Projekt graficzny:

Sławomir Witkowski

Idea Media

Fotografia na okładce:

Marek Kamiński

Redakcja:

Jarosław Zalesiński

Indeks:

Ewa Pacek

Skład (TEX):

Joanna Marszałkowska

Współpraca:

Aneta Mróz, Dorota Bireta, Alicja Unterschuetz, Tatiana Chylińska,

Beata Szadziul, Paweł Pepłowski, Fundacja Marka Kamińskiego

ISBN 978-83-930853-6-1

© Copyright by Marek Kamiński 1998

Wydawca:

Fundacja Marka Kamińskiego

80-266 Gdańsk, ul. Grunwaldzka 212

tel. 058 554 45 22

www.kaminski.pl

Gdańsk 2008. Wydanie II

Konsultacja wydawnicza:

Artur Matys

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

„Szalony, kto sądzi, że ludzkiego szczęścia trzeba szukać w zaspokajaniu pragnień, przekonany, że dla idących liczy się przede wszystkim dojść do kresu. A kresu przecież nigdy nie ma.”

Antoine de Saint-Exupery „Twierdza”

Pamiętam, że kiedy byłem małym dzieckiem, pływałem zimą na krach po rzekach i jeziorach. Czasami zdarzało się, że kry pękały i zanurzałem się w zimnej wodzie. Kiedyś na dużym jeziorze przeszedłem po roztapiającym się lodzie na małą wyspę. To było bardzo daleko jak na małego chłopca, lód był cienki, a wiosna w pełni. Najwięcej wypraw i podróży udało mi się przeżyć w dzieciństwie. Marzenia, plany, książki były żywsze i bardziej realne niż otaczająca rzeczywistość. Namiot, las, góry to były pierwsze drzwi do innego świata. Kiedy skończyłem piętnaście lat, popłynąłem statkiem do Afryki. Później przejechałem autostopem niemal całą Europę, Meksyk i wiele innych krajów. Było to ciekawe, ale z czasem miejsca zaczęły być podobne do siebie i niczego nowego nie można było poznać.

Zobaczyłem, że nie warto w życiu szukać łatwych dróg, bo nigdzie nas one nie zaprowadzą. A życie jest zbyt krótkie, żeby uczyć się na błędach.

W 1990 roku znalazłem się na Spitsbergenie. Stamtąd nieomal widziało się Biegun.

W 1993 roku przeszedłem Grenlandię, a potem dotarłem na nartach w jednym roku na biegun północny i południowy. Dwa Bieguny w jednym roku, do końca nie wiem, jak to się stało. Wiem, że byłem szczęśliwy, idąc. I może mniej szczęśliwy, osiągając cel i żyjąc później? Kiedy szedłem, było zimno i prawdziwie, później ciepło i śmiesznie. Nigdy nie potrafiłem sobie tego do końca wytłumaczyć.

północ

Odkąd sięgam pamięcią, marzyłem o Biegunach. Moja droga do nich wiodła przez wiele krajów Europy, Ameryki, Azji, w końcu zaprowadziła mnie na Spitsbergen, gdzie poznałem Wojtka Moskala. Razem postanowiliśmy przejść w poprzek Grenlandię. Miał to być trening przed Biegunem. Postanowiliśmy przejść Grenlandię bez pomocy z zewnątrz. Wyruszyliśmy 5 kwietnia 1993 roku z małej wioski eskimoskiej Isortoq. Cały sprzęt i jedzenie ciągnęliśmy na sankach.

Wyruszyliśmy na koniec arktycznej zimy, bo miała to być próba przed biegunem północnym. Powoli zanurzyliśmy się w biały, lodowy świat. Świat wyznaczony przez wrzątek, nieskończoność i czekoladę.

Nieraz bywało ciężko, ale dawaliśmy sobie radę. Im było trudniej, tym bardziej myślało się o następnych wyprawach. To dziwne, ale przetrwanie w takich warunkach powodowało, że chcieliśmy więcej i dalej.

Wiem, że tam zaczęła się nasza droga na biegun północny. Po dwudziestu dniach osiągnęliśmy połowę trasy, a trzydziestego trzeciego dnia zobaczyliśmy góry zachodniego wybrzeża. Po dojściu na drugi brzeg w nocy na lotnisku znalazłem wannę. Leżałem w niej pięć godzin i tylko dolewałem gorącej wody.

pierwsze kroki
SPITSBERGEN – 1990 • GRENLANDIA – 1993

pierwsze kroki

22.01.88

Poczekalnia, zimno, jest czas, więc patrzę i myślę cichutko. Co robić? Zmienia się wszystko i ja też. Dlatego próbuję wrócić do tej chwili, do tego, co się teraz dzieje ze mną, do „Władimira”. Wiem, że to jest po prostu piękne, tylko jestem tak piekielnie wyczerpany, że nie potrafię się cieszyć. Może kiedyś. Jest w budowie jachtu taka chwila, kiedy już nie ma żadnych racji dla następnego kroku, a zmęczenie zmyło z ciebie wszelkie marzenia. I nie wiesz, czy spadasz, czy właśnie zerwałeś się do lotu. Tak, tak to przykre, że nie mogę odróżnić: lecę czy spadam. Na tym etapie są tylko dwa znaki: Tak i Nie. I nie mają dla mnie znaczenia żadne podróże, cała przyszłość. Mówię „tak”, robię jacht, ale przysięgam, że nie wiem dlaczego. Racje, które mógłbym podać, to za mało. Nie wytrzymują próby. Myślę, że tak jest ze wszystkim.

W końcu w życiu nadchodzi taki moment, kiedy jedyną racją, całym usprawiedliwieniem i wytłumaczeniem dla tego, żeby żyć dalej, jest słowo tak. Nic więcej, nic mniej. I to mnie przeraża. A innych?

Myślę o dwóch rzeczach: samotnie dookoła świata, Przejście Północne i Biegun.

Myślę, że się uda.

Budowa pewnych struktur, ot tak. Większość słów maskuje tylko naszą niewiedzę. Rozum ma tylko dwa słowa: tak i nie, reszta to sprawa estetyki.

Chcąc być konsekwentnym i uczciwym, każdą argumentację powinniśmy kończyć: bo to jest ładne, bo tak jest pięknie. I tak ze wszystkim.

Aha, właśnie Kółko i Biegun to dwie struktury, ładne nieprawdaż? Więc dlatego.

24.01.88 Gdańsk

Spokój, jaki przychodzi z wiarą, że to, co się robi, to coś najnormalniejszego. Opracować przed wyprawą specjalny trening fizyczny i psychiczny. Metoda: każdy problem, jaki można sobie wyobrazić, że się Tam przytrafi, rozwiązać przynajmniej na trzy sposoby. Dotychczasowe ekspedycje powinienem znać na pamięć. Każde doświadczenie, każda sytuacja, dokładna analiza.

Dyscyplina, dyscyplina i jeszcze raz dyscyplina. Powoli trzeba się całkowicie przebudować, szczegół po szczególe.

Dotrzeć na biegun północny jak Nansen. Wmrozić się w pak lodowy jachtem i dryfować, jak daleko się da. Potem zabrać na sanki żywność, paliwo i dojść.

To może trwać trzy lata. Coraz wyraźniej widzę, że muszę zrezygnować z wielu rzeczy. Jest cel i szczegóły, które do niego prowadzą. Na nic więcej nie mam czasu ani ochoty. Wypadłem już z torów. Już nie będę żył tamtym życiem. Już nigdy. Nie mam na to czasu. To dobrze czy źle? Żeby tylko ten Biegun. Krok po kroku. Wszędzie tam, gdzie są ludzie, mieszka też zawiść i rozmaite głupie gry. Więc z daleka od tego.

Mijam codziennie wiele osób. I żadnej z nich nie rozumiem. Rzeczy do zrobienia: Antarktyda, Morze Rossa, Ziemia Franciszka Józefa.

Żywność, sprzęt, droga.

26.01.88 Gdańsk

Włodzimierz Wysocki „Na ten chłód”

Na ten chłód, na ten ziąb

Co tak goni nas gdzieś?

Co tak ciągnie wciąż dalej i w głąb?

Trzeba ruszać, pal sześć!

Na ten chłód, na ten ziąb…

Dziwna rzecz, dziwna rzecz…

Od topoli i brzóz

Odchodzimy na Północ, hen precz.

Czy tam cieplej, gdzie mróz?

Dziwna rzecz, dziwna rzecz…

Ciepły mieliśmy kąt,

Lecz ruszyliśmy w świat.

Pewno jakiś w nas samych tkwi błąd?

Bo tak zawsze – pod wiatr,

Bo tak zawsze – pod prąd.

Do powrotu wtem głos

Nas namawia ten sam,

Co na oślep gnać w dal kazał nam.

Gdzie ów szczęsny jest los?

Może tu? Może tam?

Ja to pamiętam. I wypełnię co do najmniejszego słowa. Dokładnie. A wczoraj był 25 stycznia.

27.01.88 Gdańsk

Ciągle tylko buda, nora i bar mleczny. Całe szczęście, że jest takie zdanie: są żyjący i są zmarli, a także ci, którzy wypływają na morze.

11.02.88 Gdańsk

Kobieta potrzebuje ciepła, poczucia bezpieczeństwa, domu – a skąd ty to wszystko wytrzaśniesz? Odpowiedź na to proste pytanie jasno i bez wątpliwości pokazuje mi, że zawsze będę sam. Mogę się tylko roześmiać, jakie to proste. Choćbym nie wiem jak szukał i próbował ze wszystkich sił. Zawsze będę sam. Przestać o tym myśleć.

Ci, którzy stoją w miejscu. Inni drepczący w kółko. Ależ oczywiście, to tylko drogowskazy. A może aż.

Nie wiem co, ale z niektórymi ludźmi jest coś nie tak. Dom, gdzie się urodzili, szkoła, do której chodzili, praca czekająca tuż za rogiem. I to ma być życie. Chodzi o moment, w którym człowiek na wszystko się zgadza i ustala cenę. Na przykład: spokój. I proszę bardzo: jest zadowolony. Tylko spokój. Cicho, cicho, cicho sza.

A potem mówią cicho i nawet dużych liter się boją. A co dopiero wielkich słów.

19.02.88 Kraków

Znowu chwila i nic się nie dzieje. Ale to tylko chwileczka, bo już czekają całe góry spraw. Przeszedłem przez wiele takich gór. Ważna jest organizacja. Sprawność i wytrenowanie umysłu i ciała. Ciągle w pogotowiu. Nieraz zastanawiam się nad człowiekiem, który nie umie marzyć. Albo o tym zapomniał. Zamiast myśleć, włóczy się po śmietnikach. Wierzy słowom, których nie rozumie, schematom, których konsekwencji do końca nie widzi, przesądom branym za paradygmaty. Straszne to życie, ale przecież normalne. Ot, najzwyklejsze w świecie.

Patrzę na innych i nieraz wydają mi się tacy wiotcy. Poddają swoje życie, bez żadnej próby. Nie wiadomo, dlaczego tak się dzieje, i nie wiadomo, co może im pomóc. Dlaczego w taki sposób marnują swoje życie? Może dlatego, że się boją. Strach przenika każdą myśl, która jest inna, i nie pozwala zacząć iść nową drogą. Bo może być trudno i niewygodnie.

07.03.88 Warszawa

Rano o 6:00 pobudka, Gdańsk, pięknie. Niebo, świeżość poranka, opary mgły i tramwaje, budzące świat do pracy. Pieszo przez Stare Miasto, Długa, kamieniczki, uliczki, stuk kroków i odbijające się w zaułkach echo. Piękne to wszystko, piękne. Coraz lepiej wiem, co robię, ile to waży. Coraz bardziej jestem świadomy, że życie warto przeżyć naprawdę. Ale to tylko etap. Po prostu czas zbierać się w drogę i iść dalej.

Hamburg 29.07.88

Od dwóch miesięcy jestem w tym mieście. Czasami jest ciężko, czasami mniej. Wszystko tu obce i ciężkie. Powietrze też. Nieraz pracuję nad Elbą i pływają tam statki, jeden za drugim jak tramwaje. Raz udało mi się zobaczyć polski, z Gdańska. Tylko praca mi już potem nie szła. I martwiłem się, ale nie pamiętam czym.

Chwila, kiedy metro zbliża się do Altony i powoli, powoli staje, odbiła się we mnie już tyle razy. Coś już we mnie ją odbiło tyle razy. Tak będzie już do końca? Ta chwila to znamię, to tatuaż, na całe życie będę pamiętał Hamburg-Altonę. A przecież to tylko stacja, gdzie zmieniam pociąg. Jest ciężko. Nie ma czym oddychać. Świat wydaje się ciepły i brudny. Przeżyjesz, pod warunkiem że zapomnisz o marzeniach. Tak to wygląda. Doszedłem do miejsca, gdzie trzeba jeść kamienie, żeby móc spojrzeć w lustro. Żeby czuć się człowiekiem. Ale to nie tak prosto, trzeba jeszcze ich szukać. A wokół puste zabawki. Muszę uważać i szukać kamieni. Póki jeszcze są. Póki jeszcze mam zdrowe zęby i dwadzieścia cztery lata na karku.

26.03.89 Hamburg

Mimo wszystko trzeba wierzyć w bajki. Żarty się skończyły, mój świat coraz bardziej oddala się od rzeczywistości, ale trzeba iść dalej. W następny dzień, miesiąc i rok. Coraz mniej nadziei, że się uda, ale to przestaje mieć znaczenie. Rzecz w tym, żeby się nie cofnąć nawet na pół kroku. Podnieść się i iść dalej. Nawet to, czy się żyje czy też nie, tak naprawdę nie jest już takie ważne. Trzeba iść aż do miejsca, gdzie się upada, po to aby już nigdy nie wstać. Z niczego, w co się wierzy, nie wolno zrezygnować. Bo to jest inna śmierć.

Napełniony jestem aż po samo gardło. Były urodziny, są święta. Jest kontener i materac, na którym śpię. Ale teraz jest ciemno. Boże jak ciemno! A czego się nie dotknę, ma sto masek, tysiąc podszewek, poprzebierane jest i poprzestawiane. Do najmniejszego słowa doczepione tyle sznurków, każde słowo skacze mi przed oczami i raz po raz uderza w twarz.

Piszę to dla siebie, żeby było lżej. Wierzyć się nie chce w to kulenie i czołganie: jeszcze raz wstać, oberwać, wstać, oberwać. Dawniej kontury były ostre, można było dotknąć ich ręką. Do Bieguna było niedaleko. Teraz dotyka zło, bucior na krtani, przyparcie do muru.

Jest las, do którego nikt nie chodzi. Gdy zawieje mocniej wiatr, wisielcy spadają jak zeschłe liście pod nogi. Mówię sobie, spokojnie, szedłem cały czas wedle znaków, powtarzałem moje zaklęcia, których mnie nauczono. Więc nie rozpaczam, pytam tylko, jak to możliwe. Przecież tak chciałem zobaczyć… Prawdę? Tak bardzo chciałem.

Marku, musisz zapomnieć, odejść stąd. Po prostu zostaw to wszystko i idź. Przecież gdzieś musi być słońce.

Jutro się poskładam, przykręcę głowę, ręce, nogi i pomaszeruję. Tylko rzygać się chce, bo jestem pełny, aż się wylewa te dwadzieścia pięć lat.

Spitsbergen

Moskwa 27.04.90

Lecę na Spitsbergen. W końcu w drodze. Czekam w brudnej poczekalni lotniska Szeremietiewo na samolot do Murmańska. Zmęczony i wytarzany. Teraz jest północ i mam dużo czasu. Mam ze sobą narty, sanki, prowiant i to, co potrzeba. Wczoraj w Warszawie widziałem znajomych z Instytutu Filozofii. To dobrze, że nie mam z tym nic wspólnego. Wyskoczyłem z tego pociągu, pokaleczyłem się i połamałem, ale warto było. Jeszcze jak warto.

Bywają na świecie ludzie, którzy boją się nawet podnieść głowę i wstydzą powiedzieć dobre słowo. Całe lata mijają dzień po dniu, miesiąc po miesiącu i nic. Nic za nimi, nic przed nimi. Zapomnieli, co prawda, co piękno i coś, co w życiu trzeba zrobić. Bo inaczej wstyd i po co. I chodzą z niepewnością wypisaną na twarzy, bojąc się każdego swojego słowa, które się głośno wypowiada.

Nie wiem, co tam będzie w Murmańsku, jak dostać się do Tromsø, a później do Longyer. A jeśli nawet wyląduję na Spitsbergenie, to jak tam będzie? Tak czy inaczej trzeba będzie iść. Nie ma alternatywy. Będzie może strach, może inne sprawy, ale w końcu najważniejsze, żeby iść. Tak jak w Meksyku, tak jak wszędzie. Może tam było inaczej, bezpieczniej. Teraz skończą się rozmyślania i paplanina. Myślę, że w końcu znalazłem.

Czuję to. Tam jest Zona.

Szkoda tych ludzi. Mogliby mieć piękne życie. Szkoda mnie, mógłbym przecież żyć według przepisów i być… zadowolonym.

Może by wystarczyło i nie byłoby ani za mało, ani za dużo.

Nie czuję tego co dawniej: oddechu. Tylko jakbym pracował właściwym narzędziem we właściwym miejscu. Kiedyś zdawało mi się, że potrafię latać, a ja po prostu robię swoje.

Co mam zrobić? Co zrobić ze swoim życiem?

Jeszcze mogę.

Nie można wątpić ani pozwalać strachowi, żeby podchodził zbyt blisko. Reszta sama przyjdzie.

Lakselv – Tromsø 30.04.90

Jestem sobie w cieplutkim samolocie i dobrze mi tutaj. Przypadek, w Murmańsku byłem już niemal bez szans. Nie chcieli mnie puścić dalej. Po kłótniach z milicją, Inturistem i nie wiadomo jeszcze kim został pociąg, którym nigdzie nie można dojechać. W barze porozmawiałem z Norwegami i zabrali mnie do swojego autobusu. Nie wiadomo, skąd znaleźliśmy się na fińskiej granicy. Nie miałem żadnego pozwolenia, ale Norwegowie powiedzieli, że jadę na wyprawę do Svalbard i poręczyli za mnie, więc w końcu wbito mi wizę.

Potem kiedy powiedziałem, że będę całą noc jechał autostopem, żeby złapać samolot z Tromsø na Spitsbergen, jedyny, w którym jest szansa na miejsce, co oni zrobili? Zanim połapałem się, o co chodzi, ktoś chodząc z kapeluszem po autobusie, zebrał pieniądze na bilet linii SAS, a kierowca przez radiotelefon zarezerwował miejsce. I chociaż za bardzo jestem obity, żeby się tak naprawdę ucieszyć, to chyba mimo wszystko dobrze spotkać życzliwość. Ot tak. Siostrę naszą zagubioną Życzliwość. Przespałem się w husie u Marit, a rano pojechałem na lotnisko. Jestem sobie w samolocie, dobrze mi i ciepło na duszy.

Za dziesięć minut lądujemy w Tromsø. Myślę, że już nie będę chciał się wybrać do Afryki ani Południowej Ameryki, bo tam kolory strasznie hałasują.

A tu tylko biały i niebieski. Można w tych dwóch kolorach zmieścić wszystko, czego mi trzeba.

Horsund 7.05.1990

Jestem pod Gnalem. Sam. Jest tak fajnie, że nie chce mi się nawet pisać. Przecież wszystko jest jasne.

12.05.1990

Znowu pod Gnalem w husie. Jest świetnie. Mały hus wygląda jak skrzynka po czymś tam obita papą. Wstawione malutkie okienko tak zasypane śniegiem, że światło ciut, ciut się przebija, piecyk, dwie kojki. Jesteśmy tutaj od dwóch dni z Rosjaninem Wiktorem i husujemy. Ludzie w bazie mówią: życie to nie tylko seks, i to prawda.

Pod ręką broń na wszelki wypadek, sztucer i rakietnica dla każdego.

Wczoraj, a raczej przedwczoraj, bo jest 1:40 w nocy, przyszliśmy tutaj.

Trzeba było przejść przez lodowiec Hansa, a potem wzdłuż morza po żlebach. Żleby były strome i oblodzone, jakby się człowiek poturlał, to czekała zimna woda, -1,6°C, i głębinki, znaczy się koniec. Ale z nami były czekany, nogi i ręce, tak że jakoś się dokaczaliśmy. Dla chwiejów tutaj nie miejsce. Rozpaliliśmy w piecu, potopiło się wody, przynieśliśmy ze źródełka mineralnej, a potem nie można było zasnąć, więc dawaj gadać, żalić się, narzekać i chwalić. Dzisiaj podeszliśmy pod drugi lodowiec, namęczyliśmy się i znowu w husie: w piecu się pali, Wiktor już śpi. Hus jest często niszczony przez niedźwiedzie. Włamują się miśki, żeby sobie podjeść. Tego, co widzę, nie da się opisać. Można tylko patrzeć. Zmiana pogody: chłodny front, jutro będzie wiało i padało. W piecu huczy, popiję jeszcze herbaty. Przed oczami hałda śniegu. Ludzie tu są dobrzy i życzliwi. Widać klimat też określa świadomość. Lampa naftowa stoi niepotrzebna. Jest dzień. Polarny dzień. I kiedyś tam przyjdzie noc. Dobrze mi. Spać, życzę sobie dobrych snów. I Wiktorowi też.

Gnal 12.05.90

Jest czternasta, czyli jeszcze rano. Pogoda zła, wieje, widzialność prawie zerowa. Trzeba zbudzić Wiktora, coś zjeść i zasuwać.

Cieśnina Beringa zamarza w zimie, można przejść.

Buty Asolo Summit – Asolo Spa, Via Papa Luciani, 2 1-31020 Vidor.

Royal Geographical Society, 1 Kensington Gore, London SW7 2AR. Grenlandia – Kulusuk, Helgi Jonsson Air Taxi, Reykjavik.

Longyearbyen-Tromsø 2.06.1990

I znowu samolot, znowu lecę do Tromsø. Życiem się ciesz, dopóki jeszcze jest. I to jest prawda, cieszę się życiem, już z lekką obawą, co tam będzie w tej dżungli wśród ludzi w Europie. W końcu trzeba wracać, już nie będzie przemarszów, sanek i złej pogody. A ja nie chcę wcale dobrej pogody i ciepła, i całego tego hałasu. Ale na szczęście jest światło tam z przodu, dlatego będę żył i cały czas naprzód. Do światła. I może kiedyś?

Oslo 4.06.90

Tromsø, ksiądz Wojciech – byłem na mszy świętej, a potem chodziliśmy razem po mieście.

Po południu odwiózł mnie wczoraj na autostop. Stałem z plecakiem przy katedrze Morza Północnego, takiej dużej, białej. Dalej wszystko potoczyło się szybko. Po drodze zobaczyłem Narwik i pomnik polskich marynarzy z „Groma”.

Potem w Trondheim złapałem Australijczyka Richarda, który zawiózł mnie do Oslo. Wjechaliśmy na górę i było widać całe miasto u stóp. Różne tam zamki i inne oświetlone budowle. Była druga w nocy, pierwszy raz znowu spotkałem Ciemność. Czarne światło.

Niezły czas przelotu, tysiąc osiemset kilometrów i tylko trzydzieści sześć godzin autostopem. Nie wiem, co będzie dalej. Na razie żyję.

Jeszcze jedno: w Tromsø roślinność uboga, malutkie drzewka, śnieg, i jak jechałem, to wszystko bardzo szybko się zmieniało, na polach – coraz mniej śniegu, drzewa coraz wyższe, coraz więcej ich i potem już trawa, ptaszki świergotały. A od Trondheim to w ogóle zaczęły się tropiki – pola uprawne, no i cała ta Cywilizacja.

Grenlandia

24.03.1993

Miesiące treningu, biegania po lesie, kilometry, które przepłynąłem i przebiegłem. Czy trening ma naprawdę tak duże znaczenie? Myślę, że przede wszystkim psychologiczne, świadomość, że zrobiłem jak najlepiej to, co dało się zrobić, ale wszystko rozstrzygnie się tam na lodzie. Jak to będzie z ciągnięciem sanek, które ważą siedemdziesiąt kilogramów, czy dam radę przez tyle dni? Będzie zimno, dużo zimniej niż na Spitsbergenie, a sprzęt – czy się sprawdzi? Teraz już nie ma odwrotu, można tylko do przodu. Najważniejsze to zdobywać doświadczenie, cokolwiek by się miało stać.

26.03.1993

Pomału trzeba się zbierać i jechać. Brakuje mi jeszcze dużo sprzętu: buty, anorak, spodnie, polary, gogle, muszę to wszystko kupić. Program jest napięty, jak się zawali, może mi czegoś zabraknąć. Wtedy trzeba będzie myśleć, w razie czego mogę wziąć stare rzeczy ze Spitsbergenu. Czy wszystko będzie na mnie pasować?

Buty i anorak są najważniejsze. Piątek, ostatnie godziny w pracy i dopiero o piątej wychodzę. Mam jeszcze godzinę lub dwie i muszę załatwić mnóstwo sprzętu. Nigdzie nie ma dobrych polarów ani bielizny. Za piętnaście szósta wpadam do sklepu sportowego: nie ma wyjścia, trzeba kupować, co jest. Bielizna słaba, bluza za duża, polar za gruby, ale biorę, jak leci. Nie mam czasu. Odbieram buty, wrzucam do samochodu i jadę do Gdyni. Po drodze nie mogę wytrzymać z niepewności, zatrzymuję się na obwodnicy i przymierzam buty. Niby są OK, chociaż do końca nie jestem pewien, zobaczymy. Ale trzeba szybciej, szybciej, bo zamkną sklep a muszę jeszcze kupić gogle i okulary. Tam są dobre. Zdążyłem załatwić wszystko, niby na ostatnią chwilę, ale widać inaczej się nie da. Trzeba było oprócz tego normalnie pracować, a praca nielekka. Na szczęście miesiącami sprawdzałem, gdzie co jest, i wiedziałem, dokąd jechać. Pakujemy sprzęt do pulek, przymierzamy i wiążemy. Wychodzę do domu po północy, trudno jakoś zasnąć, rano pobudka o piątej. Zapomniałem jeszcze o pożegnaniu z dziewczynami, a jutro sobota.

27.03.93

W domu ostatnie sprzątanie. Zostawić po sobie porządek. Ostatnie spojrzenie na mój pokój: jest idealnie czysty. Jeszcze telefony i pożegnanie ze wszystkimi. Przyjeżdża moja siostra Ewa z Warszawy, a potem trzeba wziąć sanki i jechać do Świnoujścia.

Prom do Danii jest opóźniony z powodu awarii maszyn. Zasypiam ze zmęczenia, kiedy się budzimy, prom już płynie. Wysiadka w Kopenhadze, pies dokładnie i długo obwąchiwał nasze bagaże, sprawdzając, czy czegoś nie mamy. Przepakowujemy sprzęt przy okienkach banku na lotnisku Kastrup. Dziewczyna z kasy pyta nas, czy będziemy tu rozbijać namiot. Śmiesznie to wygląda, przebieramy się, jesteśmy tylko w gatkach, a tu obok przechodzą poważni panowie z cygarami w granatowych płaszczach i tak dalej. Nie pasujemy do tego krajobrazu.

28.03.1993

Rano jedziemy autobusem pełnym ludzi na lotnisko. Każdy spieszy do swojej roboty. Jedni do urzędów, drudzy do sklepów, a trzeci na Grenlandię.

Znowu się przepakowujemy, zakładamy jak najwięcej ubrań i kurtek na siebie, żeby był mniejszy nadbagaż. Wyglądamy z Wojtkiem jak bałwany, leje się z nas pot.

Potem odprawa, panienka mówi, że mamy siedemdziesiąt kilogramów ponad limit, a my że tak, zgadza się, pięćdziesiąt kilogramów powyżej normy. Uśmiecha się i wpisuje pięćdziesiąt kilogramów.

29.03.1993 Søndre Stromfjord

Pierwsze wyjście jeden, dwa kilometry w teren. Pogoda super, -25°C. W zasadzie warunki podobne jak na Spitsbergenie. Dostajemy pokój i idziemy spać.

Decydujemy się jednak zostawić trochę rzeczy zapasowych w Søndre, po to żeby było jak najmniej do ciągnięcia. W ogóle to jesteśmy dosyć zmęczeni. Nawet bardzo.

Rano powinniśmy wystartować do Kulusuk, ale godzina ciągle jest przekładana. W końcu koło południa startujemy. Po dwudziestu minutach zawracamy z powrotem i lądujemy w Søndre. W Kulusuk zła pogoda, ciągle pada i nie mogą nadążyć z oczyszczaniem pasa startowego. Jest tu dziewczyna, która czeka już od pięciu dni. W końcu jednak udaje nam się wystartować. Lądujemy w tunelu ze śniegu o wysokości trzech metrów. Pogoda rzeczywiście paskudna. Helikopter przewozi część pasażerów do Angnmagssalik, a my z Wojtkiem zostajemy sami w baraczku przy pasie startowym. Rozkładamy śpiwory i tak koczujemy przez trzy dni. Jest naprawdę fajnie, ale byłoby lepiej, gdybyśmy byli w Angnmagssalik. Jesteśmy tu zablokowani, dopóki nie poprawi się pogoda. Już lepiej byłoby iść. Tutaj taki bałagan i niczego nie można przewidzieć. Pamiętam, jak rozmawialiśmy z Eskimosami o przejściu lądolodu. Jeden z nich tylko potrząsał ramionami i mówił: zimno, śmierć. Usłyszałem jeszcze, że to trudna trasa i co roku rusza parę wypraw, ale większość nie dochodzi do celu. Ciekawe, dlaczego Eskimosi nie przechodzą Grenlandii w poprzek?

Isortoq 1.04.1993

Jedziemy psim zaprzęgiem na fiord. Robimy przerębel w lodzie i łowimy ryby. Przez piętnaście minut spuszcza się haczyk z przynętą na czterysta metrów w dół. Potem oczekiwanie. Ryby biorą całkiem nieźle. Wieczorem w domku przyrządzamy je i zjadamy. Jemy też mięso z wieloryba. Śpimy na podłodze w eskimoskiej szkole. Jest nieźle.

7. dzień wyprawy, 11.04.1993

Rano widoczność zerowa. Zwijamy obóz, opatrywanie ran na nogach. Wymarsz. Cały dzień ryjemy w śniegu o grubości pół metra. Dzisiaj Wielkanoc. Najpierw idziemy po dwie godziny, potem po półtorej godziny, a na koniec czterdzieści pięć minut. W południe wychodzi słońce, coraz trudniej iść, ciepło. Potem robi się zimno, aż w końcu nie można dalej ryć. Zakładamy biwak. Pęka maszt, próbujemy go skleić, ale robi się jeszcze gorzej. W końcu przecinamy gumkę i wkładamy maszt luzem.

Niebezpieczna sytuacja, bez namiotu jesteśmy załatwieni. Przy okazji klej rozpuszcza mi skórę i przykleja się do rękawic. Nieprzyjemnie.

8. dzień wyprawy, 12.04.1993

Poniedziałek Wielkanocny.

Cały dzień bardzo silny wiatr. Peteraq, czyli huraganowy wiatr na lądolodzie. Kibel, leżymy w namiocie. Temperatura -15°C, wiatr 50 km/h. Wiatr, miecie śniegiem i nic nie widać. Trzeba oszczędzać jedzenie, zjadamy tylko jeden posiłek. Potem cały dzień leżymy i czytamy książki, ja „Wyprawę” Tolkiena, Wojtek „Kima” Kiplinga.

Czasem zamieniamy parę słów. Zastanawiam się, czy namiot wytrzyma, bo bardzo nami szarpie. Jeżeli będzie mocniejszy wiatr, to kto wie. Decydujemy się spać w polarach: spodniach, bluzie i czapce kominiarce. Mimo to nie jest za ciepło.

W nocy cały czas silny wiatr. Zimno.

Osiem dni i tylko osiemdziesiąt kilometrów, to bardzo mało. Co będzie dalej, jeśli utrzyma się cały czas taka pogoda? Będziemy szli, aż starczy nam jedzenia i paliwa, a potem? Na razie walimy do przodu, chociaż jest bardzo ciężko.

9. dzień wyprawy, wtorek 13.04.

Rano w namiocie wszystko oszronione. Ciężko otworzyć zamki. Temperatura -16°C. Wiatr ucichł. Decydujemy się iść. Piszę z trudem, bo grabieją ręce. Cały namiot wewnątrz w szronie i lodzie. Gotujemy coś. Wspomnienia, ile było w Polsce prób przejścia Grenlandii. Mój kubek jest spękany. Związałem go sznurkiem, ale mimo to przecieka pod spodem. Grube rzeczy jem z kubka, a drobne z nakrętki od termosu. Jeszcze witamina. Jest problem z sikami i kupą. Może to głupia sprawa, ale duży kłopot. W namiocie sikamy do butelki i wylewamy do przedsionka. Po jakimś czasie wszystko przesiąknięte moczem. Staramy się ograniczyć picie. Pogoda robi się coraz lepsza. Wychodzi słońce. Z jakimś takim niepokojem myślę o tym, że za dwie trzy godziny nieuchronnie muszę zrobić kupę. Niby prosta rzecz, ale z wiatrem i przy -17°C – to już skomplikowana operacja. Trzeba dopracować sprawy fizjologiczne, robić je inaczej, żeby było dobrze, ale jak? W namiocie wszystko mokre lub zalodzone. Dzisiaj wymarsz będzie później. Gotujemy dodatkowe dwa termosy herbaty. Jeszcze raz zmiana opatrunków, wszystko szybko marznie.

Cały dzień marsz do dwudziestej. Najpierw słońce, potem pada śnieg. Wieczorem temperatura około -20°C, przeszliśmy piętnaście kilometrów. Do Søndre 495 kilometrów. Zaczyna wiać. Kubek pękł całkiem. Koszula za krótka. Cholernie mnie przewiało, jak szedłem tylko w polarze. Rany bez zmian. Trochę się pogorszyło. Myślałem, że nie wyrobię z piętą.

Podczas marszu lekki wiatr i zastrugi do pół metra. Trasa wygląda jak pofalowane morze. Staramy się nadrobić straty. Wieczorem zupka i herbata malinowa.

10. dzień wyprawy, środa 14.04.

W nocy zamarzła herbata. Bardzo zimno. Termometr pokazuje -25°C, a z wiatrem będzie -40°C. Zastanawiamy się, czy iść, może porwać namiot przy składaniu. W nocy nasypało śniegu do środka namiotu. Wszystko w śniegu. Wieje, zimno i nieprzyjemnie. Jeszcze prawie pięćset kilometrów. Rano ubrania i sprzęt w śniegu, muszę zmienić opatrunki. Decydujemy się iść. Dotychczas zrobiliśmy 94,5 kilometra. Idzie bardzo wolno. Na zewnątrz duży mróz i wiatr. Trzeba się szybko zebrać, bo grożą odmrożenia. Ogrzewam buty zewnętrzne, zamarznięte na kamień. Skóra wcale nie jest taka dobra. Zawsze wstajemy o szóstej, ale zanim uporamy się z robotą, jest jedenasta. Dużo czasu zajmuje nam to wszystko. Może kiedyś tam dojdziemy. W nocy śpię bez polarów, tylko w bieliźnie. Jest super. Dziś będziemy szli kursem 327°. W nocy mocno wiało, będą zastrugi. Wczoraj szedłem cały dzień bez fok. Anoraki całe zamrożone. Zastrugi, zastrugi i jeszcze pod górę. Robimy 13,5 kilometra, mało.

Wieczorem zamarznięte śpiwory, stuptuty, termosy – wszystko. But wewnętrzny po paru minutach zamienia się w kamień. Zgroza.

Temperatura poniżej -20°C. Naprawiamy maszt, obcinamy, oblepiamy plastrem. Za dużo mamy rzeczy, za dużo tego złomu, a teraz pod górę i przez zastrugi – to nas spowalnia. Jeśli tak będzie dalej, to pewnie nie dojdziemy. Ale jestem pewien, wierzę. Cholera, tylko 13,5 kilometra, a tak się zmachaliśmy. Byliśmy pewni, że zrobiliśmy około 20 kilometrów.

Ciężko się szło, foki odklejają się, więc cały czas zsuwaliśmy się z zastrug, sanki hamowały, trzeba się było zapierać. Ciężko się szło. Zastrugi coraz większe. Cały dzień słońce, ale wiał północny wiatr. Zimno. Wyszliśmy o jedenastej, a skończyliśmy o dwudziestej. System 4 × 1,5 godziny + 1 × 1 godzinę. Próbowałem coś tam po drodze myśleć o filozofii, Wittgensteinie, matematyce, ale trzeba się skoncentrować tylko na jednej myśli: iść, iść, iść. Wszystko mokre, zamarznięte, oblodzone. Odcinek zawiera w sobie nieskończoność, niby to takie proste.

11. dzień wyprawy, czwartek 15.04.

Rano jak zwykle nieprzyjemnie i zimno. Najgorsze jest wychodzenie ze śpiwora. Z ciepłego w zimne. Temperatura coś około -17°C. Powoli przyzwyczajamy się do sytuacji. Obiado-śniadanie: 1 kubek gorącego, potem 2 i 1/3 kubka gęstego, 2 kubki gorącego i koniec. Do tego to i tamto. Pogoda zła, wieje z północy i chmury.

Mamy cholerny dzień. Cały dzień stromo pod górę. Można zwariować, kiedy to się skończy. W połowie dnia pogoda załamuje się. Kompletnie biało, nic nie widać, wiatr, pada śnieg i pod górę. Ciężka robota, ale jakoś leci. Potem trochę się wypogadza, góra łagodnieje i tak jakoś lepiej się robi. Wychodzi słońce. Musimy wejść na tę cholerną górę, ma ponad dwa i pół kilometra. Zrobimy to, mam nadzieję. Idę i często liczę do pięćdziesięciu, żeby trzymać rytm. I tak zlatuje dzień. Wojtkowi psuje się kijek, zawsze coś się zdarzy. No a potem normalnie. Znalazłem sposób na lepsze samopoczucie. W namiocie zmieniam mokrą po całym dniu czapkę na suchą. Rzeczy całe zalodzone i mokre, wieszamy je na specjalnych sznurkach w namiocie, żeby trochę je osuszyć. Linki naprężone, mało nie pękną. Między naszymi głowami wiszą skarpety, rękawiczki, buty wewnętrzne, czapki – w sumie to dobry patent. Dziś same niepowodzenia: latające świeczki, co chwila spadają i gdzieś lecą, Wojtek wylewa na siebie kubek wrzątku, który jakoś wsiąka w niego, potem co raz coś spada na prymus i się przypala.

Kijek Wojtka mimo podgrzewania nie dał się naprawić, poza tym prawie spaliła się skarpeta. Do śpiwora i spać, jest północ.

PS: Po całym dniu katowania zrobiliśmy tylko 15 kilometrów. Nowe rany na nogach.

12. dzień wyprawy, piątek

Zimno, -20°C, trochę słońca, trochę chmur. Liczymy na różne sposoby, ile jeszcze zostało do przejścia. Do Søndre Stromfjord 477 kilometrów – jak my to przejdziemy? Może jakoś. Wczoraj był dryfujący śnieg, zero widoczności. Jest 9:00, pora ruszać, a my jeszcze niegotowi, może na 10:00 się uwiniemy. Rany na nogach opatrzone.

Maszerujemy osiem godzin, poprawia się pogoda. Słońce świeci na całego, chmur nie widać. Przywiązujemy śpiwory na wierzch sanek, żeby je podsuszyć, bo całe zalodzone. Schną błyskawicznie. Teren ciężki, zastrugi dosyć mocne do pół metra, raz jest ich mniej, raz więcej. Bardzo opóźniają marsz. Ciągle jest pod górkę, ale teraz jakby łagodniej. Chyba słońce działa tak pozytywnie i idzie się naprawdę świetnie. Zdejmujemy anoraki i zostajemy tylko w polarach. I tak sobie idziemy, jest cieplutko, jak na wczasach w Zakopanem, aż tu nagle trach – momentalnie chwyta mróz -20°C albo więcej. Od razu pakujemy cały szpej i nakładamy anoraki. Marzną mi palce, drętwieją i nie czuję ich chyba przez godzinę. Za późno założyłem rękawice, trzeba uważać. Ostatnie półtorej godziny idę na słońce, bo pozycja słońca mniej więcej pokrywa się z kursem, a nie mam siły co chwila spoglądać na kompas. Potem rutyna: rozbijanie namiotu, okopywanie, posiłek. Na zewnątrz coraz zimniej, temperatura spada do -30°C. Wchodzę do śpiwora we wszystkim i leżę. Jeszcze porcja płynu do pojemnika z napisem Siki i lulu.

Strategia na śpiwór: wkładka polarowa i tylko w bieliźnie. Wojtek robi inaczej: wkładka polarowa + bluza i spodnie polarowe + bielizna.

PS: Zrobiliśmy 15,5 kilometra.

13. dzień wyprawy, sobota 17.04.

W nocy strasznie zimno. Spałem tylko w koszulce, co chwila budziłem się, owijałem szyję skarpetami i to pomogło. Ale i tak było zimno.

Najbardziej nieprzyjemny moment to wstawanie. Temperatura -20°C. Namiot wewnątrz oblodzony i oszroniony. Trzeba wyjść ze śpiwora w bieliźnie, zebrać szron na ciało, a potem włożyć bluzę i spodnie polarowe i na to kurtkę puchową. Jak się włoży kurtkę, to już jakoś leci. Musimy to wytrzymać. Do Søndre 461,5 kilometra. To jeszcze bardzo dużo. Ojeju, ile jeszcze tych dni. Ale może to dobrze, jakoś zleci. Byle tylko dojść. Musimy dojść. Na szczęście teraz już nie ma odwrotu. Jesteśmy na wysokości 2050 metrów i cały czas idziemy pod górę. Musimy wdrapać się na 2800 metrów. Będzie coraz zimniej i zimniej. Do wierzchołka lądolodu brakuje nam 64 kilometrów, potem będzie z górki. Jak już tam dojdziemy, to jakoś będzie. Rano wiatr, chmury, pada śnieg.

Po obliczeniu średniej wychodzi, że robimy przeciętnie 15 kilometrów dziennie, nie licząc kibli. W tym tempie potrzeba 40 dni, czyli tyle, na ile mamy żarcia i paliwa. Na styk, a jak przyjdą przymusowe postoje? Do tego trzeba nadrobić stare kible. Czas robić termosy na drogę. Z jednej strony przejście Grenlandii, a z drugiej smród, pot, brud, szczochy, jedzenie i rany, wymieszane ze sobą na małej przestrzeni namiotu, a w środku dwóch facetów.

Opowiadamy sobie z Wojtkiem o czasach, kiedy tydzień był wyznaczany przez Zwierzyniec, Ekran z Bratkiem i Teleranek. Dobra, czas iść.

Podczas drugiej przerwy dyskusja o jedzeniu i kaloriach. Wleczemy się i trzeba coś zrobić, bo inaczej będzie cienko. Proponuję, żeby podczas dwu ostatnich przerw jeść po łyżce pemmikanu i żelaznej rezerwy. Zmniejszy to nasze racje, ale wydaje mi się, że ważniejsze są dodatkowe kilometry, które teraz dzięki tym kaloriom uzyskamy. Prawdopodobnie mamy około 2000 kilokalorii dziennie na jednego, to jest być może trochę mało.

Może dodatkowa porcja pemmikanu podziała jak kop, który nas popchnie. Lepiej mieć więcej kalorii w sobie i mniej ciężaru na sankach do ciągnięcia. Spróbujemy od jutra przez dwa dni, czy to coś da.

Po południu spotykamy zagubionego ptaszka. Biedak zabłąkał się na lodzie i teraz co? Przez chwilę jesteśmy zdezorientowani, a może prowadzimy źle nawigację i znajdujemy się gdzieś blisko morza. No nic, idziemy dalej. Teren trochę bardziej płaski, popuszcza lekko, ale zastrugi sięgające pół metra trzymają. Słońce, lekki wiatr S, chmury, słońce, wiatr.

Przeszliśmy dziś 17,04 kilometra – hurra, to nasz mały rekord. Może teraz jakoś się dokulamy. Jeszcze tylko namiot, opatrunek i lulu.

Pozycja 66° 12' 23" N, 41° 33' 56" W

14. dzień wyprawy, niedziela 18.04.

Temperatura -18°C, słońce świeci. Do Søndre Stromfjord 434,5 kilometra – zejść poniżej 300 kilometrów, to byłoby coś. Idziemy do dziewiętnastej. Długopis coś nie chce pisać. Słońce, bez chmur, wiatr z północy. Coraz zimniej, termometr pokazuje -20°C, ale w połączeniu z wiatrem to jest tak jak -40°C. Zmęczeni, skatowani, ale walimy dalej, ile się da. Zastrugi, dużo ich, czasem potworne po prostu. Na koniec robi się zimno -26°C i więcej, przez to gorzej się idzie. Śnieg jak piasek, sanki ani narty nie mają poślizgu.

Zrobiliśmy 17 kilometrów. W namiocie zimno, bardzo zimno. Ciężko coś zrobić, naprawdę ciężko jest, nawet się nie chce jeść ani pić. Przez parę nic nie widać. Nawet jak świecę latarką, nie mogę zobaczyć Wojtka, który siedzi obok. Tylko sama para. Zresztą, czy muszę go widzieć. Opatrunki, spać. Wszystko zamarznięte, gdy coś się na chwilę zostawi, zamarza.

Pozycja 66° 11' 15" N, 41° 56' 04" W.

15. dzień, poniedziałek 19.04.

W nocy bardzo zimno, było chyba około -40°C. Co jakiś czas budzę się i rozgrzewam ciało, nacierając je. Zimno, mimo że śpię ubrany i w stuptutach. Więcej nie mam co włożyć, więc zimno. Najgorzej rano wstać, ubrać się itd.

Temperatura rano -31°C, słońce, bez chmur.

Może jakoś dojdziemy, zostało 412 kilometrów. Dużo! Zapowiada się zimniej i zimniej. Rano wszystko oszronione i zamarznięte. Powoli różne rzeczy zaczynają pękać. Na przykład uprząż od pulek, zamki w namiocie. Sytuacja komplikuje się. Na postojach marzną stopy i ręce. Ani anorak, ani polary nie pomogą na mróz i wiatr. Osłonią, ale nie do końca. Wiatr liże stawy i kości, a serce i żołądek podróżują spokojnie, opatulone ciałem.

Przychodzi południowy wiatr i przynosi ze sobą słońce. Suszymy śpiwory na pulkach. Ciepło, tylko -18°C. Jest super, idzie się dobrze. Potem po słońcu chmury, śnieg, wiatr, zerowa widoczność. Robi się pod górę. O 19:15 biwak.

W namiocie cieplutko, tylko -19°C. Żarcie, suszenie, opatrunki i w kimę. Naprawdę super ciepło, elegancko, w ogóle lux. Ale wczoraj był horror i zgroza. Pewno to znowu wróci, to tylko chwilowa zmiana, bo przyszedł wiatr z południa. Zrobiliśmy 18 kilometrów!!!! Jest północ, spać.

Pozycja 66° 16' 40" N, 42° 19' 55" W, wysokość 2246 metrów n.p.m.

16. dzień wyprawy, wtorek 20.04.

Wieje, miecie, pada – budzimy się później niż zwykle, o 7:00 zamiast 6:00, bo tak ciepło i dobrze. Zastanawiamy się, czy iść, wychodzi na to, że tak. A co tam. Musimy wejść na te cholerne 2400 metrów n.p.m., żeby w końcu było po równym. Ile jeszcze dni nam pozostało? Dziesięć, piętnaście, dwadzieścia albo jeszcze więcej. Wojtek chce kiblować. Ale przecież trzeba iść. Iść to jedyne wyjście. Do Søndre jeszcze 409 kilometrów.

O rany, zrobiliśmy dopiero 191 kilometrów, zostało nam dwa razy tyle. Jeśli dalej będziemy szli w tym tempie, zajmie to miesiąc. Na tyle nie mamy żarcia ani paliwa, coś musimy zmienić. Biwaki, szczególnie rano, zajmują wiele czasu. Trzeba wychodzić szybko, szybko.

Pogoda taka sobie, ale ciepło, -18°C. Na początku pod górkę. Zastrugi do pół metra, czasem ostre. Całe zwały, trzeba się przedzierać. Kiedy one się skończą? Potem robi się płasko, ale cały czas zastrugi. Walimy, ile się da, nie ma zmiłuj się.

2 × 1,5 godz., 2 × 2 godz. do 19:30. Zrobiliśmy w 7 godzin 19,3 kilometra – to nasz najlepszy wynik. Może będzie jeszcze lepiej.

Powoli tamten brzeg staje się bardziej realny. Musimy zrobić 300 kilometrów w 20 dni i następne 300 w 10 dni. To jest najważniejsze. Trzeba ograniczyć ciężar, nie taszczyć niepotrzebnie jedzenia na 40 dni, tylko zjeść to, zużyć i grzać na pusto. Inaczej będziemy się wlekli jak żółwie i nie wiadomo, dokąd zajdziemy. To jest punkt sporny w rozmowach z Wojtkiem. Wojtek chce się wlec i mieć zapas na 50 dni, odkładając z kibli. Ja chciałbym przejść w 30 dni i mieć rezerwę na 4 dni. Do tego mieć jak najwięcej kalorii w ciągu dnia, czyli co się da, trzeba zużyć w szybkim marszu. W innym przypadku może być różnie, a na pewno będzie to o wiele dłużej trwało. Szczególnie jeśli z powodu byle niepogody będziemy robić kible. Im dłużej będzie trwał marsz, tym większe ryzyko. Jedzenie, opatrunki, osuszanie. Frodo z Samem też muszą się nieźle umęczyć, żeby przejść swoją Drogę na tym świecie. Północ, spać.

Pozycja 66° 17' 49" N, 42° 45' 46" W, do Søndre 390 kilometrów.

17. dzień wyprawy

-18°C, 6:20 pobudka, o 10:00 wymarsz. Słońce, pogoda dobra, suszymy śpiwory. Nastrój jakoś nie taki, znużenie.

Zastrugi popuszczają, za to coraz częściej spotykamy wały śniegu do 1 metra wysokości. Na początku idzie się słabo, wolno, ale koło południa słońce przygrzewa i śnieg odpuszcza. Po trzeciej zmianie temperatura spada do -27°C, śnieg robi się szorstki jak piasek i nie puszcza. Jesteśmy na wysokości 2400 metrów, wszystko ciężko, powoli. Teraz będą najgorsze dni.

Marsz 2 × 1,5 godz. + 2 × 2 godz., o 19:15 biwak. Pęka maszt. Naprawiamy. Niebezpieczna sytuacja. Dyskusja z Wojtkiem o jedzeniu i zapasach. Uważam, że mamy duże rezerwy i lepiej część zużyć teraz na górze, gdzie kalorie są potrzebne, niż tachać to na dół i karmić potem psy. Po przeanalizowaniu doświadczeń innych wypraw sytuacja jest dla mnie jasna. Nasza strategia: sprężyć się tu na górze i z minimalnym ciężarem i maksimum kalorii zasuwać. Trzeba to zrobić w 31 dni. Myślę, że to możliwe, tylko musimy z siebie wycisnąć, ile się da. Najpierw 300 kilometrów w 20 dni to pierwsza poprzeczka. Dziś przeszliśmy 20,86 kilometra. Całkiem nieźle. Jak zwykle wieczorem zapowiada się zimna noc. Kładziemy się spać w polarach. Godz. 23:20.

Pozycja 66° 20' 28" N, 43° 13' 20" W.

18. dzień wyprawy

Rano -19°C. W nocy zimno, zmarzliśmy. Trochę wieje. Wojtka kijek skrócił się do 120 centymetrów, dlatego że teleskopowy, zakleszczył się. Boli coś noga prawa i prawa ręka. Nowe obtarcia. Jestem przeziębiony, cały czas kapie z nosa. W gardle coś siedzi. Poza tym wszystko w porządku. Powoli siada sprzęt. Aha, Wojtek przyznał mi rację, zaczynamy się dożywiać, osiem paczek pemmikanu i czekolady, aby szybko przejść strefę 2400 metrów. Cały dzień zimno, około -30°C, zepsuł się termometr. Wiatr duje ostro w twarz. Na początku ciężko, cali kostniejemy z zimna. Wszystko zamarza: twarz, kaptur, czapka, gogle. Najgorsze pierwsze godziny, aż zatyka, ręce marzną w podwójnych rękawicach. Później, jak się człowiek rozgrzeje, to jakoś leci. Znowu pod górę. Ta cholerna góra, już osiemnaście dni pod. Słońce, teren znowu lepszy, zastrugi odpuszczają. Na przerwach 1 tabliczka czekolady z zapasów, 2 łyżki pemmikanu, 1 Prince Polo, 4 cukierki, rodzynki, gorące. Na ostatniej zmianie zmęczenie, ledwo co widziałem na oczy, do tego gogle zamarznięte. Na postoju nie mogłem zdjąć anoraka, bo zamarzł cały zamek. Chuchałem i szarpałem się z nim dobry kwadrans. Zimno, wszystko trwa bardzo długo.

Zrobiliśmy 20,5 kilometra, musimy się zmieścić w miesiąc. Idąc przez białą bezkresną przestrzeń, odkrywam, jak puste jest życie w zatłoczonym świecie.

Pozycja 66° 22' 36" N, 43° 40' 02" W.

19. dzień wyprawy

U, ha! Noc bardzo zimna. Zmarzłem, mimo że spałem we wszystkim, co możliwe. Co chwila człowiek się budzi i rozciera. Było -40°C albo jeszcze gorzej. Dziś powinniśmy wejść na Ice Cap Summit. To znaczy, będzie koniec drogi pod górkę. Ciekawe, co jest po drugiej stronie. Już dziewiętnasty dzień, a my nie zrobiliśmy jeszcze połowy drogi. Do granicy mapy jeszcze 15 kilometrów i już będziemy na drugiej karcie, gdzie jest Point 660. Jakoś tam będzie trzeba wytrzymać. Teraz rzeczywiście jest ekstrema, niskie temperatury, wysokość, zmęczenie, ale nie ma co pękać. Sprzęt niech pęka, ale nie my. Najgorzej, że wszystko jest takie mokre, zamarznięte i zaczyna się psuć. Każda czynność trwa dłużej.

Wstajemy o 6:00, wychodzimy o 9:30, idziemy do 19:00, kładziemy się spać o 23:00. Stopy marzną, mimo że w grubych skarpetach i stuptutach. Zaczynają przychodzić różne myśli, chyba człowiek jest jakiś odmieniony, chociaż trochę. Przez cały czas przelatują urywki zdarzeń i rozmów. Przypominam sobie dawne sprawy, małe i duże. Dzień zapowiada się chyba najzimniejszy. Buty zamarznięte tak, że nie można ich włożyć, czapka zmrożona w jeden sopel, nie daje się wysuszyć. Bardzo zimno wewnątrz namiotu i bardzo, bardzo zimno na zewnątrz. Musimy jak najszybciej opuścić strefę. Najzimniejszy dzień w całej podróży, rano -32°C i wiatr NW 20 węzłów, prosto w ryja. Aż zatykało. Strasznie nieprzyjemnie, odechciewa się wszystkiego. Od razu zamarza twarz. Tworzy się maska z lodu. Przy składaniu namiotu przemarzły mi nogi i przez pierwszą godzinę marszu nie miałem czucia w stopie. Dopiero później wróciło. Dlatego ważne jest, żeby dokładnie suszyć rzeczy i zwijać się szybko. Na mojej zmianie mijamy Ice Cap Summit. Środek drogi. Robi się odczuwalnie lepiej. OK. Z rana jeszcze pod górkę z zastrugami, a potem płasko i gładko. Tylko ten wiatr. Na przerwach przechlapane, ręce drętwieją przy zmianie uprzęży i tak dalej. Mocny wiatr to naprawdę koszmar. Potem nieco odpuścił i mogliśmy spokojnie rozbić namiot.

Pozycja 66° 24' 14" N, 44° 05' 24" W. Zrobiliśmy 19,05 kilometra.

20. dzień wyprawy

Wczoraj był najzimniejszy dzień, dziś najzimniejsza noc. Zimno wdzierało się do śpiwora ze wszystkich stron. Było zimno. Co jakiś czas rozcieranie ciała, 20 minut snu – rozcieranie, 20 minut snu – rozcieranie, i tak całą noc.

Od paru dni w namiocie działamy w grubych rękawicach, inaczej się nie da. Rano temperatura -25°C, silny wiatr. Może być jeszcze gorzej niż wczoraj. Znowu będzie silny wiatr prosto w twarz. To koszmar, żeby zrobić chociaż 30 kilometrów i zamknąć się w dwudziestu dniach z trzystoma kilometrami, to byłoby super. Ale ten wiatr. Zawsze się wolniej składa obóz i dużo gorzej idzie. Może jakoś tam będzie, trzeba po prostu przetrzymać i przepękać. Dwadzieścia dni w drodze. Jakoś tam będzie, musi być.

Dzisiaj cały dzień kibel. Zastanawialiśmy się z rana: iść, nie iść, bo zaczęło mocno wiać. No i nie poszliśmy, a potem tak przywiało, że omal nie rozwaliło namiotu. Wieje ostro, może trzydzieści, czterdzieści węzłów, w każdym razie namiot lata i mało się nie rozpadnie. Najpierw zjedliśmy czekoladę, która normalnie przysługuje tylko w dni robocze. Dobre, pycha, z bakaliami. Później podrzemaliśmy trochę, gotowi w każdej chwili zwinąć biwak. Nawiało śniegu do przedsionka przez wentylator i musiałem wyjść na zewnątrz, żeby odkopać. Cała wyprawa, trzeba się ubrać, a wiatr taki, że zatyka i prawie zwala z nóg. Posprawdzałem linki, zatkałem wentylator i przysypałem szpary w przedsionku śniegiem. Potem barszczyk i rozmawialiśmy z Wojtkiem o Antarktydzie, Nowej Zelandii, Ameryce i że warto by przejechać Australię na wielbłądach. Znów drzemka, no i kolacja: makaron z pemmikanem. Pycha. Suszenie i przebój wieczoru – gorąca herbatka z prince polo. A teraz zimno, leżymy w śpiworach, Wojtek czyta „Kima”, ja skończyłem „Wyprawę” i będę musiał od początku czytać „Kima”. Wojtkowi zostało czterdzieści stron, to już niedługo. Jest 20:00, jeszcze jasno, leżymy w śpiworach i kiblujemy, namiot się mało nie rozleci.

Zaczęło sypać i wiać coraz ostrzej. Namiot trzeszczy, huczy i lata. Ciekawe, jak przetrzyma tę noc?

21. dzień

Kiblujemy dalej. Cały czas sypie i wieje. Nic nie ma sensu. Leżymy i czekamy. Coraz bardziej boli prawa ręka, nie wiem, czy nadwerężyłem, czy co? Około południa decydujemy się iść. Zwijamy namiot, potwornie zimno, wiatr wieje prosto w ryja, ale idziemy. Cała morda oblodzona, zimno na przerwach. Na całej twarzy tylko piekący ból od wiatru. Maszerujemy pięć godzin, o 19:00 rozbijamy namiot. Wiatr na chwilę ustaje, całe szczęście. W namiocie zimno, -30°C. Obłamujemy lód z bród. Znowu zaczyna wiać. Przeszliśmy przez pięć godzin 14 kilometrów pod wiatr prosto w twarz, to całkiem nieźle. Coraz dłuższy dzień.

Jak mało wiemy o życiu, dając się tylko nieść nurtowi bieżących zdarzeń, żyjąc tak, żeby dopisywał nam dobry humor i poczucie zadowolenia.

22. dzień

Bardzo zimna noc. Cały zamarzłem, mimo że ubrałem grube skarpety, stuptuty, kalesony, spodnie polarowe, dwie koszule z polaru, bluzę polarową, czapkę, a do śpiwora włożyłem wkładkę polarową. Po trzeciej zaczęło mną trząść i podmarzłem trochę. Rano szczypie przemarznięta lewa stopa. Wcierałem maść, przykładałem do ciała i rozcierałem dłońmi. Żeby chociaż trochę ogrzać i przywrócić krążenie. Zobaczyłem w okularach, że mam odmrożony prawy policzek i złazi z niego skóra. Rano wieje i miecie śniegiem, decydujemy, że lepiej zostać, bo inaczej się poodmrażamy. Leżymy w śpiworach, drzemiemy i czekamy. Około trzeciej wiatr nagle ucicha, czyste niebo, słońce, po prostu super. Gadamy o biegunie, balonach, Indiach, wspominamy to i owo. Stwierdzamy, że lepiej zjeść wcześniej, żeby nie sikać po nocy. Makaronik z pemmikanem jest pycha, do tego herbata. Słońce wyszło, rozgrzało namiot, a wtedy śpiwory podeschły i już nie są oblodzone. Zastanawiamy się, co będziemy jedli w Søndre, gdzie będziemy spali, w łóżku czy na podłodze. Weźmiemy prysznic, kupimy żarcie w sklepie i będziemy siedzieć w fotelach w poczekalni i jeść, a potem spać, a potem jeść i będzie nam wszystko jedno. A później do Kopenhagi i promem do Gdańska.

Na razie nie zrobiliśmy nawet połowy drogi. Jeszcze ponad 300 kilometrów. Pękł zbiorniczek z rtęcią w termometrze. Może jest -30°C, może -40°C. Fajnie jest w śpiworze, ciepło. Prawa ręka całkiem do niczego, napuchła. Założyłem bandaż, ale boli i to bardzo. Odnawiają się stare złamania? Miejmy nadzieję, że jutro będzie można iść.

27. dzień

Noc luksusowa, w śpiworze cieplutko. Śpię jak niemowlę. Na dworze chmury, wiatr, zimno i czas iść. Bóle, cały czas bóle, brzuch, zbiera się na wymioty, mdłości. Ale trzeba iść. Momentami prawie mnie zwala z nóg. Zrobiliśmy 24 kilometry, do Søndre Stromfjord jeszcze 202 kilometry. Jak to przejdę?

O rany, jak boli.

28. dzień

Dziś niedziela 2 maja, jeszcze tylko tydzień. Noc okropna, bóle cały czas. Myślałem, że nie wytrzymam. Ale nad ranem puściło 1 pospałem godzinę czy dwie. To zaczadzenie spalinami. Nie wiem do końca, co to jest, mało spałem i w ogóle niedobrze, ale najważniejsze, żeby iść, żebym tylko wytrzymał, żeby to nie było nic poważnego. Niech boli, tylko niech da iść, to jest najważniejsze. Już niedaleko, w następną niedzielę będziemy w Søndre. Niech mnie puści. Powoli, powoli dojdziemy, to już niedaleko.

Dziś nic nie jem, poprawię też pas od uprzęży, żeby był na biodrach i nie uciskał. Ale mięśnie brzucha mam przecież silne, wszystkie te treningi. Dziś nic nie jem, obym wytrzymał, niech przejdzie. Noc straszna, żeby tylko dojść, wytrzymać jeszcze tydzień. Jest już ciepło, może -20°C, ale nie ma dużego wiatru.

Tylko tydzień.

Czasem słaniałem się na nogach, zawroty głowy i mdłości, ale trzeba katować. Na koniec zaczęło coś mnie rąbać w plecy. Myślę, że jakoś wytrzymam.

29. dzień

W nocy trochę lepiej. Słońce, dość zimno, -20°C, lekki wiaterek. Aha, jak idę, przewija się scenariusz życia, kilometry różnych sytuacji, dzieciństwo, ludzie, o których zapomniałem, naprawienie popełnionych błędów, błogość myślenia o codziennych sprawach: gazeta, śniadanie, rodzina, ciepło. W każdym razie do Point 660 jeszcze pięć dni i plus minus 120 kilometrów, czyli jak wyżej, pięć dni!!!

Jak dobrze pójdzie. Aha, cały dzień nic nie jadłem. Skarpety do stuptutów, dwie pary, super ciepłe, działa.

Do Point 660 poniżej 100 kilometrów, dokładnie 99 przecinek coś. Powoli zbliżamy się. Zostały cztery dni, o ile będzie dobra pogoda. Dzień jak zwykle, wiatr prawie prosto w ryja. Teren faluje, pod górę i pod górę.

Miał być wiatr w plecy i z góry, a jest na opak, wiatr w mordę i pod górę. Idę sobie i liczę na różne warianty, ile dni zostało. Dzień rozpoczęty jest już zrobiony i się nie liczy, ważne, co będzie potem. Kompas cały czas wariuje. Robimy 24,5 kilometra, zostały z dniem jutrzejszym cztery dni. No i plany: co będziemy robić po powrocie, kogo odwiedzić, dokąd pójść, z kim się przeprosić, komu wybaczyć, a kogo prosić o wybaczenie. Wyprawy, język i jeszcze tyle rzeczy, kto by to wszystko spamiętał. Nadzieja, że człowiek wróci do zwykłych spraw. Bogactwo tamtego świata, prostych rozmów, spotkań, kafejek i żeby po prostu być i nic więcej ani mniej. Za parę dni świat znów zacznie się kręcić. Nocą robi się zimno. Zycie rozpięte między biegunami.

31. dzień

Noc zimna. Tak blisko i nisko jesteśmy, a i tak zimno – cały przemarzłem. Tym bardziej że w środku nocy trzeba wstać, wyjść z cieplutkiego śpiwora w bieliźnie i wysikać się. Rozmawiamy czasem z Wojtkiem o rodzinach, literaturze i kłopotach z paszportem, a sprawa zbliża się do końca.

Dochodzimy. Jeszcze wszystko się waha, jeszcze nic nie widać, wciąż falowanie terenu i pod górkę, i garby, i wiatr, ale dochodzimy. Jeszcze nic nie wiadomo, ale dochodzimy. Zostały nam dwa dni.

Cały dzień marszu. Cudownie. Człowiek chce się w tym wszystkim rozpłynąć. Robi się ciepło, słońce bez chmur, bez wiatru, w głowie huczy od tysiąca pomysłów. Podróż balonem dookoła świata, trawers Arktyki, przejście Bajkału w zimie, psami przez Grenlandię, przejść Cieśninę Beringa, Afryka, Ameryka od Przylądka Horn do Cieśniny Beringa i w ogóle, w ogóle. Dużo trzeba poprawić: nauczyć się języków, wyjść z nory, poszukać porządnego mieszkania, znaleźć sens życia.

No dobrze, szliśmy osiem godzin, zrobiliśmy dwadzieścia pięć kilometrów i jest wieczór. W śpiworach gadamy o dzieciństwie, książkach Verne’a, Bahdaja, o maturze i dziesięcioleciu matury, a potem czy raczej równocześnie spać.

32. dzień

Słońce, wiatr, umiarkowanie zimno. Ostatni przegląd sprzętu: dodajemy więcej żarcia do porcji dziennych: cała czekolada, cukierki, napój w proszku i makaron do kolacji.

Widzieliśmy samolot, leciał całkiem nisko. Pewnie podchodził do lądowania. To znaczy, że jesteśmy już całkiem blisko. Dla samolotu to jakieś pięć minut, a dla nas cztery dni. Przelecieć samolotem nad Grenlandią, nie dotykając jej stopami, to tak jak przejść życie bez sensu. Szamoczemy się, szukamy, próbujemy znaleźć nieskończoność i nie wychodzi. Bo świat i my to dwie różne przestrzenie. Człowiek, istota, która chce zmieścić świat w sobie, nieskończony świat.

Robimy przegląd map. Zaczynają się może ostatnie dwa dni na lodowcu!!! Schodzimy do lądowania na Point 660. Na lodowcu różne dziwne formy: buły i garby. Koło południa widać pierwsze zarysy lądu. Jak przez mgłę. Ponieważ teren jest pofałdowany, kontury pokazują się i znikają.

Bierzemy pozycję co przerwę, ze względu na różne niespodzianki przy zejściu z lodowca. Dziś wyszliśmy dopiero w południe, bo gadaliśmy wczoraj do północy, więc będziemy szli do 21:00. Po południu kształty lądu precyzują się. Widać coś wyraźniej. Teren coraz mocniej pofałdowany, duże garby i kawałki żywego lodu. Raczej ciepło, kiedy się idzie, bo jest słońce. Zimno, gdy się stoi. Ciągle te góry. Wieczorem robi się zimno. Szybko, bo przez czterdzieści minut, rozbijamy obóz. Późno gotujemy, jest zimno i nieprzyjemnie. Chcemy potem suszyć, ale jest tak chłodno, że prymus nie rozgrzewa namiotu. Może ostatnia noc na lodowcu, ale zimno jak diabli. Wieje bardzo mocno. Zrobiliśmy 25 kilometrów.

33. dzień

Noc zimna. Może ostatnia noc na lodowcu. Poranek zimny i daje wiatr.  Z o s t a ł o  2 5  k i l o m e t r ó w.

Zrobimy to. Mimo wiatru, miecenia śniegiem i mrozu. Ostatnie pchnięcie. Żeby tylko nie było jakichś cudów albo szczelin. Zwiniemy cały majdan, pójdziemy i zejdziemy z lodowca. Nawet nie ma specjalnie radości ani satysfakcji, ani nic. Jest tylko zmęczenie, zimno i myśl o tym, żeby tylko zejść. I to już wszystko. Zejść.

Najpierw cacy, cacy. Idziemy, robimy kilometry jak w bajce. A potem cztery kilometry przed Point 660 zaczyna się film grozy.

To znaczy najpierw było płasko i fajnie, ale zaczęły się buły, a także różne takie farfocle. Zrobiliśmy prawie pięć kilometrów przez godzinę. Grzaliśmy jak wariaci, byle prędzej. Już byliśmy na końcu Grenlandii myślami. Zaczęły się górki. Do Point 660 tylko cztery kilometry, ale kiedy na to popatrzyłem, po prostu zgroza: postrzępione i poszczelinione. Uparcie próbowaliśmy się przebić, przechodziliśmy przez mosty śnieżne nad otwartymi szczelinami. W pewnym momencie wszedłem na taki garbik, a tu pod nogami szczelina, prosto szczelina, w lewo szczelina, w prawo szczelina. Po prostu szczelina na szczelinie, i to potężne, głębokie otchłanie.

I gdzie nie popatrzysz, tam widać siny lód, szczeliny i góry. Nie ma drogi do 660. No way, chociaż to tylko trzy kilometry. Nie chce puścić Grenlandia. Skończyliśmy o 22:30, do śpiworów o 1:00. Jutro zrobimy rekonesans na rakach i coś się zadecyduje. Przeszliśmy 23 kilometry.

34. dzień

Pobudka o 7:00. Trochę przeklinamy wczorajszą głupotę, że chcieliśmy skrócić drogę przez szczeliny. Nie ma żartów. No ale była przygoda. Dzisiaj też jest dzień. Musimy stąd wyjść, musimy dziś skończyć. Prawie koniec żarcia, żarty się skończyły. Szczeliny i to wszystko to też nie przelewki, byle do 660. Już się wczoraj wydawało, że myk i koniec, a tu takie buty.

Pisane Point 660

Idziemy w cholernej niepewności. Szczeliny, buły, co tam będzie, jak my to przekatujemy. Nie ma drogi, tak blisko nam zagrodziło przejście. Po godzinie osiągamy stary postój. Jest ciężko, takie górki z lodem, że idziemy bez nart. Ale dochodzimy i jest raźniej. Parę razy sprawdzamy pozycję: 2,8 kilometra, 1 kilometr, 360 metrów, 120 metrów, w końcu mamy. Idziemy na wzniesienie. Niepewność, co będzie za garbem, jaki teren? Widać garby i buły, czy puści? Idziemy, idziemy.

Ja wytyczam szlak i nagle coś się pode mną zapada. Szczelina! Wiszę na pulkach. Wbijam kijek obok, żeby się wydobyć, i słyszę, jak śnieg leci w studnię bez dna. Mówię do Wojtka, żeby mnie obszedł i wyciągnął za kijki. Czas cieknie powoli, staram się nie oddychać. Żeby tylko śnieg wytrzymał jeszcze chwilę. Nogi już w pustce. Podaję kijki, Wojtek wyciąga mnie. Dochodzimy za garby, a tam platforma, niesamowity widok. Między szczelinami i garbami płasko. Droga na drugi brzeg jak autostrada. Grzejemy. Jeszcze garby, żleby, spadki i dochodzimy. Kamień, Point 660, przeszliśmy Grenlandię. I dalej. Ostre zjazdy po kamieniach. Wojtkowi okręcają się parę razy sanki, ściskają go linki od uprzęży jak baleron, dosyć mocno. Nie może złapać tchu. Zjeżdżamy, jak się da, na nartach, na siedzeniach, na czekanie i byle niżej. Po północy kończymy to wszystko, spać. Zrobiliśmy od ostatniego biwaku w linii prostej sześć kilometrów. Bajkowe widoki, wokół skały, lodowce, zamarznięte jeziora. A my od jeziora do jeziora zjeżdżamy w dół. Widzimy renifery. W pamięci jeszcze garby i szczeliny.

Kartka wysłana do Gdańska po przejściu Grenlandii:

„Søndre Stromfjord 10 maja 1993

Dziś w nocy o godzinie 4:00 czasu polskiego doszliśmy do Søndre po pokonaniu 600 kilometrów lodowca, mrozów, wiatru w twarz, różnego rodzaju kłopotów ze sprzętem, odmrożeniami, poczuciem bezsensu naszego wysiłku. Jako pierwsi Polacy przeszliśmy Grenlandię. Może to coś, może nic. Tego jeszcze nie wiem. Pozdrawiam wszystkich, marek.”

LISTA SPRZĘTU – SPITSBERGEN

1. Obóz:

– namiot

– śpiwór puchowy

– karimata

– prymus benzynowy

– zapałki (5 pudełek)

– czajnik

– menażki

– nóż

– łopata do śniegu

– folia NRC

– broń – sztucer

– naboje (10szt.)

– pistolet sygnalizacyjny

– szczoteczka do zębów

– ołówek

– notes

– książka: Zbigniew Herbert „Barbarzyńca w ogrodzie”

2. Ubranie:

– kurtka i spodnie ortalionowe

– bluza i spodnie wełniane

– bielizna polarowa

– buty narciarskie skórzane

– skarpety wełniane

– rękawice wełniane

– rękawice ortalionowe

– kominiarka

– czapka wełniana

– gogle

– okulary narciarskie

3. Nawigacja:

– kompas

– zegarek

– mapy Spitsbergenu

4. Marsz:

– pulki

– narty drewniane + kijek

– czekan

– lina (30 m)

5. Jedzenie i paliwo:

– kasza, ryż, konserwy

– butelki na paliwo (4 szt.)

– paliwo (5 l)

Łączna waga sanek z ładunkiem około 30 kg.

LISTA SPRZĘTU – GRENLANDIA

1. Obóz:

– namiot

– śpiwór Thin Elite

– karimaty (2 szt.)

– prymus Optimus

– zapałki (10 pudełek)

– menażki

– scyzoryk

– termometr

– łopata do śniegu

– papier toaletowy

– szczotka do zębów

– ołówek

– długopis

– dziennik

– książki: Richard Kipling „Kim”, J.R.R. Tolkien „Wyprawa”

2. Ubranie:

– anorak goretex

– spodnie goretex

– kurtka puchowa

– bluza polarowa

– spodnie polar

– bielizna polarowa

– rękawice pięciopalczaste

– rękawice jednopalczaste

– rękawice przeciwwiatrowe

– buty Asolo-Summit

– opaska wełniana

– kominiarki (2 szt.)

– czapka

– okulary

3. Nawigacja:

– GPS Magellan

– Kompas Silva

– zegarek

– pozycje poprzednich wypraw

– mapy Grenlandii

4. Marsz:

– pulki

– narty Fisher

– kijki

– wiązania Telemark

– foki

– plecak duży

– plecak mały

– lina (20 m)

5. Jedzenie i paliwo:

(porcje na 40 dni)

– pemmikan, jedzenie liofolizowane, puree ziemniaczane, zupki w proszku, herbata malinowa, kawa, rodzynki, orzeszki, prince polo, czekolada

– łyżka

– finka

– butelki na paliwo (10 szt.)

– paliwo (151)

– termos plastikowy (1,5 l)

6. Materiały do reperacji:

– leatherman, igła, nici, materiał, drut, klej

Łączna waga sanek z ładunkiem około 70 kg.

życie w lodach

Po przejściu Grenlandii postanowiliśmy z Wojtkiem Moskalem dotrzeć na nartach na biegun północny. Wybraliśmy najtrudniejszą drogę: z północnej Kanady po Oceanie Arktycznym, w przeciwnym kierunku niż Dryf Transarktyczny, który spychał nas z powrotem. Do przejścia mieliśmy 880 km, które postanowiliśmy pokonać bez pomocy z zewnątrz, ciągnąc na saniach studwudziestokilogramowy ekwipunek. Nasza droga wiodła po zamarzniętym morzu poprzecinanym szczelinami, otwartą wodą czy spiętrzonymi krami, tworzącymi wały piętnastometrowej wysokości.

Po starcie z małej wysepki Ward Hunt Island okazało się, jak mało wiemy o Arktyce. Czułem się jak dziecko, które buduje rakietę, żeby polecieć w Kosmos. Biegun był daleko jak Księżyc. Przez pierwsze trzydzieści dni pokonaliśmy tylko 100 km. Została nam połowa racji żywnościowych i 770 km do pokonania. Dotarcie do Bieguna graniczyło z cudem. Przełom nastąpił na osiemdziesiątym ósmym stopniu. Na dwa tygodnie przed wyczerpaniem się żywności, kiedy wydawało się, że prawdopodobnie nie mamy szans na osiągniecie Bieguna, postanowiliśmy mimo wyczerpania iść każdego dnia dwie godziny dłużej. Wydawało się, że nie mamy szans. Jednak wbrew temu, co mogliśmy obliczyć i zrozumieć, postanowiliśmy iść do końca i zobaczyć, co będzie dalej. Zamiast zdobywać Arktykę, zaczęliśmy po prostu żyć w lodach. Biegun nigdy nie dopuściłby nas do siebie, gdybyśmy myśleli tylko o jego zdobyciu.

Po siedemdziesięciu dwóch dniach marszu, 23 maja 1995 roku, stanęliśmy na północnym biegunie Ziemi.

biegun północny
MORZE ARKTYCZNE – 1995

biegun północny

A droga wiedzie w dal i w dal, gdzie się zaczęła? Tuż za progiem, a gdzie się skończy, nie wiem sam, tego powiedzieć wam nie mogę.

Od ponad miesiąca jestem chory. Przeziębienie, katar, grypa czy co tam nie jeszcze. To absurdalne. Przez pięć lat nie byłem chory na nic takiego. Wszyscy wokoło kaszleli, kichali, a ja nic. Teraz przed najbardziej ekstremalną rzeczą, kiedy muszę być w super kondycji, po prostu jestem chory. Nie przechodzi, chociaż zdesperowany faszeruję się na okrągło lekarstwami. Nie mogę trenować. Nie mogę biegać, pływać, chodzić na siłownię, jeździć na nartach. Nic. To śmieszne i absurdalne. Jak to będzie? Nie mogę nic robić. Jestem słaby. Gumka. Będzie można życie stracić, a ja jestem chory. Wychodzimy z Wojtkiem gdzieś tam na świeże powietrze i po chwili Wojtek mówi: „wchodzimy do środka, bo zachorujemy”. Niezły tekst jak na dwóch polarników, którzy za miesiąc będą szli na Biegun. No ale tak jest. Obydwaj ostatnio się pochorowaliśmy. Ale tak naprawdę, czy to ma jakieś znaczenie. Nie wiadomo do końca, co będzie ważne tam. Chciałbym już iść. Jeszcze miesiąc i trochę do początku wyprawy. Jak to będzie. Wierzę, że dojdziemy, damy radę. Ale kto wie? Trzeba pójść na całość. Mało czasu zostało. Jak tam będzie?

Dzień 1., 13.03.1995

Start 83° 05' 48,9" N, 74° 10' 24,0" W.

Koniec dnia 83° 07' 51,8" N, 74° 00' 24,1" W.

W nocy zimno. Może poniżej -50°C. Nogi zimne. Trzeba było popracować nad nimi. Potem cały czas uważałem, bo namiot mały. Trudno spać.

Dzień 11., 23.03.1995

Idziemy wzdłuż szczeliny, nie ma przejścia. W pewnym momencie Wojtek jest na drugiej krze, która zaczyna się oddalać, ale jakoś wskakuje z pulkami. Wieje mocny wiatr i trochę się wychładzamy. Wieczorem łączność, ze Spitsbergenu nici, za to rozmawiamy z Resolute. Ciemno jak diabli, temperatura -35°C. Robimy 4,9 kilometra i to na północ. To nasz najlepszy wynik. Wojtek myśli, że do bieguna to nie, ale gdzieś tam dojdziemy. Ja wierzę, że Biegun będzie nasz. Problem z palcami, podczas przerw ciało się wyziębia i później trudno rozetrzeć dłonie. Zaczyna tak wiać, że wkładamy spodnie od anoraka. Przez chwilę inny świat. Tamten. Aż ciężko w niego uwierzyć. Wszystko to złuda w sumie. W nocy marzną nam stopy w śpiworach. Najgorzej z kurtkami puchowymi, przestają grzać, a zaczynają chłodzić.

Dzień 12., 24.03.1995

Zimno.

Dzisiaj są moje urodziny i imieniny, „które obchodzę bez rodziny daleko, wysoko… ” E.S. No tak, 31 lat. Czego sobie życzę – Bieguna i tak dalej.

Rano przy składaniu zepsuł się zamek w namiocie. Jedna ściana otwarta. Budzimy się późno przez łączność. Teren ciężki, cały czas torosy. Najgorszy ostatni odcinek, przez kawały lodu. Ciągle jeszcze torosy. Raz mniejsze, raz większe. Ściany toro sów. Sterczące w niebo płyty lodowe grubości pięciu metrów, murki, zapory. A pomiędzy nimi polanki. Ciągniemy pulki przeważnie razem, ja bardziej z przodu, potem Wojtek. Zrobiliśmy 2,3 kilometra, do Bieguna 752 kilometry. Kiedy w końcu zejdziemy poniżej 700. Dużo czasu zabiera składanie i rozkładanie namiotu, za długo też śpimy. Przeważnie kładziemy się spać o 22:00 i wstajemy o 7:00. Należy wstawać o 6:00.

Myślę sobie, jak w tamtym roku było fajnie w Gdańsku. Moje imieniny, dostałem zegarek, który mam ze sobą na lewej ręce. A teraz w drodze. Gdy człowiek idzie, z pamięci wychodzą różne postacie i przez chwilę idą obok. Można im się przyjrzeć z różnych stron. Potem odchodzą. Przychodzą i znikają same.

Dzień 13.

Noc nie najgorsza, powoli się przyzwyczajamy.

Na razie wszystko w normie, zimno, znowu spotykamy torosy. Całe morza torosów. Wojtek chce w prawo przez nie. Roboty na parę dni. Znajduję drogę bardziej w lewo. Idziemy.

Znów torosy i znów morze. Dochodzimy do szczeliny, a potem przez godzinę czy dwie szukamy drogi. Napotykamy ślad Oaga MacKenzi’ego. Rozmawiamy jeszcze, co jest standardowym celem takich wypraw? Czy chodzi o to, żeby dojść, czy to zabawa, czy jeszcze co innego.

W nocy śniły mi się placki ziemniaczane. A i tak jedzenie mamy OK.

Nasze błędy to kurtki i spodnie puchowe, namiot, botki mogłyby być cieplejsze, może coś ze śpiworami, system na dłonie z barierą przeciwpotną, lepsza pompka w prymusie.

Zrobiliśmy 2,3 kilometra, z czego na północ 1,7. A więc cały czas przed nami 750 km.

14. dzień

Zimno, chyba -40°C, a do tego wiatr. Najzimniejszy dzień, rano sama para. Na postojach normalne wychłodzenie. Przez cztery godziny przedzieramy się przez torosy. Ciężko, Wojtka pulki pękają. Później przez szczeliny i zwały lodu. Pod górkę.

W końcu otwiera się przed nami droga. Równo, ładnie, gdzieniegdzie chaos, torosy. Idziemy. Przez cztery godziny przechodzimy dwa kilometry. Ciągniemy pulki na zmianę. Idziemy do 20:00.

Na ostatnim postoju okazuje się, że mój prawy but prawie pękł. Jeżeli pęknie do końca, to będzie poważne zmartwienie. Pękły dwie warstwy na trzy. Coś się zawsze wymyśli, w najgorszym wypadku pójdę dalej w butach bez nart. Gdyby to wydarzyło się na dwa tygodnie przed Biegunem, to jeszcze, ale po dwóch tygodniach to kiepsko. Ale to nic, trzeba iść.

Wieczorem wspaniałe słońce. Nigdy takiego nie widziałem, czerwona rozgrzana kula wisząca nad horyzontem. I trzeba wejść do zimnego śpiwora. Najchłodniejsza noc do tej pory. Już dwa tygodnie cały czas temperatury poniżej -40°C. To już coś, jest jakieś doświadczenie.

15. dzień

Noc bardzo zimna, rano normalnie.

Napotkaliśmy obóz Oaga MacKenzi’ego, łuski po nabojach, worki po jedzeniu. Chcemy zobaczyć, ile robi kilometrów dziennie od obozu do obozu, dzisiaj to sprawdzimy. Jest ładnie, słoneczko, temperatura poniżej -40°C, grabieją ręce. Najzimniej jest w ręce.

Dochodzimy do szczeliny po całym dniu marszu, nie da się obejść. Próbujemy w prawo, w lewo. Torosy. Przeskakuję po świeżym lodzie i krach na środek. Z pulkami byłoby niebezpiecznie. Cholernie zimno. Rozkładamy obóz. Wieje.

16. dzień. Zamieć

W nocy wiatr narasta. Rano miecie śniegiem, silny wiatr, słaba widoczność. Iść byłoby ciężko. Kibel. Zostajemy w namiocie. Próbuję czytać książkę „Przekroczyć próg nadziei”, przez mały otwór w śpiworze. Ciężko utrzymać książkę. Tylko po parę stron. Wieczorem nagle robi się cieplej na parę godzin. Czuję to, bo nogi przestają być skostniałe.

Cały dzień i dwie noce leżymy w śpiworach. Jeden posiłek.

17. dzień

Szczelina była Szeroka i Długa, jak ulice w kochanym Gdańsku. A tu po niej ani śladu, całkiem inny krajobraz. Żadnej otwartej wody i jakby jej nigdy w tym miejscu nie było. Zaspy po zamieci. Idziemy. Torosy po drodze, trzeba się przebijać przez godzinę albo więcej. Od uderzeń o lód i torosy moje pulki prawie pękają. Może dlatego, że idą pierwsze. Cały laminat jest zdarty. But jeszcze się trzyma na włosku.

Znowu dochodzimy do zwałowiska gruzu. Przechodzimy, ale przed nami następne. Robi się późno, zostawiamy je na jutro. Ogarniają nas różne myśli, że późno wyszliśmy, że robimy mało kilometrów.

Jak to będzie? Teren nie puszcza, zimno trzyma. Trzeci tydzień poniżej -40°C. Namiot siada, but też. O kurtkach puchowych lepiej nie wspominać. Lodowate zbroje. Ale musimy iść. Wszystko jedno, co by nie było, musimy iść. Idziemy i będziemy szli. Mamy czas.

18. dzień

Szamotanina pod Ward Hunt Island. Za nami cień wyspy, a my szarpiemy się tutaj. Rano problemy z masztami od namiotu. Aha, dwa kijki narciarskie już się połamały. W ciągu dnia jakoś wpadamy w rytm i teren też nie najgorszy. Trochę gruzu, ale da się wytrzymać. Wieczorem napotykamy ślady obozu i świeży ślad Macka. Jest najwyżej dwa dni przed nami. Nasza wiara w siebie wzrosła, nie jest tak źle. Nie jesteśmy takie gumki. Wieczorem łączność, pierwszy raz udaje nam się pogadać ze Spitsbergenem. Słyszalność super. Rozmawiamy też z Resolute. Jest fajnie.

19. dzień

Budzimy się później. Przez łączność położyliśmy się spać po 24:00. Tak że zaczynamy dopiero około 12:00. Teren dobry, powoli coraz mniej torosów. Robi się gładko.

Do 19:00 przeszliśmy 5,1 kilometra, pozycja: 83° 30' N. Jedzenie jest super, a pemmikan po prostu pycha. Może krok po kroku jakoś dojdziemy.

20. dzień

Zła pogoda, wiatr, miecie śniegiem, szarpie namiotem. Kibel. Leżymy cały dzień w śpiworach. Trochę cieplej niż poprzednio. Wiatr czasem się wzmaga i całym namiotem porządnie trzęsie. Czytam  k s i ą ż k ę. Rozmawiamy wieczorem z Wojtkiem o Australii, Antarktydzie i takich tam rzeczach. Śpiwór oblodzony, a w środku wilgotny i przesiąknięty wodą.

Jemy połowę dziennej porcji. Cały dzień leżymy w śpiworach jak larwy w kokonach.

21. dzień

Ciągle wieje, ale my musimy iść. Może nie będzie tak źle. Kurtki puchowe to prawdziwe zbroje pełne lodu. Ważą chyba piętnaście kilogramów.

Znowu torosy, nigdy nie odpuszczą. Racjonalnie myśląc, nie mamy prawie szans, żeby tam być. Pozostaje tylko Wiara i Nadzieja.

Wierzę, że tam będziemy. Musimy to jakoś przełamać.

Teren zły. Świeżo zamarznięta szczelina pokryta śniegiem. Idę pierwszy, Wojtek za mną. Wojtek wpada butami do wody. Po prostu była przykryta śniegiem. W chwilę potem pode mną załamuje się kawałek lodu i też wpadam. Niewesoło. Jakoś tam będzie. Przemęczyliśmy te torosy, było ciężko.

Wieczorem suszenie. Śpiwory sam lód, trudno w nie wejść. Potem trzeba długo je rozgrzewać. Zimno w śpiworach, zimniej niż na zewnątrz.

Noc ciepła. Wyrzucamy część rzeczy. Czas rozstać się z plecaczkiem i innymi miłymi przyjaciółmi, którzy tak długo mi towarzyszyli. Plecaczek aż od Hamburga, dostałem go od Ewy. Coś trzeba będzie zrobić ze śpiworami i kurtką.

22. dzień

Ciepło, -20°C, pada śnieg. Trochę wiatru. Na początku nic nie widać. Przegrane. Wpadamy do dziur, potykamy się, koszmar. Bardzo zła widoczność. Później z wolna się przyzwyczajamy. Idziemy, dajemy sobie radę. Włazimy w chaos lodowy. Torosy, zwały, bryły, kawały, wszystko razem. Krok po kroku przechodzimy. Działamy.

Wytrzymaliśmy trzy tygodnie poniżej -40°C. Teraz cieplutko. Nie ma strachu. Nie trzeba się bać o odmrożenia palców u rąk i nóg, nie jesteśmy tacy zaszczuci. Trafiamy na świeży ślad Macka.

Rozstaję się z plecaczkiem. Wynoszę go na szczyt wielkiej góry lodowej. Wkładam do środka parę rzeczy. To też jest coś: zakończyć żywot na tym padole, po drodze na Biegun. Nie każdemu plecakowi jest to dane. Teraz będzie sam i będzie patrzył na to wszystko. Na zmieniającą się pogodę, na otwartą wodę. Samotnie na wierzchołku góry. Może zobaczy inne ekspedycje? Wieczorem ciepło. Rozpruwamy śpiwory i wydłubujemy nożem lód. Dużo lodu jest w środku. Lód jest w puchu i nie da się go do końca usunąć. Ale doraźnie coś tam pomoże. Między śpiworami też są zbrylone kawałki lodu. Można działać bez rękawic grubych i idzie łatwiej.

Wilgotno. Zbroja ciężka i mokra.

W nocy luksusowo. Cieplutko, przyjemnie, cudownie. Niesamowite. Jest naprawdę bardzo przyjemnie. Przy -20°C życie staje się cudowne.

Aha, gdyby napisać książkę, to dlaczego nie dla dzieci? Dorośli i tak nic z tego nie zrozumieją albo przeczytają na opak. Dzieciom łatwiej zrozumieć, dlatego napisanie dla nich książki ma sens.

23. dzień Oag MacKenzie P.O. Box 69 HEREFORD HRZ. 6XJ ENGLAND.

Dokładnie w południe spotykamy Macka. A jeszcze wczoraj wieczorem przed wejściem do śpiwora pomyślałem „w południe spotkamy Macka”. Wydawało mi się to nierozsądne. I taka precyzyjna pora. A jednak. Pierwszy raz w życiu coś takiego mi się zdarzyło. Mack wymęczony, jest tu już prawie trzydzieści dni sam. Najpierw mu pomachaliśmy i on zaczął powoli iść w naszą stronę. Spotkanie super, pogadaliśmy dwa razy na przerwach. Idzie mu się ciężko, bo ma za duży ciężar. Wszystko musi robić na dwa razy. Wieczorem Wojtek coś marudzi, robi mi się nieprzyjemnie. Mack przychodzi do naszego namiotu razem z pingwinem, którego niesie dla syna. Jednak są pingwiny w Arktyce. Nasze namioty stoją niedaleko siebie.

Małe trzęsienie ziemi: kra, na której jesteśmy, pęka i kawałki zderzają się. Namiot drży, chodzi i słychać huk. Widzę przed sobą przerażone twarze Macka i Wojtka. A jak ja wyglądam? I tak trzy razy. Dobrze, że nie rozbiliśmy namiotu na świeżym lodzie, jak chciał Wojtek, bo za trzecim razem właśnie stamtąd był największy hałas. Mógł popękać.

Testujemy spanie w jednym śpiworze. Zimno. Kurtki do niczego. Mack ma dobrze umieszczony kompas, bezpośrednio na ręce, kurtka z windstoperu też dobra, namiot rozkłada się od razu, szmata izolująca na prymus. Ma parę dobrych patentów, ale ten ciężar. Gotuje bezpośrednio w namiocie i za jednym zamachem się suszy.

24. dzień

Z rana dobrze.

Oag wpada po kolana w szczelinę z otwartą wodą. Wychodzi z tego.

Teren kiepski, idziemy znowu powoli. Ciągniemy przez pola pełne torosów. Ciężko, cali jesteśmy mokrzy. Dochodzimy na przerwę i zdejmujemy wszystko, do bielizny prawie. Trochę suszymy na słońcu, ale zaraz robi się zimno. Wciąż kiepski teren, ale trzeba iść. Nie ma innej drogi, tylko na północ. I same torosy, garby, muldy, zastrugi. Niczego nie da się obejść, wszędzie tak samo. Będziemy szli dotąd, dopóki starczy jedzenia i paliwa. A potem będziemy topić lód i pójdziemy dalej. Zobaczymy, co da się zrobić. Wojtkowi złamał się ząb i ma odmrożone końce palców. Ja mam lekko odmrożone dłonie. W sumie na razie wszystko w porządku. Najgorsza sprawa to but, pękł prawie do końca.

Ostatnie trzy dni to była straszna męka. Na domiar złego okazało się, że zapasowe wiązanie nie pasuje na mój ogromny bucior. Nie sprawdziliśmy. Tymczasem prowizorycznie obwiązałem but sznurkiem, chociaż to niewygodnie zakładać i spada. Pewnie będę miał nartę przywiązaną do buta cały dzień, nawet na przerwach, ale to nic. Najważniejsze, że do przodu. W samych butach byłoby nieporównanie ciężej.

Po dwóch godzinach od rozłożenia obozu dogania nas Oag. Aby nas doścignąć, musiał się cholernie umordować ze swoimi dwoma sankami. Strasznie fajny facet. Normalny. Opowiada o swoim dzieciaku i że już nie chce robić żadnych wyczynów, za to chciałby go po prostu wychować. Zwyczajnie – jak ojciec swojego syna.

25. dzień

Budzimy się później, fajny widok: obok nas namiot Macka. Wiatr prosto w twarz, nieprzyjemnie. Teren ciężki. Psia mać, ciągle nie puszcza. Przedzieramy się z pulkami popękanymi na torosach, temp. -25°C. Tylko ten wiatr 30 km/godz. prosto w ryja. Ale nic, idziemy. But pękł do samiutkiego końca i jest obwiązany sznurkiem. Działa.

Kiedy idziemy pod wiatr, wydaje się nam, że nie mamy żadnych szans. Jak idziemy chwilę z wiatrem, słońce świeci w twarz i robi się przyjemnie, to mamy wrażenie, że damy radę. Wieczorem przychodzi do nas Mack. Rozmawiamy bardzo szczerze, jest naprawdę fajnie. Mack mówi, że kiedy wróci, to koniec ze zwariowanymi sprawami. Jego praca jako komandosa SAS jest interesująca i robi tam wystarczająco dużo fajnych rzeczy, tak że nie musi szukać dodatkowych. Opowiada dużo o swoim dziecku, jak będzie go wychowywał, że jest dla niego wzorem. Wszystko to ludzkie i naturalne; człowiek bez żadnych masek. Opada cała sztuczność świata. Pozostaje człowiek i to widać jak na dłoni. Rozmawiamy o spotkaniu się, może w innym miejscu i innym czasie. Na przykład w pubie na piwie. Coś w tym jest, najpierw spotkaliśmy Macka w samolocie z Londynu do Montrealu, siedział obok nas. Nie wiedzieliśmy, że będzie szedł na Biegun, ot jeden z pasażerów. My popijaliśmy whisky i żartowaliśmy z Wojtkiem, że może by mu trochę wlać.

Później spędziliśmy razem jeden miły wieczór w Resolute Bay. Opowiadał o samotnej wyprawie na nartach z Kanady na Grenlandię i z powrotem. W pewnej chwili zauważył regularne coś na szczycie góry i szedł ku temu czemuś przez trzy dni. Na górze był krzyż z napisem „Pamięci… który utonął 45 mil od Cape Columbia w 1909 roku w wieku 31 lat.” Po powrocie znalazł w kronikach dokończenie tej historii. Okazało się, że był to członek wyprawy Peary’ego na biegun w 1909 roku. Wracał wraz z dwoma Eskimosami po założeniu składu i wtedy zginął. Na łożu śmierci jeden z dwóch Eskimosów, który był wraz z nim, wyznał, że ten drugi go zabił.

Niesamowita historia.

My przy Ward Hunt Island napotkaliśmy stary drewniany wrak statku. Muszę sprawdzić, jak to z nim było.

No więc Mack to niezły gość, ma parę. Żeby robić takie rzeczy, trzeba mieć głowę, parę i jaja. Tak to właśnie jest. Gadamy jeszcze o McKinleyu. Tak, może tam się spotkamy. Jest wyprawa w czerwcu.

Mack to równy gość i tyle. Spotkało się trzech ludzi po drodze na biegun północny. Nie było drogi ani nic wokół, tylko zimno, lód, dużo śniegu i kilometrów do Bieguna. Dokładnie 700 kilometrów zostało do Bieguna na koniec tego wspaniałego dnia, kiedy o 1:30 Mack powiedział, że słońce jeszcze jest. I słońce wisiało nad horyzontem, tylko kolor, żadnego ciepła, czerwona duża kula tuż nad białą ziemią.

26. dzień

Znowu wiatr w twarz, nic nie odpuszcza. Ciągle torosy, głęboki śnieg i wiatr.

Rozchodzą się nasze drogi z Mackiem, my w lewo, on w prawo. Pogadaliśmy chwilę, że było super i zresztą co tu gadać, wszystko jest jasne. Byliśmy trochę wzruszeni, my twardzi faceci. Kiedy wróciliśmy jeszcze raz, Macka już nie było. Zostawił nam na dalszą drogę napis na śniegu:

FRIENDS POLES TO THE POLE.

To mówi wszystko.

Bo co jest prawdą, da się powiedzieć w paru słowach.

Szliśmy jeszcze przez torosy, a później była duża polanka i na skraju przy dużym kawale lodu rozbiliśmy obóz. Nasza pozycja 83° 47' 27" N.

Przez cały dzień wiatr w twarz, słońce i temperatura -28°C. Przebieramy się zawsze w jamach koło torosów, to chroni przed wychłodzeniem. Bluzy polarowe są oszronione od potu, więc szczotkujemy się nawzajem ze śniegu i lodu. Szczotkowanie ma przewagę nad suszeniem, bo nie zużywamy paliwa, a w innym wypadku po wejściu do śpiworów wszystko byłoby mokre i nigdy nie uwolnilibyśmy się od zabójczej dla organizmu w tych warunkach wilgoci. Bez szczotki zginęlibyśmy z chłodu. Spróbowaliśmy dziś topić lód w namiocie wewnętrznym. Super.

Grzejemy się, suszymy i jest nam ciepło. Zamykamy namiot wewnętrzny, robi się gorąco jak w domu. Prymus nansenowski działa jak piecyk. Doskonały pomysł.

27. dzień

Pogoda do bani, pochmurno, wieje prosto w twarz. Wstajemy o 8:00, późno. Za to zbieramy się szybko.

Znowu przedzieranie się przez torosy. Czasem wpadamy w szczeliny między zwałami lodu i płytami lodowymi. Napotykamy świeżo zamarznięte szczeliny, trzeba badać kijkiem grubość lodu. Zaspy, na które wdrapujemy się i potem zjeżdżamy z pulkami, dochodzą do dwóch metrów.

Może łatwiej byłoby pokonywać torosy, gdyby część ładunku znajdowała się w plecakach. Na pewno łatwiej, większa elastyczność. Przechodzi się przez torosy z plecakiem, a potem przeciąga lżejsze pulki, moglibyśmy dopracować pewne rzeczy. Wtedy byłoby szybciej. Koncepcja była taka, że z tego mniej więcej miejsca będzie łatwiej. Ale jest trudniej.

Zwały świeżego lodu, głęboki śnieg, w sumie najgorszy teren od paru dni. Mac się załamie, jak to zobaczy, liczył, że stąd już będzie lepiej. Piszemy na śniegu przy naszym śladzie:

MAC WE MISS YOU – MAREK + WOJTEK.

Mac się podłamie, ale i tak będzie walił i walił do przodu. Jest naprawdę dobry. Wiatr wzmaga się, zaczyna padać śnieg. Tego nam tylko brakowało, zmęczeni o 19:00 rozbijamy obóz. Wszystko idzie szybko, gotujemy wewnątrz namiotu. Lux, o 21:00 w śpiworach. Noc dobra, w worach cieplutko.

28. dzień

Najwyższa pora wyregulować rytm dnia, tracimy dużo czasu.

O 3:00 budzę się i nie mogę zasnąć, pochmurno, nie ma słońca, ale i wiatr ucichł. O 5:00 budzę Wojtka, zaczynamy działać. Początek dobry, parę polanek, a potem znów wały, torosy, torosy, torosy. Bez końca. Katujemy. Wygląda to strasznie, co przejdziemy jedne, trochę otwartego i następne, następne. Szarpiemy się z pulkami, ciągniemy na kolanach, na leżąco, byle wyrwać i dalej.

Pulki mało nie rozwaliły Wojtka. Były na górze, Wojtek na kolanach na dole. Już miałem szarpnąć, ale instynktownie obejrzałem się. Gdyby zjechały, to prosto na niego w kręgosłup, 120 kilogramów. Lepiej nie myśleć, co by było. Przechodzimy zamarznięte szczeliny, otwartą wodę, ale wciąż coś jest, ciągle zwały lodu, przez które musimy się przedzierać. Pogoda zła, pochmurno, silny wiatr prosto w twarz. No i tyle. Nic nie widać, ciągle to samo, nie chce odpuścić.

Nasze szanse maleją z każdym dniem, ale co możemy zrobić? Iść. Ciągle wierzymy. W zasadzie nie myślę o tym. Po prostu idę, jem i śpię. Wojtek ma odmrożone końce palców i nos, popękane palce, ja odmrożone policzki i pęknięty palec, który się jednak zagoił. Trzeba iść, jutro też jest dzień. Jaki jutro będzie widok z najbliższego torosa? To samo co zawsze – morze brył lodu poprzewalanych i spiętrzonych. A może pojutrze? Na przerwach fajnie, napój, czekolada, batony. Wieczorem w namiocie ciepło.

29. dzień

O 5:00 wstajemy, dzięki temu można złapać rytm i nie tracić czasu. Do tego wszystkiego zaczął padać śnieg, wieje wiatr, nic nie widać. Ciężki dzień, teren się pogarsza. Strasznie ciężko, nie dajemy rady ciągnąć sanek pojedynczo, i to nas dobija. Trzy razy pokonujemy ten sam odcinek, najpierw badanie terenu, a potem dwa razy z pulkami. Zwał za zwałem. Krajobraz zmienia się. Teraz są to jakby morskie fale najeżone bryłami lodu. Z góry na dół, jak na tarce. Same zaspy, głęboki śnieg, wydaje się to nie do przejścia. Co przejdziemy jedne, od razu są następne. Jest to przygnębiające. I to chodzenie trzy razy tą samą drogą.

Nie odzywamy się do siebie prawie cały dzień. Bo co tu dużo mówić, wygląda na to, że idąc w ten sposób, nie mamy prawie szans. Ja powtarzam jedynie parę razy, że musimy mieć lekkie pulki i zostawić coś. Inaczej będzie kiepsko.

Postanawiam wieczorem spróbować, jak się człowiek czuje bez kurtki puchowej, i przespać noc w jednym śpiworze. Jeśli wszystko będzie dobrze, wyrzucę obie te rzeczy. Kurtka i zewnętrzny śpiwór są pełne lodu, a przez to ciężkie. Kurtka niby grzeje, śpiwór też, ale ważniejsze jest, aby pulki były lżejsze. Jakoś może się przeżyje. Może być czasem zimno, możemy się wychłodzić, bo to jeszcze 30 dni.

Dzisiaj wyjątkowo ciepło: -12°C, ale przyjdzie jeszcze -30°C albo i gorzej. Coś za coś. Trzeba iść pojedynczo, to nasza jedyna szansa. Zresztą pewnie wywali się inne rzeczy, na razie to. Popełniliśmy błędy i zabrakło nam doświadczenia. Czas to naprawić. No więc powtarzam Wojtkowi, że dzisiaj wieczorem trzeba spróbować, czy można obyć się bez pewnych rzeczy, i potem wywalać. Myślę, że następny krok to zmieścić sprzęt na jednych pulkach. Zobaczymy za dziesięć dni, jaki będzie teren, jeśli dobry, to nie, a jeśli taki jak teraz, to koniecznie.

To wszystko nie nastraja optymistycznie i nie jesteśmy dla siebie zbyt uprzejmi. We mnie kołacze się myśl, że nasze szanse maleją. Co robić? Iść do przodu. A więc idziemy i robimy 5,2 kilometra. Pozycja 83° 55' 35" N.

Dzień jak na huśtawce. Słońce wyszło na moment, pogrzało, teren zrobił się płaski. Bajka. Stawało się pięknie. Za moment z powrotem chmury, wiatr, zwały. Ale dobrze, że chociaż są te chwile, niech ich będzie jak najwięcej.

W namiocie wieczorem jest fajnie. Inny świat. Pożeramy nasz kochany pemmikan i o 20:00 jesteśmy w worach. Wory zalodzone, ale grzeją, chociaż mój to jedna bryła lodu.

30. dzień

To samo: śnieg, bez słońca, ale i bez wiatru. Dzisiaj znów ciepło, -15°C.

Rano wyrzucamy kurtki puchowe, zewnętrzne śpiwory, czekan i inne drobiazgi. Zostawiam dwie pary rękawic. Może być jeszcze zimno: -30°C i dostaniemy w kość, bo kurtka puchowa to jedyna rzecz, która grzeje, gdy człowiek się mało rusza, na przykład w namiocie albo przy rozkładaniu obozu. W jednym śpiworze też może być kiepsko, ale to nasza jedyna szansa. Wczoraj mówiłem to w kółko Wojtkowi i dostawałem białej gorączki, idąc nieraz pięć razy tą samą drogą.

No i wyrzuciliśmy. Przynajmniej cztery dni przed planowanym terminem.

Dobrze, że w ogóle zaproponowałem, żeby wyrzucić kurtki puchowe. Z początku wyglądało, że to nierealne, iść tylko w anorakach. Zostawiamy rzeczy rozwieszone na bryłach lodu, może wyschną i komuś się przydadzą.

Śpiwór i kurtka ważą razem ze 20 kilogramów, pełne lodu i ciężkie. Ale swoje odpracowały i pomogły.

Strzelamy na próbę z dubeltówki i w drogę. Nie do wiary, idziemy jak burza. Teren ciężki, torosy i zwały, a my ciągniemy pojedynczo. Kawałek płaskiego, zwały, płaskie, doły.

Za każdym razem mamy nadzieję, że to już koniec i zaraz będzie dobrze. Ale nie jest. Wojtek mówi, że już za następnym zwałem będzie płasko aż do Bieguna. I nic. A nam pozostaje tylko iść. Przecież w końcu może będzie lepiej. Musimy tylko to przejść. Może jutro będzie lepiej, może za tydzień albo za dziesięć dni. A może za dwa tygodnie albo za miesiąc. Nie wiadomo.

Ciężko nieraz ciągnąć: wpadamy w szczeliny między bryłami lodu, zapadamy się i przewracamy, najeżdżają na nas sanki z tyłu, ale idziemy.

Teren minimalnie poprawia się. Cieszy nas to, że możemy ciągnąć pojedynczo. Atmosfera między nami poprawia się, na przerwach opowiadam o kuchni włoskiej, wychodzi słońce, trochę grzeje, robi się miło i świat staje się piękny.

I tak do końca dnia, słońce wyjdzie zza chmur, pogrzeje ociupinkę – jest fajnie, za chwilę się chowa, znowu wiatr – do niczego. A na koniec niebo zasnute chmurami, pada śnieg, do tego wiatr.

Nasza pozycja 84° 01' N, zrobiliśmy 10,3 kilometra.  H u r r r a! Wspaniale, rekord, udało nam się. Pierwszy raz. To był pierwszy dzień, kiedy przez cały czas ciągnęliśmy sanki pojedynczo. To był piękny dzień. Zadowoleni wsuwamy się do worów o 20:30. Noc zapowiada się ciepła.

31. dzień

Pochmurno, wiatr zachodni, pada śnieg.

Wychodzimy z worów i zaczynamy działać. Zobaczymy, co da się zrobić.

 T o r o s y bez końca. Ciągną się, przechodzimy jedne za drugimi, opadają już ręce. Co przejdziemy jedne, pojawiają się następne. Trochę to poraża. Beznadziejnie. Nie można iść. Pewnie tak będzie do końca.

Strzaskany lód, ogromne pola, jak to przejść? Ale idziemy ciągle do przodu, a do tego pochmurno, śnieg i wieje wiatr. Śnieg strasznie utrudnia, trzeba w nim brnąć, sanki idą ciężko. Tak to już jest. Miało być lepiej po 84°, a jest gorzej. Jest źle. Ale w namiocie wieczorem fajnie. Mały przytulny domek. I do worów.

32. dzień