Słowo wstępne

Dostępne w wersji pełnej

Prolog

Dostępne w wersji pełnej

Wstęp

Dostępne w wersji pełnej

Podziękowania

Dostępne w wersji pełnej

Słowo od tłumacza
wydania polskiego

Dostępne w wersji pełnej

Skróty

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

1 Pochodzenie nauk Buddy i ich rozkwit

Nie wszyscy ludzie myślą podobnie. Mają różne potrzeby, zainteresowania i preferencje w każdej niemal dziedzinie życia, włączając w to religię. Budda, będąc wytrawnym nauczycielem, udzielił różnych nauk, przeznaczonych dla wielu rodzajów czujących istot. Przyjrzyjmy się więc rozwojowi dwóch głównych tradycji zawierających nauki Buddy – palijskiej i sanskryckiej¹. Zacznijmy jednak od historii życia Buddy Siakjamuniego.

ŻYCIE BUDDY

Obie tradycje są zgodne, iż Siddhartha Gautama, książę z rodu Siakjów, urodził się i dorastał w okolicach obecnej granicy indyjsko-nepalskiej w piątym lub szóstym wieku p.n.e. Jako dziecko miał dobre serce. Celował też we wszystkich dziedzinach nauki i sztuki tamtych czasów. Jego życie ograniczało się jednak do pałacu, aż do chwili, kiedy jako młodzieniec wydostał się poza pałacowe mury. W mieście po raz pierwszy zobaczył starca, człowieka chorego i ludzkie zwłoki, co skłoniło go do refleksji nad cierpieniem jako naturą życia. Widząc wędrownego ascetę, zaczął rozważać możliwość wyzwolenia z samsary. Tak więc w wieku dwudziestu dziewięciu lat porzucił pałac, zdjął królewskie szaty i rozpoczął życie wędrownego ascety.

Pobierał nauki u największych mistrzów owych czasów i opanował do perfekcji techniki medytacji, których nauczali, lecz odkrył, że nie prowadzą one do wyzwolenia. Przez sześć lat oddawał się surowym praktykom ascetycznym, żyjąc w lesie. Zdał sobie jednak sprawę, iż umartwianie ciała nie gwarantuje opanowania umysłu, dlatego obrał ścieżkę środka, utrzymując ciało w zdrowiu dla rozwijania praktyki duchowej, bez popadania w pułapkę zbytniego komfortu.

Siadając pod drzewem bodhi w dzisiejszym Bodhgaja w Indiach, przyrzekł, że nie wstanie, dopóki nie osiągnie pełnego przebudzenia. Podczas pełni księżyca czwartego miesiąca w kalendarzu lunarnym ukończył proces oczyszczania umysłu z wszelkich zafałszowań oraz rozwijania wszystkich dobrych właściwości i stał się w pełni przebudzonym buddą (sammasambuddha, samjaksambuddha). Mając wtedy trzydzieści pięć lat, spędził następne czterdzieści pięć, nauczając. To, co odkrył poprzez własne doświadczenie, przekazywał każdemu, kto przyszedł go słuchać.

Budda nauczał mężczyzn i kobiety ze wszystkich ras, kast czy warstw społecznych, w każdym wieku. Wielu z nich wyrzekło się życia rodzinnego i wybrało życie monastyczne, w ten sposób narodziła się sangha. Gdy jego uczniowie osiągali urzeczywistnienie i stawali się dobrymi nauczycielami, dzielili się z innymi swą wiedzą, rozprzestrzeniając nauki w całych starożytnych Indiach. W kolejnych stuleciach dharma Buddy zawędrowała na południe na Sri Lankę; na zachód do dzisiejszego Afganistanu; na północny wschód do Chin, Korei i Japonii; na południowy wschód do Indonezji i krajów sąsiednich; na północ do Azji Centralnej, Tybetu i Mongolii. W ostatnich latach wiele ośrodków dharmy otwarto w Europie, obu Amerykach, dawnych republikach radzieckich, Australii i Afryce.

Odczuwam silny związek z Gautamą Buddą, jak również głęboką wdzięczność za nauki i przykład jego życia. Osiągnął nieznany dotąd wgląd w sposoby działania umysłu. Nauczał, że to, jak patrzymy na świat, wpływa na nasze doświadczenie, że cierpienie i szczęście nie przychodzą do nas za sprawą innych, ale są rezultatem niewiedzy i skalań naszego własnego umysłu. Wyzwolenie i pełne przebudzenie również są stanami umysłu i nie pochodzą z zewnątrz.

KANONY NAUK BUDDYJSKICH
I ROZPRZESTRZENIANIE SIĘ DHARMY

Pojazd i droga/ścieżka to synonimy. Czasami używa się ich dla określenia stopniowego postępu w duchowym rozwoju, jednak technicznie rzecz ujmując, odnoszą się one do świadomości mądrości połączonej z niewymuszonym wyrzeczeniem.

Budda obrócił kołem dharmy, wprawiając w ruch praktyki trzech pojazdów: pojazdu słuchaczy (savakayana, śrawakajana), pojazdu samotnych adeptów (paccekabuddhayana, pratjekabuddhajana) i pojazdu bodhisattwów (bodhisattayana, bodhisattwajana). Według tradycji sanskryckiej te trzy pojazdy różnią się, jeśli chodzi o motywację osiągnięcia konkretnego celu, o ich podstawowy obiekt medytacyjny oraz o ilość zasługi i czasu potrzebnych do zrealizowania celu. Nauki te i praktykujący wszystkie trzy pojazdy istnieją zarówno w tradycji palijskiej, jak i sanskryckiej. Adepci pojazdu śrawaków podążają za kanonem palijskim, adepci pojazdu bodhisattwów zaś studiują tradycję sanskrycką. Obecnie prawie nie ma praktykujących pojazd samotnych adeptów (pratjekabuddów).

Nauki Buddy rozprzestrzeniły się w Indiach szeroko w późniejszych wiekach. Zostały przeniesione na Sri Lankę przez córkę i syna cesarza Aśoki w trzecim wieku p.n.e. Wczesne sutty były przekazywane ustnie przez bhanakas, mnichów, których zadaniem było uczenie się ich na pamięć. Zgodnie z lankijskimi źródłami sutty zostały spisane około pierwszego wieku p.n.e. i tworzą dzisiejszy kanon palijski. W ciągu wieków, poczynając od Indii, a potem na Sri Lance, dzięki pracy mnichów sinhaleskich spisano w starym języku sinhala cały zestaw komentarzy do słów Buddy. W piątym wieku wielki tłumacz i komentator Buddhaghosa zebrał starożytne komentarze i przełożył na palijski. Napisał też swoje słynne dzieło Visuddhimagga oraz liczne komentarze. Dhammapala, inny mnich z Indii Południowych, który żył wiek później, również napisał wiele komentarzy po palijsku. Pali jest teraz językiem pism, który jednoczy buddystów therawady.

Począwszy od pierwszego wieku naszej ery, pojawia się tradycja sanskrycka i stopniowo rozwija w Indiach. Indyjskie systemy filozoficzne buddyzmu – waibhasika, sautrantika, jogaczara (zwana też cittamatra czy widźnanawada) i madhjamaka – powstawały, gdy uczeni zaczęli głosić rozbieżne poglądy dotyczące kwestii niewyjaśnionych dokładnie w sutrach. Chociaż wiele założeń tradycji palijskiej pokrywa się z pewnymi aspektami tego czy innego spośród tych czterech systemów myślowych, nie można ich jednak utożsamiać.

W Indiach powstało kilka wielkich uniwersytetów klasztornych, takich jak Nalanda, Odantapuri czy Wikramaśila. Tam buddyści z różnych tradycji i szkół filozoficznych razem praktykowali i studiowali. Szeroko znanym, starym indyjskim zwyczajem była debata filozoficzna; przegrani dyskutanci musieli przyjąć nauki szkoły zwycięzcy. Mędrcy buddyjscy wypracowali argumenty logiczne i sposoby rozumowania mające dowodzić prawdy buddyjskiej doktryny i odpierać ataki filozoficzne niebuddystów. Znani buddyjscy erudyci byli też wielkimi praktykującymi. Oczywiście nie wszyscy byli zainteresowani takim podejściem. Wielu buddystów wolało studiować sutry lub praktykować w pustelniach.

Dziś istnieją trzy kanony: palijski, chiński i tybetański; kanon sanskrycki nie został w Indiach skompilowany. Każdy kanon jest podzielony na trzy „kosze” (pitaka), czyli kategorie nauk, które odpowiadają trzem wyższym treningom. Kosz winai (vinaya) dotyczy głównie dyscypliny klasztornej, kosz sutry skupia się na medytacyjnej koncentracji, a kosz abhidharmy dotyczy przede wszystkim mądrości.

Kanon chiński został po raz pierwszy wydany w roku 983, potem pojawiły się liczne kolejne wydania. Standardowa edycja używana obecnie to Taisho Shinshu Daizokyo, wydana w Tokio w 1934 roku. Składa się z czterech części: sutry, winai, śastry (rozpraw) i różnorodnych chińskich tekstów oryginalnych. Kanon chiński jest bardzo pojemny, zawiera wiele tekstów z kanonów palijskiego i tybetańskiego. Szczególnie agamy odpowiadają pierwszym czterem nikajom palijskim.

Kanon tybetański został zredagowany i skodyfikowany przez Butona Rinpocze w wieku czternastym. Pierwsze wydanie ukazało się w Pekinie w 1411 roku. Późniejsze edycje opublikowano w Tybecie, w Nartangu w latach 1731–1742, potem jeszcze w Derge i Chone. Kanon tybetański składa się z dwóch części: Kangdżur, czyli słowa Buddy w 108 tomach, oraz Tengdżur, czyli wielkie indyjskie komentarze w 225 tomach. Większość została przełożona na tybetański bezpośrednio z języków indyjskich, głównie sanskrytu, choć kilka tomów przekładano z chińskiego lub z języków Azji Centralnej.

TRADYCJA PALIJSKA

Buddyzm dotarł na Sri Lankę, do Chin i Azji Południowo-Wschodniej wiele wieków wcześniej niż do Tybetu. Jako naszym starszym braciom i siostrom składam wam hołd.

Dzisiejsza therawada rozwinęła się ze sthawirawady, jednej z osiemnastu szkół buddyjskich starożytnych Indii. Nazwa therawada w Indiach nie odnosiła się do osobnej szkoły, stało się tak, dopiero gdy buddyzm dotarł na Sri Lankę. Dipavamsa, syngaleska kronika historyczna z czwartego wieku n.e., mianem therawady określa buddyzm istniejący na wyspie. Funkcjonowały tam trzy sekty therawady, każda z nich miała klasztor, który nosił jej nazwę: abhajagiri (dharmaruci), mahawihara i dżetawana. Therawadini z abhajagiri mieli bliskie związki z Indiami i wprowadzili wiele elementów sanskryckich. Dżetawanini podobnie, ale na mniejszą skalę, podczas gdy mahawihara utrzymywała ortodoksyjną tradycję nauk therawady. W wieku dwunastym król zniósł tradycje abhajagiri i dżetawana, włączając mnichów do mahawihary, która odtąd stała się dominującą szkołą na wyspie.

Buddyzm ucierpiał znacznie w wyniku inwazji wojsk indyjskiej dynastii Czola w 1017 roku, zakony zostały zniszczone i dopiero gdy lankijski król zaprosił mnichów z Birmy, by przybyli i udzielili ślubowań na nowo, zostały odbudowane. Nauka Buddy znów zaczęła kwitnąć na Sri Lance i wyspę zaczęto postrzegać jako centrum therawady. Gdy gdzieś stan nauk lub ślubowań mnisich był zagrożony, lokalni przywódcy prosili mnichów z innego kraju therawady, aby się zjawili i na nowo udzielili święceń. Tak się dzieje do dziś.

Stupa Dhamekh, miejsce, gdzie Budda po raz pierwszy nauczał, Sarnath, Indie

Darima Daribazaron

Pod koniec osiemnastego wieku w Tajlandii król Rama I zaczął usuwać z tajskiego buddyzmu elementy brahminizmu i praktyk tantrycznych, choć ich ślady trwają do dziś – na podwórcach wielu tajskich świątyń można znaleźć posągi boga Brahmy o czterech twarzach. Król Rama IV (rządził w latach 1851–1868), zanim zasiadł na tronie, przez prawie trzydzieści lat był mnichem. Zauważył on, że dyscyplina i edukacja klasztorna znacznie się zdegenerowały, więc wprowadził wielkie reformy sanghi. Sprowadził z Birmy nową linię mnichów i tym samym zapoczątkował sektę dhammajuttika nikaja, zjednoczył inne sekty w maha nikaję, nakazał obu szkołom bardziej surowo przestrzegać dyscypliny monastycznej i poddał je jednej władzy duchowej. Reformując edukację klasztorną, napisał kilka podręczników, które wyrażają bardzo racjonalne podejście do dharmy, oraz usunął z tajskiego buddyzmu elementy niebuddyjskie pochodzące z kultury ludowej. Kiedy Tajlandia stała się bardziej scentralizowana, rząd przejął odpowiedzialność za wybór nauczycieli, którzy udzielali ślubowań. Sangha Act z 1902 roku narzucił wszystkim klasztorom zwierzchnictwo króla poprzez przekazanie władzy administracyjnej nad całą sanghą w ręce Najwyższej Rady (Mahathera Samakhom) zarządzanej przez sangharadżę. Przyrodni brat króla Ramy V, książę Wachirayan, stworzył nowe podręczniki, na których oparto krajowe egzaminy w sandze. Te egzaminy polepszyły stan wiedzy mnichów i pomogły wybrać tych, którzy mieli awansować w ramach struktur religijnych.

Kolonializm na Sri Lance wyrządził buddyzmowi krzywdę. Jednak zainteresowanie buddyzmem ze strony ludzi Zachodu, szczególnie teozofów, jak Helena Bławatska czy Henry Olcott, sprawiło, że świeccy buddyści, na przykład Anagarika Dhammapala, zaprezentowali nauki buddyjskie w bardziej racjonalny sposób i wprowadzili buddyzm na scenę międzynarodową. Buddyzm stał się też dla Sri Lanki punktem, wokół którego skupiła się walka z kolonializmem o stworzenie niepodległego państwa.

W Birmie kolonializm nie zaszkodził tak bardzo buddyzmowi, wręcz zachęcił króla do poproszenia mnichów o nauczanie na dworze medytacji vipassana. Szybko zaczęli się też z nią zaznajamiać ludzie ze wszystkich grup społecznych. Mnisi Ledi Sayadaw (1846–1923) i Mingon Sayadaw (1868–1955) założyli świeckie ośrodki medytacyjne, a Mahasi Sayadaw (1904–1982) przekazał swoje nauki świeckim nauczycielom. Taki styl medytacji jest obecnie w Birmie popularny.

Sposoby wybierania przywódców sanghi są różne. W Tajlandii na ogół są wybierani przez króla. W innych krajach decydującą rolę odgrywa starszyzna klasztorna lub półdemokratyczne wybory. Władza takich radżów sanghi także jest różna: niektórzy są tylko dygnitarzami, inni, dzięki sile swojej praktyki, pracy społecznej i wywoływanym przemianom, wywierają wielki wpływ, jak na przykład nieżyjący już Maha Ghosananda z Kambodży. W Tajlandii przywódca sanghi, wybierany od osiemnastego wieku, jest częścią władzy państwowej i decyduje o ważnych dla sanghi sprawach. Ma oficjalną władzę nad mnichami, współpracuje z rządem i jest wspierany przez Najwyższą Radę Sanghi. W Kambodży urząd sangharadży zanikł w okresie Czerwonych Khmerów, ale po 1981 roku rząd go przywrócił.

BUDDYZM W CHINACH

Dostępne w wersji pełnej

BUDDYZM W TYBECIE

Dostępne w wersji pełnej

TO, CO NAS ŁĄCZY, I TO, CO DZIELI

Dostępne w wersji pełnej

2 Schronienie
w Trzech Klejnotach

ISTNIENIE TRZECH KLEJNOTÓW

Dostępne w wersji pełnej

WŁAŚCIWOŚCI TATHAGATY

Dostępne w wersji pełnej

TRZY KLEJNOTY W TRADYCJI PALIJSKIEJ

Dostępne w wersji pełnej

TRZY KLEJNOTY W TRADYCJI SANSKRYCKIEJ

Dostępne w wersji pełnej

Przebudzenie Buddy, jego parinirwana i wszechwiedza

Dostępne w wersji pełnej

PRZYJĘCIE I WŁAŚCIWE UTRZYMANIE SCHRONIENIA

Dostępne w wersji pełnej

3 Szesnaście atrybutów czterech prawd

TRADYCJA SANSKRYCKA

Dostępne w wersji pełnej

TRADYCJA PALIJSKA

Dostępne w wersji pełnej

4 Wyższy trening
w etycznej samodyscyplinie

WAŻNOŚĆ ETYKI

Dostępne w wersji pełnej

ETYCZNE WSKAZANIA PRATIMOKSZY

Dostępne w wersji pełnej

PO CO CELIBAT?

Dostępne w wersji pełnej

SZKOŁY WINAI

Dostępne w wersji pełnej

WARTOŚĆ WSPÓLNOTY MONASTYCZNEJ

Dostępne w wersji pełnej

WYPEŁNIANIE POWOŁANIA
DO ŻYCIA MONASTYCZNEGO

Dostępne w wersji pełnej

MNISI, KAPŁANI I NAUCZYCIELE ŚWIECCY

Dostępne w wersji pełnej

TYBETAŃSKIE INSTYTUCJE KLASZTORNE I MNISI

Dostępne w wersji pełnej

WYZWANIA STOJĄCE PRZED ZACHODNIMI MNICHAMI I MNISZKAMI

Dostępne w wersji pełnej

PEŁNE ŚWIĘCENIA DLA KOBIET

Dostępne w wersji pełnej

RADA DLA WSPÓLNOTY MONASTYCZNEJ

Dostępne w wersji pełnej

RADOŚĆ PŁYNĄCA Z KLASZTORNEJ DYSCYPLINY

Dostępne w wersji pełnej

ETYCZNA SAMODYSCYPLINA ŚCIEŻEK BODHISATTWY I TANTRY

Dostępne w wersji pełnej

5 Wyższy trening
w praktyce koncentracji

WAŻNOŚĆ KONCENTRACJI

Dostępne w wersji pełnej

KRAINY EGZYSTENCJI I SFERY ŚWIADOMOŚCI

Dostępne w wersji pełnej

TRADYCJA PALIJSKA

Dostępne w wersji pełnej

PIĘĆ PRZESZKÓD I PIĘĆ CZYNNIKÓW WNIKNIĘCIA MEDYTACYJNEGO

Dostępne w wersji pełnej

CZTERY STANY JHANA

Dostępne w wersji pełnej

CZTERY NIEMATERIALNE WNIKNIĘCIA MEDYTACYJNE

Dostępne w wersji pełnej

OSIEM MEDYTACYJNYCH WYZWOLEŃ

Dostępne w wersji pełnej

WYŻSZE RODZAJE POZNANIA

Dostępne w wersji pełnej

TRADYCJA SANSKRYCKA

Dostępne w wersji pełnej

POZYCJE MEDYTACYJNE I OBIEKTY MEDYTACJI

Dostępne w wersji pełnej

PIĘĆ BŁĘDÓW I OSIEM ANTIDOTÓW

Dostępne w wersji pełnej

DZIEWIĘĆ ETAPÓW PRZEDŁUŻONEJ UWAŻNOŚCI

Dostępne w wersji pełnej

SPOKÓJ I DALSZE MEDYTACYJNE WNIKNIĘCIA

Dostępne w wersji pełnej

BUDDYZM CHIŃSKI

Dostępne w wersji pełnej

6 Wyższy trening mądrości:
trzydzieści siedem czynników sprzyjających przebudzeniu

CZTERY PODSTAWY UWAŻNOŚCI

Dostępne w wersji pełnej

UWAŻNOŚĆ DOTYCZĄCA CIAŁA

Dostępne w wersji pełnej

UWAŻNOŚĆ DOTYCZĄCA UCZUĆ

Dostępne w wersji pełnej

UWAŻNOŚĆ DOTYCZĄCA UMYSŁU

Dostępne w wersji pełnej

UWAŻNOŚĆ DOTYCZĄCA ZJAWISK

Dostępne w wersji pełnej

CZTERY PODSTAWY UWAŻNOŚCI DLA BODHISATTWÓW

Dostępne w wersji pełnej

CZTERY WYŻSZE DĄŻENIA

Dostępne w wersji pełnej

CZTERY PODSTAWY WYŻSZYCH MOCY DUCHOWYCH

Dostępne w wersji pełnej

PIĘĆ FUNKCJI I PIĘĆ MOCY

Dostępne w wersji pełnej

SIEDEM CZYNNIKÓW PRZEBUDZENIA

Dostępne w wersji pełnej

SZLACHETNA OŚMIORAKA ŚCIEŻKA

Dostępne w wersji pełnej

KONWENCJONALNA I OSTATECZNA NATURA
TRZYDZIESTU SIEDMIU CZYNNIKÓW PRZEBUDZENIA

Dostępne w wersji pełnej

7 Brak jaźni i pustka

TRADYCJA PALIJSKA: JAŹŃ I SKUPISKA

Dostępne w wersji pełnej

MADHJAMAKA: PRZEDMIOT NEGACJI

Dostępne w wersji pełnej

SIEDMIOPUNKTOWA NEGACJA

Dostępne w wersji pełnej

SZEŚĆ ELEMENTÓW NIE STANOWI JAŹNI

Dostępne w wersji pełnej

KRYTYKA CZTERECH SKRAJNYCH POGLĄDÓW DOTYCZĄCYCH POWSTAWANIA

Dostępne w wersji pełnej

BRAK JAŹNI I ZWODNICZOŚĆ

Dostępne w wersji pełnej

PUSTKA

Dostępne w wersji pełnej

CZYM JEST NACZYNIE NIOSĄCE KARMĘ?

Dostępne w wersji pełnej

8 Zależne powstawanie

DWANAŚCIE STOPNI ZALEŻNEGO POWSTAWANIA

Dostępne w wersji pełnej

PŁYNNOŚĆ ETAPÓW

Dostępne w wersji pełnej

KTO KRĄŻY W SAMSARZE?

Dostępne w wersji pełnej

KORZYŚCI MEDYTOWANIA NAD DWUNASTOMA OGNIWAMI ZALEŻNEGO POWSTAWANIA

Dostępne w wersji pełnej

TRADYCJA SANSKRYCKA: POZIOMY ZALEŻNOŚCI

Dostępne w wersji pełnej

ZALEŻNOŚĆ PRZYCZYNOWA

Dostępne w wersji pełnej

ZALEŻNOŚĆ WZAJEMNA

Dostępne w wersji pełnej

PROSTA ZALEŻNA DESYGNACJA

Dostępne w wersji pełnej

PUSTKA I ZALEŻNE POWSTAWANIE SĄ ZE SOBĄ POWIĄZANE

Dostępne w wersji pełnej

TRADYCJA PALIJSKA:
POJĘCIA, TERMINY I KONCEPCJE

Dostępne w wersji pełnej

9 Połączenie spokoju i wglądu

TRADYCJA PALIJSKA

Dostępne w wersji pełnej

TRADYCJA SANSKRYCKA

Dostępne w wersji pełnej

BUDDYZM CHIŃSKI

Dostępne w wersji pełnej

10 Postęp
na ścieżce

TRADYCJA PALIJSKA: OCZYSZCZENIE I WIEDZA

Dostępne w wersji pełnej

TRADYCJA SANSKRYCKA: PIĘĆ ŚCIEŻEK I DZIESIĘĆ POZIOMÓW BODHISATTWY

Dostępne w wersji pełnej

RÓŻNICE POMIĘDZY TRZEMA POJAZDAMI

Dostępne w wersji pełnej

TRADYCJA SANSKRYCKA: NIRWANA

Dostępne w wersji pełnej

TRADYCJA PALIJSKA: NIBBANA

Dostępne w wersji pełnej

11 Cztery niezmierzoności

TRADYCJA PALIJSKA

Dostępne w wersji pełnej

MIŁOŚĆ

Dostępne w wersji pełnej

WSPÓŁCZUCIE

Dostępne w wersji pełnej

RADOŚĆ

Dostępne w wersji pełnej

RÓWNOŚĆ/BEZSTRONNOŚĆ

Dostępne w wersji pełnej

CZTERY NIEZMIERZONOŚCI I WGLĄD

Dostępne w wersji pełnej

WROGOWIE BLISCY I DALECY

Dostępne w wersji pełnej

TRADYCJA SANSKRYCKA

Dostępne w wersji pełnej

12 Bodhiczitta

BUDDYZM TYBETAŃSKI

Dostępne w wersji pełnej

BEZSTRONNOŚĆ

Dostępne w wersji pełnej

SIEDMIOCZĘŚCIOWA INSTRUKCJA PRZYCZYNOWO-SKUTKOWA

Dostępne w wersji pełnej

ZRÓWNANIE I WYMIANA SIEBIE NA INNYCH

Dostępne w wersji pełnej

DOBRO WŁASNE, PEWNOŚĆ SIEBIE,
POSTAWA EGOCENTRYCZNA I NIEWIEDZA EGOTYCZNA

Dostępne w wersji pełnej

ZINTEGROWANIE POGLĄDU Z BODHICZITTĄ

Dostępne w wersji pełnej

BUDDYZM CHIŃSKI

Dostępne w wersji pełnej

CZTERY WIELKIE ŚLUBOWANIA

Dostępne w wersji pełnej

BODHICZITTA DĄŻENIA I ZASTOSOWANIA

Dostępne w wersji pełnej

TRADYCJA PALIJSKA: BODHICZITTA I BODHISATTOWIE

Dostępne w wersji pełnej

13 Trening bodhisattwy w doskonałościach

TRADYCJA SANSKRYCKA

Dostępne w wersji pełnej

TRADYCJA PALIJSKA: DZIESIĘĆ PARAMIS

Dostępne w wersji pełnej

DOSKONAŁOŚĆ SZCZODROŚCI

Dostępne w wersji pełnej

DOSKONAŁOŚĆ ETYCZNEJ DYSCYPLINY

Dostępne w wersji pełnej

DOSKONAŁOŚĆ WYTRWAŁOŚCI

Dostępne w wersji pełnej

DOSKONAŁOŚĆ RADOSNEGO WYSIŁKU

Dostępne w wersji pełnej

DOSKONAŁOŚCI MEDYTACYJNEJ RÓWNOWAGI I WYRZECZENIA

Dostępne w wersji pełnej

DOSKONAŁOŚĆ MĄDROŚCI

Dostępne w wersji pełnej

DOSKONAŁOŚCI NIEWZRUSZONEGO POSTANOWIENIA I DETERMINACJI

Dostępne w wersji pełnej

DOSKONAŁOŚCI ZRĘCZNYCH ŚRODKÓW, MOCY I NAJWYŻSZEJ MĄDROŚCI

Dostępne w wersji pełnej

PARAMISY PRAWDZIWOŚCI, MIŁOŚCI I BEZSTRONNOŚCI (RÓWNOŚCI)

Dostępne w wersji pełnej

CZTERY SPOSOBY PRZYCIĄGANIA UCZNIÓW

Dostępne w wersji pełnej

14 Możliwość przebudzenia i natura buddy

CZY WYZWOLENIE JEST MOŻLIWE?

Dostępne w wersji pełnej

TRADYCJA PALIJSKA: ŚWIETLISTY UMYSŁ

Dostępne w wersji pełnej

SZKOŁA JOGACZARA: NATURA BUDDY

Dostępne w wersji pełnej

SZKOŁA MADHJAMAKA: NATURA BUDDY

Dostępne w wersji pełnej

TANTRAJANA: NATURA BUDDY

Dostępne w wersji pełnej

CZAN: NATURA BUDDY, BODHICZITTA I PRAWDZIWA TAKOŚĆ

Dostępne w wersji pełnej

ROZUMIENIE TATHAGATAGARBHY

Dostępne w wersji pełnej

15 Tantra

BÓSTWA TANTRYCZNE

Dostępne w wersji pełnej

WEJŚCIE NA ŚCIEŻKĘ WADŻRAJANY

Dostępne w wersji pełnej

DOSKONAŁE CECHY NAJWYŻSZEJ JOGATANTRY

Dostępne w wersji pełnej

16 Podsumowanie

Dostępne w wersji pełnej

Przypisy

Dostępne w wersji pełnej

O autorach

Dostępne w wersji pełnej

Buddyzm. Jeden nauczyciel, wiele tradycji

Spis treści

Okładka

Karta tytułowa

Słowo wstępne

Prolog

Wstęp

Podziękowania

Słowo od tłumacza
wydania polskiego

Skróty

***

1 Pochodzenie nauk Buddy i ich rozkwit

ŻYCIE BUDDY

KANONY NAUK BUDDYJSKICH I ROZPRZESTRZENIANIE SIĘ DHARMY

TRADYCJA PALIJSKA

BUDDYZM W CHINACH

BUDDYZM W TYBECIE

TO, CO NAS ŁĄCZY, I TO, CO DZIELI

2 Schronienie
w Trzech Klejnotach

ISTNIENIE TRZECH KLEJNOTÓW

WŁAŚCIWOŚCI TATHAGATY

TRZY KLEJNOTY W TRADYCJI PALIJSKIEJ

TRZY KLEJNOTY W TRADYCJI SANSKRYCKIEJ

Przebudzenie Buddy, jego parinirwana i wszechwiedza

PRZYJĘCIE I WŁAŚCIWE UTRZYMANIE SCHRONIENIA

3 Szesnaście atrybutów czterech prawd

TRADYCJA SANSKRYCKA

TRADYCJA PALIJSKA

4 Wyższy trening
w etycznej samodyscyplinie

WAŻNOŚĆ ETYKI

ETYCZNE WSKAZANIA PRATIMOKSZY

PO CO CELIBAT?

SZKOŁY WINAI

WARTOŚĆ WSPÓLNOTY MONASTYCZNEJ

WYPEŁNIANIE POWOŁANIA DO ŻYCIA MONASTYCZNEGO

MNISI, KAPŁANI I NAUCZYCIELE ŚWIECCY

TYBETAŃSKIE INSTYTUCJE KLASZTORNE I MNISI

WYZWANIA STOJĄCE PRZED ZACHODNIMI MNICHAMI I MNISZKAMI

PEŁNE ŚWIĘCENIA DLA KOBIET

RADA DLA WSPÓLNOTY MONASTYCZNEJ

RADOŚĆ PŁYNĄCA Z KLASZTORNEJ DYSCYPLINY

ETYCZNA SAMODYSCYPLINA ŚCIEŻEK BODHISATTWY I TANTRY

5 Wyższy trening
w praktyce koncentracji

WAŻNOŚĆ KONCENTRACJI

KRAINY EGZYSTENCJI I SFERY ŚWIADOMOŚCI

TRADYCJA PALIJSKA

PIĘĆ PRZESZKÓD I PIĘĆ CZYNNIKÓW WNIKNIĘCIA MEDYTACYJNEGO

CZTERY STANY JHANA

CZTERY NIEMATERIALNE WNIKNIĘCIA MEDYTACYJNE

OSIEM MEDYTACYJNYCH WYZWOLEŃ

WYŻSZE RODZAJE POZNANIA

TRADYCJA SANSKRYCKA

POZYCJE MEDYTACYJNE I OBIEKTY MEDYTACJI

PIĘĆ BŁĘDÓW I OSIEM ANTIDOTÓW

DZIEWIĘĆ ETAPÓW PRZEDŁUŻONEJ UWAŻNOŚCI

SPOKÓJ I DALSZE MEDYTACYJNE WNIKNIĘCIA

BUDDYZM CHIŃSKI

6 Wyższy trening mądrości:
trzydzieści siedem czynników sprzyjających przebudzeniu

CZTERY PODSTAWY UWAŻNOŚCI

UWAŻNOŚĆ DOTYCZĄCA CIAŁA

UWAŻNOŚĆ DOTYCZĄCA UCZUĆ

UWAŻNOŚĆ DOTYCZĄCA UMYSŁU

UWAŻNOŚĆ DOTYCZĄCA ZJAWISK

CZTERY PODSTAWY UWAŻNOŚCI DLA BODHISATTWÓW

CZTERY WYŻSZE DĄŻENIA

CZTERY PODSTAWY WYŻSZYCH MOCY DUCHOWYCH

PIĘĆ FUNKCJI I PIĘĆ MOCY

SIEDEM CZYNNIKÓW PRZEBUDZENIA

SZLACHETNA OŚMIORAKA ŚCIEŻKA

KONWENCJONALNA I OSTATECZNA NATURA TRZYDZIESTU SIEDMIU CZYNNIKÓW PRZEBUDZENIA

7 Brak jaźni i pustka

TRADYCJA PALIJSKA: JAŹŃ I SKUPISKA

MADHJAMAKA: PRZEDMIOT NEGACJI

SIEDMIOPUNKTOWA NEGACJA

SZEŚĆ ELEMENTÓW NIE STANOWI JAŹNI

KRYTYKA CZTERECH SKRAJNYCH POGLĄDÓW DOTYCZĄCYCH POWSTAWANIA

BRAK JAŹNI I ZWODNICZOŚĆ

PUSTKA

CZYM JEST NACZYNIE NIOSĄCE KARMĘ?

8 Zależne powstawanie

DWANAŚCIE STOPNI ZALEŻNEGO POWSTAWANIA

PŁYNNOŚĆ ETAPÓW

KTO KRĄŻY W SAMSARZE?

KORZYŚCI MEDYTOWANIA NAD DWUNASTOMA OGNIWAMI ZALEŻNEGO POWSTAWANIA

TRADYCJA SANSKRYCKA: POZIOMY ZALEŻNOŚCI

ZALEŻNOŚĆ PRZYCZYNOWA

ZALEŻNOŚĆ WZAJEMNA

PROSTA ZALEŻNA DESYGNACJA

PUSTKA I ZALEŻNE POWSTAWANIE SĄ ZE SOBĄ POWIĄZANE

TRADYCJA PALIJSKA: POJĘCIA, TERMINY I KONCEPCJE

9 Połączenie spokoju i wglądu

TRADYCJA PALIJSKA

TRADYCJA SANSKRYCKA

BUDDYZM CHIŃSKI

10 Postęp
na ścieżce

TRADYCJA PALIJSKA: OCZYSZCZENIE I WIEDZA

TRADYCJA SANSKRYCKA: PIĘĆ ŚCIEŻEK I DZIESIĘĆ POZIOMÓW BODHISATTWY

RÓŻNICE POMIĘDZY TRZEMA POJAZDAMI

TRADYCJA SANSKRYCKA: NIRWANA

TRADYCJA PALIJSKA: NIBBANA

11 Cztery niezmierzoności

TRADYCJA PALIJSKA

MIŁOŚĆ

WSPÓŁCZUCIE

RADOŚĆ

RÓWNOŚĆ/BEZSTRONNOŚĆ

CZTERY NIEZMIERZONOŚCI I WGLĄD

WROGOWIE BLISCY I DALECY

TRADYCJA SANSKRYCKA

12 Bodhiczitta

BUDDYZM TYBETAŃSKI

BEZSTRONNOŚĆ

SIEDMIOCZĘŚCIOWA INSTRUKCJA PRZYCZYNOWO-SKUTKOWA

ZRÓWNANIE I WYMIANA SIEBIE NA INNYCH

DOBRO WŁASNE, PEWNOŚĆ SIEBIE, POSTAWA EGOCENTRYCZNA I NIEWIEDZA EGOTYCZNA

ZINTEGROWANIE POGLĄDU Z BODHICZITTĄ

BUDDYZM CHIŃSKI

CZTERY WIELKIE ŚLUBOWANIA

BODHICZITTA DĄŻENIA I ZASTOSOWANIA

TRADYCJA PALIJSKA: BODHICZITTA I BODHISATTOWIE

13 Trening bodhisattwy w doskonałościach

TRADYCJA SANSKRYCKA

TRADYCJA PALIJSKA: DZIESIĘĆ PARAMIS

DOSKONAŁOŚĆ SZCZODROŚCI

DOSKONAŁOŚĆ ETYCZNEJ DYSCYPLINY

DOSKONAŁOŚĆ WYTRWAŁOŚCI

DOSKONAŁOŚĆ RADOSNEGO WYSIŁKU

DOSKONAŁOŚCI MEDYTACYJNEJ RÓWNOWAGI I WYRZECZENIA

DOSKONAŁOŚĆ MĄDROŚCI

DOSKONAŁOŚCI NIEWZRUSZONEGO POSTANOWIENIA I DETERMINACJI

DOSKONAŁOŚCI ZRĘCZNYCH ŚRODKÓW, MOCY I NAJWYŻSZEJ MĄDROŚCI

PARAMISY PRAWDZIWOŚCI, MIŁOŚCI I BEZSTRONNOŚCI (RÓWNOŚCI)

CZTERY SPOSOBY PRZYCIĄGANIA UCZNIÓW

14 Możliwość przebudzenia i natura buddy

CZY WYZWOLENIE JEST MOŻLIWE?

TRADYCJA PALIJSKA: ŚWIETLISTY UMYSŁ

SZKOŁA JOGACZARA: NATURA BUDDY

SZKOŁA MADHJAMAKA: NATURA BUDDY

TANTRAJANA: NATURA BUDDY

CZAN: NATURA BUDDY, BODHICZITTA I PRAWDZIWA TAKOŚĆ

ROZUMIENIE TATHAGATAGARBHY

15 Tantra

BÓSTWA TANTRYCZNE

WEJŚCIE NA ŚCIEŻKĘ WADŻRAJANY

DOSKONAŁE CECHY NAJWYŻSZEJ JOGATANTRY

16 Podsumowanie

Przypisy

O autorach

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału Buddhism. One Teacher, Many Traditions

Copyright © 2014 Tenzin Gyatso and Thubten Chodron

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2015

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony.

Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor serii: Jacek Kryg

Redaktor: Agnieszka Horzowska

Redaktor merytoryczny: Jacek Kryg

Mapy: XNR Productions, Inc.

Projekt i opracowanie graficzne okładki: Krzysztof Kwiatkowski

Fotografia na okładce

© Vincent Marcil

Wydanie I e-book

(opracowane na podstawie wydania książkowego:

Buddyzm. Jeden nauczyciel, wiele tradycji, wyd. I, Poznań 2015)

ISBN 978-83-7818-907-7

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61-867-47-08, 61-867-81-40; fax 61-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Plik ePub przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl