Westchnął. Podróż do Krakowa i z powrotem była męcząca. Głównie z powodu trudnych warunków atmosferycznych. Było, minęło! Tomasz pogrążył się w błogiej ciszy, aby usnąć.

Tymczasem Przemek wałęsał się po pokoju, nie mogąc znaleźć miejsca. Czuł potrzebę wyjścia, lecz chciał uniknąć spotkania z ojcem, które było tylko kwestią czasu. Bał się. Czuł, że serce biło mu mocniej, a zimny pot oblewał jego ciało każdorazowo, kiedy usłyszał ruch ojca.

– Mogłoby się to skończyć! – mówił do siebie.

Suchość w gardle była coraz bardziej dokuczliwa. W końcu zdobył się na odwagę. W przedpokoju panował półmrok. Przemek ostrożnie udał się do kuchni, ale niechcący nadepnął na grające pianino Jasia, które leżało na podłodze przy wejściu. Wnet w całym mieszkaniu rozbrzmiała muzyka, budząc Tomasza, który zerwał się na baczność. Przemek złorzeczył pod nosem:

– Wszystko przez tego gówniarza!

Tomasz wbiegł przestraszony do przedpokoju.

– Co się stało? – spytał jeszcze nieco zaspany.

– Ten gów… – zaczął Przemek. – Jasiek rzucił tutaj to coś! – W porę ugryzł się w język, choć miał ochotę ciskać gromy.

– Aha. Posprzątaj te zabawki – powiedział łagodnym tonem Tomasz. – Są jeszcze w dużym pokoju. Pozbieraj i zanieś mu do pokoju. – Po czym wolnym krokiem udał się do pokoju, by raz jeszcze zanurzyć się w wygodnym fotelu.

– Mam to sprzątać! – zaczął protestować Przemek. – Zrobił bajzel, to niech sam to posprząta! To nie moje rupiecie! – Wściekł się i kopnął leżące na podłodze pianino na tyle mocno, że przeleciało przez cały przedpokój i odbiło się od stojącej w rogu komody.

Tomasz już prawie poderwał się z fotela, by zareagować równie gwałtownie, lecz w ostatniej chwili zmienił zdanie. Rozsiadł się w fotelu i przyglądał się rozzłoszczonemu synowi. A kiedy chłopak zmęczył się i sapał z wściekłości, Tomasz przemówił spokojnym głosem:

– Jak ogarniesz zabawki małego, to pozmywaj naczynia, których mama nie zdążyła umyć.

Usłyszawszy to, Przemek znów się zagotował. Krew napłynęła mu mocno do twarzy, źrenice zapłonęły gniewem.

– To co?! – krzyknął. – Mam robić za praczkę, sprzątaczkę i kucharkę przez najbliższe dwa tygodnie?!

Tomasz siedział w fotelu i przyglądał się synowi, którego zachowanie nie robiło na nim wrażenia.

– Mama i Jaś wyjechali na ferie – zaczął łagodnie. – Zostaliśmy tu obaj i musimy sobie radzić. Są zatem dwie możliwości: albo ja zarabiam, albo ty, bo za coś musimy żyć.

Przemek doskonale wiedział, że ojciec nie podaruje mu pobicia Jarka. Był pewny, że rodzice jeszcze długo będą pamiętali o całym zajściu.

– To co? – Przemek z trudem tłumił w sobie gniew i bunt. – Szlaban będę miał na całe ferie czy dłużej?

– To zależy od tego, w jakim tempie będziesz mądrzał – powiedział spokojnie, acz stanowczo Tomasz. – Idę się wykąpać – dodał.

Chłopak został sam. Wokół walały się rozrzucone przez Jaśka zabawki. Z wściekłością poderwał kilka i z impetem rzucił nimi o podłogę. Nic to nie pomogło. Zabawki nie zniknęły. Nie mając wyjścia, zabrał się za porządkowanie mieszkania, przeklinając w duszy cały świat.

* * *

Tomasz nie miał ochoty na słowne przepychanki z Przemkiem. Uważał to za bezcelowe. Postanowił być konsekwentny wobec syna. Przemek źle zrobił i musiał ponieść za to karę. Co do tego Lipiec nie miał wątpliwości.

Choć był dopiero wczesny wieczór, doktor zasnął, słysząc przez sen dźwięk puszczonej w kuchni wody. Był jednak bardzo zmęczony i po chwili nie słyszał już nic.

Przemek z wielką niechęcią, ale posprzątał zabawki brata i pozmywał naczynia. Chwilę później był w swoim pokoju. Ze złości nie mógł jednak usnąć. Włączył więc komputer, by pograć w rajdy samochodowe. Jego myśli zaprzątała jednak nadal zagadka tożsamości osoby, która o wszystkim poinformowała rodziców. Wnet przyszło mu do głowy, że mógł to być sam Jarek. Pewnie dzieciaki, z którymi był, powiedziały mu, kim jest i kim są jego rodzice. „Tak, tak mogło być!”, upewniał się Przemek. „Jak jeszcze go dorwę, to dopiero oberwie!”. W oczach Przemka znowu zapłonęła żądza zemsty! I już zaczął sobie wyobrażać ten moment, kiedy odbija sobie na Jarku upokorzenia, jakich doznaje w domu.

* * *

Sroga, choć piękna zima otuliła swym lodowym szalem świat. Buchający z kominów dym wił się kłębami ku górze, by ostatecznie zniknąć. Zima. Cóż za piękna i magiczna pora roku! Wirującym delikatnie w powietrzu płatkom śniegu towarzyszył mróz, który od wielu dni dziergał z niezwykłą dokładnością obrazy na szybach domów. I tylko dorośli, tuląc twarze w kołnierzach puchowych kurtek, narzekali na ten niemalże bajkowy świat. Jedynymi, którzy cieszyli się z tej aury, zresztą jak co rok, były dzieci. Okrzyki radości niosły się przez lodowiska, ulice i polany. Igloo były budowane na większości podwórek. Przed wejściem do lodowych domków stały ulepione bałwany, które dzielnie znosiły codzienną wojnę na śnieżki oraz towarzyszące jej wrzaski i piski bawiących się dzieci. Tak, cóż to za magiczna pora! Bezlistne drzewa pokryte puchem wzbudzały zachwyt przechodniów, którzy uciekając przed siarczystym mrozem, naciągali czapki w taki sposób, by uchronić choć najmniejszą część ciała przed zimnem.

Zima to najpiękniejsza pora roku, przynajmniej w górach. Tak zawsze uważał Starzec, który przez długie lata zdążył przywyknąć do silnych mrozów i zasp śnieżnych. I to pomimo wcześnie zapadającego zmroku i często pochmurnych dni. Dla niego zima była tajemnicza, magiczna. Krótkie dni i długie noce dawały wiele sposobności do refleksji i pobudzały wyobraźnię. Starzec uwielbiał wieczorne spacery, kiedy światła lamp ulicznych, sklepów i domów odbijały się na śniegu, malując go swoimi kolorami. Uwielbiał, gdy z każdym krokiem spod butów dobiegało skrzypienie zmarzniętego puchu. Zimą cała przyroda śpi. Tylko sikorki przylatują co raz do karmników, by nieco się posilić. Starzec dokarmiał je, gdyż żal mu ich było. Takie zimno, a one zdane na łaskę ludzkich serc. Brał suchy, rozgnieciony chleb albo słoninę i co pewien czas dorzucał do karmnika. I tak zadumany wracał myślami do przeszłości. Do chwil, kiedy sam był dzieckiem i jeździł na sankach, tak jak teraz robią to Franek, Staś z Marysią i Jarkiem. Zerkał na dzieci zjeżdżające z górki. Patrzył na ich śmiech, wsłuchiwał się w okrzyki radości. Patrzył na te roześmiane buzie i nie mógł się nadziwić, jak czas szybko pędzi. A dzieci bawiły się w najlepsze. Jarek co prawda utykał i odczuwał ból w nodze, lecz starał się nie zawieść przyjaciół i nie martwić dziadka. Toteż znosił dolegliwości dzielnie, a kiedy cała czwórka wyhasała się, Jarek wyjął z torby obiecany tablet i oznajmił donośnym głosem:

– Mam tu coś! – Trzymał przy tym tablet wysoko w górze. Dzieci natychmiast podbiegły do ławki, na której siedział.

– Pokaż! – krzyknął Franek.

– Ja też chcę zobaczyć! – krzyczeli na zmianę Marysia ze Stasiem.

Dzieci otoczyły Jarka z każdej strony. Były bardzo ciekawe, jak wygląda urządzenie, o którym słyszały, a którego jeszcze nigdy z bliska nie widziały.

– To jest tablet. Na nim gram albo słucham muzyki, albo jestem w necie. Można go wziąć wszędzie! – mówił dumnie.

Dzieci patrzyły nieco zawstydzone. „Tablet to coś fajnego!”, myślały.

– A po co jeździsz palcem po tych kółkach? – spytała zaciekawiona Marysia.

– Wprowadzam hasło – odpowiedział Jarek. – Bez niego tablet nie zadziała. Nic nie zrobię.

– Aha – mruknął Staś.

Dzieci były nieco zszokowane, ale chyba bardziej zażenowane tym, że Jarek tyle wie i umie. A one? Staś dzielił z bratem komputer na spółkę. Często były przez to awantury, bo wyznaczany czas szybko mijał, a każdy z chłopców chciałby jeszcze skorzystać. U Marysi sytuacja była gorsza. Rodzice nie opłacali rachunku telefonicznego z braku pieniędzy. Ostatecznie telefon został wyłączony, a wraz z nim internet. Odtąd Marysia, kiedy chciała bądź musiała skorzystać z dostępu do sieci, musiała pójść do biblioteki, gdzie było kilka stanowisk. Od kiedy zaś wprowadzono cennik za korzystanie, Marysia i tam pojawiała się sporadycznie. Nieco inaczej było u Franka, który miał w domu komputer z dostępem do internetu. Jednak tablet, który dawał możliwość wchodzenia do sieci w dowolnym miejscu, to było coś. Chłopiec marzył o takim urządzeniu, choć w głębi duszy wiedział, że rodziny nie stać na zakup. Chciałby choć raz pokazać tym wszystkim, którzy nazywają go obdartusem, że nie jest gorszy. Jest jak oni. Ma tablet. Chciałby, żeby tak było, bo może nie doznawałby tylu upokorzeń. Bo nie dość, że rudy i chudy jak patyk, to jeszcze obdartus. Franek cierpiał sam. W domu się nie skarżył. Nie potrafił, a może nie chciał martwić mamy.

– Mam kilka gier – zaczął Jarek. – Lubię wyścigi samochodowe i piłkę. Pokażę wam obie.

Po czym zaczął sunąć palcem po panelu. Dzieci były zaciekawione i bardzo wdzięczne Jarkowi, że pozwolił im pograć.

Starzec przysłuchiwał się z boku tym rozmowom. Musiał przyznać, że niewiele rozumie z tego, o czym dzieci mówią – jakaś rozdzielczość, piksele, format… – słowa abstrakcje. Mimo to był dumny z Jarka, że okazał się wesołym i rezolutnym chłopcem, który ma w sobie chęć dzielenia się z innymi.

* * *

Dochodziło południe, kiedy Przemek się obudził. Mimo że słoneczne promienie delikatnie muskały jego piegowatą twarz, chłopak postanowił dłużej nie wylegiwać się w łóżku. Nie miał zamiaru spędzić kolejnego dnia w domu. Sięgnął po telefon, by zadzwonić do Piotrka Kogla i Wojtka Paska, rówieśników, z którymi wspólnie przepędził Jarka i towarzyszące mu dzieci.

Słońce było wysoko na niebie, gdy Przemek szybkim krokiem maszerował w stronę lodowiska znajdującego się w parku. Tam bowiem umówił się z kolegami, by spędzić z nimi wolny czas, jaki miał do powrotu ojca z pracy.

W drodze do parku spotkał Piotrka, kolegę z klasy równorzędnej. Piotrek był znany w całej szkole ze swojego wulgarnego zachowania. Nie liczył się z nikim, chyba że ktoś okazał się silniejszy. Wtedy starał się przymilić do delikwenta i być w jego grupie. Gdy to mu się nie udawało, szukał wszelkich sposobów, aby osłabić przeciwnika. Teraz póki co był w grupie Przemka, która uchodziła za jedną z groźniejszych w gimnazjum, o czym rodzice chłopaka nie wiedzieli. A przynajmniej nie przywiązywali do tej pory aż takiej uwagi do tego faktu. Wybryki syna tłumaczyli okresem dorastania i buntu. Usprawiedliwianie przychodziło im tym łatwiej, że Przemek uczył się dobrze, a to przynajmniej dla jego matki było czynnikiem kluczowym w ocenie osobowości.

– Siema! – powiedział Piotrek, podając dłoń na powitanie.

– Cześć! – odpowiedział Przemek przez szalik naciągnięty wysoko na twarz.

– Ale piździ! – zaczął Piotrek. – Jak tak dalej będzie, to przez całe ferie nie wychylę łba za drzwi – mówił, przestępując z nogi na nogę i co raz pocierając dłonie.

– Aha – mruknął Przemek. – O to ostatnie nie muszę się martwić. Starzy skądś się dowiedzieli o tym, że wtedy na lodowisku dołożyłem temu gówniarzowi.

Piotrek zagwizdał.

– To masz gorąco! – stwierdził.

– No – ciągnął Przemek – stara z młodym pojechała do Austrii na ferie, a ja zostałem ze starym. Tragedia, wierz mi! Ale chyba lepiej patrzeć na wkurwionego starego niż na matkę histeryczkę. Uwierz, to jest dopiero tragedia! Chodzi z kąta w kąt nadąsana i ryczy w rękaw, jakby nie wiem, jaka tragedia ją spotkała! Mówię ci… Dobrze, że pojechała, to chociaż nie będę oglądał tego cyrku!

Kiedy Przemek mówił, Piotrek się śmiał. Tylko utwierdzał go w słuszności jego postawy.

* * *

Przemek dochodził do umówionego miejsca, gdy z odległości dobiegły go głosy jakichś dzieci. Początkowo nie zwracał na nie uwagi, lecz im bardziej przybliżał się, tym bardziej wydawały się znajome. W końcu przez bezlistne, a pokryte jedynie cienką warstwą śniegu gałązki forsycji, dostrzegł wesoło dyskutującą gromadkę, a w niej Jarka. Złość i gniew nagle nim zawładnęły. Serce zaczęło mu szybciej bić, a buzująca krew uderzyła do głowy, potęgując przy tym chęć zemszczenia się. Przemek ruszył szybkim krokiem w stronę siedzących na ławce dzieci. Nagle z całej siły poderwał siedzącego Jarka i zaczął nim trząść. Jarek, który odczuwał ból w nodze, nie mógł się bronić. A towarzyszące mu, przerażone całą sytuacją dzieci stały z boku całe struchlałe. I patrzyły, jak Przemek szarpie ich kolegę i obrzuca go wyzwiskami.

Wnet Przemek poczuł, jak ktoś ciągnie go z całej siły za ucho do góry. Już stawał na palcach… już chciał się wyrwać… ale nie mógł. Dłoń, która go trzymała, była silna. Chłopak prawie płakał z bólu, który z każdym jego krzykiem wzmagał się. W końcu opadł na kolana przed grupką dzieci. Nie patrzył na nie, a wstyd palił mu twarz. Pocierając ucho, przechylił nieco głowę, by dostrzec męskie buty i opadające na nie ciemnopopielate spodnie. Powoli podniósł wzrok do góry i zobaczył pomarszczoną twarz Starca, który widział całe zajście, a teraz patrzył na niego zimnym wzrokiem.

Przemek znał Starca. Wiele dobrego o nim słyszał. Zresztą, kiedy był małym chłopcem, często chodził z ojcem do jego sklepu, gdzie nie tylko nabywał kolejne resoraki, ale przede wszystkim spędzał miło czas. Ojciec ze Starcem toczyli dyskusje, a on mógł do woli się bawić. A teraz ten sam Starzec, który był uosobieniem łagodności, upokorzył go przed gromadą młodszych dzieci. Dlaczego? – zastanawiał się Przemek.

– Nie jestem do końca przekonany – zaczął surowym, aczkolwiek spokojnym głosem Starzec – czy aby na pewno rodzice uczyli cię, że można bić innych. Nie będę w to wnikał, bo to nie moja sprawa, ale wiedz jedno, iż nie pozwolę, aby ktokolwiek podnosił rękę na mojego wnuka lub jednego z jego kolegów! Czy wyraziłem się zrozumiale? – spytał, nie odrywając wzroku od siedzącego na śniegu ze spuszczoną głową Przemka.

Chłopak płonął ze wstydu. Zrozumiał w jednej chwili, że to Starzec opowiedział ojcu o całym zajściu. Przemek chciał się podnieść, coś powiedzieć, lecz nie potrafił. Upokorzenie, jakiego doznał na oczach dzieci, które jeszcze chwilę temu ogarniała trwoga na jego widok, i wstyd, że on, przywódca najgorszej grupy łobuzów w szkole siedzi pokonany na śniegu, sparaliżowały go.

* * *

Starzec zabrał dzieci do sklepu na gorącą czekoladę. Wystarczająco zmarzły, a nie chciał, aby się pochorowały. Bardzo lubił tych małych urwisów, a myśl, jak wiele z Jarkiem im zawdzięczają, tylko potęgowała tę sympatię.

W sklepie było ciepło. Gromadka usadowiła się wygodnie z kubkami gorącego napoju i, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, zasłuchała się w opowiadaniu Starca o drewnianej kolejce z kolorowymi wagonikami, która dawno, dawno temu potrafiła buchać parą…

* * *

Tymczasem rozwścieczony Przemek podniósł się i wolnym, ciężkim krokiem udał się na spotkanie z kolegami, którym opowiedział o tym, co zaszło.

– Co zamierzasz zrobić? – spytał wysoki, szczupły brunet, któremu na imię było Wojtek.

– Nie wiem – odrzekł rozsierdzony Przemek. – Najchętniej rozkwasiłbym mu gębę!

Wojtek i Piotrek zaśmiali się szyderczo. Żaden z nich nie zamierzał jednak dopomóc Przemkowi. Właśnie zaczynały się ferie i obaj chłopcy mieli wyjechać. Ani Wojtek, ani Piotrek nie chcieli ryzykować, że skończą tak jak ich kolega. Przemek pękał ze złości.

* * *

Choć słońce świeciło za oknem, a mroźna zimowa aura czyniła świat magicznym, na twarzach Jarka i Starca rysował się smutek. To już ostatnie wspólne popołudnie. Rano rodzice chłopca przyjadą, aby go zabrać. Może zostaną na herbatę, a potem? Potem wszystko wróci do stanu sprzed dwóch tygodni. Jarek wróci do szkoły i kolegów. I powoli zapomni o dziadku i wszystkich przygodach, które przeżył. Zaś Starzec znów będzie sam jak palec. Będzie spędzał całe dnie w sklepie, gdzie zabawki będą wypełniały pustkę w jego życiu. A kiedy nadejdzie pora powrotu do domu, powlecze się noga za nogą do pustego domu, w którym ściany przywitają go głuchym milczeniem. Jarek nic nie mówił. Dziadek, który na początku wydawał się starym dziwakiem, okazał się najcudowniejszym człowiekiem, jakiego kiedykolwiek w życiu spotkał. Pierwszy raz zaznał tyle ciepła i miłości. Pierwszy raz ktoś poświęcił mu tyle czasu. Jarek czuł, że dla dziadka jest najważniejszy. Polubił ich wieczorne rozmowy przy zapalonej lampce i kubkach herbaty. Rozmawiali o marzeniach, Starzec snuł historie z minionych lat, których Jarek chętnie słuchał. Zaprzyjaźnili się, choć początek nie był łatwy.

A teraz, jaki żal się rozstawać! W oku Starca zakręciła się łza. Tak bardzo obawiał się spotkania z wnukiem, a teraz nie wyobrażał sobie rozstania z nim. Jarek okazał się wspaniałym, wesołym i mądrym chłopcem.

– Dziadku! – zaczął chłopiec.

– Tak? – spytał Starzec.

– Jak wrócę do Gdańska, to zadzwonię wieczorem. Obiecuję! – mówił Jarek. – Obiecuję dzwonić codziennie! – I rzucił mu się na szyję, mocno się wtulając.

Starzec czuł, jak łzy ciekną mu po policzkach. Chciał coś powiedzieć, lecz zaniemówił. Przytulił mocno Jarka.

– Dobrze, dziadku? – odezwał się smutnym głosem Jarek.

– Oczywiście! – powiedział Starzec. – Możesz dzwonić, kiedy tylko zechcesz! Będzie mi bardzo miło!

Trwali wtuleni dłuższą chwilę, aż w końcu Starzec przemówił nieco zachrypłym głosem:

– Wiesz, Jarku – zaczął – mamy jeszcze jeden orzech do zgryzienia.

– Jaki? – spytał.

– Co powiemy twoim rodzicom! Gdy dowiedzą się o całym zajściu, nie będą zachwyceni! I co gorsza, racja będzie po ich stronie.

– Dziadku, nie przejmuj się! – powiedział nieco weselszym głosem Jarek. – Z tatą pójdzie lekko, a mamie i tak nigdy nic nie pasuje! Pomarudzi i przestanie! – stwierdził.

– Oj, synku! Nawet jeżeli masz rację, to twoja mama tym razem również będzie ją miała. Powinienem był lepiej ciebie pilnować!

– Nie martw się! – rzucił pocieszająco Jarek. – Przeżyjemy!

– To na pewno! Ale z jakim skutkiem? – ironizował Starzec.

* * *

Przemek zrozumiał, że na pomoc kolegów nie może liczyć. „Tchórze!”, pomyślał i szybkim krokiem udał się w stronę domu, by zdążyć przed powrotem ojca. Już dochodził do bloku, gdy odwrócił się na pięcie i, niemalże pędząc, udał się w stronę rynku. Przechodnie, widząc szybko idącego młodzieńca, który co raz potykał się o własne nogi, ustępowali mu z daleka. Przemek nie zwracał na nich w ogóle uwagi. Biegł, ziejąc przy tym ze złości. Chęć powetowania krzywd, jakich doznawał, była silna. Czuł, że mimo panującego ziąbu, jest cały mokry. Gniew z niego buchał, a myśli kłębiły się. Jedna okrutniejsza od drugiej. Tak, Przemek musiał coś zrobić, cokolwiek, by bunt i nienawiść przestały zaprzątać mu myśli.

Dotarł w końcu na rynek, który powoli zaczynał płonąć ulicznymi lampami i światłami domostw. W jednej chwili pochwycił leżący kamień i z całej siły rzucił w witrynę sklepową, za którą ustawione były zabawki. Huk rozbitego szkła, jaki rozniósł się po okolicy, sprawił, że pani Henia wybiegła na zewnątrz.

– Co się dzieje?! – krzyknęła. – Bomba wybu… – Nie dokończyła. Jej wzrok uchwycił rozbitą na drobny mak szybę. Ogromna dziura widniała w oknie, a naprzeciwko niej stał zziajany Przemek, którego twarz płonęła żywym ogniem. Tkwił tam wpatrzony w rozbitą witrynę, której widok dziwnie go uspokajał. W końcu powetował sobie upokorzenie. Teraz oddychał spokojniej.

Tymczasem pani Henia, która stała obok i patrzyła na całe zajście z niedowierzaniem, zaniemówiła. Głos zamarł jej w gardle. Chciała nakrzyczeć na Przemka za to, co zrobił, wezwać policję. Wszystko na nic. Z przerażeniem patrzyła na chłopaka, który nic nie słyszał, nic nie mówił. Na nic nie reagował. W końcu obrócił się i spokojnym, równym krokiem poszedł przed siebie. Pani Henia nie mogła pojąć zachowania Przemka. Nie uciekał, nie usprawiedliwiał się. Zachował się jak drań, a mimo to był taki spokojny. „Dziwne!”, pomyślała i wróciła do sklepu.

Wolnym i spokojnym krokiem Przemek dotarł do domu. Szybko zorientował się, że ojciec nie wrócił jeszcze z pracy. Udał się więc do swojego pokoju i niemalże natychmiast zasnął.

Pani Henia zaaferowana całą sytuacją zdołała w końcu znaleźć numer telefonu do Starca. Po chwili oczekiwania Starzec odebrał. Pani Henia opowiedziała mu o wybiciu szyby w sklepie. Starzec był mocno zaskoczony i zdziwiony tym, co usłyszał w słuchawce. Niewiele myśląc, zostawił Jarka samego w domu i prędko udał się do sklepu.

Wybita została prawie cała szyba. Ocenił, że naprawa będzie sporo kosztowała. Nic to, najważniejsze, że stojące w witrynie zabawki nie zostały uszkodzone. Starzec pozbierał je z podłogi, otrzepał z resztek szkła i schował do tekturowego pudła. Następnie zabrał się za docinanie kartonu zasłaniającego dziurę w oknie. Była już noc, kiedy skończył porządkowanie sklepu. Nie spodziewał się, że Przemek może posunąć się do czegoś tak okropnego. Starzec nie miał zamiaru zbagatelizować sprawy. Chwycił za telefon i wybrał numer Tomasza Lipca. Po chwili w słuchawce rozległ się znajomy głos:

– Halo!

– Dzień dobry, Kazimierz Figurski się kłania– odrzekł Starzec.

– Dzień dobry – odpowiedział mężczyzna, przeczuwając, że pewnie znowu coś się wydarzyło.

– Przepraszam, że niepokoję, lecz mam prośbę – ciągnął Starzec. – Czy byłoby dla pana dużym problemem przyjechać do mnie do sklepu?

Lipiec nieco się zdziwił prośbą Starca, ale z uwagi na jego wiek i szacunek do jego osoby zgodził się. Nim wyszedł z domu, zapukał do pokoju Przemka, by go poinformować, że wychodzi. Chłopak przyjął tę wiadomość z ulgą, nie przeczuwając powodu wyjścia ojca.

„Może stary nie powie o niczym ojcu”, rozmyślał. Gdyby było inaczej, już by wiedział. „Może się przestraszył?”.

* * *

Pół godziny później Lipiec stał przed sklepem Starca zdziwiony widokiem tektury wstawionej w witrynę. Nie przedłużając niepewności, wszedł do sklepu, w którym chłód był już mocno odczuwalny.

– Dobry wieczór – powiedział.

– Dobry wieczór – odpowiedział mu Starzec, w którego głosie było słychać zdenerwowanie. – Nie będę przedłużał – zaczął. – Powiem tylko tyle, że otrzyma pan rachunek do zapłaty za wybitą szybę. Nie muszę chyba dodawać, że szkody poniosłem z winy pańskiego syna.

Lipiec zapłonął z wściekłości. Nawet nie próbował bronić syna. Starzec opowiedział mu o zajściu w parku i o tym, że pani Henia widziała Przemka rzucającego kamień w okno sklepu. Lipiec nie miał o niczym pojęcia. Siedział i płakał, podczas gdy Starzec opowiadał po kolei ostatnie zdarzenia. Kiedy skończył, lekarz odezwał się zapłakany:

– Co robić, panie Kazimierzu? Co? – Załkał. – Obydwoje z żoną staramy się wychować chłopców na mądrych i rozsądnych ludzi. Robimy, co w naszej mocy, aby niczego im nie brakowało. Ja zaiwaniam od świtu do nocy, a żona po nocach siedzi i tłumaczy, bo w ciągu dnia zajmuje się domem, chłopcami. Nie wiem – stwierdził zrezygnowany. – Od ostatniego zajścia ciągle zadaję sobie pytanie: dlaczego? Ciągle zastanawiam się, gdzie popełniłem błąd? Analizuję ostatnie czternaście lat, by znaleźć moment, który mi umknął, a który sprawił, że Przemek wyrósł na butnego, pełnego pychy i arogancji nastolatka. Pan nawet nie zdaje sobie sprawy, jak to boli! – ciągnął, szlochając. – Żonę wysłałem z młodszym synem do Austrii. Obiecałem jej, że rozwiążę sprawę Przemka. Nie chciałem, aby się martwiła. Jaś tak bardzo cieszył się na ten wyjazd. Co ja jej powiem, że nie potrafię sobie poradzić z własnym synem?

I zapłakał jak dziecko. Starcowi zrobiło się go żal. Nawet miał do siebie pretensje, że swoim aroganckim zachowaniem doprowadził Tomasza do łez. Położył dłoń na jego ramieniu i ciężko westchnął.

– Cokolwiek pan zrobi, proszę pamiętać o jednym. Przemek jest wyniosłym i dumnym chłopcem. Kara, jaką chce mu pan wymierzyć, powinna uderzać właśnie w te cechy Przemka, które są jego słabym punktem.

Początkowo Tomasz nie zrozumiał zamysłu Starca. Był zbyt przejęty, aby racjonalnie myśleć. Powoli podniósł się z krzesła i wolnym krokiem udał się w stronę drzwi.

– Dobranoc, panie Figurski – powiedział. – O rachunek proszę się nie martwić. Pokryję wszelkie koszty naprawy. – I wyszedł.

Podróż do domu trwała długo. Lipiec krążył uliczkami pogrążonego w ciemnościach miasteczka i zastanawiał się, co powinien zrobić. Starał się odnaleźć w pamięci jakieś sytuacje, o których słyszał lub których sam doświadczył, a które byłyby jakkolwiek podobne. Na próżno. Nic nie przychodziło mu do głowy. Pustka. Jedna wielka pustka. Powoli mijał przechodniów pędzących co tchu do domów lub sklepów, które niedługo miały być zamykane. Jechał oświetlonymi ulicami, które wydawały mu się obce. W pewnym momencie zatrzymał się, gdyż uświadomił sobie, iż nie wie, gdzie jest. Znał to miejsce, choć przez chwilę go nie rozpoznawał. Okazało się, że dojechał do skrzyżowania ulicy Długiej z Tatrzańską, przy której znajdował się piękny secesyjny budynek, gdzie obecnie mieści się miejska biblioteka. Okazało się, że aby wrócić do domu, musi przejechać przez całe miasto, znajdował się bowiem na przeciwległym jego końcu. Tomasz oprzytomniał, zawrócił auto i udał się w drogę powrotną.

Tymczasem Przemek nieco zdziwił się, że ojciec długo nie wraca. Założył, że o całej sytuacji ojciec został już na pewno poinformowany i jest albo w sklepie, albo w domu Starca. Mimo to szukał w myślach jakiegoś usprawiedliwienia. Może powie ojcu, że, ot tak, rzucał kamieniem dla zabawy i niechcący trafił w szybę. Może brzmi to naiwnie, może niedorzecznie, lecz pomniejsza wagę przewinienia. „Przecież mam trzynaście lat i mam prawo do głupich pomysłów” – tłumaczył sobie. Szukanie usprawiedliwień przerwał mu dźwięk przekręcanego w zamku klucza. Wrócił ojciec. Przemek poczuł, jak strach paraliżuje mu członki, a suchość w gardle doskwiera. Wolnym krokiem udał się w stronę korytarza, prosto na spotkanie z ojcem.

– Cześć – wydusił z siebie.

– Cześć – odpowiedział mu Lipiec. – Nie mam już dziś ani sił, ani ochoty, ale jutro porozmawiamy. Od razu cię informuję, że wiem o całym zajściu w sklepie. – I udał się prosto do swojego pokoju, gdzie padł ze zmęczenia na łóżko i zasnął.

Przemek poczuł ulgę, gdy ojciec zakomunikował mu, że już wie. Nie będzie chociaż pytał o to, jak minął mu dzień. Bo wbrew pozorom to bardzo kłopotliwe pytanie, zwłaszcza gdy ma się za skórą coś, co człowiek najchętniej zachowałby w tajemnicy przed innymi. Przemek pomyślał, że ojciec tym razem zabierze mu laptopa, żeby za karę nie mógł grać. Wrócił do pokoju i postanowił, że przez całą noc będzie grał, tak aby później wytrzymać dwa tygodnie.

* * *

Jarek jeszcze spał, gdy Starzec kolejną godzinę siedział w fotelu i co raz spod oka zerkał na niego. Była sobota, dzień rozstania. Jeszcze kilka godzin, a może minut, i rozlegnie się dzwonek do drzwi, który naciśnie jego syn. Stanie w progu, przywita się i zapewne spyta o pobyt Jarka. A potem? Potem będzie kilka minut rozmowy przeplatanej pakowaniem się chłopca. Starzec siedział i rozmyślał nad tym, co powiedzieć Jarkowi na pożegnanie, lecz nic nie przychodziło mu do głowy. Na szczęście ślady zadanych ciosów zniknęły już z buzi chłopca. Jedyną pamiątką po pobiciu była obolała noga, z którą za parę dni Jarek powinien udać się na kontrolną wizytę.

Starzec bał się momentu rozstania. Bał się, czy nie rozpłacze się jak niemowlę. Tak bardzo zżył się z wnukiem, który wniósł radość i harmonię w jego życie. A teraz ten dar trzeba będzie znowu utracić, tak jak wtedy, kiedy zmarła mu żona. Tak jak wtedy, gdy ojciec Jarka oznajmił mu, że wyjeżdża na studia do Gdańska. Od tamtego momentu życie straciło sens. Starzec nie miał już nikogo, z kim mógłby dzielić radość i smutek dnia powszedniego. Został sam. W ciepłe letnie dni chodził na długie spacery, a zimową porą starał się jak najwięcej czasu spędzać w sklepie, gdzie smutki i troski odganiały zabawki i przychodzące do sklepu dzieci. A kiedy nadchodził moment powrotu do domu, osowiały Starzec pokonywał kolejne odcinki drogi wolnym, posuwistym krokiem.

Ranek był pochmurny. W prognozie pogody zapowiedzieli, że choć zachmurzenie będzie duże, to jednak nie powinno padać. Mimo to syn i synowa przyjechali z dużym opóźnieniem.

– Cześć, tato! – powiedział Krzysztof, który stał w drzwiach, obejmując żonę.

– Dzień dobry – po chwili powiedziała kobieta.

– Witajcie, wejdźcie do środka – zaczął Starzec. – Jarek jeszcze śpi… Może napijecie się czegoś…? Szkoda go budzić – ciągnął.

– Pewnie, niech pośpi – zgodził się Krzysztof. – A my chętnie napijemy się herbaty.

Starzec udał się do kuchni, by zaparzyć herbatę, a Krzysztof z małżonką rozsiedli się wygodnie w fotelach.

– Ależ tu cisza! – zaczął mężczyzna.

– Mhm… – mruknęła z zamkniętymi oczami kobieta. – Zupełnie inaczej niż w Alpach. Wiesz, wolę jednak tamtejszy gwar lub przynajmniej ten nasz, gdański. Taka cisza na dłuższą metę jest dołująca. Pomyśl tylko, że wstajesz rano i codziennie to samo. Cisza! Żadnego dźwięku. Cisza na klatce schodowej przerywana niekiedy odgłosem gdzieś zamykanych drzwi. A najgorsze w tym wszystkim jest to, że ludzie, którzy mieszkają obok siebie tyle lat, niekiedy całe życie, nic o sobie nie wiedzą. Przypomnij sobie, ilu zupełnie obcych ludzi spotykaliśmy w hotelu, na stoku i każdy z uśmiechem mówił dzień dobry, czasami coś zagadał. Zupełnie inaczej! A tutaj niby wszystkich znasz, a oni ciebie, ale masz nieustanne wrażenie, że jesteś sam! Potworne uczucie!

– Cóż, moja droga – zmieszał się Krzysztof. – Co kraj, to obyczaj!

Starzec przysłuchiwał się rozmowie i poniekąd musiał przyznać synowej rację. Tutaj każdy żyje swoim życiem. Jednak gdy potrzebuje pomocy, zawsze znajdzie się ktoś, kto mu ją zaoferuje.

– Proszę, wasze herbaty – mówił, stawiając gorące napoje na stole. – Tutaj macie cukier i łyżeczki.

– Dziękujemy – odrzekli.

– Tato, powiedz, jak dałeś sobie radę z Jarkiem? Bardzo ci dokuczył? – spytał Krzysztof.

– Ależ skąd! – zaprotestował Starzec. – To fantastyczny chłopiec! Nie miałem z nim żadnych problemów. Na początku obawiałem się, czy podołam opiece… Mam już swoje lata… Ale na strachu się skończyło. To dobre i mądre dziecko. Życzę wam, aby takim pozostał.

Kobieta uśmiechnęła się z dumą, że ma tak wspaniałego syna. Bo przecież gdyby nie ona, to Jarek z pewnością zszedłby na niewłaściwą drogę. Starzec spuścił wzrok prosto na biało-żółty obrus rozesłany na stole. Wiedział, iż musi powiedzieć o tym, że Jarek utyka, choć siniaki na szczęście są bardzo blade. Nie bardzo potrafił zacząć ten temat. W końcu przemówił:

– Słuchajcie. W trakcie pobytu Jarka miała miejsce bardzo niemiła sytuacja. Absolutnie Jarek nie ponosi tutaj żadnej winy. Pewnego razu, gdy z grupą rówieśników jeździł na lodowisku, został zaatakowany przez grupę nastolatków. Na szczęście cała historia zakończyła się tylko siniakami i stłuczeniem nogi, na którą mały jeszcze trochę utyka. W najbliższą środę ma wizytę kontrolną u lekarza.

Kiedy skończył mówić, poczuł, że dłonie lekko mu drżą ze zdenerwowania. Bał się tej rozmowy, choć wiedział, że nie ma w tym jego winy. Rodzice spoglądali to na siebie, to na Starca, nie bardzo wiedząc, co powiedzieć. W końcu kobieta poderwała się z miejsca i podeszła do syna, który wciąż spał. Na jego śniadej buzi malowały się jeszcze lekko widoczne siniaki. Kobieta delikatnie pogłaskała Jarka po głowie, naciągnęła wyżej kołdrę i upewniwszy się, że z synem nic złego się nie dzieje, wróciła do pokoju obok. W tym czasie Starzec dyskutował o zajściu z synem. Wyjaśnił, że sprawcą całego zdarzenia był Przemek, który aby później się zemścić, wybił mu szybę w sklepie. Dodał również, że to syn Tomasza Lipca, tego samego, z którym Krzysztof chodził do szkoły i przyjaźnił się. Krzysztof nie mógł uwierzyć, że syn jego dawnego kolegi był zdolny do takiego czynu.

– A jednak – ciągnął Starzec – inaczej niż ojciec, Przemek jest bardzo butny i zadufany w sobie. Nie znosi sprzeciwu i uwielbia rozkazywać! Nie wiem, skąd w nim tyle agresji i złości do całego świata. Jego rodzice to mili i uczynni ludzie. Przemek zaś to wcielenie diabła! – dodał oburzony na koniec.

Krzysztof słuchał z uwagą. Naturalnie był zbulwersowany całą historią. Wiedział, że jako ojciec musi zareagować.

– Jak tylko Jarek się obudzi, natychmiast wracamy do Gdańska! – rzuciła gwałtownie żona Krzysztofa.

Starzec chciał zaprotestować. Przecież za kilka dni jest zaplanowana wizyta. Uznał jednak, że tę decyzję muszą podjąć rodzice.

– Nie, Małgosiu – odparł Krzysztof, który co chwilę zerkał na ojca, tak jakby chciał znaleźć w jego spojrzeniu aprobatę dla swoich racji. – Ja i Jarek zostaniemy do końca przyszłego tygodnia, a ty wróć do Gdańska.

Małgorzata, słysząc to, omal nie wpadła w furię.

– Wykluczone! – krzyknęła. – Wracamy wszyscy albo ja sama z Jarkiem. Jeżeli chcesz, to zostań, ja nie pozwolę, aby jacyś chuligani okładali mojego syna pięściami tylko dlatego, że mają na to ochotę!

– Małgosiu… – zaczął spokojnie Krzysztof.

– Nie przekonasz mnie! – prawie krzyczała Małgorzata.

– Małgosiu, posłuchaj! – powiedział nieco podniesionym tonem Krzysztof. – Również nie pozwolę, aby nasz syn był workiem treningowym dla chuliganów! Jednak chłopak, który pobił Jarka, jest synem mojego serdecznego kolegi z czasów szkoły! Zrozum, że tę sprawę muszą załatwić ojcowie… między sobą!

– To sobie załatwiajcie te swoje sprawy, ale bez Jarka!

– Małgosiu – odrzekł spokojnym, choć stanowczym głosem Krzysztof. – Zostaję wraz z Jarkiem w miasteczku. Nic mu się nie stanie, przecież będzie ze mną. Poza tym we środę ma wizytę u lekarza, który zna jego przypadek. Uwierz mi – ciągnął, obejmując delikatnie żonę ramieniem – lepiej będzie, jak wrócisz do Gdańska, odpoczniesz, a ja zajmę się wszystkim. Obiecuję dzwonić codziennie.

– Dobrze, w takim razie zostajemy tutaj wszyscy – powiedziała.

– Obawiam się, że będzie problem z noclegiem – wtrącił ostrożnie Starzec. – Nie to, że miałbym coś przeciwko, ale nie ma u mnie na czym spać. Na jednym łóżku śpi Jarek, na drugim ja. Nawet z Krzysztofem będzie problem – mówił, rozkładając ręce bezradnie.

– Widzisz, kochanie – zaczął Krzysztof – czekają mnie niemalże spartańskie warunki. Podłoga to nie miejsce do spania dla kobiety. A razem z Jarkiem też spać nie będziesz, bo wersalka, na której śpi, jest raczej mała i nie pomieści dwóch osób. Posłuchaj mnie i wróć do domu – mówił przekonującym głosem.

Niechętnie i po długim czasie Małgorzata ustąpiła.

– Wrócę. Ale pod jednym warunkiem – dodała. – Chcę przywitać się z Jarkiem i trochę z nim pobyć.

– Oczywiście – powiedział Krzysztof, przytulając żonę.

Za oknem śnieg wirował w powietrzu. Drobne, intensywnie spadające płatki zamieniały się w gęstą kurzawę, czyniąc krajobraz niewidzialnym.

* * *

Zegar na ścianie tykał, odliczając upływające minuty. Starzec, Krzysztof i Małgorzata siedzieli przy stole, rozmawiając ciągle na temat sytuacji z minionego tygodnia. Kobieta nie kryła oburzenia i zdenerwowania, co było zupełnie zrozumiałe. Ciągle zadawała pytanie o to, jak można bez powodu pobić dziecko, nieważne, że sprawcą był nastolatek. Krzysztof, który również był zaskoczony, dywagował w myślach nad czymś innym. Zastanawiało go, czemu chłopak pochodzący z szanowanej rodziny był zdolny posunąć się do takiego zachowania. Znał przecież Tomasza od wielu lat, choć od czasu studiów kontakt ten mocno się rozluźnił, a w istocie zgasł. A teraz, po tylu latach obustronnego milczenia, los spłatał im obu figla i dał możliwość odnowienia przyjaźni. Pogrążony w myślach Krzysztof już od dłuższego czasu nie słuchał Małgorzaty.

W końcu obudził się Jarek. Przez sen słyszał jakieś znajome głosy, a kiedy otworzył oczy, zobaczył leżące w rogu pokoju podróżne torby i oparte o ścianę dwie pary nart. „Wrócili rodzice”, pomyślał. „Co za pech! A tak fajnie było z dziadkiem. Mogli tak się nie spieszyć z tym powrotem”.

I ostrożnie, tak aby nie wzbudzić zainteresowania swoją osobą, przekręcił się na drugi bok, udając, że jeszcze śpi.

„Biedny dziadek”, ciągnął w myślach. „Pewnie zmyli mu głowę za to, że mnie nie dopilnował! Biedny dziadek!”.

W tym momencie do pokoju wszedł Starzec, który zauważył, że Jarek się obudził.

– O! Wstał nasz śpioch – powiedział donośnym i wesołym głosem.

Małgorzata i Krzysztof zerwali się z krzeseł, by po chwili znaleźć się przy Jarku.

– Witaj, syneczku – zaczęła matka. – Jak się czujesz? Bardzo cię boli? – pytała zatroskanym głosem. A wtórujący jej Krzysztof głaskał chłopca po czuprynie.

„Zaczyna się!”, pomyślał Jarek. „Najpierw odstawiają mnie do schroniska na dwa tygodnie, żebym im nie przeszkadzał, potem w ogóle nie dzwonią, a na końcu udają zatroskanych rodziców! To się nazywa obłuda!”, ciągnął.

– Nic mi nie jest – przemówił. – Trochę utykam, ale ogólnie jest okej.

– Martwimy się o ciebie – powiedział Krzysztof.

Jarek zaś patrzył spod oka na ojca i matkę. Jakby nie jego rodzice. Zatroskani, życzliwi. Może podróż ich odmieniła, a może stęsknili się za nim.

– Synku – podjęła matka – jeżeli coś ci dolega, to powiedz nam…

– Nic mi nie jest – przerwał jej Jarek. – Czuję się na tyle dobrze, że mógłbym pójść na Zbójnicką Górę! Idziemy, dziadku? – I zaczął się podnosić.

Faktycznie, jak zauważyli rodzice, Jarek trochę utykał. Dziadek uśmiechnął się i powiedział, że w taką pogodę wyprawa gdziekolwiek w góry byłaby szaleństwem. Niemniej szybko dodał, że jeżeli ma ochotę i oczywiście, jeśli rodzice się zgodzą, to może z nim pójść do sklepu za rogiem po chleb.

– A dasz radę dojść? – spytała matka.

– Od tygodnia chodzę z dziadkiem na spacery do parku i żyję! – odparł Jarek, który ani myślał przegapić okazji na wspólne wyjście z dziadkiem.

– Dobrze, idź – odezwał się ojciec – tylko wracajcie szybko… Na dworze jest zimno. Mama dzisiaj wraca do domu i chciałaby spędzić z tobą trochę czasu.

Jarek był w szoku. Rodzice albo udają kochających przy dziadku, żeby nie dać mu powodu do narzekań, albo przeszli metamorfozę podczas wyjazdu. Jakikolwiek był powód ich zachowania, chłopiec chciał każdą minutę spędzać z dziadkiem, z którym bardzo się zaprzyjaźnił.

Gdy zamknęli za sobą drzwi mieszkania, Starzec zwrócił się do Jarka tymi słowami:

– Z tego, co wiem, to zostaniesz u mnie razem z ojcem przez kilka dni. Mama sama wróci do domu.

– Dlaczego? – spytał mocno zdziwiony chłopiec.

– Twój tata chce spotkać się z ojcem Przemka i raz jeszcze wyjaśnić całą sprawę. Poza tym w najbliższą środę masz wizytę kontrolną w poradni i dobrze byłoby, żeby lekarka obejrzała twoją nogę – odpowiedział.

– To fajnie! – ucieszył się Jarek. – Nie będę musiał iść do szkoły! Laba! To, co uwielbiam! – ciągnął z rękoma rozpostartymi niczym skrzydła ptaka.

– Też się cieszę – odrzekł Starzec.

I tak doszli powoli do sklepu na rogu ulic. Kilka minut później wracali do domu, niosąc świeże pieczywo i sernik, ulubione ciasto Starca.

* * *

Wiatr rozrzucał padające płatki śniegu. Zawieje i zamiecie towarzyszyły ludziom od samego poranka. Kto tylko mógł, starał się nie wychodzić na dwór. Zresztą była sobota.

Tymczasem w mieszkaniu Starca trwały przygotowania do wyjazdu Małgorzaty, która przepakowywała walizki tak, aby zabrać tylko swoje rzeczy. Jarek siedział na krześle z kubkiem gorącego kakao i przyglądał się matce. Chciał ją zapytać o tyle rzeczy. O to, czemu ani razu nie zadzwoniła. Dlaczego zostawiła go z dziadkiem, którego wcześniej prawie nie znał. Dlaczego nie zabrała go ze sobą? Kiedy pierwszy raz został sam na sam z dziadkiem poczuł się jak wyrzutek, którego rodzice nie chcą, a może nawet się wstydzą. Przez pierwsze dni starał się znaleźć odpowiedź, dlaczego nie zabrali go ze sobą. Cóż, kłębiące się w głowie pytania pozostały bez odpowiedzi. Bo czy warto się o to pytać? Przecież tyle dzieci wyjeżdża z rodzicami, którzy nie mają zamiaru z nikim ich zostawiać. Jarek powoli sączył napój, jednocześnie przyglądając się rodzicom, którzy z wielką troską odnosili się do niego.

– Skończone – rzekł Krzysztof, układając swoje ostatnie swetry w walizce.

– Zaraz będzie zupa – odezwał się z kuchni Starzec. – Zdążycie jeszcze zjeść, zanim pojedziecie. Tylko jedźcie ostrożnie, bo pogoda jest paskudna, jak na złość! – stwierdził niezadowolony.

– Spokojnie, tato – odpowiedział Krzysztof. – Wyjedziemy dużo wcześniej, aby powoli dojechać. Tato, jeżeli coś potrzebujesz – zmienił temat – to powiedz. Kupię po drodze.

– Dziękuję, ale nie trzeba – odpowiedział Starzec. Zresztą tu zaraz za rogiem jest sklep spożywczy i można sporo rzeczy dostać.

Spakowane bagaże znalazły w końcu swoje miejsce w przedpokoju tuż przy drzwiach wyjściowych. Dwie duże ciężkie walizki pełne ubrań, butów, kosmetyków i pamiątek z Austrii, które w ciągu kilku najbliższych dni trafią w ręce grupy znajomych. Zresztą panował wśród nich taki zwyczaj, że powracający z podróży przywożą reszcie jakieś „drobne upominki”. Oczywiście całe towarzystwo było zawsze zajęte przechwalaniem się, kto i gdzie nie był, i oczywiście, ile prezenty kosztowały. Najczęściej „ach” i „ech” padały, gdy uczestnikami spotkań byli państwo Czeremchowie, spędzający na zagranicznych eskapadach większą część roku. Jarek zawsze dziwił się, po co im wielki dom z ogromnym ogrodem, skoro ich tam nie ma. Chłopiec nieraz pytał o to rodziców, lecz ci odpowiadali zawsze to samo. Czeremchowie są bardzo bogaci i mają jeszcze kilka innych domów. Dla dziesięcioletniego chłopca cały ten świat dorosłych wydawał się pogmatwany. Chwilami życzył sobie, aby pozostać dzieckiem, którego świat jest o wiele prostszy.

Zegar wybił południe. Zmęczona podróżą i przepakowywaniem walizek Małgorzata opadła na krzesło.

– Teraz możemy wreszcie porozmawiać – powiedziała do siedzącego obok niej Jarka. – To powiedz, jak minęły ci ferie u dziadka? Oczywiście pomijam sprawę pobicia – zaznaczyła.

– Dobrze – odrzekł chłopiec. – To były superferie. Może nawet najlepsze ze wszystkich. Mogę tu przyjechać na całe wakacje i następne ferie, prawda, dziadku?

– Oczywiście, że tak – odpowiedział wesoło Starzec. – Możesz przyjechać, kiedy chcesz i na ile chcesz!

Małgorzata i Krzysztof spojrzeli zdumieni na siebie. Spodziewali się nieco innej odpowiedzi, a tu proszę. Dziadek i wnuczek w jak najlepszej komitywie. Rodzice chłopca nie mogli pojąć, czy Jarek mówi szczerze, czy z grzeczności nie chce powiedzieć prawdy.

– I nie tęskniłeś do gier, komputera, swoich kolegów ze szkoły? – spytał badawczo ojciec.

– Nie – odpowiedział stanowczo Jarek. – Na początku trochę się nudziłem, ale dziadek miał fajne pomysły na spędzenie wolnego czasu! Poszliśmy na piechotę na Zbójnicką Górę…

– Gdzie? – spytał z niedowierzaniem Krzysztof.

– Na Zbójnicką Górą, na piechotę – powtórzył wyraźnie Jarek. – I było super!

– To jest ponad tysiąc metrów nad poziomem morza! – wykrzyknął Krzysztof.

– I co z tego? – odparł Jarek. – Najważniejsze, że było super, a z powrotem zjechaliśmy kolejką. I muszę wam powiedzieć – ciągnął, spoglądając co raz na zdezorientowanych rodziców – że z dziadkiem super chodzi się po górach! Zna każdą dolinę, ścieżkę, szlak! Nie można z nim zabłądzić!

– Kochanie – zaczęła Małgorzata. – Dziadek całe życie mieszka w górach.

– I dlatego będę przyjeżdżał do dziadka na wszystkie ferie i wakacje! A wieczorami będę do niego dzwonił! – oznajmił stanowczo rodzicom, którzy nie wierzyli własnym uszom.

– Oczywiście – wybąkał zaskoczony postawą syna Krzysztof. – Nie mamy nic przeciwko. Możesz odwiedzać dziadka i dzwonić do niego, kiedy zechcesz.

Starzec kończył w kuchni gotowanie zupy, ale słyszał całą rozmowę Jarka z rodzicami. Łza w oku mu się zakręciła, kiedy usłyszał wnuka mówiącego o tym, że czas spędzony z dziadkiem był wyjątkowy. Chwilę później podał wszystkim krupnik.

Jarek wziął łyżkę i powoli zaczął jeść. Krzysztof i Małgorzata oniemieli z wrażenia. Przed przyjazdem do dziadka Jarek na takie potrawy nie chciał spojrzeć, a co dopiero je jeść.

Po skończonym obiedzie Krzysztof odwiózł małżonkę na krakowskie Balice, skąd miała odlecieć do Gdańska. Było późne popołudnie, kiedy wrócił. Ledwo przekroczył próg mieszkania, usnął ze zmęczenia na materacu, który naszykował mu ojciec.

* * *

Śnieżna zamieć i niski słupek rtęci w termometrze zawieszonym na oknie w kuchni definitywnie zniechęciły Przemka do wyjścia z domu. Zima szalała, karząc świat lodem i mrozem. Białe kłęby dymu unoszące się z kominów toczyły nieustanną bitwę z intensywnie padającym śniegiem. Gałęzie drzew gięły się pod ciężarem nowego, mokrego puchu. A nieszczęśnicy skazani na wędrówkę ulicami miasteczka brnęli po kolana w zaspach.

Daleko, nad wznoszącą się drogą, którą wyjeżdżało się z Sosnowych Gór, niewyraźny zarys górskich szczytów spotykał się z opadającym pochmurnym niebem, któremu różnokształtne płatki śniegu mocno ciążyły i ciągnęły je ku ziemi.

Przemek stał chwilę wpatrzony w zimową aurę, po czym wolnym krokiem udał się w stronę drzwi. Szybko zorientował się, że w domu jest sam. Ojca nie było. Musiał wyjść, kiedy syn jeszcze spał, ale dokąd? Niewiele myśląc, Przemek poszedł do pokoju gościnnego, włączył telewizor i szybkim ruchem palca przerzucał pilotem kanały, szukając czegoś interesującego. Zatrzymał się na kanale sportowym, gdzie właśnie była powtórka rajdu Dakar. Chwilę oglądał, ale jego myśli zaprzątała przyczyna nieobecności ojca.

Tymczasem Tomasz Lipiec spacerował ulicami miasteczka, zastanawiając się nad sprawą Przemka. Co raz w jego myślach wybrzmiewały słowa Starca o tym, że Przemek jest butnym i wyniosłym chłopcem, a kara powinna być odpowiednia. Może miał coś konkretnego na myśli, a może tylko Tomaszowi się zdawało. Niemniej szedł, a w zasadzie brnął po zalegającym śniegu, okryty grubym płaszczem i futrzaną czapką, którą coraz mocniej naciągał na uszy. Szedł i szedł po chodniku ciągnącym się wzdłuż ulicy wiodącej przez całe miasto. Mijał sklepy, stare góralskie chaty budowane z bali, które stawiano na wysokich kamiennych podmurówkach. Większość z nich miała przyłapy, czyli werandy wsparte na łukach kamiennej podmurówki. To tam letnią porą odbywały się spotkania i biesiady całych rodzin i znajomych.

Tomasz to wszystko wiedział i pamiętał, gdyż jako dziecko nieraz uczestniczył w takich spotkaniach, które organizowali jego dziadkowie. Wspominał je zawsze z wielką nostalgią. Zapamiętał babcię smażącą racuchy, którymi wszyscy później się zajadali. I dziadka naprawiającego rower, w którym ciągle spadał łańcuch. Dziadek za każdym razem, kiedy brał się za naprawę, klął coś po góralsku pod nosem, tak aby Tomasz nie rozumiał. Późnym popołudniem przychodzili sąsiedzi. Wówczas żartowano, śmiano się i opowiadano wiele wspaniałych historii o czasach dla Tomasza odległych. Siadał wówczas w kąciku na małym drewnianym krzesełku, które zrobił specjalnie dla niego dziadek, i zasłuchiwał się w opowieściach niczym z baśni i w śpiewie, którym kobiety umilały spotkanie. Było biednie, było skromnie, lecz cudownie. Takiego ciepła i zrozumienia, jakiego zaznał wtedy, nigdy już potem nie poczuł. Nic to jednak.

Szedł dalej, co raz naciągając czapkę na uszy. Zimno coraz bardziej przenikało do jego członków. Chciał jednak pobyć sam. Nie miał siły na kolejną rozmowę z Przemkiem, która i tak niewiele by pomogła. W końcu dotarł do ulicy Wrzosowej, przy której znajdował się największy w mieście supermarket. Tuż za nim był budynek Powiatowego Zarządu Dróg, a dalej park Słowackiego. Dopiero teraz Tomasz spostrzegł, jak wiele pługopiaskarek jeździ ulicami miasta i jak wielu robotników odrzuca na bok połacie śniegu, który drwił sobie z ich wytężonej pracy.

Po chwili dostrzegł wiszące w gablocie przy ulicy ogłoszenie o wolontariacie. Władze miasta zwracały się w nim do mieszkańców z prośbą o pomoc w odśnieżaniu chodników, otoczenie troską bezdomnych i dokarmianie zwierząt. Zasoby służb porządkowych okazały się zbyt skąpe, aby podołać tak wielu wyzwaniom. Tomasz rozejrzał się dookoła. Dostrzegł ludzi młodych i starych, którzy odrzucali kolejne warstwy śniegu. Pracowali w równym tempie: raz-raz, raz-raz. Łopaty tylko świstały, a spod białego puchu zaczynał prześwitywać czarny chodnik.

W tym momencie przyszła mu do głowy pewna myśl. Przecież zaczynają się ferie, a Przemek za karę spędzi je w domu. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby dopomógł. Tomasz postanowił dopytać się o to, czy trzynastolatek mógłby zostać wolontariuszem przez ferie.

Stał jeszcze chwilę na chodniku, patrząc to na przejeżdżające auta, to na robotników odgarniających śnieg, to w końcu na budynek Powiatowego Zarządu Dróg, którego władze były inicjatorem akcji Pomagamy – Ratujemy obejmującej wolontariat. Tomasz nieco zlękniony wszedł do budynku i w biurze podawczym dopytał się o udział nieletniego syna w takiej akcji. Urzędniczka była nieco zdziwiona, lecz o nic nie pytała. Odpowiedziała, że owszem, jest taka możliwość, zwłaszcza potrzebna jest pomoc przy dokarmianiu zwierząt i zgłaszaniu na policję osób nietrzeźwych i bezdomnych, oczywiście, aby uniknęli zamarznięcia. Tomasz zapewnił, że pojawi się z synem w poniedziałkowy poranek. Pożegnał się i wyszedł, zamykając za sobą ostrożnie drzwi.

Szedł wolnym krokiem w stronę domu, rozmyślając ciągle o Przemku. Bał się o niego. Cała historia z pobiciem uświadomiła mu, że Przemek jest innym nastolatkiem, niż myślał. Butnym, agresywnym, a przecież nie tak go wychowywał. W końcu dotarł do mieszkania, w którym panowało przyjemne ciepło. Nic nie prószyło w oczy, palce nie marzły, a jednak wyczuwał inny rodzaj chłodu. Nie zważając na nic, Tomasz powiedział donośnym i stanowczym głosem:

– Przemek, chodź tutaj!

– Zaczyna się – mruknął pod nosem chłopak, wstając przy tym osowiale z łóżka. – O co chodzi? – spytał, opierając się o futrynę drzwi do swojego pokoju.

Tomasz spojrzał na twarz syna, która zdradzała obojętność i zdegustowanie całą sytuacją, tak jakby ojciec bezpodstawnie oskarżał go o wszystkie bóle świata. Tomasz zignorował zachowanie syna i zaczął mówić:

– Zapisałem cię na wolontariat – oznajmił. – Przez ferie będziesz pomagał pracownikom służb porządkowych w dokarmianiu zwierząt i odśnieżaniu chodników. Zima w tym roku mocno dokazuje, przez co jest wiele pracy i każde ręce się przydadzą. Akurat dobrze się składa, że masz ferie, więc możesz pomóc.

Przemkowi od razu nie spodobało się to, co powiedział ojciec, ale spytał:

– A ile płacą na tym wolontariacie? – W jego głosie wybrzmiewała nieukrywana złość i ironia.

Tomasz uśmiechnął się i rzekł spokojnym głosem, zdejmując powoli wierzchnią odzież:

– Nic. Wolontariat to praca charytatywna, dobrowolna i za darmo…

– Że co?! – przerwał mu Przemek, który wybuchł ze złości. – Mam robić za darmo i nic z tego nie mieć. Mowy nie ma! – krzyknął. – Chcesz, to sam sobie pracuj za darmo! – I już odwracał się w stronę swojego pokoju, kiedy Tomasz głośno zawołał:

– Stój! Masz słuchać, kiedy mówię! W poniedziałek o dziewiątej rano stawisz się w Powiatowym Zarządzie Dróg i tam powiedzą ci, co będzie należało do twoich obowiązków!

– Nigdzie nie pójdę! – protestował Przemek.

– Pójdziesz i to bez dyskusji! I powiem ci więcej. Pójdziesz uśmiechnięty i będziesz dla wszystkich miły, i chętnie będziesz wykonywał ich polecenia, czy ci się to podoba, czy nie! – mówił podniesionym głosem Tomasz.

– Nigdzie nie pójdę! – bronił się chłopak, którego twarz była już purpurowa od buzującej ze złości krwi.

– Pójdziesz bez dyskusji! Koniec tematu– powiedział stanowczo Tomasz.

– Zgłoszę na policji, że zmuszasz mnie do pracy! – wydusił z wściekłością Przemek.

– To zgłaszaj – odrzekł zaskoczony Tomasz, któremu jednak udało się zachować trzeźwość umysłu. – Zgłaszaj– powtórzył. – Tylko muszę cię zasmucić. Rozmawiałem już o twojej sprawie z policjantami. Powiedzieli, że w razie konieczności zaopiekują się tobą i z przyjemnością dopilnują, abyś swoją pracę wykonywał z należytą dokładnością.

Mężczyzna więcej nie dyskutował z synem. Odwrócił się na pięcie i poszedł do swojego pokoju, by odpocząć po dość męczącej porannej wycieczce. Przemek był wściekły na ojca. Z hukiem zamknął drzwi swojego pokoju, tak że omal nie wypadły z futryny. Tomasz jednak nie zareagował. Postanowił napisać e-mail do żony.

Reakcja Przemka była do przewidzenia. Chłopak emanował złością i nienawiścią do ojca, matki, kolegów, którzy go zostawili, ale przede wszystkim do Starca, który o wszystkim poinformował rodziców. Oczywiście na wolontariat nie zamierzał się stawić. „Praca za darmochę jest dla kretynów”, pomyślał. „Nie ma kasy, nie ma roboty. A jak stary chce, to niech sobie sam idzie!”. Zły na wszystkich i zbuntowany przeciw wszystkiemu siedział na łóżku z głową podpartą dłońmi.

W mieszkaniu zapanowała cisza przerywana tykaniem kuchennego zegara.

* * *

– Wiesz, dziadku – wyszeptał Jarek. – Mówiłem prawdę, że będę do ciebie dzwonił każdego wieczora i że będę przyjeżdżał.

– Cieszy mnie to – odrzekł miłym, ciepłym głosem Starzec. – Pamiętaj, że drzwi mojego domu są dla ciebie zawsze otwarte!

– Mhm – mruknął Jarek. – Dziadku – zaczął nieśmiało chłopiec – jeszcze jedno…

– Tak? – zapytał Starzec.

– Chciałem cię przeprosić za to, że na początku byłem nieznośny, ale…

– Nic nie mów – przerwał mu Starzec. – Co prawda, na początku było mi trochę przykro… ale w gruncie rzeczy dogadaliśmy się i to jest najważniejsze. Nie ma co wracać do przeszłości. Cieszmy się tym, co mamy teraz!

Jarek ucieszył się ze słów dziadka i mocno do niego przylgnął, tak mocno, jakby trzymał w objęciach cenny skarb, który bał się wypuścić. Starzec przycisnął do siebie Jarka, a z radości łzy popłynęły mu po policzkach. Dłuższą chwilę trwali wtuleni w siebie. Aż w końcu mężczyzna przemówił:

– No, drogi kompanie górskich wędrówek, pora spać! – I roześmieli się obaj.

A w pokoju obok na materacu spał Krzysztof umęczony podróżą. Do dyskutujących szeptem Starca i Jarka dobiegało tylko jego chrapanie.

* * *

Niedzielny poranek niczym nie różnił się od tego z dnia poprzedniego. Zawieje i zamiecie śnieżne czyniły świat prawie niewidocznym. Co raz wiatr podnosił tumany białego puchu, by porzucić je w zupełnie innym miejscu, tworząc tym samym zaspy. Do tego było jeszcze zimniej. Potwornie zimno. Śnieg sypał prosto w oczy, a słupki rtęci pokazywały ujemne temperatury. Krzysztof stał przy oknie w kuchni z kubkiem gorącej herbaty.

„Nic się nie zmieniło”, pomyślał. Tak jakby zegar stanął w miejscu. Te same meble, obrazy. Ten sam stół, przy którym razem z rodzicami wiele lat temu spożywał posiłki, i kolor ścian – biel. Krzysztof powoli spacerował po mieszkaniu, zaglądając w każdy jego kąt, przyglądając się uważnie przedmiotom, które były świadkami jego historii. Utkwił wzrok w starej, białej jak ściana paterze. Prosta forma bez żadnych zdobień. Był to imieninowy prezent, który mama otrzymała od znajomej. Dalej spojrzał na krzesła z półokrągłymi oparciami i fioletowymi obiciami siedzeń. Kiedyś siadał na nich przy stole, by pograć z ojcem w warcaby albo odrobić lekcje. Aż w końcu zatrzymał wzrok na ciemnozielonej wersalce, na której teraz spał Starzec.

„To samo łóżko, na którym zmarła matka”, pomyślał. „Ojciec nic nie zmienił. Zostawił wszystko tak, jak pozostawiła mama. Tyle lat!”. Westchnął. I uprzytomnił sobie, jak rzadko odwiedza ojca. Od czasu swojej przeprowadzki do Gdańska tylko kilka razy był w rodzinnym domu, a to już blisko szesnaście lat. Czasami zapraszał ojca do siebie, ale szybko stwierdził, że jakoś trudno im się rozmawia. A tu taki kaprys losu. Jarek, który dziadka znał z opowiadań, deklaruje, że ferie z nim spędzone były najmilszą przygodą, jaką dotąd przeżył.

Sącząc powoli gorącą herbatę, rozmyślał o minionych latach. O pierwszych nartach, jakie dostał od ojca z okazji pomyślnego zdania egzaminu do szkoły średniej. A potem o wspólnych wycieczkach po górskich stokach. Czasem towarzyszyli im koledzy Krzysztofa, ale większość z nich, choć byli góralami tak jak on, szybko się męczyła.

Krzysztof uwielbiał te chwile, kiedy wspólnie z ojcem szykował się do kolejnej wędrówki. Rano, bladym świtem wyruszali, by po kilku godzinach, hen wysoko, poczuć się wolnymi jak ptaki. „Góry uczą pokory! A myślenie to podstawa!” – powtarzał zawsze Starzec. Potem późnym popołudniem wracali do domu, gdzie z gorącym obiadem i zawsze z jakimś ciastem czekała na nich mama. Niezmiennie uśmiechnięta i życzliwa ludziom. Taką ją zapamiętał. Gdy z okna dojrzała ich wracających z wycieczki, wychodziła na balkon i machała dłonią na powitanie. Za jej plecami słońce chyliło się ku zachodowi, a wokół niej na poręczach balkonu były zaczepione donice, z których letnią porą zwisały czerwone pelargonie. Był to ujmujący, niezwykle piękny widok. I ona, ubrana w swą turkusową sukienkę, na której układał się biały kuchenny fartuch. „Mama!”, pomyślał Krzysztof. A kiedy zamknął oczy, ujrzał filigranową szatynkę z dużymi brązowymi oczami, która uśmiecha się delikatnie i macha ręką, tak jakby chciała im pokazać bezpieczną przystań, port, do którego zawiną bezpiecznie.

Krzysztof długo błądził oczami po ścianach i meblach, by odsłonić na nowo historie z nimi związane, odświeżyć powracające wspomnienia. Stół, przy którym we trójkę gawędzili albo rozwiązywali trudne sytuacje. Wersalka, na której znalazł siedzącą i zapłakaną matkę. Gdy spytał o powód rozpaczy, długo nie mogła wydobyć z siebie słowa, aż wreszcie usłyszał, że jest ciężko chora. A potem na tym samym łóżku dogorywała, gdy nadeszły jej ostatnie dni. Teraz śpi na nim ojciec, którego twarz jest mocno pomarszczona.

Dalej w pokoju gościnnym, w prawym rogu od wejścia stała dębowa witryna, ślubny prezent rodziców, jaki dostali od dziadków. Wysoka na dwa metry. Krzysztof przypomniał sobie, jak pewnego dnia, kiedy był małym chłopcem, próbował wszelkimi sposobami otworzyć jej przeszklone drzwiczki i sięgnąć po znajdujące się na najwyższej półce słodkości. Mama zawsze je tam chowała, aby mały Krzyś nie najadał się nimi. Otóż pewnego razu pootwierał wszystkie trzy głębokie szuflady w taki sposób, że utworzyły stopnie. Chłopiec zaczął się po nich wspinać, by pociągnąć za uchwyt otwierający przeszkloną witrynę i tam jakimś sposobem wspiąć się na pierwszą półkę, skąd już bez problemu mógłby sięgnąć po łakocie. Gdy stawiał krok z ostatniej szuflady na półkę, noga poślizgnęła się, stracił równowagę i poleciał do tyłu. Narobił przy tym tyle hałasu i wrzasku, że mama, słysząc łomot, jaki temu towarzyszył, rzuciła mycie naczyń i wpadła do pokoju. Na podłodze leżał mocno potłuczony i zapłakany chłopiec. Krzysztof pamiętał, jak poderwała go z podłogi i zaczęła mocno tulić, tak jak potrafi tylko matka. Cała historia zakończyła się siniakami i pozdzieranymi łokciami. Od tamtej pory Krzyś już nie podejmował meblowych wspinaczek.

Widok z okien mieszkania rodziców obejmował góry porośnięte sosnowym lasem. Drzewa układały się kaskadowo, przez co sprawiały wrażenie, że dotykały samego nieba. Tuż przed blokiem znajdowała się góra ziemi, która była wymarzonym miejscem do zabaw – w chowanego, w wojnę, a zimową porą do zjeżdżania na sankach. Zaczęły powracać obrazy tamtych dni. Krzysztofowi łza zakręciła się w oku z tęsknoty do świata, który bezpowrotnie przeminął. Nostalgię mężczyzny przerwały odgłosy budzącego się Jarka. Jednym ruchem dłoni wytarł cieknące po policzkach łzy, nabrał powietrza i wesołym głosem odezwał się:

– Pobudka, śpiochu!

– Cześć – odburknął zaspany Jarek, który naciągnął na siebie kołdrę i ani myślał pośpiesznie wstawać.

Tymczasem Starzec, którego blady świt zdążył łagodnie obudzić, usiadł na łóżku, stękając przy tym nieco z bólu krzyża, który doskwierał mu od dłuższego czasu.

– Co ci jest, tato? – spytał zaniepokojony Krzysztof.

– Starość, synu! Starość! – odpowiedział. – Gdy byłem w twoim wieku, to myślałem, że nigdy mnie nie dosięgnie albo że przynajmniej będzie „złota”. A tu jak na złość! Nie dość, że dosięgła, to jeszcze w krzyżu strzyka czasami!

– Dziadku, nie marudź! – odezwał się Jarek. – Gdybyś był taki stary, to nie dałbyś rady chodzić po górach! A sapałeś mniej niż ja, kiedy wchodziliśmy na Zbójnicką Górę!

– To nie była Zbójnicka Góra, tylko jaskinia zbójów! – poprawił go Starzec, któremu wrócił dobry humor.

– Wszystko jedno – skwitował Jarek. – Dziadku – zaczął, zmieniając temat: – Chciałbym zobaczyć się dzisiaj z Frankiem i ekipą. Skoro zostaję do środy, to chcę się z nimi spotkać.

– Oczywiście… O ile twój tata nie będzie miał nic przeciwko – odrzekł, spoglądając na syna.

– A kimże są Franek i ekipa? – spytał zaskoczony Krzysztof.

– To rówieśnicy Jarka. Mieszkają na sąsiednim osiedlu. Przesympatyczne z nich dzieciaki! – powiedział Starzec, naciągając przy tym grube skarpety.

– Mhm – mruknął Krzysztof zdumiony, że oto jego syn nie tylko znalazł wspólny język z dziadkiem, ale nawiązał nowe znajomości, które, jak szybko pojął, są dla niego nie bez znaczenia. – A kim są rodzice tych dzieci? – dopytywał, delikatnie mieszając cukier w herbacie.

– Ich rodzice to bardzo porządni ludzie… – zaczął Starzec, lecz Jarek mu przerwał.

– Ich rodzice są bezrobotni albo pracują za granicą. Franek i reszta noszą poprzecierane ubrania ze szmateksu i przeważnie mają dziurawe buty. Chodzą z rodzicami na zakupy do sklepów, gdzie można kupić tanio jedzenie, i używają zwykłych materiałowych chusteczek do nosa, bo ich rodziców nie stać na higieniczne. A na dodatek mają jedną parę sanek i łyżew, którymi się dzielą. Są inni niż chłopaki w Gdańsku. Na nich można zawsze polegać, a na tamtych nie! Poza tym tamte naburmuszone obżarciuchy to twoi i mamy koledzy, bo sami ich wybraliście. A ci tutaj to są przyjaciele… moi! – wyrzucił jednym tchem.

Starzec był oszołomiony szczerością wnuka, a Krzysztof przerażony wyborem syna. Oto legło w gruzach, w ułamku sekundy, całe wychowanie Jarka. Wszystkie wartości, jakie z Małgorzatą chcieli mu wpoić. Jarek czuł, że jest w rękach rodziców kukiełką, którą można ustawiać, jak się chce. Kukiełką, która nie mówi, która nie ma własnej duszy ani potrzeb.

Krzysztof nie krył zdziwienia i rozczarowania, jakiego syn mu przysporzył swoim wyznaniem. Jarek nie zwracał jednak na to uwagi. Był zdeterminowany, aby spotkać się z przyjaciółmi, którym wiele zawdzięczał, zwłaszcza radość, do tej pory mu obcą. Czuł, że jest dla nich ważny, że go lubią. A on bez nich świata sobie nie wyobrażał. Nie wyobrażał sobie życia bez rozmów, wspólnego przesiadywania w sklepie z zabawkami i wsłuchiwania się z zapartym tchem w historyjki opowiadane przez dziadka. Tak, te chwile, gdy siadali, gdzie kto mógł, na krześle, na biurku, z kubkami gorącego kakao, i w milczeniu słuchali opowieści dziadka, który sypał nimi jak z rękawa, będą niezapomniane. Jarkowi nie przeszkadzała bieda dzieci. Niestety, Krzysztof miał odmienne zdanie.

– Mhm – mruknął. – A czymże twoi przyjaciele cię urzekli? – mówił z lekką ironią.

– Tym, czego nie masz ty, mama i całe to beznadziejne towarzystwo w Gdańsku! – wykrzyczał Jarek.

Krzysztof doprawdy nie poznawał syna. Zmienił się i to na niekorzyść – ocenił.

– Oni są fajni, nie oszukują, zawsze pomogą – powiedział podniesionym głosem Jarek.

– Czyli mama i ja oraz całe to beznadziejne towarzystwo jesteśmy według ciebie oszustami, krętaczami i nikomu nie pomagamy? – wykrzyczał Krzysztof.

Jarek miał łzy w oczach, ale postanowił się bronić.

– To dlaczego nie dałeś jeść temu facetowi, który prosił cię o bułkę? To dlaczego mama nigdy nie daje pieniędzy na ulicy, jak inni ją proszą? Hm? – pytał chłopiec.

– Bo to nieroby i naciągacze, którym nie chce się pracować, tylko wolą żebrać i od innych wyciągać środki do życia! – powiedział stanowczo Krzysztof.

– Widzisz – zaczął podenerwowanym głosem Jarek. – Kiedy zgłodniałem na sankach, Staś oddał mi swoją kanapkę. Jak „Rudy” mnie pobił, to Staś, Franek i Marysia pomogli mi dojść do sklepu dziadka. A przecież mogli mnie zostawić!

Krzysztof zrobił się purpurowy ze złości. Odstawił filiżankę z herbatą na stół, nabrał powietrza i zaczął mówić:

– To miło z ich strony, że okazali ci pomoc. – Powstrzymywał się, aby nie wybuchnąć. – Oczywiście należą im się podziękowania, ale… – I tu zatrzymał się, by znaleźć odpowiednie słowa. – Myślę, że to wystarczy w zupełności. Twój kontakt z nimi uważam za niestosowny. Wspólnie z mamą chcemy, żebyś zawierał znajomości z rówieśnikami z naszej klasy społecznej.

Starzec, gdy to usłyszał, oniemiał z przerażenia. W głowie mu się zakręciło i szybko opadł na krzesło. Zrozumiał, że stoi przed nim obcy mężczyzna, którego nie zna. Człowiek, który posługuje się jakimiś dziewiętnastowiecznymi wyobrażeniami. Okropny, kierujący się w życiu niskimi pobudkami, wręcz zacofany.

Inaczej zareagował Jarek, przyzwyczajony do tego, że rodzice wiedzą najlepiej, co dla niego jest najlepsze. Choć uważał, że z ojcem łatwiej jest się porozumieć, bo wykazywał większą empatię dla niego i otoczenia, to nie zawsze z nim się zgadzał. Był nieco inny niż matka, dla której kariera i opinia obcych ludzi były po stokroć ważniejsze niż uczucia Jarka. A on miał dziesięć lat i potrzebował ciepła i zainteresowania rodziców.

Zapadła cisza. Krzysztof stał nieruchomo obok stołu ze wzrokiem utkwionym w herbacie. Starzec siedział na krześle z głową wspartą na dłoniach. Jarek leżał na łóżku wpatrzony w sufit.Błąd: nie znaleziono źródła odwołaniaBłąd: nie znaleziono źródła odwołania

Starzec z trudem przełykał ślinę, która gorzko smakowała. „Klasa społeczna”, myślał w duchu. „A co to takiego jest? Lepszy gatunek ludzi? Inaczej stworzonych?”. Czuł, jak złość na przemian ze smutkiem pożerają mu serce i umysł. „Klasa społeczna – cóż za durnota!”, klął w duchu. Tymczasem Jarek przyzwyczajony do reakcji ojca nic nie mówił. Leżał na łóżku ze wzrokiem wbitym w ścianę. „Ojciec może mówić, co chce”, rozmawiał ze sobą, „a ja i tak będę spotykał się z moimi przyjaciółmi! A tamtych niech sobie wezmą i sami się z nimi zadają!”. Chłopiec ciężko westchnął, przekręcił się na bok i dopiero teraz dostrzegł zasmuconego dziadka, który błądził gdzieś myślami. Chwilę mu się przypatrywał, nie mogąc zrozumieć, gdzie podział się poranny uśmiech na jego twarzy. Nie mogąc dłużej wytrzymać, zapytał:

– Coś cię boli, dziadku?

Starzec nic mu nie odpowiedział, a dziecko drugi raz już nie zapytało. Powoli mężczyzna podniósł głowę, osunął się na oparcie krzesła i spokojnym, ale pełnym bólu głosem zwrócił się do syna:

– Teraz przynajmniej rozumiem, dlaczego prawie w ogóle mnie nie odwiedzasz. Jak słusznie się domyślałem, zarówno ty, jak i twoja szanowna małżonka uważacie, że należę do tej klasy, z którą utrzymywanie jakichkolwiek kontaktów jest niestosowne. – Cóż… – ciągnął ze wzrokiem wbitym w podłogę. – Czasami tak bywa, że dzieci wstydzą się rodziców! – mówiąc to, uderzał delikatnie opuszkami palców w stół.

Krzysztof zaniemówił. Chciał jakoś wyjaśnić ojcu, że absolutnie nie to jest powodem jego nieobecności, lecz słowa plątały się, powodując, że jego wypowiedź była nieskładna i chaotyczna.

– Tato… absolutnie… nie to miałem na myśli – ciągnął mocno zdezorientowany. – Tato, nie odwiedzam cię często, bo dużo pracuję – mówił podenerwowanym głosem, tak jakby teraz uświadomił sobie skutki swojej wcześniejszej wypowiedzi.

Starzec nic nie mówił. Przyglądał się synowi uważnie. Spostrzegł, jak mokrymi ze zdenerwowania dłońmi zostawia ślady na drewnianym oparciu krzesła. Pusty wzrok Krzysztofa odbijał się to od futryny drzwi do pokoju, to od blatu stołu, przy którym stał, aż po ściany mieszkania i podłogę, w której utkwił. Mężczyzna czuł, jak suche powietrze podrażnia mu krtań. Głos uwiązł w gardle, a w głowie zabrakło słów, by odpowiedzieć ojcu. Błądził wzrokiem po ścianach mieszkania i po drewnianym parkiecie, miejscami poprzecieranym, nieco już poczerniałym.

Starzec zaś nie odrywał wzroku od syna. Patrzył na zagubionego, przestraszonego obrotem spraw mężczyznę, który szukał pomocy, a ta nie nadchodziła. „Cóż”, pomyślał. „Stoi przede mną syn. Syn, którego okazuje się, nie znam!”.

– Jarku! – przerwał panującą ciszę. – Zdaje się, że nie mamy chleba. Idziesz ze mną na zakupy?

Chłopca nie trzeba było dwa razy prosić. Poderwał się natychmiast z łóżka i wesoło oświadczył, że chętnie potowarzyszy dziadkowi. Krzysztof nie zaprotestował. Zresztą, czy miałoby to sens? Jarek nawet na niego nie spojrzał, tylko jak skowronek na wiosnę, pełen entuzjazmu zaczął szykować się do wyjścia.

Chwilę później chłopiec wraz z dziadkiem brnęli przez zaśnieżone chodniki do najbliższej piekarni, oddalonej o pięć minut drogi od miejsca zamieszkania. Wiejący ze wschodu zimny wiatr i towarzyszące mu opady śniegu znacznie utrudniały wędrówkę. Co raz Jarek naciągał czapkę mocniej na uszy, co raz Starzec przysłaniał twarz ręką, aby nieco lżej oddychać i nie stracić Jarka z oczu. A o nieszczęście było łatwo. Ukryty pod śniegiem lód tylko czekał na okazję, by spłatać bolesnego psikusa. Podobnie szalejąca śnieżyca, która nie dość, że utrudniała oddychanie, to jeszcze czyniła otoczenie mało widoczne.

Trudna droga uniemożliwiła Starcowi konwersację z Jarkiem. Okazja do rozmowy nadarzyła się dopiero w piekarni, gdzie przysiedli w rogu, tuż przy oknie, za którym rozciągał się widok na ośnieżone ulice i kamienice miasteczka. Starzec odezwał się pierwszy.

– Jarku – zaczął, ściszając głos. – Powinieneś… Nie możesz tak mówić do ojca… Tak nie można – tłumaczył. – Ojciec chce jak najlepiej… Może popełnia błędy… Na pewno je popełnia, ale to nie znaczy, że chce źle.

Jarek wysłuchał każdego słowa, popijając gorącą czekoladę, która przyniosła znaczną ulgę zmarzniętym członkom. Wzrok wbił w pomarszczone, zmarznięte dłonie dziadka obejmujące kubek z herbatą. Unosząca się para ogrzewała zaczerwienione od mrozu nosy i policzki. Powoli robiło się cieplej.

– Dziadku – zaczął Jarek. – Ty sam nie wierzysz w to, co mówisz. Gdyby rodzice chociaż trochę interesowali się mną, to zabraliby mnie ze sobą. A oni woleli pojechać sami. I tak jest cały czas. Mam dostawać w szkole piątki i szóstki, chodzić na wszystkie zajęcia, jakie mi wymyślą, i uśmiechać się na zawołanie, kiedy tylko jest taka potrzeba. A do tego zadawać się z kolegami, którzy są z naszej sfery, jak to mówi mama. Tak naprawdę nic nie mogę. Chętnie poleżałbym w sobotę na kanapie przed telewizorem i pooglądał coś w telewizji. Ale nie! O dziewiątej muszę być na lekcjach francuskiego, a potem obowiązkowy basen. I nieważne, że nie znoszę tego języka! Po prostu nie cierpię! Jak mam iść na te zajęcia, to mi się chce wymiotować. Basen okej, może być. Ale moja mądra mama z poparciem ojca uparli się na ten wstrętny język. I co mam zrobić? Mówiłem im sto razy, że jak mam już na coś chodzić, to na to, co mnie interesuje. Ale nie. Rację mają oni, a ja jak kukła, którą można ustawiać, gdzie i jak się chce, mam spełniać ich zachcianki. Jak dostanę jedynkę albo jakiś inny gorszy stopień, to tydzień z życia wyjęty. Ględzą i ględzą, jakby świat się skończył. Przecież ocenę mogę zawsze poprawić. To jednak nieważne. Najważniejsze jest to, że skoro Tomek Borsuk dostał piątkę, to i ja powinienem. Nieistotne, że się uczyłem, a mi nie wyszło. Tak jest cały czas. Mogę się wyróżniać albo stać w szeregu z innymi, ale nie mogę być gorszy. Bo wtedy starzy mają problem. I to poważny problem. Po pierwsze i najważniejsze, nie mogą pochwalić się moimi osiągnięciami przed znajomymi! – mówił podenerwowanym głosem.

Zapadła cisza. Jarek ciężko westchnął. Z wielkim trudem powstrzymywał się od płaczu. Tak chciał wykrzyczeć na cały glos swój od dawna skrywany ból i bunt. Chciał, aby świat wysłuchał jego rozpaczy i zrozumiał. Chłopiec siedział ze spuszczoną głową i utkwił oczy w biało-niebieskim obrusie w kratę. Przełknął ślinę przez ściśniętą krtań, a wzrok przeniósł na błądzące nieporadnie, lekko drżące dłonie oparte o stół. Starzec obserwował wnuka, który z coraz większym trudem pohamowywał łzy. Na ten widok dziadek poczuł ból w sercu.

„Co tu zrobić?”, pomyślał, nie odrywając wzroku od bladosinej twarzy wnuka, na której malowało się cierpienie.

– Wiesz, Jarku – przerwał milczenie. – Mam pewien pomysł. Muszę zrobić jedną rzecz w sklepie. Może potowarzyszyłbyś mi?

Jarek pokiwał twierdząco głową. Chwilę potem obaj ubrani w grube kurtki i czapki, i owinięci grubymi szalikami wędrowali do sklepu z zabawkami pośród śnieżnej zawiei.

* * *

– Wiesz, dziadku – zaczął Jarek. – Chciałbym zobaczyć się z Frankiem, Stasiem i Marysią. Obiecałem im, że pogramy w wyścigi rajdowe. Bo wiesz, mam zainstalowaną na tablecie taką fajną grę, gdzie po każdej wygranej rundzie dostajesz kolejne życie. I każdy kolejny etap jest trudniejszy. Zaczynasz od łatwego toru, takiego jak na wyścigach, a kończysz, o ile dojdziesz, taką górzystą trasą, gdzie jest stromo, są przepaście i na ostatnim etapie musisz się tak rozpędzić, żeby przeskoczyć taki dół głęboki, i dopiero potem jest meta i koniec gry. Mnie jeszcze nigdy nie udało się tego dołu przeskoczyć!

Gdy Jarek tak opowiadał, Starzec mimo woli zaczął wyobrażać sobie trasę, o której mówił wnuczek. Nie bardzo mógł sobie jednak zwizualizować niektóre jej elementy. „Nic to”, uśmiechnął się pod nosem. „To już nie moja epoka”, skwitował w duchu, choć przyznał się przed sobą, że chętnie zobaczyłby tę grę. Jarek opowiadał z taką pasją, że mężczyzna pomyślał, iż dobrze byłoby, gdyby i inne dzieci mogły w nią pograć. I oczami fantazji już widział roześmiane buzie maluchów przychodzących do jego sklepu po to, by taką grę zakupić albo pograć na miejscu.

Bo Starzec kochał dzieci nade wszystko. Cierpiał, gdy im było źle. Sam miał ubogie dzieciństwo, bo przypadło akurat na czas wojny. Bieda i nędza były okrutne. Nie było co jeść, nie było ubrań. Ludzie umierali z chorób, głodu, wycieńczenia. A w powietrzu unosił się strach, za każdym rogiem czaiło się niebezpieczeństwo. Nawet we własnym domu, na kolanach matki człowiek nie czuł się bezpiecznie. A co dopiero mówić o zabawkach. Zabawki! Nikt tego słowa nawet nie wypowiadał. Wszystko było szare, smutne, ponure. „Ech!”, westchnął Starzec. „Nie ma po co wracać do przeszłości. To wszystko już było, tego się nie zmieni. Najważniejsze jest jutro!”, to było jego motto życiowe. Nigdy nie rozdrapywał starych ran. Oblizywał je jak pies skaleczoną łapę, a kiedy rana okrzepła, wstawał i z podniesioną głową szedł przed siebie.

Inaczej niż Krzysztof, który niczym angielski lord stał przodem do okna z dłońmi założonymi do tylu i w ciszy, w skupieniu rozmyślał nad każdym wypowiedzianym przez ojca słowem. Ach, jakież kolory, zieleni i czerwieni na zmianę malowały się na jego twarzy. Jak wielkie było oburzenie i złość na ojca, który ośmielił się wytknąć mu egoizm i zadufanie. Gdyby nie fakt, że Jarek ma wizytę kontrolną za kilka dni u ortopedy… Jeszcze dzisiaj, zaraz, natychmiast spakowałby się i wrócił z synem do Gdańska. Jednak nie. Mimo oburzenia Krzysztof postanowił udowodnić ojcu, że racja jest po jego stronie. Tacy ludzie jak on i Małgorzata nie powinni utrzymywać relacji towarzyskich z pospólstwem, jak zwykł nazywać ludzi biednych i takich, których roczny przychód równał się jego miesięcznej pensji. To ojciec nie miał racji i basta. Zaślepiony własnym ego i pychą postanowił udać się na spacer.

Długo wędrował krętymi uliczkami miasteczka wyścielonymi coraz grubszym śniegowym pokryciem. Nie zważając na kaprysy pogody, przemierzał ulice wzdłuż i wszerz. Przy Długiej minął zakład krawiecki, dla którego czas się zatrzymał. Jak przed laty, tak i teraz mieścił się w drewnianym budynku mieszkalnym krytym papą. Takich domów jeszcze wiele było w okolicy. Wszystkie były pomalowane w różne odcienie brązu z ozdobnymi okiennicami. Jedyne, co je różniło, to pokrycie dachu. Niektóre były papowane, na innych leżał eternit, w większości już kruszejący.

Idąc dalej w dół ulicą Makową, minął dwupiętrowy budynek, który kiedyś nazywano klockiem. Mieściła się w nim szkoła podstawowa, do której uczęszczał. Pomalowany był na żółtobrązowy kolor, a obok szerokich drzwi wejściowych wisiała czerwona tablica, na której białymi drukowanymi literami stało: Szkoła Podstawowa nr 3 im. Tadeusza Kościuszki w… Krzysztof oderwał wzrok od tablicy i zaczął wodzić wzrokiem po murach budynku, który dobrze znał. Stał przy schodach wiodących do frontowego wejścia. Wnet, jak za dotknięciem magicznej różdżki, przeniósł się do dni, kiedy z tornistrem na plecach przekraczał ten próg. W pamięci rozbrzmiał mu dźwięk dzwonka na przerwę, na nowo otwierały się drzwi klas, z których z impetem wybiegały dzieci. I znów ktoś kogoś popchnął, ktoś komuś coś zabrał. A zza winkla dobiegał głos czujnej nauczycielki, która co i rusz poskramiała klasowych łobuzów. Tak mijały lata. Po lekcjach mały Krzyś najczęściej spotykał się z kolegami na szkolnym boisku, by pograć w piłkę, która i wtedy była domeną chłopców. Ileż to razy nie wrócił do domu o wyznaczonej porze! Ileż to razy mama fatygowała się po niego do szkoły! „Ach!”, westchnął, „gdyby nie ona…”.

Wolnym krokiem udał się w dół ulicy, gdzie dotarł do skweru Kościuszki, a stamtąd Słoneczną doszedł do pasażu handlowego, w którym mieścił się gabinet Tomasza Lipca. „Bardzo dobra lokalizacja”, pomyślał. „Biznes z pewnością się kręci”. Chwilę jeszcze rozglądał się dookoła, po czym zaczął sunąć ostrożnie nogami przed siebie. Drogę powrotną obrał przez park. Szedł alejką sosnową, przy której znajdowało się lodowisko, gdzie dzieci szlifowały umiejętność jazdy na lodzie. Dalej minął mostek, który wiódł na Starówkę wprost do sklepu z zabawkami. Chwilę się zawahał, czy tam nie pójść. Nie tym razem. Przemarznięty pragnął znaleźć się w cieple, więc ruszył w kierunku mieszkania ojca.

Kiedy dotarł na miejsce, spostrzegł, że ojca i Jarka jeszcze nie ma. A od ich wyjścia minęło kilka godzin. „Pewnie są w sklepie”, pomyślał. Sięgnął po słuchawkę i wykręcił numer telefonu sklepu z zabawkami, by po chwili usłyszeć po drugiej stronie głos ojca. Starzec wyjaśnił, iż dzwonił do domu kilkakrotnie, lecz nikt nie odpowiadał. W sklepie zatrzymała go ważna sprawa, ale obiecał wrócić jak najszybciej. Oczywisty pozostawał fakt, że Jarek pojawi się w domu dopiero razem z dziadkiem. Krzysztof nie oponował. Zaparzył herbatę i owinięty w koc usiadł w fotelu, by pogrążyć się w myślach.

Tymczasem Starzec myślał, w jaki sposób umożliwić wnukowi kontakt z jego przyjaciółmi. Liczył, że może któreś będzie przechodziło koło sklepu. Na próżno. Zimowa aura zniechęcała do wychodzenia z domu. Ani Staś, ani Franek, ani Marysia nie pojawili się na rynku bądź w parku na ślizgawce. Niemniej mężczyzna podjął postanowienie, że doprowadzi do spotkania, choćby miało to oznaczać kłótnię z synem.

* * *

Drobne płatki intensywnie opadały na ziemię. Pochmurne i ciężkie od opadu niebo ginęło nad horyzontem pośród panującej bieli. Zaś północny wiatr mroził wszystko, co napotkał na swej drodze. Gałęzie drzew kamieniały w jego silnym uścisku. Zwierzęta chowały się w zakamarkach nor, dziupli i bud. Nawet koty zrezygnowały ze swych samotnych wędrówek, kryjąc się w ciepłych kątach domostw. Tylko dzieciom zima nie była straszna. Choć zimny wiatr siekał buzie, a ciężkim powietrzem trudniej się oddychało… ech, któż na to zwracał uwagę? Rozpędzone sanki wyprzedzały się nawzajem. Krzyki i radosny śmiech bawiących się urwisów unosił się ku niebu. Jedynie Przemek ze złości przygryzał wargę. Gdyby tylko mógł… Chwilę zadumy przerwał mu dobiegający z tyłu mocno zachrypnięty głos mężczyzny:

– Młody, nie leń się! Odgarnij jeszcze przy kiosku i dawaj odśnieżać rynek!

Ten, który wypowiedział te słowa, sprawnymi ruchami rąk odrzucał na bok kolejne łopaty zalegającego na chodniku śniegu. Przemek spojrzał pogardliwie spode łba na swojego opiekuna. „Byle kto”, pomyślał, „a ma się nie wiadomo za kogo. Niech lepiej się umyje i zmieni ciuchy na czyste, bo śmierdzi od niego”.

Mężczyzna przestał zwracać uwagę na chłopaka, który od pierwszych chwil wydał mu się krnąbrnym i butnym nastolatkiem. Józef, bo tak było mu na imię, miał tylko przypilnować, aby Przemek należycie wykonywał swoją pracę. Reszta go nie interesowała. Z pracą było ciężko, więc Józef tym bardziej był zainteresowany jej utrzymaniem. Nie chciał mieć problemów z powodu chłopaka, o którym wiedział tylko tyle, że za karę musi pracować w ferie. Przemek tymczasem ślamazarnie i z nieukrywaną niechęcią przerzucał śnieg wokół kiosku.

– Odrzucaj dalej od drzwi, bo kobieta nie będzie mogła ich otworzyć! – powiedział Józef.

– Sam sobie odrzuć – mruknął pod nosem Przemek. I dalej wolnymi ruchami odrzucał zalegający z góry puch, zostawiając leżące pod spodem warstwy zbitego śniegu.

Józef pokręcił głową, ale nic nie powiedział. To nie jego sprawa. Młody jest cały, nie ucieka, to problemu nie ma. Źle wykonaną robotę niech poprawia po nim ojciec, bo on nie ma takiego zamiaru. Swoich problemów ma bez liku. Żona chora na cukrzycę, synowie jeszcze się uczą, a on, aby związać koniec z końcem, musi przychodzić chory do pracy. Bo nie dość, że odtrącą chorobowe, to jeszcze może stracić zajęcie, które zapewnia jego rodzinie chleb. Józef machnął ręką na Przemka i kiedy skończył odśnieżanie, odezwał się:

– Pakuj łopatę na samochód. Jedziemy na rynek.

Przemek wrzucił łopatę na przyczepę. Mróz poznaczył sinymi bruzdami jego twarz, a lodowatym powietrzem trudno się oddychało. Chłopak naciągał szalik na usta, by nieco je ogrzać. Na niewiele się to jednak zdało. Przy wydechu powietrze skraplało się na szaliku i szybko zamarzało, co dawało uczucie wilgotnego chłodu wokół i tak popękanych ust. Zresztą z każdą chwilą Przemek czuł, że przemarza. Palce u stóp były obolałe z zimna. Nie pomogła dodatkowa para skarpet ani ciągły ruch. Zimno było przeszywające.

Chwilę później byli na rynku pokrytym grubą warstwą białego puchu. Samochód zaparkował wzdłuż chodnika, przy którym mieścił się sklep z zabawkami.

– Jeszcze tylko ta ulica i koniec na dzisiaj – odezwał się Józef, przerywając panującą ciszę. – Jutro będziemy odśnieżać ulice przylegające do rynku. To jednak jutro. Dziś bierzmy się ostro za robotę, to wcześniej skończymy. Przemarzłem okropnie i nie mam zamiaru tu spędzić ani minuty dłużej niż to konieczne! – ciągnął, wysiadając powoli z samochodu.

Przemek, który zamiast zimna czuł potworny ból w kończynach, również wysiadł. Nie spiesząc się, sięgnął po łopatę i z wielkim trudem zaczął odgarniać zalegający śnieg. Raz po raz biały puch lądował obok, odsłaniając ciemną nawierzchnię chodnika. Powolne i niedokładne ruchy Przemka w niczym nie przypominały energicznych i zamaszystych ruchów Józefa. Jedna, druga, trzecia łopata… i na poboczu przybywało odrzucanego śniegu.

„Już nie ma siły”, pomyślał Józef, rzucając kątem oka na Przemka, po którym było widać, że trzęsie się z zimna. „A do końca jeszcze trochę”. Początkowa obojętność przegrała jednak z dobrym sercem Józefa. Zrobiło mu się żal Przemka, który resztką sił nabierał wierzchnią warstwę śniegu, z trudem podnosił łopatę ku górze, by za chwilę skierować ja na bok i zrzucić leżący na niej śnieg.

– Ech! – mruknął pod nosem Józef. – I tak będę musiał poprawiać! Przemku! – zwrócił się donośnym głosem w stronę chłopaka. – Idź do samochodu, bo zamarzniesz. Dokończę za ciebie! – Wziął z rąk Przemka łopatę, którą wrzucił na przyczepę samochodu i nie czekając, zabrał się za odśnieżanie.

Tymczasem chłopak z wielkim bólem i trudem, sunąc nogami po śniegu, wsiadł do samochodu. Prawie nie czuł zmarzniętych palców dłoni i stóp. Ostre, przeszywające zimno trząchało nim tak mocno, iż czuł, jakby zaraz miał pęknąć.

– Ogrzej się – powiedział Józef i włączył ogrzewanie. – Tutaj jest termos z gorącą herbatą. Pij, ile chcesz – polecił, podając chłopakowi biały kubek z gorącym napojem. – Postaram się skończyć jak najszybciej – dodał, wychodząc z auta.

Przemek ściskał kubek w drżących dłoniach. Powoli ciepło przynosiło ulgę i senność, która ogarnęła nastolatka. Dopiero hamowanie przed budynkiem Zarządu Dróg, gdzie pracował Józef, obudziło chłopaka.

– Gdzie jesteśmy? – spytał, nie poznając przez chwilę okolicy.

– Na bazie – odpowiedział Józef. – Spałeś jak zabity, więc cię nie budziłem. Nawet trochę się przestraszyłem, że coś ci się stało. Oddychałeś jednak spokojnie, więc nie panikowałem.

Przemek patrzył błędnym wzrokiem to na Józefa, to za szybę auta. Nic nie mówił.

– No dobra, młody. Widzimy się jutro rano – oznajmił mężczyzna. – Zmykaj do domu!

* * *

Droga powrotna zajęła Przemkowi raptem kilkanaście minut, ale przeszywający ból w kończynach i wstrząsające nim od środka zimno dawały się we znaki. Trasa, którą nieraz przemierzał, nagle stała się nieznana. Zdawała się nie mieć końca. Gdy tylko przekroczył próg domu, opadł bezwiednie na krzesło stojące w holu i siedział tak przez dłuższą chwilę, nie mogąc poruszyć palcami dłoni i stóp. Docierające powoli ciepło przynosiło stopniowo ulgę. Ostrożnymi ruchami zaczął ściągać wierzchnią odzież i buty. Owinąwszy się w gruby koc i położywszy na łóżku, po chwili zasnął. Zbudził go łoskot talerzy wyjmowanych przez ojca ze zmywarki. Był jednak zbyt zmęczony, by się z nim przywitać. Po chwili znowu zasnął. Ocknął się dopiero na dźwięk budzika nastawionego przez ojca na godzinę siódmą rano.

* * *

Starzec siedział na krześle przy biurku w sklepie z zabawkami i postukiwał nerwowo palcami o blat. Rozmowa z synem bardzo go rozsierdziła, a buchająca w żyłach krew czerwieniła mu policzki. Czuł bezgraniczną złość. Jednak najważniejszy był Jarek. Starzec postanowił nie wdawać się z synem w żadne dyskusje, uznając to za bezcelowe. Dzieci, z jakimi zaprzyjaźnił się jego wnuk, zasługiwały na szacunek i sympatię, zwłaszcza po tym, co dla Jarka zrobiły. Dla Krzysztofa była to jednak błahostka, zdarzenie niewarte zapamiętania. Inaczej sądził Jarek.

– Wiesz, dziadku – odezwał się chłopiec, który jak zwykle siedział w starym fotelu i popijał kakao. – Może pójdziemy do Franka i powiemy, żeby jutro wszyscy tutaj przyszli?

– Dobry pomysł, synku – odpowiedział mężczyzna. – Tylko nie pójdziemy dziś, ale jutro. Teraz musimy wracać do domu. Ojciec pewnie się denerwuje, bo długo nas nie ma. Jest już i tak późno, a za parę chwil zacznie się ściemniać. Czas wracać!

– Dobrze, dziadku – odpowiedział Jarek. – Fajnie tutaj jest, w tym sklepie! – dodał, ubierając kurtkę. – Mógłbym tutaj tak siedzieć i siedzieć, i siedzieć…

– I nosa za drzwi nie wystawiać aż do wiosny! – przerwał mu Starzec.

– No… Fajnie by było…

– Nie mówi się: no – wtrącił się Starzec.

– Wiem, wiem…

– Wiesz, a mówisz źle! – ciągnął Starzec.

– Oj tam! – odezwał się poirytowany Jarek.

– Nie oj tam, tylko mam rację!– ripostował Starzec.

I tak przekomarzali się całą drogę powrotną do domu, która wiodła przez mostek nad Srebrzanką i sosnowy park, w którym właśnie zapaliły się lampy. Gdy weszli do mieszkania, Krzysztof ze stoickim spokojem na twarzy siedział w fotelu pogrążony w lekturze lokalnej gazety.

– Cześć! – powiedział Starzec, powoli zdejmując płaszcz.

– Cześć! – odpowiedział mu syn. – W końcu dotarliście!

– Tak. Musiałem iść do sklepu… a potem przyszedł Zenek i tak się zagadaliśmy… W moim wieku pośpiech już nie istnieje!

– Zaparzę wam herbatę – odpowiedział łagodnym głosem Krzysztof.

Jarek tradycyjnie owinął się grubym kocem i leżał na wersalce z pilotem w ręku, zaś obaj mężczyźni siedzieli naprzeciwko siebie przy okrągłym stole nakrytym wypłowiałym zielonym obrusem. Cisza. W mieszkaniu panowała cisza, którą raz Starzec, raz Krzysztof starali się przerwać, wypowiadając pół zdania. Jarek leżał, milcząc. W końcu wszyscy trzej utkwili spojrzenia w emitowanym w telewizji filmie.

* * *

Śnieg skrzypiał pod stopami nielicznych przechodniów, którzy zdawali się szybkimi krokami uciekać przed mrozem. Ulice pustoszały, a ożywiały je jedynie świecące lampy, pod którymi mieniły się padające płatki. Pomiędzy brzegami ulic ciągnęła się rzeka żółtych świateł i kolorowych neonów – refleksów sklepowych dekoracji. Rzeka spokojna, bez nurtów, łagodnie odbijająca się od pni wysokich drzew.

Mimo surowej aury jedna para nóg brodziła w wysokim śniegu, nie bacząc na trzaskający mróz. Na pustej oświetlonej ulicy idąca postać, ubrana w długi czarny płaszcz, wyglądała jak zjawa. Spokojnym, wyważonym krokiem podążała w nieznanym kierunku. Niespodziewanie skręciła do sosnowego parku, gdzie dłuższą chwilę krążyła krętymi alejkami, podziwiając skąpane w śniegu drzewa, ławki, mosiężne figury krasnali, których czapy również schowały się pod białym puchem. Zatrzymała się przy lodowisku, na które weszła, ot tak, tylko po to, by przez chwilę poślizgać się. Po czym, ciągnąc zmęczone nogi, udała się w nieznane, a padający śnieg zakrywał zostawione przez nią ślady.

* * *

– Dziadku – odezwał się Jarek. – Pogramy w państwa miasta po kolacji?

– Dobrze – odrzekł mężczyzna. – Zresztą i tak nie mamy nic lepszego do roboty! Na spacer jest za późno, w telewizji jak zwykle nic nie ma! Zatem zagrajmy! – ożywił się Starzec.

Słysząc to, Krzysztof od razu zapragnął przyłączyć się do gry, którą w dzieciństwie bardzo lubił.

– Oczywiście jeżeli nie macie nic przeciwko. – Spojrzał pytająco na Jarka i ojca.

– Graj! – odrzekł Starzec. – Im więcej zawodników, tym gra ciekawsza!

Jarkowi pomysł wspólnej gry z ojcem nie przypadł do gustu, ale nie zgłosił weta.

Kiedy po kolacji kuchnia była posprzątana, na okrągłym stole w pokoju stanęły trzy kubki gorącej herbaty, z których unosiła się para, a Jarek, Starzec i Krzysztof rozsiedli się przy nim wygodnie z kartkami i długopisami w rękach. Liczenie zaczął chłopiec.

– Stop! – przerwał mu ojciec.

– Litera G – oznajmił Jarek.

Zaczęło się szybkie wypełnianie rubryk. Pierwszy skończył Starzec.

– Stop! – krzyknął. – Raz, dwa, trzy… – Policzył do dziesięciu. – Dziesięć! Koniec!

– Państwo – zaczął Krzysztof – Gruzja.

– Grecja.

– Gwatemala.

– Miasto – kontynuował. – Gdańsk.

– Gdynia.

– Grudziądz.

– Rzecz: garnek.

– Guma.

– Grabie.

– Zwierzę: gęś.

– Gil.

– Nie mam – powiedział Jarek.

Po zakończonej rundzie każdy liczył zdobyte punkty. Za każdą poprawnie wypełnioną kategorię było ich pięć.

– To ja – ciągnął wolno Starzec – mam dwadzieścia punktów.

– Ja też – odrzekł Krzysztof.

– Mam piętnaście punktów – powiedział Jarek.

– Dobrze – podjął Starzec. – Teraz ty licz. – Kiwnął głową na syna.

Krzysztof powiedział start i zaczął w myślach mówić alfabet.

– Stop!

– O! – ogłosił Krzysztof.

I znowu zaczęło się wypełnianie rubryk, odczytywanie wyników i sumowanie zdobytych punktów. I tak przez kilka kolejek, aż wreszcie mężczyznom zebrało się na wspominanie starych czasów.

– Pamiętam – zaczął Starzec, wypełniając rubryki nazwami na literę L – że po każdej takiej twojej rundzie z Wackiem Zdunkiem mój portfel robił się lekki! Nigdy ci tego nie mówiłem, ale zawsze wolałem, gdy grałeś z chłopakami z Dereszczówki. Wtedy mój portfel nie tracił na wadze! – Po pokoju rozniósł się śmiech. Tylko Jarek nic nie rozumiał.

– To prawda! – zawtórował mu Krzysztof. – Wygrana z Wackiem była rzadkością. To był bardzo mądry chłopak. Szkoda, że już go nie ma.

– Wielka szkoda! – odparł Starzec. – Był wesołym, uczynnym chłopcem, którego oczy ciągle się śmiały. Ech! Taka kolej rzeczy. Każdy musi kiedyś odejść, wcześniej czy później, ale każdy… – mówił z lekką zadumą i smutkiem w głosie.

– Po każdej przegranej rundzie – podjął Krzysztof, który właśnie dopisywał ostatnią rubrykę – stawiałem mu lody u Jaczyńskich. Mieli najlepsze lody w całym miasteczku. Śmietankowe i czasami kakaowe. Ich smaku nigdy nie zapomnę! Kiedy była zima, kupowałem cukierki irysy, a jak mieliśmy dużo szczęścia, to kakaowe ciastka na wagę. To był dopiero rarytas!

– Myślałem, że graliście na pieniądze! – Starzec wybuchł śmiechem. – A wy dogadzaliście sobie słodkościami! Teraz rozumiem, czemu tak często bolały cię zęby!

– Oj tak! – potwierdził, uśmiechając się Krzysztof. – Możliwości mieliśmy ogromne!

– A mi robicie z mamą awanturę o batona! – obruszył się Jarek.

– Gwarantuję ci – rzekł Starzec – że twój tata również miał takie awantury z mojej i babci strony! Wszystkie dzieci są łase na łakocie i rodzice dlatego robią te awantury, żeby zaoszczędzić wam bólu zębów!

– Dokładnie – odezwał się Krzysztof. – Mam dwadzieścia punktów. A wy?

– Mam tyle samo – odparł Starzec.

– Nie gram już – stwierdził Jarek. – Idę spać.

– Zatem dobranoc!

– Cześć wam! – odpowiedział śpiący chłopiec i wolnym krokiem udał się do łóżka.

Starzec i Krzysztof zostali sami. Rozegrali jeszcze kilka kolejek, po czym znużeni grą odłożyli kartki na bok i od słowa do słowa zaczęli wracać znów do minionych lat. Jarek spał.

* * *

Zmęczony i przemarznięty Przemek spał owinięty grubym, pluszowym kocem. Nim zbudził go poranny budzik, śnił, że jest w miejscu zupełnie mu nieznanym. Pełno tam było młodych ludzi, rodziców z dziećmi. Niektóre twarze były mniej lub bardziej znajome, jednak w tym dziwnym śnie wszystkie wydawały się obce. Wolnym krokiem Przemek przedzierał się przez tłum, w którym ktoś coś do niego mówił, który patrzył na niego przyjaznym, choć srogim spojrzeniem. Tak jakby chciał go przed czymś ustrzec. On jednak nic nie słyszał. Widział tylko niemy ruch warg i gestykulację. Gdzieś w oddali zauważył rozbawione dzieci. Nieco bliżej młodych ludzi szczerze się do siebie uśmiechających. Przemek widział, że o czymś rozmawiają, kątem oka zerkając na niego. Nikt jednak go nie zapraszał. Nikt nie podejmował z nim rozmowy. Tylko co jakiś czas ktoś do niego coś mówił i odchodził. Przemek czuł się osamotniony. Choć tyle osób było wokół.

Wtem na Przemka wpadł kilkuletni chłopczyk, trzymający w dłoni watę cukrową. Malec biegł do stojącego w rogu wozu strażackiego, który za kilka monet uruchamiał się i woził dzieci, wydając przy tym różne dźwięki. Teraz leżał jak długi na podłodze i z przerażenia zaczął płakać. Przemek już zbierał się, by wyładować się na chłopcu, gdy nagle podbiegł jego ojciec, wziął synka na ręce i spokojnym, czułym głosem coś do niego mówił, raz po raz tuląc go w ramionach. Przemek czuł, jak w środku roznosi go złość, którą musiał opanować. Miał jednak wrażenie, że scenę z chłopcem obserwowali wszyscy. Na chwilę zamarli w oczekiwaniu na to, co zrobi, po czym, widząc jego pełne pogardy i wyniosłości spojrzenie, odpowiedzieli mu zimnym i dezaprobującym wzrokiem. Przemek, pomimo wielkiej chęci, nie wydobył z siebie ani jednego słowa. A tak wiele chciał wykrzyczeć. Zadzwonił budzik. Przemek przeciągnął się kilka razy. Niemrawym ruchem obolałej z wysiłku ręki wyłączył go i zaklął pod nosem, że musi wstawać.

Za oknem trzaskał mróz, a wysokie zaspy zalegały na chodnikach i ulicach miasteczka. Piaskarki co raz posypywały ulice solą i piaskiem, jednak świeże warstwy śniegu na powrót czyniły je nieprzejezdnymi. W efekcie służby ciągle musiały reagować, by ruch w mieście był możliwy. Choć i tak nie obyło się bez kolizji. Nieopodal sosnowego parku doszło do stłuczki dwóch jadących naprzeciw siebie aut. Ulica byłą pokryta grubą warstwą brei, co wymagało od kierowców bardzo ostrożnej jazdy. Jeden z nich, jak się okazało, zaspał i nie chcąc spóźnić się do pracy, jechał zbyt szybko. Tymczasem z drugiej strony inny samochód jechał z małą prędkością, gdyż jak słusznie uznał prowadzący pojazd, pod grubą warstwą pośniegowego błota był lód. Kierowca jadący z większą prędkością poczuł, jak jego samochód zaczyna wirować, a on nie może nad nim zapanować. Kręcił się niczym karuzela po całej szerokości jezdni, coraz szybciej i szybciej, a prowadzący go zupełnie stracił nad nim kontrolę. Potem rozległ się łoskot wgniatanej blachy, a po nim cisza. Wszystko to trwało sekundy, choć dla Tomasza Lipca i Krzysztofa Figurskiego było ogromnym przeżyciem.

Mocno zaciśnięte na kierownicach dłonie zaczęły się rozluźniać, a oddechy uspokajać. Kołatające ze strachu serca początkowo nie pozwalały się poruszyć, jednak rozedrgane emocje powoli się uciszały. Pierwszy z samochodu wysiadł Krzysztof Figurski. Wolno, nie bacząc na sypiący coraz mocniej śnieg, ruszył ku masce samochodu, aby ocenić zniszczenia. Rozbita prawa strona maski i całkowicie uszkodzone światła czyniły auto niezdolnym do dalszej jazdy. „Trzeba będzie wezwać pomoc drogową i policję”, pomyślał, chwiejąc się jeszcze na nogach.

Tymczasem z drugiego auta wysiadł Tomasz Lipiec, który świadomy, iż to z jego winy doszło do kolizji, trząsł się jak galareta. Nie patrząc na własne rozbite auto, od razu podszedł do poszkodowanego kierowcy.

– Przepraszam… Nic panu nie jest? Przepraszam, zaspałem… Szybciej jechałem… – mówił rozdygotanym głosem Tomasz. – Mam nadzieję, że nic panu nie jest – powtarzał ciągle.

– Nie panu, a tobie – odpowiedział Krzysztof, który od razu, pomimo upływu lat, rozpoznał kolegę ze szkolnej ławki.

Dopiero po chwili Tomasz zauważył, że poszkodowanym jest jego kolega. W jednej chwili kamień spadł mu z serca, ale zaraz wzmogło się przerażenie, że jego najlepszy przyjaciel z lat dziecięcych wraz ze swoim synem zostali poszkodowani przez niego i Przemka. „Co za paradoks!”, pomyślał Tomasz i w jednej chwili pomimo śnieżycy i mrozu poczuł, jak jego twarz płonie ze wstydu.

– Krzysztof… – wymamrotał w końcu. – Ja… ja naprawdę nie wiem, jak to się stało… – mówił roztrzęsiony.

– Najważniejsze, że jesteśmy cali, a samochody… No cóż – ciągnął w wyraźnie lepszym nastroju Krzysztof – na pewno czeka je przejażdżka na lawecie!

– No tak… – wydukał Tomasz.

– No, przyjacielu! Rozumiem, że szkoda ci tego pięknego auta, ale przywitałbyś się jak należy ze starym kolegą! – Krzysztof przyciągnął do siebie Tomasza.

Po chwili obaj poklepywali się po barkach uradowani ze spotkania pomimo okoliczności.

– Idziemy na kawę i nawet nie próbuj protestować – ciągnął Krzysztof. – Dzwoń do pracy, że dziś nie dotrzesz. Ja zaś muszę zadzwonić po policję, bo to nie mój samochód, tylko z wypożyczalni w Krakowie.

– Aha, rozumiem… Oczywiście, dzwoń – powiedział już spokojniejszym głosem Tomasz. – Nie powinno nam długo zejść. Wina i tak jest moja!

– Daj spokój – żachnął się Krzysztof. – Po prostu droga jest nieodśnieżona, a śniegu ciągle przybywa. Zniosło cię, mnie nie udało się zareagować i bęc, stłuczka!

– Wszystko się zgadza, kolego – dodał Tomasz – lecz nie zmienia to faktu, że jechałem za szybko i nic tego nie tłumaczy!

Pół godziny później policjanci spisywali protokół ze zdarzenia. Tomasz przyznał się do nadmiernej prędkości. Krzysztof delikatnie pokiwał głową. Był pod wrażeniem, iż mimo upływu lat, Tomasz się nie zmienił. Dalej pozostawał wierny zasadom, które wpajał mu nieżyjący już ojciec. „Jest takim dobrym i uczciwym człowiekiem”, pomyślał Krzysztof. „Może najlepszym, jakiego w życiu poznałem. Sam bym nie potrafił…”. Lecz Tomasz wyrwał go z zadumy.

– Nie wiem, czy pamiętasz, ale nadal działa kawiarnia „U Joli”. I nadal serwują najlepszą kawę w mieście!

– Zatem chodźmy – powiedział Krzysztof.

Kawiarnia „U Joli” znajdowała się na wzniesieniu po południowej stronie miasta. Była to niewielka, drewniana kawiarenka, której początki sięgały ostatnich miesięcy drugiej wojny światowej. Miasteczko u podnóża Sosnowych Gór było wówczas niemal opustoszałe. Bieda, jaka zapanowała, była nie do zniesienia. Brakowało wszystkiego. Jedzenia, ubrań, opału. Nawet szkła, żeby wymienić dykty w otworach okiennych. Kto tylko mógł, przenosił się do oddalonego o około dwie godziny drogi Krakowa, myśląc, że w mieście łatwiej będzie o lokum i pracę. Choć życie i tam było ciężkie. Ruina i głód były zjawiskiem powszechnym. Tylko u nielicznych osób można było zauważyć w oczach iskierkę nadziei na lepsze jutro. Przecież skoro ta okrutna wojna wreszcie się kończy, to głód i nędza też muszą mieć swój kres! – mówili, a zaliczała się do nich młodziutka Jola Rębacka. Przez długich pięć lat wojny widziała tyle okrucieństwa i ludzkich dramatów, że nie sposób tego opisać czy opowiedzieć, a mimo to nie straciła wiary w ludzi. Nawet wśród oprawców i katów znajdowali się, choć bardzo rzadko, ludzie potrafiący współczuć i cierpieć z ofiarami.

Tuż przy oknie z widokiem na góry stał niewielki stolik, a przy nim dwa krzesła. „Dokładnie ten sam stolik i te same krzesła co piętnaście lat temu”, pomyślał Krzysztof. Ten sam wystrój ścian, ta sama muzyka. Przez chwilę rozglądał się dookoła, bez większego trudu rozpoznając obecne w pomieszczeniu przedmioty. W końcu jego wzrok spoczął na twarzy Tomasza. Człowieka, którego podziwiał i cenił za charyzmę i talent. Bo niewątpliwie Tomasz posiadał te cechy. Był spokojny, opanowany i niezwykle taktowny. Krzysztof nie przypominał sobie nikogo ze swojego otoczenia, kto byłby choć odrobinę podobny do Tomasza. Wśród jego znajomych dominowały raczej osoby butne, zbyt pewne siebie i nieoglądające się na innych. Były tak inne niż jego kolega ze szkolnej ławki, a mimo to tak bardzo mu imponowały. „Cóż”, pomyślał Krzysztof. „Życie! Albo jesteś na wozie, albo pod nim! I nie ma litości, o nie!”.

Tomasz uśmiechał się z niedowierzaniem, że w tak dziwnych okolicznościach spotkał kolegę z lat szkolnych. Tyle razem przeżyli. Jako dzieci byli niemal nierozłączni, przez co ich rodziny bardzo szybko się ze sobą zaprzyjaźniły. Brat bratu nie jest tak bliski jak oni sobie – mawiał nieżyjący już ojciec Tomasza. Gdzieś w głowach obu mężczyzn zaczęły odnajdywać się wspomnienia z dzieciństwa i młodzieńczych lat.

– Pamiętasz – zaczął Tomasz – jak Węglicki Jarek uczył się jeździć na motorze…

– Ależ oczywiście! – odparł Krzysztof. – Bo zaczął od wjechania w ścianę kawiarenki „U Joli”… I tylko dobrze, że Joli nie było tam w tym czasie… – Zaśmiali się obaj.

– Jakoś jego ojciec załagodził temat – ciągnął Tomasz – ale Jarek omijał później Jolę szerokim łukiem. Oczywiście do czasu, bo kiedy byliśmy na studiach, ale ciebie już nie było, przesiadywał „U Joli” długie godziny. Właściwie to jadł i spał, spał i jadł, a do domu chodził tylko pokazać się, że żyje!

– O! A czymże Jola go urzekła? – spytał zainteresowany Krzysztof.

– Jola myślę, że niczym, ale jej wnuczka Iza… A to inna bajka. Do dziś wiodą szczęśliwe życie razem. O ile mi wiadomo, to zamieszkali gdzieś na Śląsku.

– Popatrz! – odpowiedział zaintrygowany Krzysztof. – Zawsze uważałem, że nie ma takich wnyk i sideł, które mogłyby utrzymać Jarka! A tu proszę! Wpadł jak śliwka w kompot!

Tomasz się zaśmiał, ale w duchu przyznał rację koledze. Jarka kochały wszystkie dziewczyny, te ze szkoły i te z domowego podwórka. Była to zawsze miłość nieodwzajemniona. Panny do niego wzdychały, on je wszystkie kokietował i marzył, że pewnego dnia stanie się szczęśliwym posiadaczem najnowszego modelu motoru Yamaha. I w myślach już widział zafascynowany jego cackiem tłum.

– Życie miało dla niego inny scenariusz – stwierdził Tomasz. – Yamahy się nie doczekał. Dziewczyny w końcu przestały ustawiać się do niego w kolejce, a on jadąc pewnego zimowego dnia na uczelnię, spotkał Izę, drobną szatynkę z dużymi szarozielonymi oczami. Spojrzał raz w te oczy i tak wpatruje się w nie już siedemnaście lat!

– Piękna historia miłosna – podsumował Krzysztof. – Tylko pogratulować! Powiedz, jak innym się ułożyło! Od wyjazdu do Gdańska praktycznie nie mam z nikim kontaktu – dopytywał.

– Różnie! – zaczął Tomasz – Jedni, jak Kazik Cybała czy Andrzej Kowalik, wyemigrowali do Anglii, gdy tylko weszliśmy do Unii. Część rozproszyła się po regionie albo kraju tak jak ty. Do tej pory mam kontakt w Eweliną Grzybek, dawniej Sroką. Prowadzi z mężem sklep mięsny. Ma dwie córki.

Godzinami wspominali dawne czasy. Szkołę, nauczycieli, górskie wędrówki i pierwsze miłości. Było tego tyle, że już zapomnieli, którą kolejkę herbaty piją. W końcu nie widzieli się tyle lat! Dębowy zegar wybił godzinę czternastą.

– Zrobiło się późno!– zauważył w końcu Tomasz.

– To prawda – potwierdził Krzysztof.

– Pora na mnie – oznajmił Lipiec. – Do pracy dziś już nie pójdę, ale z wychowania syna nic mnie nie zwolni – zakończył nieco smutnym głosem, co nie umknęło jego koledze.

– Jakieś problemy? – zapytał Krzysztof.

Tomasz sposępniał. Wstyd mu było się przyznać, że to jego syn bez pardonu zaatakował Jarka. Czuł jednak, że nie ma wyjścia.

– Tak – przyznał. – Mój syn był tym nastolatkiem, który bez powodu zaatakował twojego syna – wyrzucił jednym tchem. – Przemek ma trudny charakter i uwierz mi, nie wiemy z żoną, jak do niego trafić. – Tomasz opadł na krzesło. Ręce zaczęły mu lekko drżeć, a suchość w gardle utrudniała mowę.

Krzysztof był zaskoczony tym, co usłyszał. Nie spodziewał się, że syn może być aż takim przeciwieństwem ojca, którego przecież znał od najmłodszych lat.

– Jest mi wstyd za Przemka – kontynuował drżącym głosem Tomasz. – O tym, że to jego sprawka, dowiedziałem się bezpośrednio od twojego ojca, a Jarek to potwierdził.

Dłonie Tomasza były zlane potem, a do tej pory skrzętnie ukrywany ból i zmęczenie ukazały się na twarzy. Dopiero teraz Krzysztof zauważył, że życie jego kolegi jest dalekie od doskonałości. Zapadła cisza. Za oknem padał śnieg. W tle było słychać wskazówki tykającego zegara.

– Aż mi trudno uwierzyć – zaczął w końcu Krzysztof – że syn i wnuk tak łagodnych i spokojnych osób jak ty i twój ojciec mógł się dopuścić takiej okropności. Nie przeczę, iż miałem zamiar porozmawiać z rodzicami tego chłopca… ale nigdy nie pomyślałbym, że to twój syn. – Krzysztof przyjął pozycję dyplomaty. Z trudem, ale jednak opanował emocje, jakie wzbudziła w nim ta informacja. W końcu sprawa dotyczyła jego syna. – Wiesz, nie chcę mówić pochopnie, bo mój Jarek też potrafi dopiec, ale może jakoś mógłbym ci pomóc.

– Jak? – spytał niepewnym głosem Tomasz. – Wspólnie z żoną staramy się wychować dzieci, dbamy, by niczego im nie zabrakło… A tu masz! – Tomasz kątem oka zerkał na kolegę, który ze wzrokiem spuszczonym w dół słuchał go uważnie. – Mieliśmy we czwórkę jechać na ferie do Austrii – kontynuował – ale przez historię z twoim synem postanowiłem go ukarać. Myślę, że praca przy odśnieżaniu ulic pomoże mu dorosnąć.

– Surowa kara – rzekł spokojnym głosem Krzysztof. – Nie sądzisz, że może nieco…

– Za ostra? – dokończył Tomasz. – Nie, myślę, że jest adekwatna do tego, co zrobił.

– Nie chciałem cię obrazić. Chodziło mi o to, żeby nie wyrządziła jeszcze większej szkody. Wiesz, to jest nastolatek, okres trudny i dla dziecka, i dla rodzica. Sam mam syna krok przed dorastaniem i powoli widzę, że z nastolatkami jest trudniej niż z niemowlakami!

– Fakt, łatwo nie jest – odparł Tomasz. – Najgorsze, że nic do nich nie dociera. Boję się, że Przemek zaczął gustować w towarzystwie, przed którym zawsze staraliśmy się go uchronić.

– Co zamierzasz z tym zrobić? – spytał Krzysztof.

– Nie wiem. – Tomasz wzruszył ramionami. – Nie mam pojęcia. Pierwszy raz jestem w takiej sytuacji. Tak naprawdę nie wiem, jak daleko mogę się posunąć. Ciągłe karanie nic tutaj nie pomoże.

– To prawda – poparł go Krzysztof. – Najlepiej byłoby ustalić przyczynę takiego zachowania. Jeżeli jest to wpływ środowiska bądź próba przypodobania się grupie, to myślę, że sprawa jest do wygrania. Gorzej, jeżeli jest to kwestia jego charakteru. O ile wiem, to niewiele da się w takich przypadkach wskórać. Jestem prawnikiem, swoje już zobaczyłem i usłyszałem. Szkoda chłopaka, żeby się zmarnował. Myślę, że powinieneś go obserwować.

– Tak postanowiłem – powiedział Tomasz. – Boję się tylko, że przegapię właściwy moment.

– Też bym się bał – odparł Krzysztof.

Rozmowa z przyjacielem ukoiła nieco sumienie doktora, choć z drugiej strony pogłębiła wątpliwości co do syna.

Było już ciemno, kiedy Tomasz wrócił do domu. W mieszkaniu paliła się tylko lampka w pokoju Przemka. Wokół panowała cisza. Mężczyzna delikatnie uchylił drzwi do pokoju syna, który spał zawinięty w gruby koc.

„Nawet się nie kąpałeś” – mówił do niego w myślach. „Tak bardzo chciałbym ci pomóc, ale nie wiem jak” – ciągnął, nie spuszczając wzroku ze śpiącego chłopca. „Ostatnia rzecz, jakiej bym chciał dla nas, to patrzeć, jak przegrywasz własne życie!”. Łza zakręciła się w oku Tomasza, a ręce drżały tak mocno, że mężczyzna nie mógł nad nimi zapanować. Niemoc i strach opanowały go. Mężczyzna rozpłakał się.

Tymczasem Krzysztof spacerował zaśnieżonymi ulicami miasta. Wolnym krokiem powrócił do mieszkania ojca, gdzie w kuchni paliło się światło. „Czy mój dom też będzie taką ostoją spokoju dla mojego syna jak mój rodzinny dom dla mnie?”, pomyślał. Dopiero teraz docenił i zrozumiał słowa ojca, który tyle lat uczył go, czym jest prawdziwe złoto. „Życie potrafi zaskoczyć. Tyle lat mijania się, aż tu nagle takie spotkanie! Może to jakiś znak”, dumał, dopóki sen go nie zmorzył.

* * *

Przemek wolnym krokiem, ale jednak zbliżał się do siedziby Powiatowego Zarządu Dróg. Jego kwaśna mina, towarzysząca mu od tej całej historii z Jarkiem oraz nieustające poczucie wstydu przed kolegami, którzy co i rusz spotykali go na ulicach Sosnowych Gór podczas odśnieżania, wzmagały gniew i bunt w nastolatku. Niemal codziennie zadawał sobie pytanie o to, czemu ojciec wymyślił aż tak surową karę! Może to Starzec był jej pomysłodawcą, a ojciec ślepo się go posłuchał? „Zresztą, jakie to ma znaczenie?”, myślał Przemek. „Zaczął się drugi tydzień ferii. Wszyscy ze mnie szydzą! Ale ja im pokażę! Jeszcze mnie popamiętają! Idioci! Banda debili! Nienawidzę was wszystkich!”, przeklinał w duchu. Tymczasem drogę zaszedł mu pan Józef.

– Witaj, Przemku – powiedział wesoło. – Dziś mamy wyjątkowe zadanie.

– Nie mogę się doczekać – burknął pod nosem chłopak.

– Czeka nas odśnieżanie terenu szkoły – ciągnął Józef. – Dyrektor prosił, abyśmy zajrzeli tam, bo podobno brama ledwo się otwiera od nadmiaru śniegu! Ej, zima jak kiedyś, śniegu po pas! To były czasy!

– Wzruszyłem się – parsknął ledwo słyszalnym głosem Przemek.

Józefowi nie umknęły te uszczypliwości, choć zdawać się mogło, że szykowanie się do wyjścia na dwór jest na tyle absorbujące, że nie ma szans, aby zwrócił uwagę na mruknięcia nastolatka.

Śnieg wokół budynku szkoły sięgał wysokości około połowy metra. Po chwili rozległy się szurnięcia pierwszych łopat odgarniających śnieg na bok. W milczeniu i skupieniu zajęci pracą mężczyźni odśnieżali kolejne metry chodnika wiodącego od bramy i furtki do wejścia głównego szkoły.

– Przemku! – krzyknął Józef. – Zacznij odśnieżać chodnik prowadzący na boisko.

Był to krótki odcinek, w zasadzie najłatwiejszy, bo nieco z górki. Jednak nie uchroniło to pracowników Zarządu Dróg od widoku zniesmaczonego Przemka.

– Oj! – odezwał się jeden z pracowników. – Ktoś tu jest ciągle niepocieszony.

– Od samego początku – odezwał się ktoś inny.

Przemek udawał, że nie widzi ich zbulwersowania. Ciągle uważał siebie za ofiarę losu, który niesłusznie wymierzył mu karę za błahostkę niewartą uwagi. Cóż, bardziej od kary zajmował jego uwagę fakt, że trzeba będzie jakoś przeżyć powrót do szkoły. Oczami wyobraźni widział szydercze uśmiechy kolegów i koleżanek, którzy przez okres ferii widywali go w pracy. „Co za hańba!”, wybuchnął w myślach Przemek. „Nigdy ojcu tego nie wybaczę! Nigdy! Upokorzyć mnie, przywódcę największej bandy w szkole! Wszyscy się mnie bali, uciekali na mój widok! A teraz, przez tego starego cymbała i mojego ojca, zostanę największym pośmiewiskiem! Ech!”, westchnął i powoli, łopata za łopatą, zabrał się do pracy.

* * *

Śnieg znów zaczął prószyć. Delikatnie spadające płatki muskały twarz Tomasza, który wolnym krokiem spacerował ulicami miasteczka. Powoli zapadający zmierzch skłaniał do refleksji. Jednak Tomasz bronił się przed tym jak mógł, aby choć tym razem dać odpocząć myślom. „Muszę ukoić nerwy, bodaj na chwilę zapomnieć o codzienności” – marzył.

Wzgórza Sosnowych Gór zapłonęły światłami ulic i domów. Grube gałęzie drzew uginały się pod ciężarem śniegu, tworząc tunele. Lód zalegający pod warstwą białego puchu czynił chodniki i ulice niebezpiecznymi. Tomasz stąpnął ostrożnie, aby się nie przewrócić. W jednej chwili powrócił pamięcią do czasów dzieciństwa, kiedy strach przed upadkiem nie istniał.

Szybciej! Dalej! Wstawaj! – przypomniały mu się zawołania, których kiedyś sam używał. Jak żywy stanął przed nim przywołany wspomnieniami kilkuletni chłopiec w futrzanej czapce i grubych szarych rękawicach, z cieknącym z nosa gilem i rumianymi od mrozu polikami. Dzielny malec! Właśnie zjechał ze sporej góry obsypanej śniegiem. Niejeden chłopiec by się bał, bo strome zbocze było oblodzone, a rozklekotane sanki w każdej chwili mogły się rozpaść!

Następne wspomnienie: nastolatek, który naprawia łyżwy małemu chłopcu. Szkoda mi go było! – powiedział do siebie Tomasz. Tak bardzo się cieszył na myśl, że się poślizga, a tu takie nieszczęście. Kilka kart z pamięci, a przed oczami lekarza stanął wesoły, bystry chłopak nieco psotny, ale o wielkim sercu, zawsze gotowy do pomocy innym.

Czy sprawiał kłopot rodzicom? Mhm, różnie z tym bywało, ale nigdy nie był powodem nieprzespanych nocy. Tym, co Tomasz zapamiętał, były wielogodzinne rozmowy toczone w kuchni przy kubku herbaty. Nawet mama, która miała zawsze ręce pełne pracy, znajdywała czas na pogawędkę. A ta umilała przede wszystkim jesienne i zimowe wieczory, kiedy o spacerze i zabawie na dworze nikt nie myślał. Bo silny wiatr i zimno, i deszcz jesienią, a siarczysty mróz zimą zachęcały do pozostania w domu.

Ulica zakręcała w dół. Latarnie oświetlały chodnik, w tym miejscu zawalony śniegiem po kolana. Tomasz jednak nie zwracał na to uwagi. Brnął jak dziecko, mając z tego wiele radości. Czuł, pierwszy raz od dawna, że chce mu się krzyczeć, biegać, skakać z radości. Poczuł ulgę, której tak bardzo potrzebował. Nie wiedział, co go czeka, jak zakończy się historia z Przemkiem, ale poczuł ulgę. Coś w nim pękło, sam nie wiedział co, ale ten stan ukojenia pozwolił mu spojrzeć z nadzieją w przyszłość.

Był już kilka minut drogi od swojego domu, gdy z zamyślenia wyrwało go wołanie o pomoc. Początkowo Tomasz nie potrafił zlokalizować, skąd wołanie dochodzi. Po chwili dostrzegł leżącego i jęczącego z bólu po drugiej stronie ulicy nastolatka. Ocknął się z letargu i szybko podbiegł do leżącego, którym okazał się Przemek.

– Przemek! – krzyknął Tomasz. – Co się stało?

– Przewróciłem się i nie mogę ruszyć nogą – jęknął.

– Nie możesz ruszyć nogą?

– Nie ma mowy. Piekielnie boli. Jest mi słabo.

Było bardzo zimno. Śnieg ciągle padał. O zdjęciu buta i obejrzeniu nogi Lipiec nawet nie myślał.

– Pomogę ci się podnieść i dociągnę cię na ławkę. Poczekasz chwilę, a ja w tym czasie pobiegnę do domu po klucze do samochodu. Jedziemy do szpitala. Według mnie złamałeś nogę.

Tomasz chwycił Przemka i powoli, podtrzymując go, pomógł mu dojść do pobliskiej ławki, na której go posadził. Szybkim truchtem pomknął do domu i po chwili był już przy samochodzie.

Choć do szpitala nie było daleko, to droga była niezwykle męcząca dla Przemka. Każda nierówność, każdy dołek chłopak odczuwał coraz mocniej.

– Boli – syczał Przemek.

– Zaraz będziemy na miejscu – uspokajał Tomasz.

– Zimno – jęczał Przemek.

– Temperatura skacze, to normalne przy złamaniu. Zaraz będziemy.

Jak słusznie przypuszczał Tomasz, kość piszczelowa została złamana. Sześć tygodni w gipsie, a potem rehabilitacja. Na szczęcie kule można było nabyć w sklepie medycznym na terenie szpitala. Droga powrotna upłynęła im w ciszy. Zmęczenie i ból nogi odstręczały od rozmowy.

* * *

Poranek przywitał Tomasza bielą za oknem i mroźnymi malowidłami na szybie. Na szczęście nie musiał wychodzić ani do pracy, ani po zakupy. Wolnym krokiem sunął po mieszkaniu, tak by nie zbudzić Przemka. Nic nie czuł, o niczym nie myślał. Błogostan, jaki go ogarnął, dawał ulgę i pozwalał spokojniej patrzeć w przyszłość. „Może praca przy odśnieżaniu czegoś Przemka nauczy… Może zrozumie… Może…”, zastanawiał się. To jego syn. Znał go i zarazem nie znał. To zdolny i bystry chłopak, z którym miał zawsze dobry kontakt, przynajmniej tak sądził. „Czy jest coś, co przegapiłem, zlekceważyłem? Czy jest coś, czego może nie wiem?”, analizował w myślach Tomasz.

Przemek spał z nogą lekko uniesioną na dodatkowej poduszce. Tomasz patrzył na niego przez lekko uchylone drzwi z nadzieją, że znajdzie na twarzy tego spokojnie śpiącego chłopaka odpowiedź na swoje pytania. Niestety, odpowiedź nie nadchodziła, a pytania burzyły ledwo osiągnięty spokój.

* * *

Po mieszkaniu roznosił się zapach świeżo zmielonej kawy. Za oknem śnieg budował nowe zaspy, coraz trudniejsze do przebrnięcia. Ciszę przerwał łoskot przewróconych kul. Przemek nie spał. Tomasz poderwał się z fotela i szybkim krokiem udał się do pokoju syna.

– Pomogę ci – powiedział, podnosząc kule.

– Dzięki – odpowiedział Przemek.

– Jak noga? Boli mocno? – spytał.

– Nie, nie tak bardzo… Trudno się poruszać – odpowiedział chłopak.

– Musisz leżeć, przynajmniej przez pierwszy tydzień, żeby kość zaczęła się zrastać – powiedział Tomasz. – Później będzie lepiej. Noga nie będzie już tak bolała i nauczysz się sobie radzić. Co zjesz?

– Obojętnie. Napiłbym się herbaty – odparł Przemek.

Chwilę później obaj jedli śniadanie w milczeniu przerywanym zdawkowymi uwagami.

– W poniedziałek wracają mama z Jaśkiem – odezwał się Tomasz. Przemek milczał. – Wyjadę z rana do Krakowa, żeby ich odebrać. Przy tej pogodzie jazda samochodem będzie długo trwała.

– Mhm – mruknął Przemek.

Dalej słychać było tylko szczęk sztućców i siorbanie gorącej herbaty. Wiszący na ścianie zegar wybił godzinę dziesiątą. Dopiero dziesiątą albo już dziesiątą. Zależało dla kogo. Od czasu afery z pobiciem Jarka każda minuta spędzona z ojcem była dla Przemka katuszą. Odwrotnie dla Tomasza, który chciał zatrzymać pędzący czas i powstrzymać Przemka przed złym życiowym wyborem.

Tymczasem ból w nodze stawał się coraz bardziej dokuczliwy. Przemek czuł ogarniający chłód, mimo iż w mieszkaniu było ciepło.

– Muszę się położyć, boli mnie noga – powiedział w końcu.

– Pomogę ci – zaoferował się ojciec i przytrzymał go, by podniósł się z krzesła.

– Chcę coś pooglądać – rzekł Przemek.

– Dobra, zobaczymy, co jest w telewizji.

Powoli i postękując z bólu, chłopak usiadł na kanapie.

– Czy to będzie tak bolało przez najbliższe dwa miesiące? – zapytał, wskazując na chorą nogę.

– Nie – odparł Tomasz. – Pierwsze dni są najbardziej dokuczliwe, później jest lepiej. Zaraz przyniosę ci lek przeciwbólowy.

Po dłuższej chwili noga przestała boleć. Fakt, transmisja skoków narciarskich przykuła uwagę Przemka i Tomasza, co pozwalało zapomnieć o innych sprawach. Zawody sportowe były ich wspólną pasją. Obaj byli urodzeni i wychowani w górach, przyzwyczajeni do panujących tam warunków i możliwości, jakie góry dają. Jazdę na nartach i łyżwach mieli opanowane do perfekcji. Tomaszowi udało się zarazić Przemka pasją do zimowych sportów i to było coś, co ich łączyło. Kiedy chłopak miał siedem lat, ojciec nauczył go jazdy na łyżwach. Zaczęli na nieopodal znajdującym się stawie, który zimą zamarzał na kość. Mały Przemek całymi dniami wyczekiwał powrotu ojca z pracy, bo wówczas zabierali łyżwy, ubierali się na cebulkę i, nie bacząc na siarczysty mróz i mrok na zewnątrz, ćwiczyli jazdę po lodzie. Dawało im to wiele frajdy, a przy tym zbliżało. Po powrocie do domu jeszcze długo rozprawiali o treningu, licząc przy tym nowo nabyte siniaki. Tomasz był pewny, że ma świetny kontakt z synem.

Gdy Przemek miał dziesięć lat, rozpoczął naukę jazdy na nartach pod okiem ojca, który był nimi zafascynowany. Uwielbiał szusowanie po białym puchu, panoramę, jaka się rozciągała, a zwłaszcza pęd towarzyszący zjazdom ze szczytu. Wolność! Chwila niczym niezakłóconej i nieskrępowanej swobody. Bez większego trudu zaraził syna miłością do narciarstwa. Zresztą Przemek, mimo kilku drobnych urazów po drodze, szybko opanował tę sztukę. Spokój i koncentracja potrzebne podczas nauki szybko stały się naturalną cechą, która pozwalała chłopcu na odważne szusowanie.

– Gdzie skaczą? – spytał Tomasz

– W Oberstdorfie – odpowiedział Przemek. – Zostało jeszcze pięciu. Na razie najlepiej skaczą Szwajcarzy.

– A nasi?

– Skakało trzech, w tym Żyła, a Stoch dopiero będzie skakał – mówił Przemek, nie odrywając wzroku od ekranu.

– To nieźle – odrzekł mężczyzna. – Może będzie jakiś medal? Byłoby fajnie…

– No… – zgodził się chłopak. – Skoro piłkarze trafiają koło bramki, to niech chociaż tutaj będą jakieś medale.

– To racja, gdzieś w końcu musimy być dobrzy – zauważył Tomasz. – Zamawiamy pizzę? – rzucił.

– Pepperoni? – zaproponował Przemek.

– Może być, a co do picia? – spytał.

– Wszystko jedno.

– Okej, to dzwonię.

Godzinę później rozległ się dzwonek do drzwi. Młody chłopak z uśmiechem przywitał się, wręczył pudło pizzy i napoje, odebrał zapłatę i się pożegnał. Rozpoczęła się uczta à la italiana.

Wieczorem Przemek usnął. Za oknem świat ściął mróz, czego efektem były piękne wzory na szybach. Ruch w mieście był niewielki. Kto nie musiał wychodzić na zewnątrz, zostawał w domu. Pozostali brnęli po kolana w śniegu, osłaniając szczelnie twarz kołnierzami płaszczów. Zima. Krótki dzień, długa noc, pora nostalgii. Czary. Magia skąpana w nocnej czerni, delikatnie rozpraszanej przez światła ulic i domów. Choć wielu narzekało, Tomasz kochał tę magiczną porę.

* * *

Jarek i Starzec jeszcze spali. Krzysztof kręcił się z boku na bok, próbując zasnąć. Na próżno. Sen nie nadchodził, a kości zaczęły boleć. Rad nierad postanowił wstać.

W mieszkaniu panował półmrok. Dzień powoli się budził, odsłaniając zaspy wyższe niż jeszcze wczoraj i większe z każdą minutą. Cudowna, magiczna pora. Śnieg i mróz tworzyły urzekający obraz świata, którego człowiek nie potrafiłby wymyśleć. Siła natury – tak! Do wiszącej na haczyku słoniny co raz podlatywały sikorki. Starzec od lat je dokarmiał, a one z wdzięczności pięknie ćwierkały pod jego oknem. Zgrany zespół. Nieraz, kiedy otwierał okno, by dać im słoninę czy okruchy chleba, ptaki odsuwały się delikatnie na bok. Nigdy nie odlatywały. Poznały dobre serce pana Kazimierza.

Tymczasem poranny brzask coraz śmielej wdzierał się przez okna mieszkania, rozjaśniając wszystkie jego kąty. Meble i ściany nabierały kolorów, a każda najdrobniejsza rzecz odzyskiwała swój kształt.

Krzysztof udał się do kuchni, gdzie możliwie jak najciszej zaczął przygotowywać śniadanie. Powoli po mieszkaniu zaczął roznosić się zapach gorącej kawy. Nieco później dołączył aromat przypraw z makaronowej zapiekanki, którą Krzysztof często przygotowywał na niedzielne śniadanie. Pod wpływem tych kuszących woni Jarek i jego dziadek zaczęli się powoli przebudzać.

– Cześć, śpiochy! – Krzysztof wesoło ich przywitał. – Czeka na was pyszne śniadanie!

– Zrobiłeś zapiekankę? – spytał śpiącym głosem Jarek.

– Tak.

– A kakao jest?

– A kawa z mlekiem jest? – zapytał Starzec

– Za dobrze by wam było! – zażartował Krzysztof. – Wstawajcie powoli. Idziemy dziś pozjeżdżać? – zaproponował.

– Tak! Tak! – zawtórował wesoło Jarek. – Pójdziemy na sanki, na górkę do parku sosnowego? – dodał z nadzieją, że ojciec się zgodzi, a on będzie miał szczęście spotkać swoich przyjaciół.

– Pewnie – odpowiedział ojciec. – Jak chcesz, to zadzwoń po swoich towarzyszy. W grupie będzie weselej!

Jarek zrobił wielkie oczy na propozycję ojca. Własnym uszom nie dowierzał, że nie ma nic przeciwko biedzie. „Wow! Jednak ojca można zreformować, przynajmniej trochę!”, szepnął do siebie.

Śniadanie zjedzone w miłej, wesołej atmosferze było dobrym początkiem dnia. „Dobrze zaczęty dzień to udany dzień” – zwykł mawiać Starzec. Po posiłku i porannej rozmowie przy kawie wszyscy trzej powoli zaczęli szykować się do wyjścia. Jarek był najbardziej chętny, a nawet pospieszał. Franek i reszta dzieci bardzo ucieszyła się z jego propozycji.

Na zewnątrz mróz nie odpuszczał. Mocno zamarznięty staw szybko znalazł miłośników ślizgania. Okrzyki radości i głośny śmiech niósł się po sosnowym parku.

Starzec przetarł rękawem ławkę i usiadł, głośno wzdychając. Widok roześmianych dzieci napawał go radością i siłą rzeczy przenosił do czasów jego dzieciństwa. A były to ciężkie czasy. Bardzo smutne, pełne strachu i ludzkich tragedii. Wojna to najgorsze doświadczenie w życiu każdego człowieka. Głód i strach. I ta myśl, że w końcu śmierć staje się zjawiskiem normalnym, powszechnym. A mimo to mały wówczas Kazio z grupą dzieci sąsiadów znajdował siłę do zabawy. Nie było łyżew, nart czy sanek. Ba, butów nie było, a te, które się posiadało, trzeba było troskliwie pielęgnować! Ale zabawę śnieżkami i lepienie bałwanów zapamiętał. I może na tym polegał tragizm jego czasów. Z jednej strony beztroski, dziecinny świat. Z drugiej rozgrywająca się tragedia milionów ludzi, której żadnymi słowami nie da się opisać. „Ech!” – westchnął.

– Zamarzniesz! – powiedział z uśmiechem Krzysztof.

– Nie martw się – odpowiedział wesołym głosem Starzec. – Staremu grzybowi umarznięcie nie grozi!

– Widzę, że dzieciaki świetnie się bawią – ciągnął Krzysztof. – Sam lubiłem tutaj przychodzić.

– Tak – odparł Starzec. – Muszę przyznać, że Jarek pozytywnie mnie zaskoczył. Początkowo wydawał się gburliwym, zadufanym chłopcem. Bałem się, że dwa tygodnie nie będą miały końca. Jednak dzięki Frankowi i pozostałym dzieciom Jarek zmienił się i myślę, że sam tego do końca sobie nie uświadamia. Polubił ich za pomoc i ciepło, jakim go otoczyli. A oni polubili go za to, że nie widzi w nich biedaków, którzy nie mają nic do powiedzenia i przez to są gorsi, oraz za to, że przybliżył im świat, który do tej pory tylko sobie wyobrażali. Piękny przykład „przyjacielskiego mezaliansu”! – zakończył, zerkając kątem oka na Krzysztofa, który dobrze zrozumiał, że ostatnia uwaga dotyczy jego i Małgorzaty, szczególnie Małgorzaty. – Jakoś tak ten świat jest urządzony – ciągnął Starzec – że jest w nim miejsce dla każdego: biednego i bogatego, wierzącego i niewierzącego, grubego i chudego, zdolnego i nie utalentowanego, chorego i zdrowego, i tak dalej. Czas dla każdego biegnie nieubłaganie. Wczoraj byłem dzieckiem, dzisiaj jestem stary. Środek to puszczona strzała. Nie zatrzymasz jej, póki nie dobiegnie do końca. Ludzie zapominają, że niczego nie powtórzą, nie cofną zegara. Nie rozumieją, że tak naprawdę ciągle płyną z prądem, którego nie kontrolują. Może są to tylko moje przemyślenia, przemyślenia starego człowieka, ale ja też kiedyś byłem młody i też tego nie rozumiałem. Teraz, kiedy nie muszę się nigdzie spieszyć, wiem, że wszelkie podziały nie mają najmniejszego sensu. Życie jest zbyt cenne, aby marnować je w ten sposób!

Krzysztof słuchał i doskonale rozumiał, co ojciec chciał mu powiedzieć.

– Zgadzam się – zaczął – jednak każdy ma te same możliwości, wszyscy rano wstajemy, jemy śniadanie, idziemy do szkoły czy pracy. Każdy z nas tak samo zaczął życie na tym świecie. Każdy dostał jakieś talenty od losu i powinien umieć z nich korzystać – ripostował. – Dlaczego ktoś, kto własną pracą doszedł do czegoś, ma być hojny wobec tego, któremu nic się nie chce? – pytał z ironią.

Starzec patrzył na ośnieżone korony drzew, które niezmiennie od siedemdziesięciu lat go urzekały. Siła natury! Wysokie aż po niebo drzewa pokryte białym puchem! „Cudowny widok!”, pomyślał.

Krzysztof co raz spoglądał na ojca, który nic nie mówił. „Może tym razem udało mi się go przekonać?”, pytał sam siebie. Tymczasem Starzec, zebrawszy myśli, odrzekł:

– Spójrz dookoła, na drzewa i góry pokryte śniegiem, na roześmiane dzieci. Najpiękniejsze dzieła sztuki, najbardziej dochodowe inwestycje i wiele, wiele innych ustępuje im miejsca – ciągnął Starzec.

– Czyli jednym słowem własne osiągnięcia, plany i tak dalej są nic niewarte, są niczym?! – wtrącił poirytowany Krzysztof.

– Ty to powiedziałeś – odparł łagodnym głosem Starzec. – Twierdzę, że nawet najmądrzejszy z ludzi wie o tym, że wobec pewnych rzeczy jest słaby i musi okazać pokorę.

Obaj zamilkli. Zimowe słońce ogrzewało zmarznięte twarze. Zaś Franek, Jarek, Marysia i Staś bawili się w najlepsze. Na przemian zjazd z góry na sankach, a potem jazda na łyżwach! Krzysztof przypatrywał się, jak dzielą się łyżwami, sankami. Dzielili się wszystkim, co mieli. I ten radosny, beztroski, szczery śmiech. „Tak pięknie mogą się śmiać tylko dzieci!”, pomyślał.

Po skończonej zabawie Jarek zaprosił dzieci do domu dziadka. Starzec bardzo się ucieszył, gdyż lubił tych urwisów. Krzysztof nic nie mówił. Gdy usiedli razem do stołu, by zjeść gorący rosół przygotowany przez ojca, spostrzegł, że dzieci znają zasady dobrego zachowania. Jego uwagę przykuł Franek, który wydał mu się chłopcem z charakterem. Staś i Marysia wyglądali na spokojniejszych. Jednak Franek miał tę iskrę w oku, która wyróżniała go spośród innych. W końcu Krzysztof postanowił się odezwać.

– Jak mijają wam ferie? Wyjeżdżaliście gdzieś? – zwrócił się do dzieci.

– Nie. – Dzieci pokręciły głowami.

– Dlaczego? – dopytywał Krzysztof. – Jest tyle pięknych miejsc do zwiedzania!

Starzec, gdy to usłyszał, omal nie wybuchnął gniewem. O ile próbę nawiązania rozmowy z dziećmi doceniał, o tyle chęci pokazania im, że są nikim, nie miał zamiaru tolerować. Jednak uprzedził go Franek.

– A pan gdzieś był na feriach? – spytał.

– Tak, wraz z żoną byłem w Austrii. Wróciliśmy kilka dni temu – odparł dumny z siebie.

– Mhm… to kiepsko – mruknął Franek, powoli przełykając sernik.

– Dlaczego? – spytał z niedowierzaniem Krzysztof.

– Bo moi rodzice zawsze mnie ze sobą zabierają – odparł.

– I moi też – odpowiedziała Marysia.

– A moi – wtrącił Staś – nigdzie mnie nie zabierają, bo mama jest ciężko chora i pieniądze są dla niej. Tak mówi tata.

Krzysztof nabrał powietrza w usta. Myślał, że zaimponuje dzieciom swoją pozycją, możliwościami. Jednak to na nich nie zrobiło żadnego wrażenia, a wręcz przeciwnie. Jarek jadł sernik i udawał, że nie widzi purpurowego ze wstydu ojca, który postanowił szukać u niego ratunku.

– Jarek był już w Austrii… – zaczął, gdy Jarek mu przerwał.

– Gdy byłem mały i niewiele pamiętam.

Dzieci wybuchły śmiechem, jednak szybko się opanowały.

– Kochani, może idźcie do pokoju obok – zaproponował Kazimierz Figurski. – Jarek niedługo będzie musiał wracać do domu, do Gdańska. Wykorzystajcie ten czas na rozmowę, a ja z synem trochę pogawędzimy sami.

Dzieci posłusznie udały się do pokoju obok, a z trudem powstrzymywana przez Starca wściekłość wybuchła.

– Jak można być takim imbecylem! – wysyczał, z trudem tłumiąc krzyk. Chciałeś tym dzieciom pokazać, że są nikim! To wczasy stanowią o wartości człowieka? Od kiedy? Powiedziałem ci, że nawet najmądrzejszy z ludzi wie, że musi mieć odrobinę pokory w sobie, aby nie przegrać życia. Ty przegrałeś z dziecięcą szczerością i niewinnością! Może teraz nabierzesz pokory!

Starzec rzucił ścierką o podłogę z takim impetem, że upadła Krzysztofowi prosto pod nogi. Odwrócił się na pięcie i wyszedł.

Krzysztof został sam ze swoją przegraną, do której mimo woli musiał się przyznać sam przed sobą. On, znany i szanowany w Trójmieście mecenas, poniósł klęskę! Przecież nie przyzna się przed znajomymi, a przed Małgorzatą zwłaszcza. Usiadł do stołu i popijając gorącą herbatę, rozmyślał nad swoją sytuacją.

* * *

– Kiedy wyjeżdżasz? – spytała Marysia.

– Chyba w środę – odpowiedział ze smutkiem Jarek. – Będę za wami tęsknił.

– My za tobą też – odparł Staś. – Zostaw do siebie telefon, to będziemy dzwonić. A przyjedziesz jeszcze… kiedyś?

– Pewnie! – odparł Jarek. – Jeszcze nigdy i nigdzie nie było mi tak dobrze jak tu. Jesteście super przyjaciółmi! W Gdańsku nie mam żadnych kolegów. Muszę kolegować się z tymi, których moi rodzice lubią.

– Rodzice wybierają ci kolegów! – odparł z niedowierzaniem Franek. – To masz przechlapane! Dobrze, że moi rodzice tak nie robią! A dlaczego tak robią ci twoi rodzice?

– Bo myślą, że oni i ich znajomi są świętymi krowami i wiedzą wszystko najlepiej! Wiedzą, kto jest dobry, a kto zły! Uwierzcie mi, masakra!

– A skąd oni to wiedzą? – zapytała Marysia.

– Masz pieniądze, to jesteś genialny, świetny. Nie masz pieniędzy, to można traktować cię jak śmiecia. Kiedyś wracałem z mamą z zakupów. Akurat podjechała śmieciara i faceci opróżniali kosze. Powiedziałem im dzień dobry, oni mi odpowiedzieli. A moja mądra mamusia zwróciła mi uwagę, że nie ma potrzeby, abym mówił im dzień dobry. Spytałem dlaczego i wiecie, co mi odpowiedziała? Powiedziała, że z ludźmi gorszej kategorii się nie zadajemy. Wtedy pomyślałem, że chyba tak trzeba. Ale potem poznałem was, a wy pokazaliście mi, że liczy się to, czy ktoś jest fajny, czy nie. Pieniądze nie są ważne!

– To głupio, że nie możesz mieć takich kolegów, jakich byś chciał mieć – stwierdziła Marysia. – Ja tak nie mam. Mama mówi, że jak ktoś nie jest chuliganem, to może być moim przyjacielem.

– Też bym tak chciał – stwierdził ze smutkiem Jarek. – Dla moich rodziców jestem kukiełką. Na zawołanie mam być grzeczny, mam się dobrze uczyć, żeby mogli pochwalić się przed znajomymi, jakiego to mają zdolnego syna. Na zawołanie, jak małpka w zoo, mam się uśmiechać, dziękować, stać prosto i wykonywać polecenia! Myślę, że małpa w zoo ma więcej luzu niż ja!

– To masz głupich rodziców! – skwitował Franek. – A jak będziesz stary, to też będą ci mówili, jak masz robić! Bez sensu! Porażka!

– Dobra, już go nie dołujmy – przerwał Staś. – Nie jego wina, że ma powalonych rodziców! Do nas możesz zawsze przyjechać, zadzwonić. My ciebie polubiliśmy, bo jesteś super kolegą! Dzięki tobie wiemy, jak działa tablet i jakie są gry! Fajne! – Chłopiec rozmarzył się.

– Dzięki – odpowiedział Jarek ze łzami w oczach. – Będę za wami tęsknił, za wami i za dziadkiem! To najlepsze dwa tygodnie w moim życiu! – wykrztusił, płacząc.

Za chwilę płakały wszystkie dzieci. Żal na myśl o rozstaniu wylewał się rzewnymi łzami, nawet u Franka, który do płaczliwych dzieci z pewnością nie należał.

Mimochodem Krzysztof słyszał rozmowę dzieci. Pierwszy raz usłyszał, co jego własny syn o nim myśli. Pierwszy raz usłyszał, jak bardzo jego syn cierpi. Pierwszy raz usłyszał, o czym jego syn marzy. Po raz pierwszy dotarło do niego, że syn mu nie ufa. Gdyby ufał, to on byłby jego najlepszym przyjacielem. Smutek ogarnął Krzysztofa, a zimny dreszcz przebiegł po plecach. Przypomniał sobie Tomasza Lipca i jego problem z dorastającym synem. Nie chciałby dożyć takiej sytuacji, kiedy staje przed faktem, iż jego własne dziecko jest dla niego balastem, a co gorsza nieznajomym.

W pierwszej chwili chciał pójść do Jarka i mu wyjaśnić, porozmawiać… ale obecność dzieci go powstrzymała. Potrzebował pobyć sam. Postanowił pójść na spacer, ochłonąć i zebrać myśli. Wolnym krokiem sunął przez ośnieżone i oblodzone ulice miasteczka. Mijał wystawy sklepowe, urocze kafejki, sklepiki z pamiątkami. Pierwszy raz od przyjazdu zaczął przyglądać się uważniej przechodniom. Ich nawykom, rozmowom, a tym, co przykuło jego uwagę, były roześmiane dzieci ciągnięte na sankach przez rodziców. Co raz czyjeś sanki wywracały się w zaspie, co raz skądś dochodził radosny śmiech. Krzysztof obserwował ludzi, przysłuchiwał się ich rozmowom i oniemiał, konstatując, jak bardzo jego życie jest inne.

Było późno, kiedy wrócił do domu. Zegar na ścianie wskazywał godzinę dziewiętnastą. Na zewnątrz dotkliwie kąsał mróz. Zmarznięty do szpiku kości, z bólem i trudem zdjął odzież i buty, a następnie szybko owinął się grubym kocem, trzęsąc się z zimna.

– Zaraz zrobię ci gorącej herbaty z rumem – zaproponował Starzec. – Długo cię nie było – ciągnął, krzątając się przy tym w kuchni.

– Tak – odrzekł Krzysztof.

Starzec nic więcej nie mówił, podał synowi zupę, zaparzył herbatę i poszedł pomóc Jarkowi pakować podróżną torbę. Po skończonym posiłku, nadal owinięty w gruby koc, Krzysztof zasnął na kanapie. Obudził się dopiero następnego dnia.

* * *

Noc ustępowała dniowi. Z kominów dobywał się dym, a szyby budynków pokrywały mroźne arcydzieła. Dookoła wszystko pokryte było grubą warstwą śniegu. Przemek powoli zaczął się budzić. Noga skrępowana gipsem utrudniała poruszanie, ale ból nie był już tak uciążliwy jak na początku. Powoli, pomagając sobie rękami, zdjął chorą nogę z łóżka i z pomocą kul ortopedycznych zaczął się podnosić. Powoli, uważając, by się nie przewrócić, zaczął iść w kierunku drzwi. Poruszanie się o kulach wcale nie było takie łatwe. Przemek stopniowo się z nimi oswajał. Wiedział, że przez najbliższych kilka tygodni będą nieodłącznie mu towarzyszyły.

Na kuchennym stole leżały pudełka po pizzy, a w zlewie brudne talerze. Ojciec spał. Przemek starał się poruszać jak najciszej, by go nie obudzić. Rozglądał się po mieszkaniu, które znał i którego zarazem nie poznawał. Niby nic się w nim nie zmieniło, a jednak panująca cisza sprawiała, że wszystkie przedmioty niemym językiem opowiadały historie, jakich nie znał lub nie chciał pamiętać. Cisza była bilansem jego życia. Każdym sukcesem i porażką. I jak na złość była absorbująca. Nie pozwalała się skupić na niczym innym jak na refleksji nad swoim życiem. Przemek walczył ze sobą. Komputerowej grze nie udało się odciągnąć jego uwagi od spraw, które zaprzątały mu myśli. Jak puszczony z projektora film, zdarzenia na nowo ożywały w jego głowie i mimo usilnych starań nie pozwalały się zagłuszyć.

„Jutro poniedziałek, zaczyna się szkoła”, pomyślał. „W sumie to dobrze, że złamałem nogę, to chociaż nie będą mi się śmiali w twarz! Później będzie jak będzie. Matka z Jaśkiem wracają za dwa dni”, ciągnął w myślach. „Może się ogarnęła przez te dwa tygodnie i nie będzie wyła w rękaw. W sumie nie jest zła, ale jak zacznie histeryzować, to lepiej się wynieść tam, gdzie jest spokój”.

„A ojciec?”, odezwał się głos w jego głowie.

„Ojciec!”, powtórzył w myślach Przemek. „Ojciec…”, powtórzył, lecz zabrakło mu myśli i słów, by sobie odpowiedzieć. Rozstawione na komodzie rodzinne zdjęcia przykuły uwagę chłopaka. Pamiątki ważnych rodzinnych wydarzeń i wspomnienia wspólnych wyjazdów uwiecznione na fotografii. Znajome meble, dywany, zabawki Jaśka, kolor ścian, wszystko to ciepło i życzliwie patrzyło na Przemka niewidzialnym wzrokiem. Cisza. Panująca wokół cisza. Jedyne, co dało się słyszeć, to jednostajne tykanie zegara.

* * *

Kilka ulic dalej w mieszkaniu Starca trwały przygotowania do powrotu do Gdańska. Czas pędził jak opętany i przybliżał Jarka i dziadka do rychłego rozstania.

– Dziadku, przyjedziesz do mnie, do Gdańska? – spytał Jarek.

– Pewnie, że tak! – odpowiedział Starzec. – Pamiętaj, że do mnie możesz zawsze przyjechać i o każdej porze możesz zadzwonić.

– Ty do mnie też – odpowiedział Jarek.

– Oj! Z telefonowaniem do ciebie będę musiał poczekać do wieczora, bo inaczej będziesz dostawał uwagi na lekcji! – próbował zażartować Starzec.

– Przestań, dziadku! Dzwoń, kiedy chcesz! – odpowiedział smutnym głosem Jarek. – Z tobą chociaż jest o czym porozmawiać.

– Zapisałeś sobie telefon do Stasia i reszty dzieci? – zapytał mężczyzna.

– Tak, mam ich adresy i numery telefonów – odrzekł chłopiec. – Za nimi też będę tęsknił! – dodał łamiącym się głosem.

– Nie płacz, Jarku! Taka jest kolej rzeczy! W życiu wszystko ma swój początek i koniec! Dlatego tak ważne jest, aby żyć i nie żałować ani jednego dnia! Pomyśl, ile nauczyłeś się przez te dwa tygodnie spędzone ze mną. Poznałeś smak przyjaźni, życia bez komputera. Jadłeś krupnik i brnąłeś w śniegu po kolona na Zbójnicką Górę! Pokonałeś własne maruderstwo i wygodnictwo, a poznałeś inną stronę życia! Wiesz, że do mnie możesz przyjechać w każdej chwili, bez zapowiedzi. Drzwi dla ciebie zawsze będą otwarte! Nie smuć się! Nie rozstajemy się na zawsze! Tak naprawdę to nasza wspólna przygoda dopiero się zaczęła!

Mimo słów pocieszenia ze strony dziadka Jarek rozpłakał się jak bóbr. Czuł, że ten cudowny, pełen miłości i zrozumienia świat umyka mu bezpowrotnie. Bał się, że rodzice już go więcej nie przywiozą do dziadka, a i ten nie odwiedzi go w Gdańsku.

– Tylko tak mówisz, żeby mnie pocieszyć – wyszlochał chłopiec, tuląc się przy tym do Starca.

– Dziadek mówi prawdę – wtrącił Krzysztof, który od dłuższego czasu obserwował ojca i syna i mimochodem słyszał całą rozmowę. Zresztą zdążył się zorientować, że między dziadkiem a wnukiem nawiązała się nić porozumienia i sympatii. Fakt ten z jednej strony go zaskoczył, z drugiej bardzo go ucieszył. Gdyż sam miał kiedyś bardzo dobry kontakt z dziadkami i bardzo sobie to cenił. – Wiem, że bardzo się polubiliście i widzę, że trudno wam się rozstać – ciągnął Krzysztof. – Będziemy dziadka częściej odwiedzać i mam nadzieję, że dziadek zechce do nas przyjechać. – Krzysztof spoglądał to na ojca, to na syna, szukając właściwych słów, którymi mógłby oddać, jak bardzo się cieszy z ich przyjaźni. – Nikt… – zaczął z lekkim uśmiechem. – Tak naprawdę to nikomu wcześniej nie udało się namówić Jarka na zjedzenie krupniku… a dziadek dokonał tego cudu!

Po tych słowach wszyscy zaczęli spoglądać na siebie, po czym nie mogąc się powstrzymać, wybuchnęli śmiechem.

Cała trójka spędziła miło czas do wieczora, wspominając lata minione i rozprawiając o kończących się feriach Jarka. Chłopiec po ciepłych słowach ojca wyraźnie się ożywił i patrzył w przyszłość spokojniej. Nawet reakcja matki na przyjaźń z Frankiem, Marysią i Stasiem nie przerażała go.

– Tato, a co powiesz mamie o moich przyjaciołach? – spytał niepewnym głosem Jarek.

– Prawdę – odpowiedział Krzysztof.

– To nigdy się nie zgodzi… – chłopiec ze smutkiem zawiesił głos.

– To będzie jej problem – zaczął Krzysztof. – Nie będę zabraniał ci przyjaźni z tymi dziećmi, bo widzę, że znajomość ta bardzo ci służy. A z mamą… jakoś sobie poradzimy…

– Zakładam, że łatwo nie będzie… – wtrącił Starzec.

– Mhm – odburknął Jarek.

Krzysztof nic nie odpowiedział. Wzrok utkwił w panującej za oknem ciemności.

* * *

Było późno. Wydawało się, że całe miasteczko w Sosnowych Górach zasnęło otulone białą śnieżną kołdrą. Tylko uliczne lampy rozpraszały nocne ciemności.

W mieszkaniu Kazimierza Figurskiego tliło się światełko. Jarek z dziadkiem starali się wykorzystać jak najlepiej ostatnie godziny przed rozstaniem. Chłopiec wtulił się mocno w dziadka, przy którym czuł się ważny i bezpieczny. Ciszę przerywało tykanie zegara, który zdawał się jak na złość przyspieszać.

– Tak bardzo chciałbym zostać! – wyszeptał chłopiec.

Starzec uśmiechnął się, głaskając Jarka po głowie.

– Wiesz, że u mnie jesteś zawsze mile widziany – powiedział. – Możesz przyjechać, kiedy chcesz, zawsze! Śpij już. Rano musimy wstać.

– Dobrze, dziadku – odpowiedział chłopiec. – Dziadku… dziadku, wiesz co…? Mam prośbę…

– Mhm – mruknął Starzec.

– Dziadku, odwieziesz mnie na lotnisko? Wiem, że to daleko, bo do Krakowa, ale…

– Odwiozę – potwierdził bez zastanowienia mężczyzna. – A teraz śpij!

Jarek naciągnął koc, wtulił się mocniej w dziadka i spokojnie zasnął.

* * *

Mimo późnej godziny Tomasz Lipiec nie spał. Krzątał się po mieszkaniu, nieco je ogarniając. W końcu wyjął deskę do prasowania i zaczął prasować ubrania. Jutro musiał wstać wcześnie i wyruszyć do Krakowa, by odebrać z lotniska Zofię i Jasia. Dwa tygodnie minęły w mgnieniu oka. Tomasz stęsknił się za nimi i nie mógł się doczekać, kiedy ich zobaczy.

Rozejrzał się po mieszkaniu. Wszystko było w jak najlepszym porządku. Świeże kwiaty na stole. Kwiaty w doniczkach, które tak uwielbiała jego żona, prezentowały się nienagannie. I tylko jedna myśl nie dawała mu spokoju. Co powie Zofii, gdy zapyta o Przemka? Czy coś się zmieniło? Sam nie potrafił sobie odpowiedzieć, a co dopiero jej. W rozmowach telefonicznych starał się nie okłamywać żony, ale też nie potrafił szczerze mówić o swoich obawach. Ułuda spokoju, jaką nad nią roztoczył, działała. Z każdą rozmową telefoniczną wydawała się spokojniejsza, pełna wiary, że wszystko dobrze się zakończy. Tomasz czuł się wypalony. Nic już go nie drażniło, nie szukał też pociechy. Był otwarty na to, co przyniesie los.

– Życie! – mruknął pod nosem.

* * *

Noc minęła spokojnie. Śnieg skrywał ziemię połacią białego puchu, którego przez ostatnie tygodnie wiele przybyło. Tymczasem ranek powoli się budził. Na oprószonych bielą drzewach siadały sikorki, dla których była zawieszona słonina. Tylko szczekające psy przerywały błogą ciszę.

W domu Kazimierza Figurskiego Krzysztof czynił ostatnie przygotowania do wyjazdu. Po chwili dołączył do niego ojciec, jeszcze nieco zaspany. Jarek spał w najlepsze.

– Już wstałeś? – spytał Krzysztof.

– Tak – odpowiedział Starzec, ziewając. – Noc była ciężka, prawie w ogóle nie spałem. Kręciłem się z boku na bok pół nocy, jeśli nie dłużej. Czuję wszystkie kości!

– To może zostań…– zaczął Krzysztof.

– Nie! – przerwał mu ojciec. – Obiecałem Jarkowi, że pojadę, i pojadę! Nie chcę go zawieść! Kości pobolą i przestaną! To nic!

Krzysztof nic nie powiedział. Rozumiał i cenił przyjaźń między Jarkiem a dziadkiem. Sam miał bardzo dobry kontakt z dziadkami, z którymi spędzał tyle czasu, ile tylko mógł. Powracające wspomnienia własnego dzieciństwa towarzyszyły mu cały czas i, jak mało kiedy, zaczął o nich głośno mówić przy śniadaniu, wzbudzając tym zaciekawienie i zaskoczenie Jarka.

„Wow!”, zawołał w myślach chłopiec. „Mój ojciec zaczął mówić ludzkim głosem! Może zamiast do tej Austrii, to powinien przyjechać do dziadka na dwa tygodnie, może wtedy znormalniałby bardziej”. Jadł śniadanie celowo w żółwim tempie, sączył powoli gorące kakao i, nie przejmując się tym, że za niedługo będzie musiał wyjeżdżać, delektował się zapachem unoszącym się w mieszkaniu dziadka. Wyziewami starych mebli, krzeseł, obrazów. To wszystko, co tak bardzo drażniło go na początku, stało się dla niego oazą spokoju, radości i niezliczonych wspaniałych wspomnień z mijających ferii.

Chwilę później wyruszyli w drogę do Krakowa. Zasypane góry i doliny, nad którymi rozciągała się siwa mgła, robiły na Jarku wrażenie. Droga wiodąca między układającymi się kaskadowo drzewami wyglądała groźnie i uroczo zarazem. Prowadziła serpentynami wiodącymi raz w górę, raz w dół. Przy oblodzonych poboczach i zalegającym śniegu bardzo spowalniało to jazdę.

To, co Jarka oczarowało, a chwilami wprawiało w lęk, dla Tomasza Lipca było chlebem powszednim. Kochał góry za cały ich urok i trwogę, jaką wzbudzały. Groźne piękno – jak zwykł je nazywać. Tego dnia był skupiony na jeździe samochodem tymi samymi serpentynami, którymi podążali Jarek z ojcem i dziadkiem. W przeciwieństwie do Jarka, który mógł swobodnie podziwiać urok gór i wiosek położonych u ich podnóża, Tomasz koncentrował się na prowadzeniu auta. Dopiero gdy wjechał na autostradę wiodącą do Krakowa, zjechał na prawy pas i zaczął rozmyślać o otaczającej go rzeczywistości. Za chwilę miał odebrać z lotniska Zosię z Jasiem. „Ciekawe, jak im się udały wczasy?”, zastanawiał się, myślami będąc już z nimi. O Przemku starał się nie myśleć. Nie teraz. Za chwilę spotka się z żoną, a ta na pewno będzie się o niego dopytywała. Tomasz pogłośnił radio, akurat leciało Highway to Hell zespołu AC/DC.

No stop signs, speed limit,

Nobody’s gonna slow me down

Like a wheel, gonna spin it…

Zaczął nucić pod nosem.

Droga wiodła prosto na lotnisko Kraków– Balice. Samoloty lądowały i startowały jak zwykle. Lampy na pasach startowych rozświetlały płytę lotniska. Tomasz zaparkował naprzeciwko hali przylotów. Powoli wysiadł z auta i nie spiesząc się, skierował się do wejścia. Wszedł do środka i od razu zwrócił wzrok na ekran wyświetlający przyloty.

LOT nr 1234 z Wiednia do Krakowa – planowy przylot godz. 9.55.

– To jeszcze pół godziny – mruknął pod nosem, rozglądając się za kafejką.

Tym samym wejściem do budynku hali weszli chwilę później Krzysztof z synem i ojcem.

– Brr! Ależ zimno – zaczął Krzysztof. – Tato, jak ty wrócisz? Zaraz zobaczymy, skąd odjeżdża autobus do Sosnowych Gór.

– Daj spokój! – przerwał mu Starzec. – Mnie się nie spieszy, mam czas! Najważniejsze, abyście obaj bezpiecznie dotarli do Gdańska. Jak tylko wylądujecie, zadzwońcie, będę spokojniejszy.

– Oczywiście. Jak dotrzesz do domu, też zadzwoń – odparł Krzysztof.

Jarek nic nie mówił. Było mu smutno, że musi wyjechać. Wzrok utkwił w podłodze. Powrót do domu był trudny. Czy ojciec się zmieni? Czy przekona mamę, aby nie zabraniała mu kontaktu z przyjaciółmi? Czy dalej będzie traktowany jak dobrze wytresowana małpka: stój prosto, mów ładnie, słuchaj się, przynoś na koniec roku świadectwo z paskiem? A on chciał biegać, krzyczeć jak inne dzieci. Mówić o tym, czego pragnie, i odmawiać, gdy nie ma na coś ochoty.

– Jarku! – zwrócił się do niego dziadek – nie smuć się! Pamiętaj o tym, co sobie obiecaliśmy. Drzwi mojego mieszkania są dla ciebie otwarte. Zawsze. – Po czym przyciągnął do siebie wnuka i mocno go przytulił.

Krzysztof spoglądał na przytulonych do siebie Jarka i dziadka i w duszy zrobiło mu się miło. Przyjemnie było patrzeć na dziecko i Starca, którzy mimo ogromnej, wydawałoby się, przepaści wieku i doświadczeń potrafili znaleźć wspólny język. Nie przyszło im to łatwo. Ojciec ma swoje zasady, których na pewno już nie zmieni. A Jarek… Cóż, Jarek ma dziesięć lat i drogę otwartą do gwiazd, a mimo to poznał, polubił i zaakceptował świat dziadka, tak inny od jego własnego. Polubił tę inność i ciszę, jaka towarzyszy Starcowi. W pieszych wędrówkach i trudach dnia codziennego odnalazł to, czego bardzo szukał – miłość. Miłość dała mu wiarę w przyszłość, nauczyła pokonywać trudności. Zagoiła ból odzywający się w jego sercu i skierowała myśli na szlak, który mógł mu pokazać tylko dziadek. Krzysztof był spokojny i zadowolony, że ferie, które początkowo wydawały się koszmarem dla wszystkich, ostatecznie okazały się nirwaną dla duszy i umysłu każdego z nich.

Przez megafon poinformowano o przylocie samolotu z Austrii. Tomasz spojrzał na ekran wyświetlający rozkład przylotów i udał się we wskazanym kierunku. Jeszcze kilka chwil i zobaczy żonę i synka. Stęsknił się za nimi. Jeszcze parę minut i będzie mógł ich uściskać, zapytać o tyle rzeczy i o tylu powiedzieć.

Po chwili w drzwiach prowadzących do hali przylotów pojawili się Zosia i Jaś. Radość całej trójki była ogromna.

– I jak było? Odpoczęliście? – dopytywał Tomasz

– Było super! Była wieeelka góra – opowiadał, pokazując rączkami Jaś. – I zjeżdżałem tak duuużo, i się przewróciłem, i… I mam siniaka!

– Och, to się działo – podjął Tomasz. – A jeździłeś górską kolejką?

– Tak! I na górze… wysoko, wysoko… był duuuży miś! Wiesz? – opowiadał chłopiec. – I mam z nim zdjęcie! I czekolada była super! – mówił, głaskając się po brzuszku.

– Bardzo się cieszę, że wróciliście zadowoleni – odpowiedział, spoglądając na żonę, której urlop posłużył. Znów się uśmiechała, a jej wzrok zdradzał, że pozytywnie patrzy w przyszłość.

– Pobyt był cudowny, szkoda tylko, że nie było ciebie i Przemka – dodała kobieta. – Dużo spacerowaliśmy, chodziliśmy na górkę, by Jaś pozjeżdżał… Było świetnie – opowiadała rozpromieniona.

– Bardzo się cieszę, że wy się cieszycie – powiedział Tomasz. – Czas ruszać w drogę, do domu!

– Tato! – zawołał Jaś – a kupisz mi ten samochodzik, o ten, o… tę policję!

– Dobrze! Chodźmy do sklepu, a mama poczeka tutaj na nas! – odpowiedział wesołym głosem.

Na monitorach wyświetlił się lot do Gdańska. Po chwili przez megafon rozległ się głos proszący wszystkich lecących do Gdańska o podejście do odprawy. Nadeszła chwila rozstania. Starzec i Jarek mieli łzy w oczach. Krzysztof patrzył na nich i nie mógł znaleźć słów. Chciał coś powiedzieć, ale za każdym razem głos mu się urywał. W końcu przemówił Starzec.

– Do zobaczenia Jarku! – powiedział, z trudem powstrzymując łzy. – Zadzwoń do mnie, gdy będziesz na miejscu.

Jarek płakał. Nie potrafił dłużej powstrzymać emocji. Pokiwał tylko głową i znów wtulił się w dziadka. Starzec starał się być silny, ale i jemu łza zaczęła cieknąć po policzku. Dwa tygodnie spędzone razem okazały się bezcenne w ich życiu. Krzysztof patrzył na nich z czułością i radością. Tak było zawsze, że dzieci kochały rodziców, a wielbiły dziadków. Za co? Za to wszystko, co jest najważniejsze, niedefiniowalne i najpiękniejsze. Za to, co tylko dziadkowie mogą dać dzieciom. To wiedzą dzieci i rozumieją dziadkowie. A rodzice? Rodzice muszą się z tym pogodzić. Tak było, jest i będzie. Zawsze!

– Jarku! – zwrócił się delikatnie do syna. – Już czas.

– Nie chcę! – zaprotestował chłopiec.

– Wiem – odpowiedział łagodnie Krzysztof. – Mam jednak dla ciebie dobrą wiadomość. Kupiłem dla dziadka bilet do Gdańska, na kwiecień, na Święta Wielkanocne! Dziadek zostanie z nami tak długo, jak będzie chciał! A jak się zgodzi, to przywiozę cię na wakacje i spędzisz trochę czasu z przyjaciółmi.

Jarkowi zakręciło się w głowie. W pierwszej chwili nie zrozumiał, co ojciec do niego mówi. Dopiero po chwili słowa dotarły do niego.

– Naprawdę? – zapytał zaskoczony. – A co z mamą? – dodał z lekką trwogą w głosie. – Przecież ona się nie zgodzi?

– Zrobimy tak – zaczął Krzysztof. – Mamę zostaw mnie, ale będziesz musiał mi pomóc. Najważniejsze to, żebyś był grzeczny i się uczył. Nie możesz dać jej pretekstu. Okej?

– Dobrze – odpowiedział Jarek. – Ale do dziadka, Franka, Stasia i Marysi będę dzwonił!

– Nie widzę przeszkód – odrzekł życzliwie.

Dwa tygodnie spędzone z dziadkiem i z dziećmi z osiedla pomogły Jarkowi dorosnąć i spojrzeć na życie w inny sposób. Poznał siebie i obrał kierunek dla siebie najlepszy. Czy coś mogło go z tej drogi zawrócić? Nie. Zmiana, jaką przeszedł chłopiec, utwierdziła Krzysztofa w przekonaniu, że jego syn jest mądrym dzieckiem. A Małgorzata? „Cóż”, odpowiedział sam sobie w myślach, „będzie musiała to zaakceptować, choć nie będzie łatwo”.

Smutny Jarek ślamazarnym krokiem udał się do odprawy. Krzysztofowi było go żal, ale życie toczy się swoim torem i rytmem. Starzec patrzył na odchodzącego syna i wnuka i ból ścisnął mu serce. Kiedy syn zadzwonił do niego z prośbą, by Jarek spędził u niego całe ferie, przeraził się. Nie znali się. Obawiał się, że nie podoła obowiązkom, lecz nie odmówił. A teraz? Teraz żal ściskał go od środka, a na roześmianej dotąd twarzy pojawił się lęk przed samotnością. „Jakie to straszne uczucie!”, mówił do siebie w myślach. I ta przerażająca pustka wokół! Dodawała mu otuchy jedynie myśl, że Jarek i Krzysztof obiecali dzwonić. Krzysztof przecież wręczył mu bilet do Gdańska. A mimo to myśl o powrocie do samotnego życia wdzierała się do jego głowy. I tak, zamyślony i przytłumiony wyjazdem najbliższych kierował się w stronę wyjścia. Chciał jeszcze popatrzeć na odlatujących do Gdańska Jarka i Krzysztofa, ale taras widokowy z uwagi na kiepskie warunki pogodowe był zamknięty. Zresztą na tym zimnie najpewniej nie postałby zbyt długo. Idąc wolnym krokiem, pogrążony w zadumie Starzec, nie zauważył stojącej obok Zofii. Ta poznała go natychmiast i nie czekając na jego reakcję, podeszła do niego i chwyciła za łokieć.

– Dzień dobry, panie Kazimierzu! – powitała go radośnie. – Co pan tutaj robi? – zapytała zdziwiona.

– Och! Dzień dobry, pani Zosiu – odpowiedział najweselej, jak potrafił, jednak Zofia od razu wyczuła, że coś się musiało stać. – Właśnie odwiozłem syna i wnuka, za chwilę wylatują do Gdańska… – oznajmił ze smutkiem, a łza popłynęła mu po policzku.

Zofii zrobiło się przykro. Bardzo lubiła i ceniła Starca. Według niej to jeden z najwspanialszych ludzi, jakich kiedykolwiek poznała.

– Proszę się nie martwić – powiedziała pocieszającym tonem – przecież za jakiś czas się zobaczycie!

– Tak… Tak, ma pani rację. Zresztą obiecaliśmy sobie codzienne rozmowy telefoniczne, a syn zakupił już dla mnie na kwiecień bilet do Gdańska…

– To za niecałe dwa miesiące – przerwała Zofia. – Szybko minie – dodała z delikatnym uśmiechem.

W tej chwili dołączyli do niej Jaś z Tomaszem. Tomasz, podobnie jak jego małżonka, nie krył zdziwienia na widok Kazimierza Figurskiego.

– Witam pana Kazimierza! – przywitał się, podając dłoń do uścisku. – Co pana sprowadziło aż tutaj?

– Pan Kazio przywiózł swoich bliskich, którzy za chwilę odlecą do Gdańska – wyjaśniła Zofia łagodnie brzmiącym głosem.

– Ach! To Krzysiek już dziś wyjechał? Miałem nadzieję, że jeszcze zdążę się z nim zobaczyć.

– Jeżeli mój syn będzie wierny swojej deklaracji, to myślę, że jeszcze nieraz będziecie mieli ku temu okazję – odpowiedział Starzec z wyraźnym smutkiem w głosie.

Tomasz zauważył cierpienie na twarzy Starca i zrobiło mu się go żal.

– Myślę, że tegoroczne ferie dla wszystkich były czasem wewnętrznej, duchowej rewolucji. Dla Krzysztofa również – dodał, poklepując delikatnie Starca po ramieniu. – Proszę się nie martwić. Zbyt wiele się wydarzyło, abyśmy pozostali takimi, jakimi byliśmy wcześniej. Każdy z nas musi przepracować w sobie, we własnej głowie, te wszystkie zdarzenia, które nas połączyły.

– Racja – odpowiedział Starzec.

– Czas wracać do domu! – rzuciła wesoło Zosia. – Zapraszamy do samochodu, panie Kazimierzu!

– Oj, nie! Nie będę wam przeszkadzał! – zaprotestował mężczyzna.

– Absolutnie, jedzie pan z nami – potwierdził Tomasz. – Mamy wystarczająco dużo miejsca w samochodzie.

– Skoro tak, to niech będzie – machnąwszy ręką, odpowiedział pan Kazimierz.

– Świetnie! – zawtórowała Zofia. – Zapraszam do nas! I proszę się nie wykręcać, bo nie ustąpię! – zaznaczyła.

– Skoro chcecie mieć mnie na głowie, to proszę bardzo – zażartował Starzec.

– Chcemy, chcemy! – odpowiedział Tomasz.

Wolnym krokiem, w dobrych nastrojach cała czwórka udała się w kierunku wyjścia.

Natomiast samolot z Jarkiem i Krzysztofem właśnie wystartował. Pochmurne niebo zapowiadało kolejną warstwę śniegu. Samolot wzbił się w powietrze, zostawiając za sobą białe smugi. Jarek przytknął bladą twarz do okna maszyny i wytężył wzrok, by jak najlepiej zapamiętać umykający obraz Sosnowych Gór.

* * *

Zapadł zmrok. W domach i na ulicach zaczęły palić się światła, które z daleka wyglądały jak małe żarzące się punkciki. Irena przełożyła ostatnią kartę. Przetarła zmęczone oczy, usiadła wygodniej w fotelu i pogrążyła się w myślach. A za oknem zima malowała swój biały obraz, rzeźbiony na szybie przez ściskający mróz.