Spis treści

I

II

III

IV

V

VI

VII

IX

X

XI

XII

XIII

XIV

XVI

XVII

XVIII

XIX

XX

XXII

XXIII

XXIV

XXV

XXVI

XXVII

XXVIII

XXIX

XXX

XXXI

Przypisy

Karta redakcyjna

I

Na imię mi Elżbieta i jestem od dwudziestu pięciu lat żoną Mikołaja Brooke’a. Mamy siedmioro dzieci, w tym sześć córek. Trudno uwierzyć! Celia, Anna, Marta, Hela, Joanna i Salcia. Chłopiec urodził się ostatni i daliśmy mu na imię Antoni. Mam znajomą, która uchodzi za wzór zaradności; ma sześciu synów i jedną córkę, najmłodszą z rodzeństwa, nie ulega więc wątpliwości, że wyda ją za mąż bardzo młodo. Gdy sześciu młodych ludzi sprowadza do domu swoich kolegów, dziewczyna może póty przebierać, póki nie wybierze. Poza tym o ile chłopcy są zdrowi i rozumni, to zawsze mogą dojść do czegoś. Ale sześć córek i ani grosza posagu! Nie sypiam po nocach, tylko myślę, co je czeka. I w takich chwilach dochodzę do przekonania, że w ogóle nie powinny były się urodzić. Dużo się teraz mówi o takich samych możliwościach dla kobiet, jak dla mężczyzn, lecz żadna z moich córek, prócz Anny, nie chce obrać męskiego zawodu. Jest im dobrze w domu, są starannie wychowane i raczej przeciętne. Wszystko to pogarsza sprawę. Salcia ma dziesięć lat, więc na razie o niej nie myślę, a Anna jest studentką medycyny. Mówi, że będzie niedługo zarabiać na swoje utrzymanie, i że jeżeli zdobędzie opinię znakomitego chirurga, to jej dochody wynosić będą przeszło tysiąc funtów rocznie. Przed kilkoma dniami wycięła komuś ślepą kiszkę i Mikołaj jest z tego bardzo dumny. Ja również jestem dumna, ale nie opowiadam o tym na lewo i prawo, tak jak Mikołaj. Mój mąż uwielbia swoje dzieci i uważa nasz obdrapany dom za raj, ale Mikołaj ma anielskie usposobienie, czego ja o sobie powiedzieć nie mogę. Gdy pytam go, co by się stało z nami, gdyby on umarł, to mówi, że jeszcze nie umarł; ale to nie jest argument. Tego się nigdy nie wie. Nagła śmierć przychodzi niespodziewanie, zdarzają się też wypadki. Poza tym ma już pięćdziesiąt pięć lat, a jak długo jeszcze może pracować mężczyzna pięćdziesięciopięcioletni? Jest wysoko ubezpieczony, a ja mam własnych przychodów dwieście funtów rocznie, ale gdyby umarł i żadna z naszych córek nie byłaby zamężna, to pozostałoby nas ośmioro; a osiem osób w domu, które trzeba ubrać i nakarmić prawie za nic, to nie żarty... Mikołaj nie był w stanie odłożyć większej sumy pieniędzy, bo gdy się ma siedmioro dzieci, to trzeba ciągle sięgać do kieszeni. Żadna z naszych córek nie wyszła dotąd za mąż, a wszystkie prócz Salci mogłyby już śmiało zostać mężatkami. Nie muszę zaprzątać sobie głowy Anną, ponieważ mówi, że woli zostać słynnym chirurgiem niż żoną i matką. W każdym razie mieszka w Londynie i tam może znaleźć kandydata na męża. Ale Celia, Marta, Joanna i Hela są w domu, i mam wrażenie, że nie opuszczą go tak prędko.

Mieszkamy w Porthlew w Kornwalii, gdzie Mikołaj jest dyrektorem fabryki porcelany należącej do Clevelandów. Już od lat powinien być wspólnikiem, ale chociaż Mikołaj jest dzielny i rozumny w pracy, do takich rozwiązań należałoby go popchać. To oczywiście moje zdanie, ale prawie nigdy nie poruszam z nim tego tematu, bo mogłoby to zranić jego uczucia. Pan Cleveland umarł przed dwoma laty, pozostawiając majątek, znakomicie prosperującą fabrykę, wdowę i jedynaka. Syn stoi na czele fabryki, ale właściwie prowadzi ją mój mąż. Młody Cleveland nie jest głupi, lecz młody i niedoświadczony, a do tego niestety pod wpływem matki.

Pani Cleveland życzy sobie, żeby ożenił się on z Izabelą Godolphin, on jednak pragnie ożenić się z naszą Celią, więc raz orzeł, raz reszka, i nikt nie wie, co się stanie. Obawiam się, że Celia nie ma widoków... Pani Cleveland jest władczą kobietą o ostrym języku. Dawała sobie radę z mężem i nie wątpię, że da sobie radę z synem. Bill Cleveland ożeni się z Izabelą, a Celia wypłacze sobie oczy.

Starałam się wpoić w moje dzieci zasady uczciwości, szlachetności i altruizmu. To może brzmi nieco staromodnie, ale moim zdaniem moda zmienia się łącznie z pokoleniem, lecz zalety, które cenimy u innych, są niezmienne. Moje córki ukończyły średnie szkoły naukowe i licea, ale żadna z nich nie ma tylu sukien i nie chodzi na tyle zabaw, na ile miałaby ochotę. Jak już powiedziałam, wszystkie są przeciętnie inteligentne i to samo dałoby się powiedzieć o ich urodzie, prócz jednej Celii, która jest niezwykle piękna. Anna nie jest tak urodziwa jak jej siostry i może właśnie dlatego już od najwcześniejszych lat uśmiechała się jej kariera lekarska. Chociaż muszę powiedzieć, że wyprzystojniała ostatnio, jednak jest zanadto podobna do ojca, żeby być ładną. Ma stanowczy wyraz twarzy, ciemne oczy i wąskie usta. Naprawdę bardzo przypomina Mikołaja i kocham ją za to. Ale w porównaniu z Celią jest wręcz brzydka. Mówią, że Celia to najpiękniejsza panna w Porthlew, ale to nie potrwa długo, jeżeli będzie się zamartwiać z powodu Billa.

Wiele rzeczy zdarzyło się w dniu naszego srebrnego wesela, niektóre były przyjemne, niektóre zaś przykre. Noc poprzedzającą tę uroczystość spędziłam niemal bezsennie, gdyż dzieci uparły się, żeby urządzić przyjęcie i miałam wiele spraw do przemyślenia. Nie wyprawialiśmy przyjęcia w domu, zaprosiliśmy jednak kilka zaprzyjaźnionych osób na kolację i zerwałam się z łóżka po północy, żeby sprawdzić, czy drzwi do spiżarki są zamknięte, gdyż w zeszłym tygodniu nasza kucharka Alberta zapomniała je zamknąć i foksterier Toby dobrał się do szynki. Posiadam niestety ten rodzaj umysłowości, że myślę na przemian o ogólnoludzkich zagadnieniach i o szynce, więc nie mam za wiele spokoju. Mikołaj nie troszczy się nigdy o nic. Śpi całą noc, pracuje lub bawi się cały dzień i zawsze jest w dobrym humorze – a ja nie. Drzwi do spiżarni były zamknięte, więc uspokoiłam się i zasnęłam.

O godzinie siódmej wszyscy domownicy łącznie z kucharką Albertą, pokojówką Melindą i foksterierem Tobym wtargnęli do naszego pokoju, śmiejąc się, śpiewając, krzycząc i wlokąc za sobą wielką ciężką paczkę. Antoni i Toby wpadli pierwsi, Toby wskoczył do łóżka, na przemian liżąc mnie po twarzy i szczekając. Mam niewielkie wymagania w stosunku do mojego domu, ale żądam stanowczo, żeby nikt z rana nie wchodził do naszej sypialni, prócz Melindy z herbatą. Ale był to dzień naszego srebrnego wesela, zjawili się więc wszyscy, z wyjątkiem Anny, która niestety nie mogła się zwolnić z pracy. Antoni, mój jedynak, jest rudy i piegowaty. Nie jest podobny do nikogo z nas, ale Mikołaj mówi, że miał rudego wujka, którego nazywano „Marchewką” i który pojechał nad morze i utonął. Postanowiłam, że Antoni nigdy nie pojedzie nad morze. Salcia również ma rdzawe włosy, zielone oczy i śmiesznie chude nogi. Jest samotnym dzieckiem, ponieważ ma dorosłe siostry, a Antoni przyjaźni się tylko z chłopcami. Poza tym pięć starszych sióstr używa jej na posyłki i ciągle zwraca uwagę: „Salcia zrób to”, „Salcia nie rób tego” – i tak od rana do wieczora, póki ja nie zrobię z tym porządku, a później mówi się, że ją rozpieszczam.

Przy pomocy Melindy rozpakowali wielką podłużną paczkę i starali się ją rozprostować. Uniosłam się i zobaczyłam piękny perski dywan.

– Prezent od tatusia!

– Anna go wybrała.

– Bietko, to jest cudo.

Hela nazywa mnie zawsze Bietką, chociaż sprzeciwiam się temu stanowczo; lecz Hela jest uparta i mam wrażenie, że jeżeli nawet reszta nie wyjdzie za mąż, to jej uda się zdobyć chłopca.

Marta i Joanna klęczały i rozkładały dywan. Joanna ma najpiękniejsze oczy z nich wszystkich: promienne i wierne. Musisz ją kochać, gdy spogląda na ciebie. Kocham ją, ale wątpię, czy jakiś mężczyzna pójdzie za moim przykładem. Marta, trzecia z rzędu, posiada urok młodości i miłe usposobienie. Mam nadzieję, że nie zajmie się dobroczynnością, a w każdym razie jeszcze nie tak prędko. Jeżeli nikt jej się nie nadarzy, to może później znaleźć w tym pocieszenie.

– Spójrz, mamo! – zawołała jedna z moich córek, pokazując dywan rozpostarty na posadzce.

– Co za zbytki! – zawołałam, wyrzucając wszystkich z pokoju, gdyż sama chciałam podziękować Mikołajowi i była najwyższa pora, żeby wstać i zabrać się do ubierania.

– Wiesz, że nie możemy sobie na to pozwolić – rzekłam mu.

– Pani Cleveland przyszła do pani – oznajmiła Melinda kilka godzin później – zamknęłam ją.

– Zamknęłaś ją!?

– W salonie, jak pani kazała. Kwiaty są zwiędłe i nie wytarłam tam jeszcze kurzu. Może wypisać swoje imię na fortepianie.

Tego rodzaju rzeczy zdarzają się zawsze, gdy przychodzi pani Cleveland. Gdy ma się w domu cztery dorosłe córki i dwie służące, to kurz powinien być wytarty we wszystkich pokojach, a zwiędłe kwiaty wyrzucone, ale dziewczęta poszły udekorować Zimowy Ogród, gdzie wyprawiamy przyjęcie, ja byłam zajęta oglądaniem upominków, czytaniem telegramów i pilnowaniem Alberty, na której majonezach nie można polegać, gdy jest podekscytowana.

– Należy kręcić wolno i nie śpieszyć się, Alberto – mówiłam i właśnie w tym momencie pani Cleveland stanęła w drzwiach kuchennych. Ktoś powie, że to niemożliwe. Dobrze wychowani ludzie nie wchodzą nieproszeni do cudzej kuchni. Zamknięto ją w salonie i gdyby wiedziała, jak się należy zachowywać, to nie ruszyłaby się stamtąd. Ale pani Cleveland nie liczy się z nikim i niczym.

– Sądziłam, że pani nie wie, że przyszłam – rzekła, obrzucając kuchnię bystrym spojrzeniem.

Moja kuchnia jest niewielka i z powodu srebrnego wesela panował w niej straszny nieład, a w dodatku Alberta, jak zwykle, powiesiła dwie sprane szmaty nad samym kominem.

– Przecież pani przyszła przed chwilą – powiedziałam, wracając z nią do salonu, który wyglądał okropnie. Wszędzie kurz i wazony ze zwiędłymi bzami, a przy kominku ogryziona kość. Pokój niewietrzony, klamki nieoczyszczone, a Toby z jakimś rannym pantoflem w zębach spał pośrodku dywanu.

Wprawdzie mój dom jest skromny, ale na ogół panuje w nim ład; tylko w tym dniu wszyscy potracili głowy. Melinda, której robiłam gorzkie wyrzuty, powiedziała, że zapomniała posprzątać w salonie z racji srebrnego wesela. Trudno, musiałam znosić z prawdziwym bohaterstwem współczujący uśmiech pani Cleveland. Przyniosła nam w prezencie własną fotografię w srebrnej ramie. Taki upominek może wprowadzić w największe zakłopotanie, a pani Cleveland jest ostatnią osobą, której wizerunek chciałabym mieć zawsze przed oczami. Mimo to podziękowałam uprzejmie, pokazałam kilka innych upominków i zaprowadziłam ją do ogródka, na moją ulubioną ławkę. Dała mi kilka rad, jak naprawić mur i oznajmiła, że niestety, będzie mogła spędzić zaledwie kilka chwil na naszym przyjęciu; zapytała o Annę i udzieliła kilka wskazówek, jak wychowywać Antoniego; wyrwała trochę chwastów i upomniała mnie, żebym była bardziej wymagająca w stosunku do Alberty i Melindy. W rzeczy samej była przez kwadrans zupełnie nie do zniesienia, a po kwadransie poznałam istotny cel jej odwiedzin.

– Trochę mi żal wyjeżdżać – rzekła – ale konieczna jest pewna odmiana.

– Pani wyjeżdża?

– Nie słyszała pani o tym? Wybieram się z Williamem w podróż dookoła świata i Izabela Godolphin jedzie razem z nami.

Mam już niestety takie usposobienie, że wszystko od razu pojmuję. Mikołaj jest inny pod tym względem, spostrzega tylko to, co chce widzieć i nie przejmuje się nawet panią Cleveland, która do równych sobie mówi o swoim synu Bill, a przy ludziach pośledniego gatunku nazywa go Williamem. Ostatnio mówiła przy nas „William”, z czego wywnioskowałam, że nie chce, by jej syn ożenił się z Celią. Nie zależałoby mi wcale na tym małżeństwie, gdybym nie wiedziała, że od tego zależy szczęście Celii. Sama myśl bliskiego powinowactwa z panią Cleveland nie uśmiecha mi się wcale i nie życzę sobie, żeby moje córki wdzierały się do rodzin, które ich nie pragną.

– Podróż dookoła świata musi trwać bardzo długo – rzekłam obojętnie.

– Zamierzamy być poza krajem przez rok. Chcę zapomnieć, że jest na świecie takie miejsce jak Porthlew. Tak mi się tu wszystko znudziło! William mówi to samo. Młody mężczyzna na jego stanowisku nie powinien zasklepiać się w małym prowincjonalnym miasteczku. Nie muszę mu tego powtarzać, bo sam jest tego zdania.

Co miałam jej na to powiedzieć? Zatem nic nie powiedziałam. Zapytałam tylko, czy może mi podać adres jakiegoś taniego murarza, który by mi naprawił ogrodzenie.

II

Największy kłopot sprawiają kłamcy tym, że nie zawsze kłamią. Trzeba samemu rozróżniać, co było kłamstwem, a co prawdą. Wierzę, że pani Cleveland ma wpływ na syna i że pragnie ożenić go z Izabelą Godolphin, ale ciekawa jestem, co powiedziałby Mikołaj, gdyby ten młody człowiek zamierzał opuścić fabrykę na cały rok. Nie wspomniałam o tym dziewczętom, gdy przyszły na lunch, bo nie chciałam denerwować Celii. Wszystkie moje córki nie znoszą pani Cleveland, ujrzawszy więc jej podobiznę w srebrnej ramie, schowały ją na dnie szafy. Na szczęście mamy mnóstwo znajomych prócz pani Cleveland i kiedy po południu zaczęli się schodzić nasi przyjaciele do Ogrodu Zimowego, by złożyć nam życzenia, zapomniałam o istnieniu tej strasznej kobiety.

Clevelandowie i Mikołaj nie pochodzą z Konwalii, ale ja się tu urodziłam. Moje panieńskie nazwisko brzmi Hendra i jestem spokrewniona z większością tutejszych rodzin. Dlatego pani Cleveland, która chce grać rolę wielkiej damy i nazywa Billa Williamem, wydaje mi się po prostu śmieszna. Przyjechała z Londynu, przeto jest w Porthlew cudzoziemką, a jej ojciec był agentem giełdowym. Mikołaj i ojciec Billa studiowali razem w Cambridge i kiedy Artur Cleveland objął fabrykę, dał w niej posadę mojemu mężowi, co dla obu okazało się bardzo korzystne. Pracowali razem przez dwadzieścia osiem lat w idealnej zgodzie, ale pani Cleveland nie czuła nigdy sympatii ani dla Mikołaja, ani dla mnie.

Bill jest wiernym portretem swojego ojca. Wysoki, wspaniale zbudowany, ma wesołe szare oczy i przyjemny sposób bycia. Był w Rugby, następnie w Cambridge i posiada mnóstwo odznaczeń sportowych. Dołączył do fabryki na krótko przed śmiercią ojca i Mikołaj twierdzi, że ma sporo oleju w głowie. Może i ma. Nigdy nie zaglądałam do jego głowy, więc nie wiem, w jakim gatunku jest ten olej. Należy do tych uwielbiających sporty młodych ludzi, odzywa się tylko wtedy, gdy ma coś do powiedzenia i zanadto ulega matce, by można go było nazwać silnym mężczyzną. Bardzo się martwię, że Celia oddała mu serce, bo on nie zdobędzie się nigdy na odwagę, ażeby poślubić ją wbrew woli matki. Celia miała ostatnio dwóch starających się o jej rękę i wiem, że im odmówiła, bo kocha się w Billu. Wysłałabym ją chętnie na jakiś czas z Porthlew, może by go zapomniała. Ale nie mam dosyć pieniędzy, aby zaproponować jej podróż dookoła świata.

W Ogrodzie Zimowym miejsce do tańca jest odgrodzone od reszty sali drewnianą balustradą. Pomiędzy balustradą i ścianą stoją małe stoliki do herbaty. Na pierwszym piętrze znajduje się pokój ze stolikami do kart i Mikołaj przyrzekł zorganizować czwórki dla tych, którzy będą chcieli grać w brydża. Ale żeby dotrzymać tego rodzaju przyrzeczenia, trzeba być na miejscu, a o piątej godzinie jeszcze go nie było. W dniu własnego srebrnego wesela! A przecież powinien od samego początku stać u mojego boku i przyjmować gości oraz życzenia. Wszyscy pytali o niego i dziwili się, że go nie ma, ja również dziwiłam się i byłam tak niespokojna, że w końcu nie wiedziałam już, co mówię i co się ze mną dzieje.

Celia miała tyle rozumu, że zatelefonowała do fabryki, żeby dowiedzieć się, co zaszło. Ale powiedziano jej tylko, że pan Brooke rozmawia z panem Williamem w swoim gabinecie i nie życzy sobie, żeby mu przeszkadzano. Domyśliłam się od razu, o co idzie. Bill mówił Mikołajowi, że zamierza wyjechać na cały rok, a Mikołaj robił mu wymówki. Było to bardzo przykre dla obu, ale obaj byli marionetkami i to pani Cleveland ciągnęła za sznurki. Zazwyczaj Mikołaj nie tańczył tak jak ona chciała, i pasja ogarniała mnie na myśl, że zarzuciła na niego lasso właśnie dziś, lecz nie mogłam znaleźć innego usprawiedliwienia i wytłumaczenia jego nieobecności.

Dziewczęta pomagały mi w przyjmowaniu wielkiej liczby gości, którzy wypełnili salę, a Celia zebrała brydżystów i zaprowadziła ich na pierwsze piętro. Orkiestra zaczęła grać tango. Starsze towarzystwo zajęło miejsca przy stolikach. Służba roznosiła torty i napoje. Jerzy Vincent, który jest naszym sąsiadem i najstarszym przyjacielem, skłonił mnie, żebym usiadła razem z nim przy pustym stoliku i pokrzepiła się herbatą.

Biedaczysko! Stracił przed rokiem żonę i ma troje małych dzieci. Zawsze zasięga moich rad w kwestii ich wychowania i nigdy z tych rad nie korzysta. Ale lubię go bardzo i opowiedziałam mu, co się stało w fabryce i dlaczego Mikołaj nie mógł jeszcze przyjść.

– Rozumiesz, cały rok. Mój mąż będzie miał wszystko na swojej głowie przez cały rok! To jest okropne.

– Nie wierzę – rzekł Jerzy.

– O, bo ty nigdy nie wierzysz – odpowiedziałam, bowiem właśnie w ubiegłym tygodniu musiał rozstać się z wychowawczynią swoich dzieci, i to w bardzo przykry sposób. Cały skandal wynikł przeze mnie: widząc, że w ogóle nie potrafi obchodzić się z dziećmi, powiedziałam jej kilka słów prawdy, i tak od słowa do słowa... omalże nie zaszła potrzeba interwencji policji. Oboje myśleliśmy właśnie o tym, gdy ujrzałam panią Cleveland idącą w naszą stronę w towarzystwie Izabeli Godolphin.

– Nie widzę gospodarza ani gospodyni i nie ma gdzie usiąść – mówiła podniesionym głosem. – Ciekawa jestem, co się stało z Billem. Przyrzekł mi, że przyjdzie. Sam mówił, że uważa to za swój obowiązek. Kijami nie można go zapędzić na popołudniowe przyjęcia. Ale pan Brooke przepracował tyle lat w fabryce. Ach! Nareszcie widzę panią, pani Brooke! Nigdzie nie mogłam pani znaleźć. Co za tłumy. Całe miasto. Widziała pani gdzieś Williama? Przyrzekł mi, że przyjdzie. Specjalnie go o to prosiłam. Ale wie pani, jacy są ci młodzi? Sama się pani przekona, gdy pani chłopczyk podrośnie. Czy uda ci się tu zmieścić, Izabelo? Nie ma miejsca na więcej osób. Pani już wypiła swoją herbatę? Bardzo mi przykro, że siedzę, podczas gdy pani stoi. Za mało krzeseł. Jak tu gorąco! Wszystkie okna pozamykane. Napijemy się i będziemy musiały pożegnać panią, bo bardzo się spieszymy.

Jerzy Vincent wstał, ja również i obie panie zajęły nasze miejsca. Przypilnowałam, żeby podano im herbatę i tort, a następnie zajęłam się innymi gośćmi. Izabela przywitała się ze mną jak zwykle, to jest ze sztuczną serdecznością, i niewątpliwie poznała moją suknię, którą miałam już na sobie kilka razy. Izabela jest zupełnie nieszkodliwa, ale za mocno się maluje i ma zbyt spiczastą brodę. Jest jednak jedynaczką, i to posażną jedynaczką, nie można się więc dziwić, że pani Cleveland wybrała ją na synową. Czasem mam wrażenie, że będę zadowolona, gdy wreszcie to małżeństwo dojdzie do skutku. Chwilowo nie mogę nawet myśleć o moich innych dzieciach, bo jestem tak bardzo przejęta Celią. Niepewność mnie dręczy.

Na nasze przyjęcie zaprosiliśmy około dwustu osób i sądzę, że przyszło ponad sto. Orkiestra grała, młode towarzystwo tańczyło. Wszystkie małe stoliki były zajęte. Stanęłam w pobliżu drzwi, żeby witać tych, którzy się spóźnili. Spostrzegłam, że Salcia skacze z jakimś chłopcem w jej wieku, Antoni objada się lodami, a Marta tańczy z Jerzym Vincentem, który nawiasem mówiąc, jest jednym z najprzystojniejszych mężczyzn, jakich znam. Jakiś młody rudowłosy brzydal, którego widziałam po raz pierwszy w życiu, wpatrywał się w Joannę, tak jak się często wpatrują w nią młodzi ludzie, Hela grała w brydża. Celia podeszła do mnie.

– O czym one mówią? – szepnęła mi do ucha. – Domyślasz się?

– Tak.

– Powiedz mi.

Musiałam zareagować szybko i pewnie uczyniłam źle. Powtórzyłam jej to, co mi pani Cleveland powiedziała o swym zamiarze udania się w podróż dookoła świata razem z Billem i Izabelą. Ostatnimi czasy Celia wyglądała nieszczególnie, ale gdy podzieliłam się z nią tymi wiadomościami, pobladła okropnie, a mnie ogarnęła straszna rozpacz. Gdy ma się dzieci, to ich zmartwienia są naszymi zmartwieniami i ma się ochotę zamordować ludzi, którzy przysparzają im tych zmartwień.

Niektórzy nie biorą zbyt poważnie spraw sercowych, ale nie wszyscy. Celia łaknęła miłości Billa, jak człowiek konający z pragnienia łaknie wody, i wiedziałam, że jeżeli go nie dostanie, utraci całą urodę i młodość. Miałam ochotę wziąć ją w ramiona i przytulić do serca, ale było pełno gości i należało zachowywać się z godnością. Właśnie pani Cleveland z Izabelą zbliżały się do nas.

– Do widzenia, pani Brooke. Bardzo udane przyjęcie. Mnóstwo znajomych i nieznajomych. Spieszymy się, gdyż przyrzekłyśmy pójść do St. Justów i musimy wstąpić po Billa, ponieważ nie ma go tutaj. Do widzenia, Celio, jesteś bardzo mizerna. Prawdopodobnie przemęczyłaś się, ale niebawem przyjęcie się zakończy, a może macie też gości na kolacji? Nie możecie pomieścić wielu osób, prócz domowników. Salcia ma coraz cieńsze nogi. Biedne dziecko! Powinna pani dawać jej witaminy. Żegnam!

Wreszcie zjawił się Mikołaj, a wraz z nim Bill; pierwszy – starszy, drugi – młody, pierwszy niski i ociężały, drugi – barczysty i wysoki, obydwaj spokojni i małomówni. Można było zauważyć na pierwszy rzut oka, że Mikołaj był z czegoś bardzo zadowolony. Zastanawiałam się, co mogło wprowadzić go w tak dobry humor, bo właściwie nie miał prawa być z siebie zadowolony, spóźnił się dwie godziny na swoje własne przyjęcie i powinien mieć skruszoną minę. Ale było wręcz przeciwnie! Oczy błyszczały mu radością. Zanim zdążył podejść do mnie, towarzystwo szczelnie go otoczyło.

Rzuciły się na niego własne dzieci i przyjaciele, czyniąc mu wymówki, winszując, pytając, co to ma znaczyć, zapraszając do tańca, częstując tortem, żartując, krzycząc i ściskając. Mikołaj należy bowiem do tego rodzaju ludzi, którym każdy ufa i których każdy lubi, chociaż nie posiadają zewnętrznych zalet. Nie jest przystojny ani błyskotliwy, ale w miłości i przyjaźni niezawodny. Nie słyszałam nigdy, żeby stracił przyjaciela, żeby się ktoś na nim zawiódł, żeby zrobił fałszywy krok albo nie mógł uporać się z trudnościami. W swoich sądach jest wyrozumiały, ale potrafi też być surowy. Rzadko kiedy mówi o swoich sąsiadach, ale wiem, którzy mu się podobają, a których nie lubi. Nie chce mieć do czynienia z blagierami, lecz kiedy styka się z nimi, także nie traci równowagi. Słucha słów pani Cleveland, jak gdyby im wierzył i nigdy nie daje jej do poznania, że im nie ufa. Ale ona nie lubiła go nigdy, bo się jej nie przypochlebiał.

Artur Cleveland, ojciec Billa, był zanadto pod pantoflem żony, a chociaż znam Billa od urodzenia, nie rozumiem go wcale. Lubię go i pragnęłabym, żeby okazał się prawdziwym mężczyzną, to jest – poślubił Celię wbrew woli matki. Podszedł teraz wprost do mnie i wykrztusił jakieś powinszowania. Następnie zaczął rozmawiać z Celią i sądziłam, że zaprosi ją do tańca albo usiądzie z nią przy jednym ze stolików. Nie zrobił ani jednego, ani drugiego. Stanął przy mnie i powiedział, że ma nadzieję, że będę zadowolona.

– Wcale nie jestem zadowolona – odrzekłam – jestem zła. Mikołaj przyrzekł mi, że będzie tutaj o czwartej. Co go zatrzymało?

– Obawiam się, że to byłem ja...

– Nie wiedziałeś, że mamy gości?

– Zapomniałem.

– Mikołaj powinien był ci przypomnieć.

– Zdaje się, że przypomniał! Ale obydwaj byliśmy tak zainteresowani...

– Zainteresowani! Czym Mikołaj był tak zainteresowany? Chcesz przez to powiedzieć, że to nie było nic ważnego? Nic pilnego?

– Nie, to nie było nic pilnego. Mogliśmy odłożyć rozmowę do jutra. Sądzę, że pani wie, iż wybieram się w podróż dookoła świata razem z moją matką.

– Więc to prawda!? Czy o tym rozmawiałeś z Mikołajem?

– Tak. Robiliśmy plany. Mąż opowie pani o wszystkim.

– Jak długo będziecie w podróży? – zapytała Celia, stojąca przy nas.

– Około roku. Czas szybko mija.

– Sądzę, że mija szybko, gdy się jest w drodze – rzekła Celia.

– Zatańczymy? – zapytał Bill.

Odeszli razem, pozostawiając mnie zaniepokojoną i oburzoną.

III

Rzecz, która nastąpiła potem, była najzupełniejszą niespodzianką dla mnie i Mikołaja. Na sali zapanowała cisza i wszyscy zgromadzili się w jednym końcu. Staliśmy się, Mikołaj i ja, punktem ogólnego zainteresowania. Mój kuzyn, kapitan Hendra, wypowiedział okolicznościową mowę, podkreślając nasze zalety, zapominając o naszych wadach i jak gdyby za sprawą magicznego zaklęcia ukazała się nagle srebrna taca z przepiękną srebrną zastawą do herbaty – wspólny upominek od grona serdecznych przyjaciół.

Mikołaj musiał odpowiedzieć i uczynił to pięknie, ale nie powiedział, dlaczego miał tak zadowoloną minę i o czym rozmawiał z Billem. Nie mogłam wydobyć tego od niego aż do chwili, kiedy wróciwszy do domu, przebieraliśmy się pośpiesznie do kolacji. Ale nie było czasu na szczegółową rozmowę.

– Dlaczego przyszedłeś tak późno? Przyrzekłeś, że będziesz o czwartej i że pomożesz mi podejmować gości.

– Wiem. Co zrobiłaś z moją szczotką do ubrania?

– Nie widziałam jej wcale. Powiedz mi, o czym rozmawiałeś z Billem? Wyjeżdża na rok i całą pracę zwala na ciebie. Jego matka powiedziała mi o tych planach. Czy nie możesz sprzeciwić się?

– Nie mogę znaleźć szczotki. Przepraszam.

Przepraszał, gdyż omal mnie przewrócił, biegnąc do toalety po moją szczotkę. Kolacja miała być podana o ósmej, a było dwadzieścia minut po. Nasi dwaj goście, doktor Little i Jerzy Vincent, siedzieli już w salonie, więc gdy wróciłam do równowagi, wyjrzałam przez okno, ponieważ usłyszałam, jak jakiś samochód zatrzymał się przed bramą. Wyglądając przez okno, nakładałam na siebie jedną z tych skomplikowanych sukien, przy których podniesienie ramion grozi katastrofą. Mimo to uniosłam ramiona i jęknęłam:

– Bill!

– Zaprosiłem go – odpowiedział Mikołaj.

– Zaprosiłeś go?! W ostatniej chwili, gdy stół jest nakryty na dziesięć osób i nie ma więcej miejsca.

– Jakoś się pomieścimy. Salcia siądzie ze mną na końcu stołu.

– Salcia powinna być w łóżku. Jak mogłeś pozwolić jej, żeby po tych wszystkich wrażeniach jadła jeszcze z nami kolację? Uprzedziłeś Melindę? Zdenerwowała się? Na szczęście mamy dosyć jedzenia. Jesteś taki nieuważający, Mikołaju. Tak, trzeba oczyścić ubranie. Pozwól, że ja to zrobię.

– Zaprosiłem go po omówieniu spółki.

– Jakiej spółki?

– Mojej z Billem. Bill zaproponował mi, żebym został jego wspólnikiem.

– To dlatego miałeś taką zadowoloną minę.

– Jestem zadowolony i mam nadzieję, że ty również.

– Owszem, jestem zadowolona.

– Mówisz bez entuzjazmu. Co się stało?

– Myślę o Celii.

Ale nie było czasu myśleć ani mówić o Celii, bo do pokoju wpadła Salcia, wołając, że wszystko gotowe, i czekają tylko na nas, że Alberta powiedziała, iż zupa będzie zimna, i że sernik pokruszył się nie z jej winy, lecz z mojej, bo jej dałam zły przepis, i że jest tylko dziesięć kieliszków do szampana, więc co Melinda ma zrobić? A potem, stanąwszy na jednej nodze (co jest u Salci oznaką podniecenia), szepnęła:

– Melinda odchodzi od pierwszego. Słyszałam, jak to mówiła Albercie. Przez tę tacę ze srebrem...

– Co robiłaś w kuchni? Ile razy mówiono ci, żebyś nie wysiadywała w kuchni!

– Celia mnie tam posłała.

– Po co?

– Gdy przyszedł Bill. Żeby Melinda dołożyła jeszcze jedno nakrycie. Wścieka się.

– Co wspólnego ma nowe srebro z gniewem Melindy? – zapytał Mikołaj, który jak większość mężczyzn słabo się orientował w sprawach wewnętrznych gospodarstwa domowego.

– Nie chce go czyścić – objaśniłam.

– To prawda – Salcia pokiwała głową – mówi, że woli leżeć w rowie, niż je czyścić.

– Ile razy mówiono ci, żebyś nie powtarzała tego, co mówią w kuchni.

– Ale to takie ciekawe – rzekła.

Faktycznie, było to bardzo ciekawe dowiedzieć się o zamiarach Melindy. Oczywiście zdenerwowała mnie ta wiadomość, bo chociaż nie przejmuję się sprawami kuchennymi, nie lubię żadnych zmian. Już wcześniej postanowiłam nie powierzać Melindzie srebra do czyszczenia, bo i tak ma dosyć do roboty, a dodatkowo obawiałam się, że mogłaby je porysować.

Ale miałam ważniejsze troski niż Melindę łącznie ze srebrem, więc zbiegłam na dół. Mikołaj został wspólnikiem. Bill wybierał się w daleką podróż z matką i z Izabelą Godolphin. Te dwa fakty tak na mnie podziałały, że byłam i wniebowzięta, i w czarnej rozpaczy Himmel-hoch jauchzend und zum Tode betriibt[1], jak to pięknie powiedział Goethe o ludziach zakochanych – nie objaśniając bliżej, co się dzieje z nimi później. Musiałam też myśleć o obiedzie i serniku, którego nie można było krajać, bo kruszył się, a także o Salci trzymającej w ręce udko kurze i spoglądającej na mnie z najniewinniejszą minką. Celia powinna była zwrócić jej uwagę, że tak się nie je, ale Celia rozmawiała z Billem.

Byłam rada, że Celia miała na sobie tę suknię, w której wyglądała tak pięknie. Celia ma drobne rysy, wspaniałe szare oczy i gęste faliste włosy; jest szczupła, wiotka i nie wątpię, że gdyby ubrała się w stary worek, to wszystkie kobiety poszłyby za jej przykładem. Wygląda zawsze uroczo. Posiada subtelny umysł i wrodzony wykwint. Moim zdaniem Bill Cleveland nie jest jej wart. Chciałabym, żeby została żoną człowieka, który ma przed sobą wielką karierę, ale nie ma wielu takich mężczyzn, a w Porthlew – ani jednego. Poza tym pragnie się dla swoich dzieci szczęścia, a szczęście nie zależy od kariery.

Mikołaj mówi, że jesteśmy szczęśliwą rodziną, i że bylibyśmy jeszcze szczęśliwsi, gdybym się mniej martwiła. Ale jak mogę nie martwić się, troszczyć i denerwować, gdy jestem odpowiedzialna za pomyślność tylu osób. Majonez był wspaniały, ale gorący sos niezbyt zawiesisty i chociaż Mikołaj jest najdelikatniejszym człowiekiem pod słońcem, zadał jedno z tych okrutnych i nietaktownych pytań, które jak nóż wbijają się w serce gospodyni. Kiedy na jeden moment rozmowa przycichła, uśmiechnął się do mnie i zawołał (siedział na drugim końcu):

– Dlaczego sos jest taki wodnisty?

– Wiem! – krzyknęła Salcia triumfalnym tonem. – Alberta przypaliła sos, więc musiała dolać wody.

Wszyscy zaczęli się śmiać – czego nie można uważać za taktowne, powróciłam więc do rozmowy z Jerzym Vincentem o zaćmieniu słońca, które miało nastąpić w czerwcu i którego on był bardzo ciekaw. Mówił, że chciałby pojechać na północ, żeby je zobaczyć, ale nie był pewny, czy może zostawić dzieci z nową opiekunką.

Zapytałam, czy ma może jakąś starszą krewną, która mogłaby zająć się domem pod jego nieobecność. Miał nawet kilka ciotek, ale nie lubił ich. Nie mogłam mu powiedzieć, że wszystkie jego kłopoty skończyłyby się raz na zawsze, gdyby ożenił się na przykład z Martą, która uwielbia jego dzieci, jak gdyby były jej własnymi, mruknęłam więc tylko niewyraźnie, że ktoś z nas będzie zaglądał do jego domu, a potem dodałam, że jeżeli Salcia zje całą sałatkę, jaką wzięła sobie na talerz, to z całą pewnością rozchoruje się. Byłam nieco roztargniona, bo ile razy Salcia siedzi przy Mikołaju, to są później tego smutne następstwa.

Mikołaj pozwala jej na wszystko i można sobie z łatwością wyobrazić, co czułam, gdy Jerzy zaczął mówić znowu o zaćmieniu słońca, a ja musiałam patrzeć spokojnie, jak ta smarkula zaczęła wyjadać z półmiska okruchy sernika. Nie położyła ich nawet na talerzyku, ale pakowała wprost do ust. A czy Hela musi brać przykład ze swojej młodszej siostry? Jak gdyby to była zabawa. Naturalnie, że dużo w tym winy Alberty. Cały sernik składał się z okruchów, które można było jeść tylko łyżeczką. Ja go nie jadłam, ale reszta towarzystwa bawiła się nim na sposób Salci, zapewniając, że jest znakomity. Mam wrażenie, że szampan uderzył im do głów.

Po obiedzie zasiedliśmy do brydża, a Salcia poszła spać. Ale musieliśmy zatrzymać Antoniego, gdyż bez niego było nas siedmioro. Bill i Celia orzekli, że noc jest zbyt piękna, by siedzieć w domu; wyszli więc do ogródka. Wrócili po godzinie i Bill opowiadał, że zbierali i wyrzucali ślimaki. Miał wielce zadowoloną minę, zapytałam go więc, kiedy zamierza wyruszyć w podróż dookoła świata i w jaki sposób będzie można porozumieć się z nim w razie nagłej potrzeby.

– Mikołaj nie jest młodym mężczyzną – rzekłam – może się załamać pod ciężarem pełnej odpowiedzialności.

– Pani myśli, że może załamać się pod ciężarem pracy, gdy mnie tu zbraknie? – zapytał z ogromnie zadowolonym wyrazem twarzy.

Powtórzył moje słowa Mikołajowi, który właśnie podszedł do nas. Obydwaj byli z siebie niezwykle radzi i to mnie gniewało.

– Będziesz musiał pracować przez rok za dwóch – rzekłam, lecz Mikołaj roześmiał się tylko.

– Omówiliśmy już te wszystkie sprawy – rzekł, spoglądając czule na Billa.

Następnie Antoni poszedł spać i przeorganizowaliśmy partię brydża. Ponieważ byłam zwolniona z gry, udałam się do jadalni, żeby zobaczyć, czy wszystko w porządku. Moje służące i ich przyjaciółki stały w zachwycie przed srebrną zastawą, którą otrzymaliśmy w tym dniu. Poza tym wszystko było posprzątane i schowane do kredensu. Na mój widok całe towarzystwo usunęło się do kuchni, prócz jednej Melindy, i zaczęłam zastanawiać się czy wszystkie są już poinformowane, że Melinda podziękuje mi za służbę, i czy uczyni to jeszcze dziś.

– Właśnie co do tego srebra – zaczęła natychmiast, ku mojemu dużemu zdziwieniu, albowiem jestem przyzwyczajona do różnych gróźb w kuchni, ale nie w jadalni.

– Jest bardzo piękne – odezwałam się dyplomatycznie.

– Pewno, że piękne, jak na dwór królewski. Trzeba będzie zrobić pokrowce z flaneli, takie jak do kandelabrów, i schować do szafy.

– Nie, Melindo, będzie się go używać na co dzień.

– Na co dzień? I czyścić codziennie, po to, żeby podać kilka szklanek herbaty? Nie dam rady.

– Ja sama będę utrzymywać srebro w porządku, ja i panienki.

– A dlaczego?

– Żeby ci oszczędzić nadprogramowej pracy.

– Pewno pani myśli, że porysowałabym srebro.

– Ze srebrem należy obchodzić się umiejętnie.

– A kto pogiął i porysował stary czajnik? Panna Hela! Może pani sprawdzić. Już ja tam nikomu nie powierzę tej nowej zastawy. Uszyję flanelowe pokrowce i codziennie po podwieczorku sama oczyszczę i pochowam srebra...

Nie jest zbyt trudno zażegnywać konflikty ze służbą, gdybym i z innych spraw, nieco poważniejszych, mogła wyjść obronną ręką!

IV

Alberta i Melinda pochodzą z przyzwoitych, zamożnych rodzin i znam je od dawna. Ich ojcowie są gospodarzami wiejskimi w okolicy, w której mój kuzyn Tom Hendra posiada duży majątek ziemski. Rodzice Alberty posiadają trzydzieści krów i ilekroć spotykam matkę Alberty, to słyszę od niej, że żadne z jej dzieci nie musi pracować u obcych, ale Alberta woli być u nas niż przy krowach, więc ona nie ma nic przeciwko temu, by siedziała w mieście. Melinda również czuła się nieszczęśliwa na głuchej wsi, więc ją zabrałam do siebie. Obie są u mnie od pięciu lat; wzięłam je po ukończeniu szkół, należą do rodziny i nigdy nie potrafiłam nauczyć ich tak zwanej służalczości, wymaganej w wielu domach. Wszystkie ich braki i wady występują na jaw raz do roku, to jest, gdy przyjeżdża do nas na letnie wywczasy ciotka Mikołaja. Przez cały rok dajemy sobie szczęśliwie radę i żyjemy bardzo wygodnie, gdy jednak ciotka Barbara zapowiedziała swoją doroczną wizytę, wiedziałam, że nie obejdzie się bez kilku przykrych zajść. Uprzedziłam Albertę i Melindę, że muszą zmienić swój sposób zachowania, że muszą być uprzejme i nie wolno im wtrącać się do naszych rozmów. Były skłonne do najdalej idących ustępstw, i wszystko poszłoby jak z płatka, gdyby ciotka Barbara nie przywiozła ze sobą, jak zwykle, swojej starej zaufanej służącej Walerii.

Ciotka Barbara jest starą panną. Ma przeszło siedemdziesiątkę, ale jest bystra, ruchliwa, dzielna, zadowolona z siebie i lubi rządzić. Uwielbia Mikołaja i mnie również darzy sympatią. Jest bogata i posiada piękny dom oraz posiadłość ziemską w księstwie Yorku. Co rok zaprasza kogoś z nas do siebie na kilka miesięcy. A że idąc do nieba, nie będzie mogła zabrać ze sobą domu z przyległościami, więc może będzie on kiedyś należał do Mikołaja. Nie mówiła z nami o tym nigdy. W ogóle nie mówi z nami o swoich sprawach majątkowych i uważa nas za rodzinę biedaków, której wszelkie choroby, smutki i zdenerwowanie wynikają z nieszczęsnego klimatu Kornwalii. Jej lokalny patriotyzm nie da się z niczym porównać. Zaprasza nas do siebie na „wzmocnienie”. Istnienie sześciu naszych córek uważa za moją winę i nieszczęście swojego siostrzeńca, i nieraz podczas rozmowy z nami biada nad ich przyszłością, gdy będą starymi pannami bez zajęcia i bez pieniędzy... Przyznaję, że podobne myśli spędzają sen także z moich powiek, ale gdy ciotka Barbara zaczęła litować się nad ich losem, przybrałam najweselszy wyraz twarzy i powiedziałam, że moje córki mają duże powodzenie i że ciotka będzie musiała przyjechać na ich śluby.

– Ale żadna z nich nie jest dotychczas nawet zaręczona, chociaż już jest po temu najwyższa pora – odpowiedziała – obawiam się, że nie jesteś taka mądra, jak moja sąsiadka, pani Wotherspoon. Ma pięć córek i trzech szczęśliwie już się pozbyła. Ale wychowała je rozsądnie. Nie są kapryśne. Kiedy panna przebiera i wybiera, to w końcu wcale nie wychodzi za mąż.

Miałam ochotę zapytać, czy ciotka Barbara nie znalazła dozgonnego towarzysza tylko dlatego, że zanadto przebierała, ale to pytanie zupełnie nie na czasie mogłoby zamącić harmonię rodzinną. Siedziałyśmy więc spokojnie, popijając herbatę. Wtem do pokoju wpadła Waleria, zaczerwieniona z gniewu i dygocąca z oburzenia. Oznajmiła swojej pani, że jeżeli Alberta i Melinda nie przeproszą jej natychmiast, to wróci pierwszym pociągiem do stron rodzinnych, gdzie ludzie zachowują się przyzwoicie.

– Co się stało? – zapytałam z zamierającym sercem, bo jeżeli Alberta i Melinda zamierzały jej dokuczać, to pobyt ciotki Barbary stałby się dla nas udręką. Przybyła wczoraj, a już po dwudziestu czterech godzinach doszło do nieporozumienia między Walerią i naszą służbą.

– Szczekały na mnie – odpowiedziała Waleria – i panna Salcia także szczekała.

– Szczekały!?

– Jak szczeniaki. Nie jestem do tego przyzwyczajona, proszę pani, i nie pozwolę się tak traktować.

– Zrobię z tym porządek! – powiedziałam i poszłam wprost do kuchni, gdzie Alberta, Melinda i Salcia robiły tyle wrzawy, że nie słyszały, jak otwierałam drzwi; spostrzegłszy mnie, natychmiast się uciszyły. Miały takie miny jak Toby, gdy się go złapie w spiżarni.

– Co to ma znaczyć? – zapytałam najsurowszym tonem, na jaki mogłam się zdobyć – co robisz w kuchni, Salciu?

– Szczekamy! – zawołała moja najmłodsza córka w najwyższym podnieceniu – jak te psiaki sąsiadów, posłuchaj tylko, mamo.

Zaczęła piszczeć, ale Melinda i Alberta tym razem jej nie zawtórowały.

– Dosyć! – krzyknęłam – Salciu, proszę wyjść natychmiast. Alberto i Melindo, co miało znaczyć wasze szczekanie na Walerię?

– Nie szczekałyśmy na nią – rzekła Alberta.

– Ona jest innego zdania.

– Szczekałyśmy ot tak sobie – powiedziała Melinda – nie lubimy jej. Ciągle wszystko krytykuje.

– To was nie obchodzi. Macie być dla niej uprzejme, gdy jest tutaj. Jest wielce obrażona i chce wyjechać natychmiast.

– Niech sobie jedzie – szepnęła Alberta.

– Mówi, że chleb jest niesmaczny. Mówi, że masło jest zjełczałe. Mówi, że ciasto ma zakalec. Mówi, że sufit jest czarny. Chce wiedzieć, gdzie chowamy szynkę. Mówi, że nie podoba jej się w Kornwalii i nie rozumie, jak my możemy tutaj wytrzymać. Jej ojciec ma w całym majątku jedną krowę, a ona tak się stawia. Malowana lala!

Doprawdy trudno wyobrazić sobie coś mniej podobnego do „malowanej lali” od tęgiej, przysadzistej i dostojnej Walerii, ale jest to ulubiony zwrot Melindy. Zostałam w kuchni, póki nie wymogłam przyrzeczenia od moich lal, że będą zachowywać się grzecznie, nawet w obliczu prowokacji. Następnie wróciłam do ciotki Barbary, którą zastałam w otoczeniu moich córek.

Dziewczęta wróciły właśnie z tenisa i podczas gdy ciotka Barbara rozmawiała z nimi, miałam wrażenie, że odgadują jej myśli. Ciotka nie krytykowała na głos, jak jej Waleria, ale mimo to odczuwało się, że jest zmartwiona naszym położeniem: cztery córki na wydaniu, w tym oto pokoju, i wszystkie niezaręczone. Kolejna w Londynie. Podrastająca Salcia. A jeszcze trzeba dać wykształcenie Antoniemu i wprowadzić go w świat. Dywan w salonie bardzo zniszczony. Cały dom powinien być odrestaurowany. Do herbaty mleko, zamiast śmietanki. Ciasto z zakalcem. Wilgotny, denerwujący klimat. Chwasty w ogrodzie. Rozpuszczone służące, które śpiewają przy pracy i mają ondulowane włosy. Rozpuszczony pies, który wyleguje się na kanapach. Rozpuszczone dziecko, które wychodząc z pokoju, trzaska drzwiami. Celia blada i chuda; panna dwudziestoczteroletnia i jeszcze w domu, chociaż w Yorku uchodziłaby za piękność. Chyba są młodzi ludzie w Porthlew? Gdzie mają oczy?

Jestem przekonana, że ciotka była zdania, iż ona potrafiłaby sobie dać lepiej radę ode mnie, i do tej pory wydałaby już kilka córek za mąż. Ciotka Barbara była dziwną mieszaniną surowości i uczucia. Stała mocno o własnych siłach i była pewna siebie, jak każdy niezależny i sam pilnujący swoich spraw mężczyzna, ale nie chciała słyszeć o „współczesnych” głupstwach, to jest o samodzielnej pracy kobiet. Istniała tylko jedna kariera dla kobiety – mąż i dzieci. Powtarzała to właśnie grzmiącym głosem nie wiem po raz który.

– Nie ma dosyć mężczyzn na świecie, kochana ciociu – rzekła Hela.

Mam wrażenie, że nikt prócz niej nie powiedział nigdy do ciotki Barbary Ramsbotham „kochana”...

– Ty nie masz potrzeby troszczyć się o to – odezwała się ciotka, uśmiechając się przyjaźnie.

– I wcale się nie troszczymy. Postanowiłyśmy, że albo wyjdziemy dobrze za mąż, albo będziemy żyły szczęśliwie jak nasza ciocia Barbara.

Ciotka Barbara mruknęła coś pod nosem, a następnie zaczęła wypytywać o Annę.

– Niedawno wycięła komuś ślepą kiszkę – rzekła z dumą Marta.

Marta uwielbia Annę i jest z niej bardzo dumna.

– Wstrętne – odpowiedziała ciotka Barbara. – Gdy byłam młodą dziewczyną i coś było nie w porządku ze ślepą kiszką, to w najgorszym razie się umierało, ale nikt o tym nie mówił tak bez ogródek. W ogóle nie wiedziało się, że posiada się taką rzecz.

– Anna przyjedzie do domu we wtorek – rzekła Marta – zobaczy ją ciocia.

– Cieszę się bardzo, że ją zobaczę, ale nie usłyszy ode mnie powinszowań – rzekła ciotka Barbara – moim zdaniem tego rodzaju praca przekracza siły kobiece. A teraz muszę zajrzeć, co robi Waleria. Była zawsze wariatką i wariatką zostanie do końca życia. Gdy wracałam stąd ostatnio, włożyła do pudełka z kapeluszami butelkę lekarstwa, która się stłukła. Moje kapelusze czuć było mentolem przez dłuższy czas, a znajomi twierdzili, że mentol to nie fiołki.

– Czy wraca dziś do domu? – zapytałam.

– Co za pomysł? Dlaczego miałaby wracać?

– Boję się, że Alberta i Melinda nie przeproszą jej. Niemniej przyrzekły mi, że będą się zachowywać przyzwoicie i nie będą więcej szczekać na nią.

– A mogą sobie szczekać, ile im się podoba – odpowiedziała niespodziewanie ciotka Barbara – prawdopodobnie dokuczyła im.

– Tak jest, wszystko krytykuje i nic jej się tu nie podoba.

– Będzie niezadowolona z muzyki na własnym pogrzebie. Taka już jest. Nie rób sobie nic z tego. Opowiedz mi o dziewczętach. Co jest z Celią? Czy to miłość, czy klimat? Jeżeli moje pytania sprawiają ci przykrość, to zmieńmy temat rozmowy. Możemy mówić o nogach Salci. Patyki! Dziwi mnie, że nie łamią się. Czy źle się odżywia? Może nie trawi pokarmów? Z pewnością nie gryzie porządnie, ale połyka całe kawałki mięsa, a ty tego nie zauważyłaś. Nie widziałam jeszcze Antoniego. Biedne dziecko, wychowuje się w domu pełnym kobiet. Jest was razem z Anną aż dziewięć! Czy Mikołajowi przeszło kiedyś przez myśl, że żywi dziewięć kobiet? Okropne! Istny harem.

– Ile dziewczyn ciocia zatrudnia w swoim domu?

– Siedem, ale do robót w polu biorę mężczyzn.

– Otóż Mikołaj zatrudnia setki mężczyzn, a mój syn spędza cały dzień w szkole razem z chłopcami. Nie ma ciocia potrzeby litować się nad nimi.

Znalazłyśmy się na piętrze, ciocia Barbara mocno zasapana, a ja zirytowana. Wiem, że nasz dom jest przeładowany żeńskim pierwiastkiem, nie trzeba mi tego wcale przypominać. Jeżeli to nie przeszkadza Mikołajowi, to chyba nikt inny nie ma potrzeby krytykować naszego domu kobiet.

– A ja lubię kobiety – odezwałam się zaczepnie.

– Ja również, ale nie w tej ilości – odrzekła ciotka Barbara, wchodząc do swojego pokoju, w którym już czekała Waleria z rozmaitymi pretensjami.

Prosiła o inne mydło dla swojej pani, ciemniejsze zasłony do okien, bawełnianą bieliznę pościelową zamiast płóciennej, cienką pierzynę, drugi stoliczek i...

– Nie zawracaj głowy! – przerwała jej ciotka Barbara. – Proszę cię, Elżbieto, nie zwracaj na nią uwagi. Mydło! Co z mydłem?

– Właśnie takie samo, jakiego pani używa w domu; sądziłam, że będzie pani wolała inne dla odmiany – odrzekła Waleria znękanym głosem – a przez zasłony przebija światło. Co do pościelowej bielizny, to mówiono mi, że w wilgotnym klimacie bawełniana jest znacznie zdrowsza, bo nie przepuszcza wilgoci...

– Przestań nudzić, Walerio! Nie znoszę bawełnianych prześcieradeł. Jestem z wszystkiego zadowolona. Elżbieto, bardzo ci dziękuję. A ty, Walerio, wypakuj resztę rzeczy i daj mi święty spokój.

Waleria westchnęła i nic nie odpowiedziała. Stała przez chwilę, trzymając w każdej ręce po parze obuwia i rozglądając się za szafką na obuwie, której faktycznie w pokoju nie było.

V

Ciotka Barbara była, jak na swoje lata, niezwykle ruchliwą osobą. Należała do tego typu gości, którzy zasiadają do pierwszego śniadania pełni ochoty do życia i pytają radośnie:

– Co będziemy dzisiaj robili?

– A na co masz ochotę, ciociu Barbaro? – rzekłby ktoś z nas. Na co odpowiedziałaby niezmiennie i niezależnie od pory roku, że wybrałaby się chętnie na „majówkę”. Dla tej przyczyny Antoni i Salcia oczekiwali z utęsknieniem dorocznych odwiedzin ciotki Barbary, czego ja o sobie nie mogę powiedzieć.

Gdy dni wypełnione są zajęciami gospodarskimi, troszczeniem się o liczną rodzinę i obowiązkami towarzyskimi, to doprawdy nie ma się wiele czasu ani ochoty na podmiejskie wycieczki. I chociaż jestem młodsza od ciotki Barbary o przeszło dwadzieścia lat, wyszłam już z wieku, kiedy te sielskie rozkosze sprawiają przyjemność. Mogę powiedzieć to samo o Mikołaju. Lecz on, jako człowiek zajęty pracą, jest zwolniony od tych obowiązków.

Gdy ustaliliśmy już dzień wycieczki, ciotka Barbara wynajmowała niezmiennie wielką landarę (Broń Boże samochód), w której pięć osób siedziało wygodnie, a sześć, lub siedem niewygodnie, zawsze więc jechało nas siedmioro: troje na przednim siedzeniu, dwoje na małej ławeczce, a dzieci na koźle. Przynajmniej w ten sposób rozpoczynaliśmy naszą wyprawę. Lecz po kwadransie trzeba już było wziąć Salcię do środka, gdyż woźnica mówił, że nie może brać odpowiedzialności za nasze życie, o ile dwoje dzieci będzie mu wyrywało lejce.

Anna przyjechała do domu przed pierwszą wycieczką, więc nie ominęła jej ta przyjemność. Pojechały też Celia i Marta. Mieliśmy zabrać ze sobą drugie śniadanie, a ciotka Barbara uparła się, żeby wziąć też podwieczorek; powiedziała, że nie sprawi mi to żadnego kłopotu, bo koszyk z przyborami do herbaty przygotuje Waleria. Ciotka Barbara posłała Antoniego do cukierni po ciasto z masą migdałową, placek, czekoladę i kazała mu kupić większą ilość bananów.

– Ciocia ma strusi żołądek – westchnął Mikołaj.

– Nigdy nie zwracam uwagi na mój żołądek – odpowiedziała z dumą – dzisiejszy sposób odżywiania: surówki, sucharki i głodówki uważam za największe głupstwo.

Anna rozpoczęła ożywioną dyskusję z punktu widzenia „nowych metod odżywiania”, a ja poszłam do kuchni wydać rozporządzenia na cały dzień i zobaczyć, czy wszystko do drugiego śniadania jest już przygotowane. Celia i Marta robiły kanapki; Waleria zadawała najgłupsze pytania, układając w koszyku przybory do herbaty. Antoni nadbiegł w ostatniej chwili z torbą niedojrzałych bananów i przekładańcem prosto z pieca. Salcia wylała trochę gorzkich łez, bo kazałam jej wziąć płaszcz nieprzemakalny. Zaczęliśmy usadawiać się w powozie, łącznie z kijami okutymi żelazem, aparatami fotograficznymi i kostiumami kąpielowymi. Toby siedział i szczekał. Mieliśmy już wyruszyć, ale ciotka Barbara przypomniała sobie, że nie wzięła mapy Kornwalii, Alberta – że nie powiedziałam, jaką zupę ma ugotować, Melinda – że nie zostawiłam pieniędzy na mydło.

Było po jedenastej, gdy znaleźliśmy się w Roskestral, to jest na folwarku, gdzie mieliśmy zostawić powóz. Dalszą drogę ku skałom zwanym Nozdrza Wieloryba odbywaliśmy pieszo.

Były to dwudzieste czwarte odwiedziny ciotki Barbary i po raz dwudziesty czwarty życzyła sobie spędzać w ten sam sposób pobyt u nas i odwiedzać te same miejsca. Gdy przyjechała do nas po raz pierwszy, zabraliśmy ją do Nozdrzy Wieloryba; od tej pory musiała być tam rok rocznie bądź razem z nami, bądź sama. Zdarzało się czasem, że w okresie jej bytności jakaś nowa dziewczynka była zbyt nowa, bym mogła jej towarzyszyć – wtedy szła sama.

Wątpię, czy mając siedemdziesiąt lat, będę w stanie przejść z Roskestral do Nozdrzy Wieloryba, ale ciotka Barbara nabiera w miarę lat coraz większej krzepkości; szła teraz na czele wraz z Anną, podpierając się grubym kijem i wdychając pełną piersią ożywcze powietrze.

– Bo – twierdziła – powietrze w Porthlew nie jest w ogóle powietrzem, ale zgęszczoną parą i gdybym musiała oddychać nim zawsze, to udusiłabym się...

Lecz tu, na pagórkowatych wrzosowiskach, bez drzew na widnokręgu, z powiewem od morza, ze świecącym słońcem i śpiewającymi skowronkami czuła się niemal jak w Yorkshire.

Gdy znaleźliśmy się na wzniesieniu, które prowadzi nad urwistym brzegiem do Nozdrzy Wieloryba, nie zgodziła się, by jej podano rękę, chociaż droga wśród skał jest bardzo stroma. Zeszła, opierając się na kiju i kiedy zatrzymała się w Nozdrzach Wieloryba, położyła się płasko na brzuchu obok Antoniego i Salci, spoglądając z zachwytem w groźną przepaść.

Gdyby dane mi było pisać powieść kryminalną, zamiast zwierzać dzieje mojej rodziny, to w tej chwili miałam pierwszorzędny materiał! Chyba nigdzie indziej, jak tutaj, nie można by zainscenizować efektowniejszego morderstwa. Jak łatwo byłoby na przykład pchnąć ciotkę i wtrącić ją do przepaści! Milczące wody połknęłyby ją i powiedziałabym, że zdarzył się... przykry wypadek. Nie można by nic uczynić, żeby uratować nieszczęśliwą ofiarę, bo gdyby nawet jedno z nas zdobyło się na wyczyn bohatersko-sportowy i wskoczyło do wody, byłaby już dawno porwana w strzępy przez burzliwe fale bijące o skały nadbrzeżne.

Myśli te podziałały na mnie tak niepokojąco, że sama zbliżyłam się do Salci i odciągnęłam ją gwałtownym ruchem od brzegu przepaści. Mam wrażenie, że się przestraszyła, ale nie miała potrzeby podnosić takiego wrzasku, a ciotka Barbara nie powinna była w obecności moich pięciorga dzieci nazwać mnie wariatką.

– Przecież każdy z nas mógł stoczyć się w przepaść – zauważyła ciotka Barbara.

Przecież nie mogłam powiedzieć, że chwilowa ochota wrzucenia jej w odmęty morza wywołała u mnie taką reakcję. Ciotka Barbara już nie raz mówiła, że mam szczególny sposób myślenia i rozumowania, ale sądzę, że niczym się nie różnię od innych ludzi, jedna myśl wywołuje drugą, lecz to, co się mówi i czyni, idzie odmiennymi szlakami. Nie mogę zabić ślimaka bez wyrzutów sumienia, ale czytam powieści kryminalne, gdyż działają na mnie kojąco, żyję w dwóch światach, moim własnym, gdzie ludzie są skomplikowani i posiadają różne dziwne impulsy, oraz w drugim świecie powieści, to jest – cudzych wydarzeń, gdzie wszystko jest albo czarne, albo białe.

Oddawałam się tym filozoficznym niemal dociekaniom, a jednocześnie myślałam o drugim śniadaniu, które przyniosłyśmy w papierowych torbach. Antoni, jako mężczyzna, dowlókł się z koszem przygotowanym przez Walerię, i narzekał, że był on bardzo ciężki. Miałam ochotę zostawić ten kosz w powozie i skłonić ciotkę Barbarę do napicia się herbaty w Land End – ale ciotka była nieugięta; miała ochotę spędzić kilka godzin w Nozdrzach Wieloryba, gdyż przyniosła ze sobą szkicownik. Trzeba by wielkiej dozy fantazji, ażeby odnaleźć w nieudolnych rysunkach ciotki Barbary bodaj najmniejsze podobieństwo do groźnego i wspaniałego pejzażu. Ale moje dzieci są dobrze wychowane i nie kpiłyby nigdy ze starszej osoby. Przychodziło im to tym łatwiej, że były przejedzone, rozleniwione i senne. Antoni i Salcia znęcali się wciąż jeszcze nad czekoladą, ale już bez zapału. Trawa dookoła nas była zaśmiecona papierkami i resztkami jedzenia. Morze połyskiwało w promieniach słońca i szumiało łagodnie, nie było chmur na niebie, nie czuło się żadnego powiewu i było ciepło. Drzemałam, budziłam się i znowu zapadałam w drzemkę. Anna rozpoczęła jedną ze swoich szpitalnych opowieści, która i ją uśpiła. Dzieci rozpoczęły przyjacielską kłótnię, ale nie miały energii doprowadzić jej do końca. Celia i Marta zabrały ze sobą książki, więc położyły je sobie pod głowę. A ciotka Barbara zawzięcie rysowała.

– Przyrzekłam ten rysunek naszemu pastorowi, który nie zna nadbrzeżnych skał Kornwalii – wyjaśniła nam.

Lecz po jakimś czasie ona także ucięła sobie drzemkę, oczywiście nie dlatego, że była zmęczona chodzeniem, ale jak rzekła: „wysiłek artystyczny wymaga odprężenia”.

Było już dobrze po czwartej, gdy moje dzieci zaczęły budzić się i skarżyć na pragnienie. Sięgnęłam po koszyk.

– Waleria urodziła się głupia i głupią pozostanie do ostatnich dni – rzekła ciotka Barbara – i dlatego dałam jej szczegółową listę wszystkiego, co nam potrzebne do herbaty.

Celia opróżniła koszyk. Obejrzałyśmy dokładnie całą zawartość. Wreszcie odezwałam się słabym głosem:

– Ciociu Barbaro...

– Elżbieto?

– A czy na tej liście figurowała woda?

– Woda! Nawet tak ograniczona osoba, jak Waleria wie, że nie można robić herbaty bez wody.

– Jednak zapomniała o wodzie.

Zaskoczyło to ciotkę Barbarę, ale po chwili odezwała się urażonym tonem:

– Powinien tu być gdzieś strumień. W Yorkshire są strumienie i zawsze na wycieczkach gotujemy herbatę na wodzie źródlanej... Antoni pójdzie do wsi i przyniesie czajnik herbaty.

– Do wsi daleko, zanim pójdę i wrócę...

– Możemy wszyscy zejść na dół i napić się herbaty po drodze – rzekła Celia – wstawać!

Ciotka Barbara złożyła szkicownik, Marta i Salcia zerwały się na równe nogi, Anna zaczęła się przeciągać, a Celia i ja przyglądałyśmy się dwóm postaciom, które ukazały się nagle w niewielkiej odległości od nas. Byli to dwaj mężczyźni, jeden wysoki i barczysty, drugi szczupły i niski; biegli w dół po śliskiej trawie, pędzili wręcz na złamanie karku.

VI

Starszy i tęższy nie biegł tak szybko, jak jego szczupły towarzysz, ale nie tracił tempa. Drugi, o ile mogłyśmy to zauważyć, właśnie potknął się o kamień. W każdym razie rozłożył się jak długi, na lewym boku i zamiast podnieść się, jęczał. Ten większy dogonił go i nachylił się nad nim. Szłyśmy teraz w ich stronę. Szczuplejszy mężczyzna uniósł się, usiadł i osłaniał swoje lewe ramię prawą ręką. Ciotka Barbara, która dorosła do każdej sytuacji, wysunąwszy się na czoło naszego pochodu, stwierdziła:

– Pański towarzysz uderzył się w ramię.

– Zdaje się, że tak.

– Czy możemy uczynić coś dla panów?

– Owszem, pójść sobie... – rzekł ten szczupły opryskliwym tonem.

Następnie zwrócił się do towarzysza:

– Przepędź je stąd! Nie mogę znieść, żeby sześć bab gapiło się na mnie.

– Biedny chłopiec! Majaczy... – rzekła ciotka Barbara.

– Ciocia mówi głupstwa – odezwała się Anna, która odziedziczyła temperament po ciotce Barbarze i także lubiła przewodzić – na pewno nie jest mu przyjemnie, że tyle osób przygląda mu się. Idźcie naprzód i nie czekajcie na mnie. Nie wiem, ile czasu mi to zabierze.

Rzuciła to do nas przez ramię, wyprzedziła ciotkę i podeszła do młodych ludzi. Zatrzymałyśmy się na chwilę, a byłyśmy dosyć blisko, żeby widzieć, co robi Anna, a nawet słyszeć, co mówiono. Nikt z nas nie miał zamiaru odejść; widowisko było zbyt interesujące.

– Anna jest samowolna – zauważyła ciotka Barbara.

– Trzeba mu zdjąć marynarkę – brzmiał stanowczy głos Anny – a także koszulę.

– Elżbieto – rzekła ciotka Barbara, spoglądając na mnie – czy ty na to pozwolisz?

– Na co? Ciociu Barbaro, Anna wie, co robi.

– Nie pozwolę się dotknąć – krzyknął młody mężczyzna – złamałem rękę i potrzebny mi lekarz.

– Jestem lekarzem.

– Pani? Nonsens!

– Mamy szczęście – odezwał się jego towarzysz – chodź, Andrzeju.

– Chodź, Andrzeju! Przecież nie mogę ruszyć się! Ręka... moja ręka... Musisz się postarać o jakąś karetkę pogotowia, która mnie przewiezie do Porthlew. Nie powierzę kobiecie złamanej ręki.

– On jest bardzo drobny – odezwała się ciotka Barbara swoim przenikliwym głosem – będąc na twoim miejscu, Anno, dałabym mu spokój.

– Proszę odejść stąd – krzyknął Andrzej, czyniąc ręką ruch, jak gdyby odpędzał stado gęsi.

Żadna z nas nie wzięła mu tego za złe, gdyż wiedziałyśmy, że cierpi, a jeżeli zatrzymałyśmy się przez chwilę, to dlatego, że zaskoczył nas ten wypadek i chciałyśmy mu przyjść z pomocą. Pierwsza zareagowała Celia, spojrzała na Martę, dała znak dzieciom i ruszyła przed siebie. Już miałam pójść ich śladem, lecz głos ciotki Barbary zatrzymał mnie.

– Elżbieto! Zostaniemy tu obie. Może Anna będzie czegoś potrzebować. Poza tym...

Nie dokończyła, ale wiedziałam, co ma na myśli. Jeżeli trzeba by było rozebrać młodego mężczyznę, to powinnyśmy były uczynić to my, a nie dziewczyna w wieku Anny. Ciotka Barbara posiada wybitną indywidualność, ale słabą wyobraźnię i pewno nigdy nie zastanawiała się nad tym, co nasza młoda lekarka widziała podczas studiów i w pierwszych latach praktyki szpitalnej.

– Nie będziecie mi potrzebne – rzekła Anna – ale będą mi konieczne bandaże i agrafki.

Klęczała teraz obok młodego mężczyzny i obmacywała jego ramię. Anna ma piękne ręce, prawdziwe ręce lekarza, wrażliwe i znakomicie utrzymane. Nie widziałam jej nigdy wcześniej przy pracy, lecz teraz mogłam zauważyć, jak była spokojna i zdecydowana. Mimo to, badając chore ramię, zadawała mu ból, który on kładł na karb „babskiej” nieumiejętności.

– Sprowadźcie lekarza – krzyczał – sprowadźcie mężczyznę; nie mogę tego znieść!

– Zachowuje się pan jak dziecko – odezwała się ciotka Barbara. – Trochę opanowania! Skąd pochodzicie?

– Z Leeds – jęknął młodzieniec.

– Z Yorku?

– Tak...

– Więc wstydzę się za pana – rzekła ciotka Barbara z niezmierną godnością, kładąc na trawie serwetki, które wyjęła z kosza. Następnie zwróciła się do drugiego mężczyzny. – Możemy odejść stąd, ale zapewniam pana, że moja siostrzenica wie, co robi.

– Wcale nie wątpię – odrzekł.

Był wielce zmartwiony zarówno wypadkiem, jak też niemęskim zachowaniem się towarzysza. Muszę przyznać, że ten drugi spodobał mi się od pierwszej chwili. Miał sympatyczną twarz, odzwierciedlającą charakter i siłę.

– Co mu jest? – zwrócił się do Anny. – Czy ma złamaną rękę?

– Mam wrażenie, że nie – odrzekła.

– Kretynka – syknął tak zwany Andrzej. – Nie ma dwóch zdań, że mam złamane ramię.

– Proszę usiąść – zaordynowała lekarka – musimy zdjąć marynarkę.

Ciotka Barbara przestała spoglądać na mnie karcącym spojrzeniem i przyglądała się pilnie zabiegom Anny. W pewnym momencie wyjęła z worka sole trzeźwiące i podsunęła je pod nos biednemu Andrzejowi.

– Zabrać to – mruknął – nie znoszę takich zapachów.

– A teraz koszula – rzekła Anna – trzeba ją rozciąć.

– Czy nie możecie zdjąć przez głowę? – wtrąciła ciotka Barbara. – Szkoda marnować dobrą koszulę.

Anna wyciągnęła młodzieńcowi koszulę ze spodni, a następnie przecięła ją scyzorykiem. Ciotka Barbara jęknęła głucho i nie wiem, co ją bardziej zabolało: zniszczenie koszuli czy widok siostrzenicy zajmującej się intymną garderobą mężczyzny.

– Można było ściągnąć przez głowę – powtórzyła z uporem.

– Anna wie, co robi – odrzekłam ze zniecierpliwieniem.

– Co mu jest? – zwrócił się starszy mężczyzna do Anny, która po zdjęciu koszuli oglądała ramię młodzieńca.

– Zwichnięte ramię – rzekła bez namysłu – postaram się je nastawić. Mamo, trzeba mu podłożyć marynarkę pod głowę. Niech się pan położy.

Sądziłam, że młody mężczyzna zemdleje, lecz był widocznie dosyć silny, by odgrażać się swojej lekarce:

– Co to za sens?! Jeżeli istotnie mam zwichnięte ramię, to trzeba je porządnie nastawić... ale, nie pani... na to się nie zgodzę... Łukaszu, zrób to. Powiem ci jak. Najpierw zdejmij but...

– Niech się pan nie waży robić nic podobnego! – krzyknęła Anna, która łatwo traciła cierpliwość. – Ja sama nastawię mu ramię.

– Czy to moje ramię, czy też pani? – mruknął Andrzej.

Chociaż był nieznośny, zrobiło mi się go żal, gdyż cierpiał dotkliwie. Nie mogłam się też dziwić, że nie miał zaufania do Anny i w końcu to było jego ramię.

– On majaczy – szepnęła ciotka Barbara – dlaczego żąda, żeby tamten zdjął but?

Tymczasem Anna, manipulując delikatnie i pewnie zwichniętym ramieniem, nastawiła je. Miałam więc przed oczami wynik długich i kosztownych studiów. Młodzieniec znosił mężnie cierpienia, które mu zadawała.

– Ramię jest nastawione – rzekła Anna – teraz zabandażuję je serwetkami. Poproszę o agrafki. Nie macie ani jednej? To niech ciocia Barbara pożyczy broszki.

– Za nic w świecie! W tej broszce jest włos mojego dziadka i nie wiem, co by pomyślał o swojej wnuczce, gdyby się dowiedział, że rozbiera obcego mężczyznę i nastawia mu ramię. Nie można zaprzeczyć – ciągnęła ciotka Barbara – że Anna jest bardzo zdolną dziewczyną. Lecz czym są zdolności i rozum? Naszym udziałem w życiu jest dobroć.

Uwagi ciotki Barbary, wypowiedziane półgłosem, były przeznaczone dla moich uszu. Ale musiały je dosłyszeć także pozostałe osoby, gdyż obydwaj młodzi ludzie mieli rozbawione miny, Anna zaś wyraz twarzy osoby, która słyszy brzęczenie muchy, ale jest nazbyt zajęta, żeby zwrócić na to uwagę.

– Daj mi matuś szpilki do włosów – zwróciła się do mnie – całe szczęście, że nie masz krótkiej fryzury.

Anna umocniła bandaże szpilkami, przyodziała młodego człowieka jakoś w marynarkę i zwróciła się do jego starszego towarzysza:

– A teraz musimy zaprowadzić go do Roskestral. Czekają tam na was konie?

– Nie, zamierzaliśmy przejść brzegiem do Land End i tam przenocować. Teraz to jest wykluczone.

– Wróćcie do Porthlew, a jutro zrobi się prześwietlenie.

– W jakim celu? – zdziwił się Andrzej.

Anna pominęła milczeniem to pytanie.

– I chcę, żeby położył się zaraz do łóżka – dodała. – To był szok dla jego organizmu.

– Przeżyłem już kilka szoków – rzekł Andrzej – lecz teraz czuję się znacznie lepiej i jestem pani bardzo wdzięczny. Mam nadzieję, że zobaczymy się jeszcze i że pani pozwoli, bym przyszedł jej podziękować.

– Jeszcze się nie rozstajemy. Odprowadzę pana.

– Ale dokąd? – zapytał zaskoczony młodzieniec.

– Elżbieto – zawołała ciotka Barbara, trzęsąc się z gniewu – jeżeli nie zrobisz z tym porządku, to ja się wmieszam w tę sprawę. Anno, ci panowie nie potrzebują twojej opieki i będą ci bardzo zobowiązani, jeżeli przestaniesz się do nich wtrącać.

– Jak się pan nazywa? – zapytała Anna swojego pacjenta.

– Nazywam się Andrzej King, a to mój kuzyn Łukasz Hardacre.

– Moje nazwisko Brooke, to jest moja ciotka, panna Ramsbotham. Jestem do niej bardzo podobna zarówno z powierzchowności, jak też i charakteru.

– Twoje siostry czekają na nas z herbatą – rzekła ciotka Barbara surowym tonem.

– Gdzie? – zapytał Andrzej z ożywieniem.

– Chodźmy już – zaproponowała Anna.

Anna i Łukasz prowadzili ostrożnie Andrzeja, a my poszłyśmy za nimi. Niebawem znaleźliśmy się na dole, gdzie czekała reszta naszego towarzystwa.

Po wspólnym podwieczorku w gospodzie Anna, ciotka Barbara i ja odwiozłyśmy młodych ludzi do hotelu. Powóz miał potem zawrócić po resztę moich dzieci.

– Zepsuliśmy paniom całe popołudnie – rzekł Łukasz, żegnając się z nami – czy pani pozwoli, żebyśmy przyszli podziękować?

– Możecie wezwać jutro lekarza – rzekła Anna – nie zranicie moich uczuć.

– Z pewnością zawezwą lekarza – powiedziała ciotka Barbara po pożegnaniu się z nimi. – Anna nie może się spodziewać, żeby pozostawili jej leczenie tego młodego mężczyzny. Anna jest za młoda i zbyt niedoświadczona. Miałybyśmy wielki wstyd, gdyby przyszedł prawdziwy doktor i kazał mu inaczej nastawić ramię. W każdym razie zrobiłaś, co mogłaś i nie potępiam cię. Ale czemu czepiałaś się go do ostatniej chwili? Nie musiałaś pomagać mu wsiąść do powozu, był przecież ze swoim kuzynem.

– Ale mógł zemdleć – odrzekła Anna – wyglądał fatalnie.

– Wielkie nieba! – zawołała ciotka Barbara – za mojej młodości to panny mdlały, a młodzi ludzie klękali z przerażonymi minami.

– Nie byłabym wcale przerażona, ale położyłabym go na wznak i rozluźniłabym mu bandaż. Zajrzę do niego po obiedzie i sprawdzę, czy bandaż nie jest za ciasny. Może mu dam trochę morfiny.

– Elżbieto – powiedziała ciotka Barbara – nie pozwolisz Annie, żeby prześladowała nadal tych młodych panów. Nigdy nie słyszałam, żeby panna pętała się sama po hotelach... Wiele czytałam o współczesnych dziewczętach, lecz wszystko ma swoje granice. Jeżeli pan King zechce zawezwać lekarza, uczyni to bez twojej rady.

Anna spojrzała na nią jakoś dziwnie.

– Morfiny ze strychniną – szepnęła.

VII

Po powrocie do domu ciotka Barbara zaatakowała Walerię.

– Skompromitowałaś się, moja droga, miałaś przygotować wszystko, co potrzebne do herbaty i zapomniałaś o wodzie.

– Wcale nie zapomniałam – odrzekła Waleria, która nie jest taka głupia, jakby się mogło wydawać – sądziłam, że pani będzie wolała wodę ze źródła.

– W Tol Pedn nie ma źródła.

– Doprawdy? Dziwna jest ta Kornwalia... Może mam teraz podać herbatę?

– Dziękuję, piliśmy już w gospodzie.

Waleria zwróciła się do mnie ze słodkim uśmieszkiem:

– Bardzo panią przepraszam za moją śmiałość, ale czy mogłabym dostać klucz do mojego pokoju?

– Czy nie ma tam klucza?

– Owszem jest, ale zardzewiały i wczoraj panna Salcia z Melindą bawiły się w chowanego, a przy tym zalały mi pościel wodą...

Naturalnie! Nie mam chwili spokoju i muszę takimi głupstwami zaprzątać sobie głowę. Całe szczęście, że ciotka Barbara niewiele sobie robi z zatargów pomiędzy Walerią i moim personelem. Zresztą cały dom był podekscytowany naszą przygodą na wycieczce, a Mikołaj, dowiedziawszy się o wyczynach Anny, promieniał szczęściem. Nie wzruszył się wcale moimi utyskiwaniami na Salcię, Melindę i Walerię, powiedział, że się niepotrzebnie przejmuję – i kazał sobie podczas kolacji opowiadać o tym, jak Anna nastawiała zwichniętą rękę. Żałował niezmiernie, że nie był tego świadkiem i promieniał taką dumą, iż zirytował ciotkę Barbarę.

– Wziąwszy pod uwagę, ile kosztowały jej studia – rzekła ciotka Barbara z odcieniem lekceważenia – i ile czasu straciła na to, byłabym zdziwiona, gdyby nie potrafiła dać sobie rady z głupim ramieniem.

– Ale czemu uważa ciocia jej studia za stratę czasu? – zapytał Mikołaj.

– Mam już w tej kwestii wyrobione zdanie – odrzekła.

Z „wyrobionym zdaniem w tej kwestii” zapoznała mnie, gdy zostałyśmy same. Otóż ciotka Barbara doszła do przekonania, że Anna wyjdzie za mąż za jednego z młodych ludzi spotkanych w Tol Pedn i że wszystkie pieniądze wydane na jej kształcenie w zawodzie lekarskim okażą się stracone.

– Chociaż niezupełnie – dodała po chwili namysłu – te umiejętności przydały się jej do zwrócenia na siebie uwagi i jeżeli potrafi wyzyskać sytuację, postępując mądrze...

– Nie chcę, żeby któraś z moich córek postępowała w ten sposób i wyzyskiwała sytuację! – zawołałam zapalczywie.

– Wiem, wiem, Elżbieto. Nie dajesz żadnego wsparcia swoim córkom. Obserwowałam moją sąsiadkę, panią Wotherspoon, która zawsze zachowywała się rozumnie i potrafiła najniewinniejszego młodzieńca pchnąć do ślubu ze swoją córką, zanim biedaczek zorientował się w ogóle, o co chodzi.

– To musi być straszna kobieta.

– Wręcz przeciwnie. Dobra i zacna matka. Córki ją błogosławią, ma ich pięć, z czego trzy wyszły doskonale za mąż.

Mówiąc to, ciotka Barbara nie spuszczała wzroku ze swojej roboty na drutach. W swojej taftowej sukni spiętej pod szyją brylantową broszką wyglądała bardzo godnie i miała też zadowolony z siebie wyraz twarzy, właściwy wszystkim ciotkom podczas udzielania gratisowych rad. Niemniej, biorąc pod uwagę, że czyni to dla naszego dobra, słuchałam cierpliwie jej dalszych wywodów:

– Zgadzam się, oczywiście, ze zdaniem, że dziewczyna nie powinna narzucać się młodemu mężczyźnie, bo go to może zniechęcić – ciągnęła ciotka Barbara – i mam nadzieję, że Anna będzie ostrożna. Czy poszła do hotelu?

– Poszła tam jako lekarz – rzekłam z oburzeniem.

Ciotka Barbara nic nie odpowiedziała.

– Poza tym – dodałam – ciocia pochwala metody pani Wotherspoon; a te metody polegają na rzucaniu się młodym ludziom na szyję.

– Nie, moja Elżbieto, narzucanie się i osaczenie to nie to samo... wszystko zależy od taktu i rozumu. Pani Wotherspoon potrafi panować nad każdą sytuacją. Postępuje zawsze jak dama i ma już trzech zięciów...

Nienawidziłam w tej chwili pani Wotherspoon, zwłaszcza że do pokoju wpadła Melinda bez czepka na (pięknie ufryzowanej) głowie, niosąc list do ciotki Barbary w ręku (nie na tacy).

– Proszę pani – zawołała radośnie – czy możemy wyjść z Albertą? Chciałybyśmy się trochę przewietrzyć.

– Ile razy mówiłam ci, żebyś nosiła czepek i przynosiła listy na tacy – rzekłam surowo, myśląc wciąż jeszcze o nieporównanych zaletach pani Wotherspoon, która jest prawdziwą damą.

– Nie mogę nosić czepka latem, bo mnie głowa boli, a o tacy zupełnie zapomniałam i bardzo przepraszam. Możemy się przelecieć?

Trudno, żebym miała odmawiać tej przyjemności spracowanym dziewczynom. Zresztą mają swoich „kawalerów”, z którymi pragną się spotykać, więc byłoby okrucieństwem z mojej strony tamować tę radość życia.

– Naturalnie, że możecie się przelecieć – odpowiedziałam, wzdychając mimo woli, gdyż spojrzałam na moje dorosłe córki, rozstawiające stolik do brydża. Wolałabym, żeby i one poszły się „przewietrzyć” w towarzystwie miłych chłopców, nawet nie w celu matrymonialnym.

– Jest równie łatwo wyszkolić służbę, jak rozpuścić ją niczym dziadowski bicz – zauważyła ciotka Barbara – gdybym miała u siebie Melindę przez miesiąc, to zobaczylibyście, co bym z niej zrobiła.

– Uciekłaby od cioci – zawołała Salcia, która powinna o tej porze spać i właśnie mówiła już wszystkim po raz dziesiąty dobranoc – a ojciec Alberty ma trzydzieści krów.

– Słyszałam to już sto razy – rzekła ciotka Barbara – i nie wiem, czy krowy są dostatecznym usprawiedliwieniem braku porządku i subordynacji. Dobranoc, Salciu. Mikołaj i ja będziemy grali przeciw Elżbiecie i Annie.

Podczas bytności ciotki Barbary grywamy co wieczór w brydża. Ciotka Barbara lubi prowadzić grę, ale poza tym jest miłą partnerką. Anna gra znakomicie. Wróciła właśnie z hotelu i Mikołaj, rozdając karty, zapytał:

– Jak się miewa twój pacjent?

– Nie jest już moim pacjentem – odrzekła ze śmiechem – zastałam tam kochanego doktora Little, który go badał.

– Znalazł coś nie w porządku? – zapytałam.

– Jeżeli tak, to z winy Anny – wtrąciła ciotka Barbara – nie powinna była wtrącać się nie do swoich rzeczy.

– Widocznie powinnam była wtrącać się – zawołała Anna – doktor Little powiedział, że nastawiłam mu rękę bez zarzutu.

– Doprawdy? – ucieszył się Mikołaj, rozpromieniony opinią doktora Little, który uchodził za najlepszego lekarza w Porthlew.

– Młodzi ludzie wybierają się do nas jutro z wizytą – ciągnęła Anna – a w każdym razie przyjdzie pan Hardacre. Powiedzieliśmy panu Kingowi, żeby poleżał dzień lub dwa. Biedaczek przeżył szok. Trzeba go będzie jeszcze prześwietlić.

– Będziesz go leczyć razem z doktorem Little? – zapytała ciotka Barbara.

– Nie, ciociu. Przejął go doktor Little. Chyba jesteś zadowolona?

Chociaż żadna z moich córek nie jest dotychczas zamężna, jesteśmy od dawna przyzwyczajeni do towarzystwa młodych ludzi, którzy asystują im zarówno w domu, jak też i poza domem. Przychodzi mi czasem na myśl, że niejednemu mężczyźnie byłoby znacznie łatwiej zdecydować się na wybór, gdybym nie miała aż tylu córek i że gdybym usunęła z domu na jakiś czas Joannę i Helę, to z pewnością Marta znalazłaby z większą łatwością kogoś odpowiedniego dla siebie. Anna spędza prawie cały rok w Londynie, a Celia w ogóle nie wchodzi w rachubę, bo nie istnieje dla niej nikt poza Billem Clevelandem. Tego lata poruszała się jak we śnie, zajęta wyłącznie swoimi myślami. Była cicha, spokojna, zamknięta w sobie. Joannę i Helę emablowali namiętnie jacyś dwaj chłopcy w ich wieku (którzy niezawodnie ożenią się z innymi, ale na razie wprowadzali do domu beztroski i wesoły nastrój), a dwaj młodzieńcy z Yorkshire towarzyszyli stale Annie i Marcie. Panowie Hardacre i King najwyraźniej poczuli się dobrze w Porthlew. Zrezygnowali z wycieczki krajoznawczej, gdyż ramię młodego Andrzeja wymagało naświetlań. Mieszkali w drogim hotelu i spędzali całe dnie w naszym towarzystwie.

Nie ma dwóch zdań, że pragnę wydać za mąż moje córki, ale ciotka Barbara ma słuszność, gdy twierdzi, że nie potrafię zabrać się do tego. W każdym razie nie staram się wpływać na nie ani nie doradzam im, żeby traktowały swoich wielbicieli, jak gdyby byli oni muchami a one lepem. Wolałabym nawet, żeby nigdy nie wyszły za mąż, niż gdyby miały to uczynić wbrew własnej ochocie za radą starszych.

Ciotka Barbara nie przestaje mi powtarzać, że jestem pod tym względem bardzo niemądra i zachwala mi oczywiście wspaniałe metody pani Wotherspoon. Lecz każdy z nas powinien postępować zgodnie ze swoim sumieniem i znam zbyt dobrze własne dzieci, ażeby układać im życie i przyszłość według mojego „widzi mi się”. Każde z nich musi kierować się własną indywidualnością, własnymi pragnieniami i temperamentem, a także wykorzystać własne możliwości.

Ciotka Barbara stara się przekonać mnie, że w obcych krajach o małżeństwie nie decydują panny, lecz ich rodzice i że najważniejsza jest kwestia finansowa. Zwróciłam ciotce Barbarze uwagę na to, że moje córki są wyposażone w zalety charakteru i w urodę, ale co do strony materialnej, to:

– Nie ma o czym mówić... droga ciociu.

– Niemniej małżeństwa swatane, te tak zwane małżeństwa z rozsądku należą do najszczęśliwszych – wyrzekła ciotka Barbara z głębokim przekonaniem.

– Naprawdę?

– Naturalnie. Młodzi przyzwyczajają się do siebie. Nie ma nic trwalszego od przyzwyczajenia.

– Ja zakochałam się w Mikołaju. Jestem jego żoną od dwudziestu pięciu lat i jestem w nim zakochana do dzisiejszego dnia.

– Jesteś taka sentymentalna i romantyczna, moja Elżbieto, ale w teraźniejszych czasach...

– Nie jestem sentymentalna – przerwałam dosyć niegrzecznie – to nonsens, ciociu Barbaro. Uczucie wchodzi w skład życia jak jedzenie i picie; od tego zależy nasze szczęście. Czy mogłabym być szczęśliwa, gdybym miała spędzać ranki, południa i noce z kimś, kto by mnie nudził, wzbudzał wstręt, miał przykre usposobienie albo był niemądry? I nie dam sobie wytłumaczyć, że kwestie finansowe mają we współżyciu większe znaczenie od miłości, przywiązania i zrozumienia. Moje małżeństwo z Mikołajem dało mi pełnię szczęścia, chociaż nieraz brakowało mi pieniędzy.

– Gdybyście mieli jedno dziecko zamiast siedmiorga, nie miałabyś nigdy tych braków – oznajmiła ciotka Barbara z głębokim przekonaniem.

– Nie wyrzekłabym się żadnego z nich!

– Ja sama także jestem do nich wszystkich bardzo przywiązana – zapewniła ciotka Barbara – ale pragnęłabym, żeby kilka z nich wyszło za mąż. Jest ich za wiele w domu. Gdy młody mężczyzna widzi taki bukiet dziewcząt, zaczyna mu się kręcić w głowie i odchodzi, nie wybrawszy żadnej. Pani Wotherspoon była bardzo mądra w tym względzie. Gdy chciała upolować sobie zięcia, to zawsze starała się podsunąć mu przyszłą żonę, a nie jedną z jej sióstr.

– Powiedziałam już cioci, że nie poluję na zięcia.

– Ale powinnaś, moja kochana. Na przykład wczoraj, gdy pan Hardacre poszedł z Anną do ogrodu, by przyjrzeć się gwiazdom, ty i Marta udałyście się również za nimi. W jakim celu? Powinnyście były wiedzieć, że się tak nie postępuje.

Miałam co do tego pewne wątpliwości, ale wolałam nie zdradzać moich obaw przed ciotką Barbarą. Zauważyłam, a raczej odczułam atmosferę napięcia pomiędzy Anną i Martą, której stara ciotka nie mogła dostrzec. Obie siostry były o siebie zazdrosne, a zdarzyło się to w naszym domu po raz pierwszy. Stwarzało to najprzykrzejszą sytuację, jaką można sobie wyobrazić i pragnęłam gorąco, żeby Łukasz Hardacre opuścił nasze strony albo uczynił wybór. Nie śpieszył się ani z jednym, ani z drugim. Ciotka Barbara była zdania, że jego zamiary są zupełnie wyraźne: że zalecał się do Anny i że wszystkie pieniądze wydane na jej medyczne studia poszły na marne. Mówiąc mi teraz o tym, ciotka Barbara nie omieszkała dodać, że powinno to być dla mnie przestrogą na przyszłość, jako że Salcia opowiadała jej wczoraj, iż zamierza zostać geografem i pojechać do Afryki Południowej. Ciotka Barbara nadmieniła, że widzi mnie już za kilka lat ekwipującą Salcię i mówiącą, że zarówno dziewczęta, jak też chłopcy powinni rozwijać swój charakter i kształtować swoje życie.

Słuchałam niezbyt uważnie, a wieczorem obserwowałam młodych, zastanawiając się, czy ciotka nie orientuje się aby lepiej ode mnie w sprawach sercowych naszej młodzieży. Pan Hardacre i Anna siedzieli obok siebie z głowami pochylonymi nad mapą Kornwalii, układając plan wycieczki, która miała odbyć się nazajutrz. Marta stała w pewnym oddaleniu, zwijając wełnę dla ciotki Barbary. Niemniej śledziła ogólną rozmowę i czułam, że jej zewnętrzny spokój pokrywa rozterkę ducha. Coraz to rzucała niepewne spojrzenie na stół i usługa, jaką oddawała ciotce Barbarze, nie sprawiała jej zadowolenia. Grałam w brydża z Mikołajem, Celą i Andrzejem Kingiem, dzieci spały, a Joanna i Hela bawiły się w jadalni z kilkoma wesołymi chłopcami. Gdy się zna swoje dzieci na wylot, tak jak ja je znam, to czyta się w ich twarzach jak w otwartej księdze. Lecz nie znałam jeszcze wtedy bliżej Łukasza Hardacre i chociaż czułam do niego wielką sympatię, nie umiałam przejrzeć jego myśli. Nie był typem mężczyzny, który ma serce na dłoni i był jednakowo uprzejmy, miły i przyjacielski w stosunku do wszystkich moich córek. Miałam też nadzieję, że nie widzi gorących i niespokojnych spojrzeń, jakimi darzyły go Anna i Marta.

Dotychczas mówiłam niewiele o Marcie. Jest bardzo ładna, ale nie tak piękna jak Celia i nie posiada błyskotliwego umysłu Anny, jeżeli jednak trzeba coś zrobić, to wiadomo, że całą odpowiedzialność Marta weźmie na siebie. Ona poszuka okularów ciotki Barbary, ona schowa dla ojca „Timesa”, ona pomoże Antoniemu i Salci odrobić lekcje. Wiem, że takie wyliczanie zalet może tylko zniechęcić do osoby, która jest zasobna w piękne strony charakteru, lecz w takim domu, jak nasz, gdzie tyle osób ociera się o siebie, dobrze jest wiedzieć, że bodaj jedna nie jest zawsze i wyłącznie zajęta swoimi tylko sprawami, ale gotowa przyjść z pomocą... Poza tym Marta ma własne marzenia i pragnienia, tak samo jak jej siostry. I było mi bardzo przykro, że nie zapowiadało się wcale, by mogły się one ziścić w związku z Łukaszem Hardacre, gdyż z każdym dniem stawało się bardziej oczywiste, że „złapała” go Anna.

To określenie należało do ciotki Barbary, która sądziła, że jej ulubiona siostrzenica jest w przededniu pożądanego zamążpójścia i to bez poparcia rodziców i słabo zachęcana przez młodego człowieka. Trudno powiedzieć, dlaczego była tak pewna. Ja co do tego miałam duże wątpliwości. Czasem pan Hardacre odchodził od Anny i asystował Marcie, jak na przykład w tym dniu, kiedy zrobiliśmy wszyscy wycieczkę do skał Menwinion. Zszedł z nią razem, prowadząc ją za rękę, na wybrzeże i stali tam przez długą chwilę, wpatrując się w morze. Biedna Anna siedziała wysoko nad nimi z resztą towarzystwa, ponura jak dzień listopadowy. Znęcała się nad Jerzym Vincentem, który był razem z nami i dowodziła mu, że nie ma pojęcia o wychowywaniu swoich dzieci, co skądinąd było prawdą. Gdybyśmy jednak wszyscy zaczęli zabawiać się mówieniem prawdy w oczy, świat byłby jeszcze gorszym miejscem bytowania, niż jest obecnie. Powiedziałam jej to, gdy Jerzy odszedł mocno obrażony.

– Nie zgadzam się z tobą, Elżbieto – rzekła ciotka Barbara – moim zdaniem ludzie nie powinni plamić się kłamstwem, tylko mówić niezmiennie prawdę.

– A moim zdaniem powinni trzymać język za zębami – odrzekłam nieuprzejmie, gdyż byłam w tej chwili bardzo zdenerwowana, ponieważ moje trzy starsze córki miały przejścia natury sercowej, a Salcia stłukła sobie kolano. Antoni chciał rozpalić ognisko, ale był zbyt leniwy, by zebrać suche gałęzie; Andrzej King nie mógł znaleźć sobie miejsca i tak się wiercił i kręcił, że obawiałam się, że znowu sobie coś uszkodzi, a Joanna i Hela kąpały się za długo i wróciły blade, drżące i szczękając zębami. Wszelako, gdy Marta nadeszła razem z panem Hardacre, nastrój zmienił się nagle, bo podczas obmywania i bandażowania kolana Salci (ta mała ma zaufanie tylko do Marty – więc na nią spadł ten miły obowiązek) Anna zaczęła wspinać się na skały. Pan Hardacre towarzyszył jej, następnie siedział obok niej przy podwieczorku, odwiózł ją i Jerzego Vincenta do domu swoim samochodem i wieczorem grał w brydża przy tym samym stole co ona.

Muszę przyznać, że byłam tym niemile zaskoczona i zdenerwowałam ciotkę Barbarę, mówiąc jej, że pan Hardacre nie miał prawdopodobnie żadnych zamiarów i w ogóle nie pragnął ożenić się ani z Anną, ani z Martą.

– Ożeni się z Anną, wiem to z całą pewnością – rzekła ciotka Barbara swoim tubalnym głosem.

Niestety nie zauważyła Marty, wracającej z ogrodu z pękiem kwiatów.

– Nie może poślubić obu – ciągnęła ciotka Barbara – dlaczego, Elżbieto, stroisz do mnie miny? Uważasz mnie pewno za niesubtelną, bo się interesuję twoimi córkami, ale przecież są mi bliskie. Dlaczego nie miałybyśmy przejmować się ich sprawami sercowymi i omawiać ich małżeństw? Dam Annie sto funtów na wyprawę i żałuję, że Mikołaj nie posiada tych pieniędzy, które wyrzucił na jej uniwersytet. Będzie bardzo dobrą żoną i Marta będzie też dobrą żoną, gdy przyjdzie na nią pora. Sądzę, że mogłaby wyjść za mąż za Jerzego Vincenta. Zaopiekowałaby się jego biednymi zaniedbanymi dziećmi.

– Dziękuję ci, ciociu Barbaro – rzekła Marta, pochylając się i podnosząc okulary, które spadły ciotce na podłogę.

– Boże Wielki – jęknęła ciotka Barbara – nie słyszałam, jak wchodziłaś do pokoju.

Marta – jak to mogłam zauważyć – była zrozpaczona i oburzona. Przez kilka dni chodziła zasępiona, zamknięta w sobie i unikała pana Hardacre. Nie poruszyłam tego tematu z żadną z nich, albowiem nigdy nie było moim zwyczajem rozmawiać z nimi o młodych mężczyznach odwiedzających nasz dom. W rzeczy samej ani Mikołaj, ani ja nie mówimy wiele o naszych sąsiadach i znajomych; wychowaliśmy nasze dzieci w tym samym duchu. Mamy oczywiście swoje sympatie i antypatie. Sposób omawiania spraw miłosnych przez ciotkę Barbarę, jej przepowiednie małżeńskie, i w ogóle jej podejście szczere a hałaśliwe nie może wzbudzać we mnie zachwytu. Gdy jest się matką dorosłych córek, to wszystkie myśli, troski i nadzieje tyczące ich przyszłości chowa się dla siebie.

Tak bardzo lubiłam pana Hardacre, iż pragnęłam gorąco, by ciotka Barbara nie okazała się fałszywym prorokiem, ale wątpiłam, czy wpłynie pomyślnie na bieg rzeczy, wypytując Andrzeja Kinga o sytuację materialną jego kuzyna i plany na przyszłość. Uczyniła to kiedyś w mojej obecności i dziecko zorientowałoby się, do czego zmierza.

– Ciężkie czasy nastały dla nas – rzekł Andrzej – w tym sęk.

– Co za sęk? I dlaczego pan mówi o ciężkich czasach? – dopytywała się ciotka Barbara. – Nigdy nie wiem, kiedy pan mówi poważnie, a kiedy podrwiwa sobie z powojennych ludzi. Ile lat liczysz sobie, młodzieńcze?

– Dwadzieścia siedem.

– Dwadzieścia siedem! Czemu się pan nie żeni?

– Noszę się z tym zamiarem.

Ciotka Barbara przebiła go jednym z tych badawczych spojrzeń i młody mężczyzna zrobił wielce skromną minę. Przekomarzał się zawsze ze starszą panią, która była jego największą sympatią w naszym domu obok Salci.

– Złożono mi dzisiaj ofertę matrymonialną – wyznał nagle Andrzej.

– Panu złożono ofertę?! Cy to ma znaczyć, że pan się oświadczył? Jestem bardzo zadowolona. Mężczyzna w pańskim wieku powinien się ożenić. Faktycznie, rząd powinien naznaczyć wysokie podatki od kawalerów. Dziesięć procent z ich zarobków. To by ich nauczyło.

– Powiedziałem i powtarzam, że nie ja, ale że mnie się oświadczono – powiedział Andrzej stanowczym tonem – i nie powiedziałem, że się ożenię. Niestety, jest to chwilowo niemożliwe.

– Dlaczego jest to niemożliwe i o czym pan mówi? Czy mam wierzyć, że w dzisiejszych czasach panny oświadczają się chłopcom?

– Tak jest – jęknął Andrzej.

– Mam nadzieję, że dał jej pan kosza! Skoro dziewczęta są takie bezczelne i takie równouprawnione, to chyba muszą się spodziewać, że może je spotkać również odmowa.

– Nie dałem kosza.

– Nie? Więc jest pan zaręczony?

– Mniej więcej.

– Wielki Boże! – zawołała ciotka Barbara. – Co ten chłopiec mówi! Jest pan mniej czy więcej zaręczony, a w ogóle ożeni się pan?

– Nie tak prędko. Może za siedem, może za osiem lat. Na razie będziemy korespondować ze sobą.

– W każdym razie to nie może być nikt z naszego domu i jestem z tego rada.

– A ja sądziłem, że pani mnie lubi – westchnął Andrzej – i miałem nadzieję, że cała rodzina przyjmie mnie z życzliwością.

– Elżbieto! – zawołała ciotka Barbara – słyszysz, co on mówi?

– Słyszę, ale nie zwracam na to zbytnio uwagi, bo czytam gazetę.

– Jedna z twoich córek... Uważaj, Elżbieto, pan King mówi, że jedna z twoich córek oświadczyła mu się i że jest mniej więcej zaręczony.

W tym momencie do pokoju wpadła Salcia z wielce rozpromienioną miną.

– Więc powiedział wam? Pobierzemy się, gdy skończę osiemnaście lat. Rachel czekała na Jakuba znacznie dłużej i byli również bardzo szczęśliwi. On mówi, że nie zrobił dotychczas wielkiego majątku, ale że się postara. I jest strasznie miły, prawda, ciociu? Będziemy prowadzić życie koczownicze. Jaka szkoda, że nie mogę wyjść wcześniej za mąż. Chciałabym od razu. Melinda mówi, że powinien ożenić się z Anną, ale cóż ja na to poradzę, że woli mnie? Czy to nie zabawne?

Dla mnie nie było to wcale zabawne i tak się rozgniewałam na Melindę, że omal nie rozstałyśmy się z nią na zawsze.

Powiedziałam jej, że jeżeli będzie mówić kiedyś jeszcze z Salcią o małżeństwie, to wyrzucę ją z miejsca.

– Bardzo panią przepraszam... nie myślałam nic złego... to był pomysł panny Salci, gdy dałam jej kółko od zasłony. A zresztą, jeżeli dziewczęta nie mają myśleć o małżeństwie, to o czym mają myśleć.

– O swoich obowiązkach – rzekłam surowo, acz bez przekonania.

VIII

Zbliżał się termin wyjazdu ciotki Barbary. Pogoda zrobiła się fatalna, a mnie czekało sporo zajęć, gdyż należało zabrać się do robienia konfitury z malin. Maliny mają tę właściwość, że dojrzewają w pewnym momencie i właśnie wtedy trzeba je smażyć, bez względu na to, czy ma się poważniejsze troski na głowie. Można też oczywiście zrezygnować z malin; lecz skoro musi się rezygnować z tylu innych rzeczy, czemu odmawiać tej przyjemności rodzinie?

Toteż któregoś dnia, gdy całe towarzystwo wybrało się mimo brzydkiej pogody do Lizard, dałam im swoje błogosławieństwo i zostałam w domu. Nie mogłam powierzyć robienia konfitury Albercie i byłam rada, że sama spędzę dzień. Waleria pojechała na wycieczkę z ciotką, Melinda robiła wielkie porządki w salonie, zatem ja zabrałam się do odważania cukru i malin, w czym pomagała mi Alberta.

Początkowo skupiałam całą uwagę na tym, co robiłam, lecz później, gdy trzeba już było tylko potrząsać rondlem, ażeby nic się nie przypaliło, mogłam myśleć także o innych rzeczach. Skonstatowałam z wielką satysfakcją, że ciotka Barbara opuszcza nas za dwa dni. Muszę przyznać, że jej wtrącanie się do wszystkich spraw rodzinnych i nieustająca krytyka działa wszystkim na nerwy. Ciotka Barbara jest nam szczerze oddana i ma jak najlepsze intencje, ale postępuje często tak nietaktownie, że rozpacz mnie ogarnia. Na przykład onegdaj: zaprosiła nas wszystkich do hotelu w Land End i po lunchu zmusiła Martę, żeby została z nami, a Annę wysłała wraz z Łukaszem Hardacre na wzgórze Johna Wesleya. Ciotka Barbara nie robiła tajemnic ze swoich życzeń i daremnie sprzeciwialiśmy się jej metodom, które były wręcz dziecinne.

Nawet Annie było bardzo nieprzyjemnie, chociaż jest ulubienicą ciotki. Niemniej poszła razem z Łukaszem Hardacre i nikt im nie towarzyszył. Nie było ich przez godzinę, a po powrocie Łukasz usiadł obok mnie i Marty. Zaczął rozmawiać z nami o prądach współczesnych w życiu społecznym. Łukasz jest inteligentny, wykształcony i oczytany. Należy do typu ludzi samodzielnych, zaradnych i stojących mocno na własnych nogach. To nie jest człowiek, który da się prowadzić innym. Ciotka Barbara, pragnąca go skłonić do małżeństwa z ulubioną siostrzenicą, i Anna polująca na niego aż nazbyt wyraźnie, gniewały mnie, ale też i bawiły. Odnosił się do tego wszystkiego z obojętną uprzejmością, był jednakowo miły i przyjacielski względem nas wszystkich, ale nie wątpiłam ani przez chwilę, że postąpi tak, jak jemu się będzie podobało i nikt nie będzie miał wpływu na jego decyzję.

Starałam się, potrząsając rondlem, przeanalizować moje własne pragnienia i doszłam do smutnego wniosku, że cokolwiek się stanie, nie będę zadowolona: bo jeżeli nie ożeni się z żadną z nich, to obie będą rozczarowane, a jeżeli wybierze jedną, to druga siostra będzie cierpieć. Nie byłam nawet pewna, która z nich wzięłaby to sobie bardziej do serca. Anna ma burzliwe usposobienie i często zdobywa to, co chce, swoją silną wolą. Marta jest znacznie spokojniejsza, ale nie przechodzi tak łatwo do porządku dziennego, gdy coś ją zaboli. Mam wrażenie, że jest ze wszystkich moich dzieci najgłębsza i najbardziej uczuciowa, więc lękam się, czy nie będzie wskutek tego bardzo nieszczęśliwa. Żałowałam, że nie mogę wysłać jej z domu na jakiś czas, ale prosić ciotkę Barbarę, żeby zabrała ją do Yorkshire, byłoby bezcelowe. Zresztą Marta prawdopodobnie by nie pojechała.

Wiem, że podczas gdy tego rodzaju sprawy absorbowały moje myśli, umysły poważniejsze rozstrzygały znacznie trudniejsze zagadnienia i, wydaje się niemądrym, żeby przejścia miłosne dwóch dziewczyn interesowały mnie bardziej niż to, co się dzieje na szerokim świecie. Ale takie już jest serce matki: to, co dotyczyło bezpośrednio Anny i Marty, było w tej chwili dla mnie najważniejsze. W kuchni panowała całkowita cisza, gdyż Alberta poszła do salonu pomóc Melindzie; maliny smażyły się i właśnie zamierzałam zdjąć je z ognia; na stole stał rząd słoików i już się zastanawiałam, czy dam sobie radę z ciężkim rondlem, gdy do kuchni weszła Marta i zaczęła mi pomagać w napełnianiu słojów. Była bez kapelusza.

– Nie pojechałaś razem z nimi? – zdziwiłam się.

– Nie. Wolałam zostać w domu.

Nastąpiła chwila milczenia. Marta zawsze była skromną dziewczyną, nie narzucała się nikomu i nie posiadała wygórowanego mniemania o swoich walorach. Była prawdopodobnie tego samego zdania, co ciotka Barbara, że wybór Łukasza Hardacre padł na Annę. Napełniłyśmy wszystkie słoiki, następnie usiadłyśmy przy stole.

– Matuś, pragnęłabym pomówić z tobą – zaczęła – o tym, o czym myślałam.

Miała zaczerwienione od płaczu powieki. Byłam ciekawa, o czym myślało moje biedne dziecko.

– Łącznie z Albertą i Melindą jest nas dziewięć kobiet w tym domu – ciągnęła Marta – i tatuś ciężko pracuje na nasze utrzymanie.

– I ja myślę o tym bardzo często – odrzekłam – ale tatuś nie skarży się. Wręcz przeciwnie, uważa to za rzecz naturalną.

– Najwyższy czas, żeby ulżyć mu trochę.

– Sądzę, że chcesz opuścić dom i rozpocząć samodzielną karierę? – podsunęłam.

– Kariera to wielkie słowo, które brzmiałoby śmiesznie w moich ustach. Uważam, że powinnam pracować na moje utrzymanie.

– W jaki sposób?

– Najchętniej poszukałabym pracy, która by miała coś wspólnego z dziećmi. Może wstąpiłabym do szkoły pielęgniarek? Trzeba by się dowiedzieć – rzekła niepewnym głosem. – Zamierzam właśnie...

Lecz nie było mi przeznaczone dowiedzieć się w tej chwili, co zamierzała, gdyż nagle umilkła. W przedpokoju rozległ się dzwonek, a następnie głos Łukasza Hardacre. Zerwała się na równe nogi i wybiegła z kuchni. Gdy udałam się po chwili do holu, nie było jej już, a Łukasz poszedł do ogrodu. Siedział na ławce z fajką w ustach.

– Robiłam konfitury – powiedziałam.

Nie miałam zamiaru okazać zdziwienia z powodu jego nagłego zjawienia się. Czułam, że nadeszła chwila przełomowa i nie chciałam się wtrącać. Byłam oczywiście bardzo ciekawa, w jaki sposób rozstał się z resztą towarzystwa i czy zamierzał zostać z Martą i ze mną na lunch, co nie bardzo mi się uśmiechało, bo nie kazałam nic przygotować do jedzenia... Uważałam jednak za stosowne nie zadawać pytań i zachowywać się obojętnie. Usiadłam obok niego i zapaliłam papierosa.

– Gorący dzień na smażenie konfitur – zauważył.

Następnie zaczęliśmy oboje spoglądać na wodę, a po chwili ukazała się Marta w kapeluszu i z płaszczem przerzuconym przez ramię. W jej oczach błyszczały światełka, ale było w nich też trochę zdziwienia i niepokoju.

– Nie zdążycie do Lizard na lunch, jest już po wpół do pierwszej. Zrobić wam kilka kanapek?

Lecz Łukasz nie chciał czekać. Jego samochód stał przed bramą. Odjechali, nie dając mi żadnego wyjaśnienia.

Około szóstej wróciła reszta moich dzieci łącznie z ciotką Barbarą i Walerią. Zawołałam Celię, żeby mi wyjaśniła, co się stało.

– Właściwie to nikt z nas nie wie – odrzekła – gdy już mieliśmy ruszyć, nadbiegła Salcia, której Marta kazała powiedzieć, że boli ją głowa i zostanie w domu, a kiedy minęliśmy Long Kock, dogonił nas Andrzej, ale sam. Obawiam się...

Celia nie dokończyła zdania. Nie było potrzeby. Byłyśmy obie zaniepokojone przykrą sytuacją, która wytworzyła się w ostatnich czasach. Przed samym obiadem zwierzyłam się z tego wszystkiego Mikołajowi, który jak zwykle wcale się nie przejął. Owszem, Łukasz Hardacre podobał mu się bardzo i chętnie wydałby za niego jedną ze swoich córek, ale jeżeli młody mężczyzna nie miał zamiarów matrymonialnych, to nie należało żałować. Co do napięcia między dwiema siostrami i zazdrości – nie, temu stanowczo nie dawał wiary.

– Nie może przecież ożenić się z obiema.

– Lecz obie są w nim zakochane.

– Powiedziały ci to?

– Nie! Ale wiem, że tak jest.

– Skąd wiesz?

– To rzuca się w oczy!

– Przesadzasz. Ja nic nie zauważyłem, a przecież są także moimi córkami. W każdym razie nie należy się martwić.

– Łatwo powiedzieć.

– Nic nie możemy poradzić.

To była prawda. Niemniej nie potrafię zdobyć się na równowagę ducha i logiczne rozumowanie, gdy w grę wchodzą przeżycia moich córek. Usiedliśmy do stołu, lecz Marta nie wróciła jeszcze, a o dziewiątej przyszedł na brydża Andrzej, ale sam.

– Musiał się im zdarzyć jakiś wypadek – rzucił wesoło.

Anna od chwili powrotu z Lizard nie odezwała się ani słowem i wiedziałam, że jest nieszczęśliwa. Nie można powiedzieć, żeby ciotka Barbara była też nieszczęśliwa, ale miała wielce niezadowoloną i rozczarowaną minę.

– Rzadko kiedy się mylę – odezwała się do mnie urażonym tonem – ale mam wrażenie, że tym razem omyliłam się. Byłam tak przekonana, że ten młody człowiek oświadczy się Annie, że powiedziałam jej wczoraj, iż dostanie ode mnie sto funtów na wyprawę i poradziłam jej, co sobie kupić. Wynikła z tego przykra historia.

– Doprawdy? – zapytałam z bijącym sercem. Nie miałam złudzeń co do taktu ciotki Barbary.

– Tak. Byłyśmy na skałach w Menwinion i Salcia kręciła się obok nas, czego nie zauważyłam. Powinno się ją oddać na jakąś przyzwoitą pensję. Rozpieszczasz ją, Elżbieto. Słyszała to, co mówiłam Annie i zapytała mnie, czy jej również dam sto funtów, gdy za osiem lat wyjdzie za mąż za Andrzeja Kinga. Powiedziałam jej, że prawdopodobnie nie będę już żyła w tym czasie, lecz nie wzruszyła się tym wcale, i gdy podszedł do nas ten młody człowiek, powtórzyła mu to, co mówiłam Annie i jej. Nie mogłam zamknąć jej ust.

– A Anna?

– Spojrzała na nas ponuro i odeszła.

Nic nie odpowiedziałam, lecz pogrążyłam się w smutnych rozmyślaniach. Prawdopodobnie te niedyskrecje doszły do uszu Łukasza Hardacre i zaniepokoiły go. Nie miał z pewnością zamiaru ożenić się w ogóle i zamierzał wrócić do Liverpoolu w nadchodzącą sobotę, co było już postanowione. Napisze do nas uprzejmy list z podziękowaniem za „miłą gościnę” i może przyśle życzenia noworoczne. Na tym skończy się cała znajomość.

– Żadna z naszych córek nie wyjdzie za mąż – rzekłam ze zniechęceniem.

– Jest ich za wiele – odrzekła ciotka Barbara już chyba po raz setny.

– Muszą pogodzić się z tą myślą. Współczesnym kobietom nie zależy na małżeństwie – dodałam bez przekonania. – Marta ma zamiar wstąpić do szkoły pielęgniarek.

Ciotka Barbara mruknęła coś pod nosem i wróciła do swojej roboty. Po chwili odezwała się:

– Mogę zabrać ze sobą Annę, o ile będzie miała ochotę. Potrzebna jej zmiana powietrza.

– I Marcie przydałaby się pewna odmiana.

Ciotka Barbara spojrzała na mnie, ale nie wyraziła chęci zaproszenia Marty. Gdy tak siedziałyśmy obie w nieszczególnych humorach, nadszedł Mikołaj. Zauważyłam natychmiast, że ma taką minę, jak gdyby mi chciał powiedzieć coś, co się pewno nie spotka z moim uznaniem.

– Anna jest bardzo zmęczona i już się położyła – powiedział – zobaczy się z wami jutro z rana.

Spojrzałyśmy na niego pytająco.

– Jedzie do Londynu – objaśnił – miałem dosyć gotówki, żeby jej dać na koszty podróży i pierwsze wydatki...

– Wstydzę się za nią! – zawołała ciotka Barbara z oburzeniem – a ty, Mikołaju...

– Co, ciociu?

– Pozwalasz każdemu wyciągać od ciebie pieniądze, nie wiadomo na co. Nigdy nie dojdziesz do majątku. Co za zbędny wydatek! Właśnie umówiłam się z Elżbietą, że zabiorę ze sobą Annę. Nie ulega wątpliwości, że przydałaby się jej jakaś odmiana po tym wszystkim.

– Po czym? – zapytał Mikołaj. – Nie wiem, co ciocia ma na myśli. Anna ma otrzymać posadę w szpitalu i jedzie omówić warunki.

– Dlaczego nie usłyszałyśmy o tym od niej samej? Mogła nam wcześniej powiedzieć.

– Bo zdecydowała się dopiero teraz. Pokazała mi ofertę. Warunki nieszczególne, ale to początek – rzekł Mikołaj.

– Bardzo dziwne – zauważyła ciotka Barbara, wstając – chodźmy zagrać w brydża.

Po jakimś czasie ciotka Barbara zapytała:

– A co zrobicie, jeżeli Marta nie wróci na noc?

– A co by ciocia poradziła? – zapytał z kolei Mikołaj.

– Marta wróci – rzekłam spokojnym tonem. I rzeczywiście zanim skończyliśmy pierwszego robra, Marta i Łukasz weszli do pokoju.

– Grasz dzisiaj jak nieprzytomna – rzekła po chwili ciotka Barbara.

Miała słuszność. Poprosiłam Łukasza, żeby mnie zastąpił i wyszłam z pokoju razem z Martą, która dawała mi tajemnicze znaki. Wiedziałam, co mi powie i co mnie czeka.

– Będzie mówić z tatusiem – szepnęła.

– Anna wyjeżdża jutro do Londynu.

– Ale nie należy go potępiać. Nigdy nie myślał o Annie.

– Dzisiejszego przedpołudnia byłaś innego zdania.

– A teraz Anna jest nieszczęśliwa. Lecz to minie, prawda, matuś? Bardzo mi przykro. Byłyśmy zawsze w takiej przyjaźni. Muszę jej to powiedzieć, a może ty, matuś? Zanim dzieci narobią krzyku. Idź do niej zaraz i niech już będzie po wszystkim.

– Przecież śpi – odrzekłam z wahaniem.

Mimo to poszłam do Anny. Leżała w łóżku. Przez szeroko otwarte okno płynął do pokoju zapach letniej nocy.

– Nie śpisz? – odezwałam się, gdyż w pokoju panowała zupełna cisza.

– Nie będę mówić o tym.

– Więc wiesz.

– Naturalnie. Andrzej mi powiedział.

– Marta chciała, żebym to ja ci powiedziała.

– Dobrze. Dobranoc, mamo.

– Jestem bardzo zmartwiona, Anno.

– Nie ma powodu się martwić. Widocznie tak było sądzone. Powiedz Marcie, żeby się nie przejmowała. A ja mam przed sobą inne cele. Lituj się raczej nad ciotką Barbarą. Czy ona już wie?

– Chyba nie.

– To powiedz jej w delikatny sposób. Biedactwo, tak pragnęła, żebym miała męża z Yorkshire, i mówiła, że dla Marty wystarczy jakiś tutejszy mężczyzna...

IX

Nazajutrz ciotka Barbara była zajęta pakowaniem, więc miałyśmy niewiele czasu na pogawędki; niemniej powiedziałyśmy sobie kilka słów na temat Anny. Jej nagły wyjazd nie świadczył o tchórzostwie, jak by niejeden mógł pomyśleć, lecz o sile wewnętrznej i rozumie. Niejedna dziewczyna na jej miejscu zostałaby w domu z nieszczęściem w duszy lub obrażoną dumą. Tymczasem Anna zebrała ułamki swojego stłuczonego serca i odjechała. Jeżeli nawet w dzisiejszych czasach jest garstka ludzi potępiających samodzielną pracę kobiet, to w takich momentach widzi się, jak mało mają słuszności. Z pewnością Anna, wycinając ślepe kiszki, zapomni o swoim zawodzie miłosnym.

Oczywiście ciotka Barbara była rozżalona na Łukasza, że nie wybrał Anny i opuściła nas bardzo niezadowolona, że zawiodła ją intuicja.

Ślub Marty miał odbyć się w pierwszych dniach września, gdyż Łukasz pragnął pojechać w podróż poślubną nad włoskie jeziora, które są najpiękniejsze w początkach jesieni. Upominki, jakimi obsypał Martę, wprowadziły nas w największe zdumienie, gdyż nie mieliśmy wyobrażenia, że jest on tak bogaty. Mam wrażenie, że całe Porthlew nie mogło wyjść z podziwu, że nasza córka robi taką karierę, ale wszyscy odnosili się życzliwie, gdyż Marta nie należała nigdy do osób, które robią sobie wrogów.

Ciotka Barbara przysłała jej sto funtów, ale nie przyjechała na wesele. Anny także nie było na ślubie Marty. Przyjęła słabo płatną posadę w jakimś dziecięcym szpitalu i napisała, że praca daje jej dużo satysfakcji, chociaż nie lubi dyrektorki tej instytucji. Nie podała nam żadnych bliższych szczegółów i mieliśmy nadzieję, że po jakimś czasie znajdzie lepsze zatrudnienie.

Gdy skończył się gwar i szum uroczystości weselnych, doznaliśmy uczucia ulgi, ale też i pustki. Żyliśmy przez kilka tygodni pod znakiem przygotowań, wyprawy i prezentów, a zwykłe troski i zajęcia były odsunięte na drugi plan. Tłumy przyjaciół i znajomych wzięły udział w weselu. Byłam tym wszystkim tak zmęczona, że cieszyłam się, iż w najbliższym czasie nie czeka mnie podobna uroczystość.

Nadeszła jesień, którą postanowiliśmy spędzić cicho i spokojnie, ale gdy w domu jest młodzież, to zawsze musi się wkraść niespokojny żywioł. Hela zaczęła sprowadzać jakiegoś młodzieńca, który nam się wcale nie podobał, a pan Beale jął okazywać wielką sympatię Celii.

Pan Beale nie był rodem z Kornwalii, nie przybył też z północy; nie miałam pojęcia, skąd pochodził. Był człowiekiem zamożnym, kupił pod Porthlew dom i wielki ogród, w którym sadził kwiaty; jego namiętnością były narcyzy. Średniego wzrostu, o nieciekawej twarzy, gadatliwy i zmanierowany, był bardzo pochlebnego mniemania o sobie. Zwierzył mi się, że nie ożenił się dotychczas, bowiem do trzydziestego roku życia nie mógł pozwolić sobie na ten luksus, a od tej pory nie spotkał ani jednej panny, o której względy warto by było się ubiegać. Nie podobały mu się nowoczesne dziewczęta. Tylko panienka „niedzisiejszych zasad” mogłaby go zainteresować, ale gdzie taką znaleźć? Chciałam stanąć w obronie dzisiejszych panien, lecz nie zdołałam go przekonać. Miał im do zarzucenia przyczernione brwi, karminowane wargi, szminkowane policzki, zwariowane fryzury, a zwłaszcza sposób zakładania nogi na nogę, odsłaniający wdzięki i spodnią bieliznę.

– Nie zniósłbym żony, która by to robiła – rzekł, wskazując mi wzrokiem świeżo upieczoną mężatkę w ślicznych zielonych majteczkach harmonizujących ze złotą suknią i szarymi pończochami.

– Żadna z pani córek nie „rozwala się” w ten sposób, żeby pokazać, co nosi pod suknią – ciągnął pan Beale – zachwycam się ich doskonałymi manierami. Nie mogę zrozumieć, dlaczego panna Celia Brooke pozwoliła wyprzedzić się siostrze. Mówią, że jeden ślub sprowadza następny i sądzę, że pani dyrektorowa zastanawia się, która z jej uroczych córek wyfrunie teraz z gniazda rodzinnego. Niejeden mężczyzna obawia się większej liczby szwagierek, ale w tym wypadku można być spokojnym. Tak dobrze wychowane panny nie zostaną na koszu. Wszyscy wyrażają się o nich nadzwyczaj pochlebnie. Zalety ducha i charakteru nie potrzebują poparcia finansowego ze strony rodziców, wystarczy dobre wychowanie i odpowiednie wykształcenie. Wpływ domu. Nie ma nic cenniejszego od wpływu domowego. Jestem przekonany, że nie pozwoliła im pani nigdy rozwalać się na kanapie i zakładać nogi na nogę.

– Nie zastanawiałam się nigdy nad tym – rzekłam nieco rozśmieszona – może krzesła są niewygodne.

– Nie znam niestety tak dobrze krzeseł w domu państwa, jak bym tego pragnął. Uważałbym też za wielki zaszczyt, gdyby państwo zechcieli mnie odwiedzie. Lubi pani narcyzy? Rad bym pokazać pani moje kwiaty.

– Widziałam je wiosną, gdy kwitły narcyzy. Nigdy tego nie zapomnę.

– Jaka pani uprzejma i miła.

– Był straszny wiatr. Mikołaj i ja kichaliśmy przez całą drogę do domu.

– Teraz nie mogłoby się to już zdarzyć. W dole, tam gdzie rosną najpiękniejsze kwiaty, jest bardzo ciepło. Czy panna Brooke zajmuje się ogrodnictwem? Robi wrażenie, jak gdyby była ogrodniczką. Nie? Nie mam na myśli jej rąk. Ma piękne ręce. Byłaby wielka szkoda, gdyby je niszczyła pracą w ziemi. Co pani sądzi o identycznych gustach i zamiłowaniach męża i żony? Jestem temu przeciwny. Trochę wzajemnego zrozumienia, trochę sympatii – to wystarcza. Ale nie bliźniacze dusze, jak mówią ludzie; zwłaszcza nie w ogrodzie. Denerwowałoby mnie, gdyby ktoś chciał się wtrącać do moich roślin i kwiatów. Pragnąłbym – jeżeli ożenię się – żeby moja małżonka interesowała się ogrodem warzywnym. Obecnie mam ogrodnika, który nie dostarcza mi nigdy dostatecznej ilości szpinaku. Nie żebym był wymagający, albo miał specjalne kaprysy, gdy idzie o jedzenie. Kto wyjdzie za mnie, nie będzie musiał skarżyć się, że jestem smakoszem. Wręcz przeciwnie. Mam delikatny żołądek, ale jeżeli częstują mnie łososiem, czy nawet węgorzem, to nie robię żadnych wstrętów. Każda świeża ryba jest zdrowa, tak mi się przynajmniej wydaje. Czy panna Celia Brooke interesuje się sprawami kulinariami? Uważam to za bardzo pożyteczną rozrywkę. Gotowanie! Tyle kobiet uważa, że nie jest to dosyć intelektualne zajęcie. Co za błąd! Zdrowie zależy od pokarmu, a intelekt od zdrowia: w zdrowym ciele zdrowa dusza. Przynajmniej ja jestem tego zdania, ale być może, jestem materialistą.

Mało mnie wzruszało, czy był materialistą, czy idealistą i pragnęłam tylko jednego – to jest uwolnić się od jego towarzystwa, i – chociaż pan Beale był dobrą partią – miałam nadzieję, że Celia zrobi z nim prędko koniec, gdyż jego gadulstwo okropnie nudziło, a zachwyt nad samym sobą był więcej niż śmieszny.

Niemniej pan Beale wykazywał wielką dozę wytrwałości i udało mu się w końcu zaprosić Mikołaja, Celię i mnie na lunch. Przyjechał po nas w niedzielę swoim samochodem. Prócz nas nie zaprosił nikogo innego.

– Pragnąłbym, żeby państwo obejrzeli wnętrze mojego domu i ogród – rzekł – mam zamiar rozbudować się. Gdy kupiłem tę posiadłość, zależało mi przede wszystkim na ogrodzie. Kawalerowie nie muszą mieć wielkich i komfortowych mieszkań, ale tak kazałem rozplanować ten dom, by móc dobudować skrzydło, bez szkody dla ogrodu. Panno Celio, czy interesują panią drzeworyty? Przywiozłem całą kolekcję z podróży na Wschód.

Podczas gdy obserwowałam Celię, przyglądającą się z zainteresowaniem drzeworytom pana Beale, różne rzeczy przychodziły mi na myśl; przede wszystkim zastanawiałam się, czy Celia zgodziłaby się zostać jego żoną. Nie mogłam sobie wyobrazić jej związanej na całe życie z tym śmiesznym starszawym jegomościem, którego krąg zainteresowań zaczynał się i kończył na nim samym, który uważał się za tak ważną osobistość. Było niezmiernie trudno zgruntować jego charakter i przebić się przez skorupę gadulstwa, działającego mi zresztą na nerwy. Czy był delikatny? Dobry? Łatwego usposobienia? Czy posiadał te zalety, od których jest zależne szczęśliwe współżycie?

– Śniadanie było znakomite.

– Kawalerskie gospodarstwo – rzekł pan Beale ze skromną miną.

Następnie opowiedział nam, ile płaci kucharce i od jak dawna jest ona u niego w służbie. Byłoby mu bardzo przykro rozstać się z nią, gdyż dogadzała mu, a ponadto znała jego dolegliwości żołądkowe i potrafiła stosować odpowiednią dietę, ale obawiał się, że należała do tego typu kucharek, które zgadzają się łatwiej z panami niż z paniami domu, o ile oczywiście znalazłaby się w takiej sytuacji, że pan Beale wprowadziłby do domu małżonkę, to musiałaby być posłuszna swojej pani albo odejść. Zamierzał ubiegłej wiosny przemeblować dom, ale następnie postanowił najpierw dom przebudować i dopiero potem kupie nowe meble. Zdaje się, że była to mądra decyzja.

– Wieczory są takie samotne – rzekł, zwracając się do mnie – nie wiem, co robić ze sobą. Nie można czytać bez końca ani też stawiać pasjansów, zwłaszcza gdy nie ma się do tego zamiłowania. Jak pani spędza wieczory?

– Grywamy często w brydża.

– Doprawdy? I pani również grywa w brydża, panno Celio? Nigdy bym nie przypuszczał. Musimy kiedyś zagrać razem. Zrobię przyjęcie karciane. Ile osób mogłoby przyjść od państwa? Rodzina pana dyrektora jest tak liczna, że nie mogę zorientować się co do ilości jej członków, a także, które z panien są już dorosłe. Może pani pozwoli kawałek tortu? Te orzechy w lukrze są znakomite. Pokażę państwu moją oranżerię, zanim przejdziemy do ogrodu. Ogród jest moim dziełem; był strasznie zaniedbany, gdy go kupiłem od poprzednich właścicieli. Ogród jest jak piękna kobieta: można w niego pchać pieniądze bez końca i nigdy się tego nie żałuje.

Przy tych słowach spojrzał na Celię i uniósł kieliszek wina, jak gdyby zamierzał wypić na jej cześć. Nawet Mikołaj, który zazwyczaj nie zwraca uwagi na to, co się dzieje dokoła niego, wydawał się rozbawiony i zainteresowany. Byłam ciekawa, czy spodobałaby mu się rola teścia pana Beale i postanowiłam zapytać go o to, gdy będziemy sami.

– Co za śmieszny człowieczek – szepnęła mi później Celia.

Te słowa upewniły mnie, że nie zamierza wydać się za pana Beale. Odetchnęłam z ulgą. Byłam pewna, że da mu to do zrozumienia i że pan Beale przestanie nas napastować. Lecz niektóre osoby są tak zarozumiale i idą przez życie przekonane o swoich nieporównanych walorach, że dopiero jakieś ostre i kategoryczne postawienie kwestii mogłoby je upewnić, że nie są pożądane. Celia była zbyt dobra i delikatna, żeby okazywać niechęć człowiekowi, który odnosił się do niej z sympatią i kiedy znaleźliśmy się w ogrodzie, a pan Beale zaczął zasięgać jej rad co do pewnych krzewów, okazała zainteresowanie i rozpoznała kilka gatunków. Trudno, mieszkając w Kornwalii, nie znać się na roślinności, ale pan Beale był tym zachwycony i kiedy żegnaliśmy się z nim, ofiarował Celii Trienspidarie Herapetala oraz wiązankę wspaniałych chryzantem. Nie omieszkał nadmienić, że nie lubi złocieni, ale że jego ogrodnik jest ich wielkim amatorem. Nie lubi też winogron, chociaż ma ich mnóstwo w swoim ogrodzie. Jego największą namiętnością są narcyzy. A w ogóle nie ma milszego (acz kosztownego) zajęcia od ogrodnictwa, które konserwuje duszę i ciało. Literatura z zakresu ogrodnictwa jest nader interesująca; lecz on woli rozmawiać, niż czytać.

– Może zagadać człowieka na śmierć – zauważył Mikołaj po powrocie do domu – zabawna i przyjemna postać.

– Przyjemny na pokaz – rzekła Celia – ale nie odnoszę wrażenia, żeby był miły w bliższym współżyciu.

Podzielałam w tym względzie zdanie mojej córki. I mnie szczerość, serdeczność i pozornie łatwe usposobienie pana Beale wydawało się podejrzane.

– Nie musimy widywać go często – powiedziałam.

X

Mówiąc, że nie musimy widywać się często z panem Morstynem Beale, nie wzięłam pod uwagę jego wytrwałości i natarczywości. Przyczepił się do nas jak jakaś nieznośna mucha, której niepodobna uchwycić, zgnieść i wyrzucić, i która swoim brzęczeniem napełnia cały dom.

Zanudzał swoim towarzystwem Celię, a gdy znikała na chwilę z pola jego widzenia, emablował zawzięcie mnie, powtarzając, że Celia jest moim wiernym odbiciem, ta sama królewska uroda, ta sama inteligencja i takt...

– Mówią słusznie: matre pulchra filia pulchior[2] i faktycznie panna Celia jest najpiękniejszą dziewczyną, jaką spotkałem w moim życiu, a gdy to twierdzi człowiek, który zwiedził cały świat, takie słowa mają swoją wagę. Wiele renomowanych piękności nie umywa się do panny Celii, może mi pani wierzyć. Niektóre nie posiadają linii, inne kolorytu, niektóre mają piękną głowę, ale nieefektowną postać – a większość jest afektowana i pozbawiona inteligencji. Kobieta powinna mieć dostateczny rozum, by być miłą towarzyszką mężczyzny. Pani podziela moje zdanie, prawda? Wiem, że pani nie toleruje głupich i bezmyślnych lalek. Wychowała pani swoje córki tak rozsądnie. Żadna z nich nie opuszcza domu, nie dąży do samodzielnego życia, nie pragnie robić kariery. Wszystkie wypełniają dom czarującym szczebiotem i czekają cierpliwie na właściwego mężczyznę, który zabierze je spod rodzinnej strzechy. Tak idealny dom można znaleźć tylko w prowincjonalnych miastach Anglii.

– Jedna z moich córek jest lekarką – odrzekłam, gdy dopuścił mnie wreszcie do słowa – druga zajmuje się ogrodnictwem, Salcia zamierza zostać geografką, a Hela ma ochotę wstąpić na scenę. Nie mogliśmy dać wszystkim naszym dzieciom odpowiedniego wykształcenia ze względu na związane z tym koszty. Studia Anny pochłonęły całe nasze oszczędności, a teraz wysyłamy Antoniego do Rugby.

– Byłoby mi niezmiernie przykro, gdyby ktoś związany ze mną bliższym pokrewieństwem znalazł się na scenie, takie pokusy, taki rozgłos i takie mieszane towarzystwo... Sława – bez wątpienia, lecz czym jest sława? Przemijającym blaskiem, zapewniam panią. Co innego teatr amatorski. Nie mam nic przeciw temu. Popieram chętnie tutejszy związek amatorów teatralnych. Bywam na ich występach i zachęcam do dalszej owocnej pracy, na polu sztuki i kultury.

Pan Beale w roli filara sztuki i kultury na miejscowym terenie wydał mi się tak komiczny, że spojrzałam na Helę i obie roześmiałyśmy się. Na szczęście nie wziął tego do siebie, sądząc, że powodem naszej wesołości była Salcia, która dawała przedstawienie cyrkowe wraz z Tobym. Lecz pan Beale nie popierał widocznie tego rodzaju amatorskich poczynań i denerwował go hałas, jaki sprawiał Toby skaczący za starą tenisową piłką. Gubił wątek myśli i jego starannie wypolerowane okrągłe zdania urywały się nagle. Powiedziałam więc Salci, żeby zabrała psa i poszła z nim do innego pokoju. Nie mogłam wysłać jej do ogrodu, gdyż padał deszcz, a przypomniała mi, że Antoni odrabia lekcje w jadalni, więc nie wolno mu przeszkadzać.

– Mamy za mały dom dla tak licznej rodziny – odezwałam się – depczemy sobie czasem po piętach.

Gdy to mówiłam, Salcia, która bywa nieznośna, rzuciła w nas piłką i Toby, szczekając radośnie, rzucił się za nią, wskoczył na pana Beale, który chcąc odepchnąć psa, pchnął krzesło; krzesło uderzyło o stół; ze stołu spadł wazon z kwiatami, tłukąc się w drobne kawałki i oblewając wodą naszego gościa. Wysoce denerwująca scena.

Hela pobiegła po ręcznik, żeby go obetrzeć, Melinda przyszła ze szczotką i ścierką. On przepraszał, ja przepraszałam, Salcia i Toby zniknęli.

– Przyszedłem zasięgnąć pani rady w kwestii wieczoru brydżowego, który zamierzam wydać – rzekł pan Beale, gdy wróciliśmy do równowagi – jaki dzień pani odpowiada?

Nie mogłam odpowiedzieć mu, że nie odpowiada mi w ogóle żaden dzień i że nie pragniemy jego względów; gdy powtórzyłam Mikołajowi, że jesteśmy zaproszeni na brydża w nadchodzącą sobotę do Penalven, był niezadowolony.

– Z czego jesteś niezadowolony? – zapytałam, gdyż staram się często wydostać od Mikołaja, co ma na myśli, ale nigdy mi się to nie udaje. Robienie dalszych prób w tym kierunku jest prawdopodobnie bezcelowe. Wolałabym, żeby mężczyźni nie byli tak zamknięci w sobie.

– Za wiele tego pana Beale w naszym domu – zauważył Mikołaj – wolałbym go rzadziej widywać.

– Jest bardzo zamożny.

– I co z tego?

– Jestem przekonana, że pragnie ożenić się z Celią.

– A czy Celia chce wyjść za niego za mąż?

– Nie mam pojęcia, co by zrobiła w pewnych okolicznościach.

– Proszę cię, nie mów do mnie zagadkami, wiesz dobrze, Elżbieto, że tego nie znoszę.

– Mój kochany, powinieneś wiedzieć równie dobrze jak ja, co mam na myśli. Jeżeli Bill Cleveland ożeni się z Izabelą Godolphin...

– Mam nadzieję, że nie skłoniłoby to naszej córki do poślubienia pana Beale. Jestem o niej lepszego mniemania.

– Powiedz mi, Mikołaju, dlaczego go nie lubisz?

– Nie powiedziałem, że go nie lubię, ale nie chciałbym, żeby został moim zięciem. A ty byś chciała?

– Ciotka Barbara mówi, że w dzisiejszych czasach mało mężczyzn nadaje się do małżeństwa i że mając sześć córek i mniej niż mało pieniędzy, powinniśmy robić wszystko co w naszej mocy, aby wydać dziewczęta za mąż. Ciotka Barbara twierdzi, że dziewczęta, które zanadto przebierają, zostają w końcu starymi pannami.

– Czy ciotka tak przebierała?

Miałam ochotę zadać jej to pytanie, ale nie zrobiłam tego.

– Nie lubię takiego rozumowania – rzekł Mikołaj.

I nie mogłam wyciągnąć od niego ani jednego słowa więcej na temat matrymonialnych widoków naszych dzieci. Ja sama wahałam się pomiędzy jego punkiem widzenia i zapatrywaniami ciotki Barbary. Czasem pragnęłam być taką panią Wotherspoon, usidlającą młodych mężczyzn i narzucającą im swoje córki, ale przeważnie cieszyłam się, że nie mam takiego usposobienia. W ogóle byłam zbyt zajęta bieżącymi sprawami, żeby poświęcać czas tym rozmyślaniom. Przyszłość nie od nas zależy i skoro Mikołaj był tak spokojny i zrównoważony, moje troszczenie się na zapas miało niewiele sensu.

Pan Beale zaprosił na przyjęcie pięciu członków naszej rodziny, lecz tylko troje z nas skorzystało z tego zaproszenia. Nie lubimy bywać gromadą. Przybywszy do Penalven, zastaliśmy mnóstwo gości i siedem stolików rozstawionych do kart. Zawiózł nas Jerzy Vincent swoim samochodem i mieliśmy wrócić razem z nim. On i Mikołaj zastanawiali się, czemu właściwie urządzają tę wyprawę, gdy mogli w domu zagrać w tego samego brydża ze znacznie sympatyczniejszymi partnerami niż ci, którzy im pewno byli przeznaczeni. Zapytałam, czy pan Beale jest dobrym graczem, lecz zamiast mi odpowiedzieć, spojrzeli na siebie znacząco i zaczęli się śmiać.

Nie grałam razem z gospodarzem domu, ale nasze stoliki stały blisko siebie, więc mogłam go obserwować w wolnych chwilach. Mikołaj i Jerzy grali właśnie z partnerami, z którymi nie chcieli grać, ale – wydaje mi się – znosili to po bohatersku. Byłam rada, że posadzono mnie razem z moim kuzynem Tomem Hendrą i panem Gilfoyem z Fernaise. Jakaś pani Barber, której nie znałam, była czwartą. Ta namiętna brydżystka opowiadała mi, że grywa w brydża przez okrągły rok i to „w znakomitych zespołach” – dodała, spoglądając na pana Gilfoya (który był moim partnerem) krzywym okiem – „mieszkam stale w Londynie”. – Onieśmieliło to pana Gilfoya, który grał niepewnie, ale że miałam dobre karty, wygraliśmy pierwszego robra. Przy sąsiednim stole Celia grała z panem Beale, spojrzała na mnie kilka razy bardzo rozbawiona.

Gdy zmieniłam miejsce, nie mogłam obserwować nadal, co się dzieje przy stoliku mojej córki. Zresztą musiałam skupić całą uwagę na pani Barber, która grała raczej nieuważnie. Nieuważnie czy nieprzyzwoicie? Nie miałam czasu wgłębiać się w to pytanie. W każdym razie licytowała nie wtedy, kiedy była na nią kolej, dorzucała „przed ręką”, grała „ze stołu” wtedy, kiedy nie powinna była, a każdy solidny gracz zapatruje się nieprzychylnie na tego rodzaju roztargnienie. Naprawdę wolelibyśmy wszyscy, żeby grała w swoim doskonałym londyńskim zespole, zamiast z nami. Poza tym miała nieprzyjemny głos i głupi sposób śmiania się, a mówiła bardzo dużo, nie orientując się widocznie, że w małym mieście ludzie znają się wzajemnie i bywają spokrewnieni ze sobą.

– Co to za piękna dziewczyna gra przy sąsiednim stole? – spytała. – I zupełnie dobrze ubrana. Tego się człowiek nie spodziewa na prowincji. Nasz gospodarz ma dobre oko. Ciekawa jestem, kto to jest.

– Moja córka – odpowiedziałam.

– Doprawdy, nie pomyślałabym tego nigdy. A ta druga też znakomicie ubrana i bardzo przystojna brunetka?

– Moja żona – rzekł Tom Hendra.

– Moja córka – dodał pan Gilfoy.

– To wieczór rodzinny. Muszę być bardzo ostrożna. Gramy jedno kier?

– Nie, trzy kiery i ja kontrowałam.

– Jest pani pewna?

– Najzupełniej pewna.

– Ale niech pani spojrzy, co za karty przyniósł mi partner. Czy mogłam przypuszczać, że ma tylko dwie blotki kier? Czy nie mógł pan przejść na inny kolor? Nie odezwał się pan ani jednym słowem. A teraz położymy się. Bez pięciu z kontrą. Trzeba było przenieść mnie na piki, a bylibyśmy wygrali grę. Lubię odważną licytację. W Londynie nie zostawia się partnera na jego kolorze, o ile się nie ma dlań lew. Ryzyko... ryzyko... trzeba ryzykować. Nie wygrywa się tylko samą kartą.

I tak dalej, i tak dalej, mówiła bezustannie; przegrała bardzo dużo punktów; była prawdopodobnie zadowolona, że nie zgodziliśmy się grać tak drogo, jak ona sobie tego życzyła, niemniej zapewniała nas, że gdybyśmy nie grali „tak śmiesznie tanio”, to wygrałaby z pewnością. Nikt z nas nie mógł jej zaprzeczyć, ale byliśmy radzi, gdy zjawili się spóźnieni brydżyści i trzeba było zrobić przegrupowanie. Znalazłam się przy stoliku razem z panem Beale, doktorem Little i Celią.

Istnieje powiedzenie, że charakter człowieka poznaje się przy kartach. Nie wiem, jak dalece jest ono słuszne, bowiem wiele osób doskonale panujących nad sobą potrafi maskować się we wszelkich sytuacjach życiowych, a cóż dopiero przy stoliku karcianym. Niemniej pan Beale był ogromnie komiczny w roli partnera. Bardziej pompatyczny niż kiedykolwiek, udzielał zbawiennych rad i wskazówek wprost z podręcznika dla samouków. Przed każdym rozdaniem kart zwracał się do mnie jako do swojej partnerki i mówił:

– Niech pani pamięta, że trefle i kara są „inwitem” do bez atu. Z trzema asami można, ale nie musi się grać bez atu. Ostatnia ręka musi mieć mocną odzywkę. Nigdy nie wychodzę spod króla.

Po wzięciu kart do ręki zapominał o swych mądrych zasadach i licytował na chybił trafił. W dodatku nie trzymał kart normalnie rozłożonych w wachlarz, jak wszyscy gracze, ale w obawie, żeby nikt nie zajrzał do nich, składał je i rozkładał, sam nie wiedząc, co ma w ręku. Grał bez pojęcia, namyślał się przed każdym wyjściem przez kilka minut, co jest największą udręką dla partnerów, ale ani na chwilę nie tracił pewności siebie i nie przestawał nas pouczać. Jego szczęście, że doktor Little jest tak wybornym brydżystą, iż gry z gospodarzem domu w ogóle nie uważał za grę oraz że Celia i ja jesteśmy zbyt dobrze wychowane, by sięgać (w gościnie) do powiedzonek brydżowych tak popularnych na szerokim świecie, jak „gra pan jak noga” lub „jak sardynka” (bo bez głowy), co może przykro dotknęłoby naszego pana Beale.

W pewnej chwili przerwano grę i całe towarzystwo przeszło do jadalni. Był zimny bufet i podano nam szereg wspaniałych smakołyków. Pan Beale zapraszał nas do jedzenia, zachwalając głośno wyczyny kulinarne swojej kucharki. Pani Barber stała obok mnie, powtarzając od czasu do czasu, że będąc mieszkanką Londynu, nie zna ludzi z Porthlew. Celia stała w pobliżu z Krystyną i Tomem Hendrą, robiąc do mnie znaczące miny. Czułam, że ma mi coś do powiedzenia i że czeka tylko na chwilę, gdy pani Barber odsunie się nieco.

Tymczasem pani Barber nie odstępowała mnie; mówiła mi właśnie, że jest kuzynką pana Beale i że go bardzo ceni.

– Zacny, porządny człowiek i tak wspaniale sytuowany. Będzie w stanie otoczyć swoją żonę największym zbytkiem; da jej wszystko, czego dusza zapragnie: biżuteria, futra, samochody, konie, jeżeli poluje. Czy pani córka poluje?

– Nie poluje na nikogo... ale jeździ konno – odrzekłam wymijająco.

– Mógłby nawet pozwolić sobie na jacht. Tak, bez wątpienia, nie ma takiej rzeczy, na którą nie mógłby sobie pozwolić. Niebywała okazja dla młodej panny. I muszę nadmienić, że piękne panny nie są rzadkością, pełno ich w Londynie i w całej Anglii. Rozsądna dziewczyna nie powinna się wahać. Szampana, Morstynie? Nigdy nie odmawiam, zwłaszcza przy takiej okazji. Bo chyba istotnie, okazja jest wyjątkowa. A może mówię przedwcześnie o okazji? Widzi pani – zwróciła się do mnie – jaką ma niepewną i nieszczęśliwą minę, należałoby go zachęcić i uspokoić.

Pobiegła za nim, prawdopodobnie uspokoić go i zapewnić, że nie ma rozsądnej dziewczyny, która by nie pragnęła zostać jego żoną.

Tom Hendra podszedł do mnie i odezwał się półgłosem:

– Czy wiesz, że Clevelandowie są w drodze powrotnej i będą niebawem w domu? – zapytał.

– Nic o tym nie słyszałam – odparłam zdziwiona – sądzę, że gdyby to było prawdą, Bill napisałby do Mikołaja.

– Wracają nagle, gdyż ojciec Izabeli Godolphin jest umierający. Powiedział mi to przed chwilą pułkownik Godolphin.

Celia i Krystyna stały bardzo blisko nas i mogłam spostrzec zmieniony wyraz twarzy mojej córki. Tom stojący do nich plecami, ciągnął:

– Pułkownik mówił mi, że Bill Cleveland jest zaręczony z Izabelą Godolphin. Rodzina jest z tego bardzo zadowolona. Pewno to prawda?

Krystyna obrzuciła Celię bystrym spojrzeniem. Miałam wrażenie, że w Celii zamarło serce. Była blada, ale opanowana. Nie odezwała się ani słowem.

XI

Kilka dni potem ojciec Izabeli Godolphin wyzdrowiał nagle i niespodziewanie; a Clevelandowie nie powrócili, lecz w dalszym ciągu podróżowali.

Bill napisał do Mikołaja z Paryża, nie wspominając o zaręczynach i mój mąż powiedział, że nie bardzo mu się chce wierzyć w te plany matrymonialne Billa. Ta nowina nadeszła w liście pani Cleveland i Mikołaj orzekł, że skoro dotychczas usta jej nigdy nie powiedziały słowa prawdy, trudno przypuszczać, żeby miała przestać kłamać właśnie teraz.

Niemniej całe miasto wierzyło w te zaręczyny i większość naszych znajomych unikała tego tematu z nami, co było niewątpliwie dowodem delikatności uczuć, ale też świadczyło, iż są dobrze poinformowani, że Bill odrzucił moją córkę. Nie mogłam brać im tego za złe, bo sama podzielałam ich zdanie.

Pozornie życie w naszym domu toczyło się zwykłym trybem, ale spoglądanie na cierpienia kochanego dziecka, któremu w niczym nie można pomóc, przygnębiało mnie okropnie. Twierdziłam zawsze, że ból fizyczny jest znacznie dotkliwszy od wszelkich cierpień duchowych i że wolałabym mieć złamane serce niż nogę. Ale teraz zmieniłam zdanie. Kiedy się ma liczną rodzinę, to trudno ustrzec ją przed różnymi chorobami i wypadkami. Lecz na choroby są doktorzy i leki. Mijają dolegliwości i pacjent wraca do zdrowia. Nie mogłam jednak wezwać lekarza do Celii. W każdym razie, jeszcze nie teraz. Pragnęłam, żeby pojechała na jakiś czas do Woden Garth. Ciotka Barbara przyjęłaby ją bardzo serdecznie. Jednak Celia nie chciała opuścić domu.

Denerwował mnie również pan Beale, bardziej natrętny niż kiedykolwiek dotychczas. Powiedziałam Celii, że powinna zdecydować się i zrobić z nim koniec, jeżeli nie zamierza przyjąć jego oświadczyn.

Celia odpowiedziała mi, że mogłaby z takim samym powodzeniem zwrócić się do czarno-czerwonych motyli, by nie latały dokoła stokrotek. Wprawdzie motyle są piękne, czego nie można powiedzieć o panu Beale, ale zarówno on, jak i motyle wiedzą, po co krążą i do czego zmierzają.

– Ta analogia jest idiotyczna – odrzekłam – nie można rozmawiać z motylem.

– Ale nie mogę powiedzieć panu Beale, że nie chcę wyjść za mąż za niego, dopóki nie oświadczy mi się. Sądzę, że byłoby to nietaktowne.

– Więc nie wyjdziesz za niego za mąż?

– Chyba nie.

– Ach! Celio, czy nie wiesz tego z całą pewnością?

– Zazwyczaj wiem. Ale czasem mam wrażenie, że to, co robię, jest zupełnie bez znaczenia.

– Nie mogłabyś myśleć tak na dłuższą metę. Jesteś zbyt rozsądna.

Był to dzień październikowy, ale tak piękny i ciepły, że siedziałyśmy w ogrodzie, obserwując ostatnie motyle.

– Lubię pieniądze – odezwała się Celia – a w każdym razie rzeczy, które można za nie nabyć.

Wiem, o czym myślała. Otrzymaliśmy ubiegłego wieczoru list od Marty z Londynu, w którym napisała, że Łukasz kupił jej dwa okrycia futrzane, jedno sportowe, a drugie wieczorowe, nowy samochód, którym mieli wrócić do Liverpoolu, i przepiękne meble. Byli oboje zajęci urządzaniem swojego mieszkania.

– Łukasz należy do wyjątków – zauważyłam.

– Przyjechał pan Beale – zawołała Melinda, wybiegając z domu. – Czy zostanie lunchu?

– Prawdopodobnie.

– Więc trzeba będzie zaparzyć kawę.

– Tak.

– Wcale nie pytał o panią, tylko o pannę Celię. Przyniósł winogrona.

Zastanawiałam się, czym urozmaicić śniadanie, skoro mieliśmy gościa. Celia wyszła na jego spotkanie a Melinda stała przede mną.

– Czy będziemy mieli drugie wesele? – zapytała z wielkim zainteresowaniem.

– Powiedz Albercie, żeby zrobiła omlet z konfiturami truskawkowymi.

– Mamy potrawkę z ryżu i kompot.

– Wiem. Ale musi być też omlet.

– On jest za stary dla panny Celii i tak się wierci. Ani Alberta, ani ja go nie lubimy. Dlaczego panna Celia nie wyjdzie za mąż za pana Clevelanda? Chodzili ze sobą przez całą zimę i taki był w nią wpatrzony. Czy to prawda, że on ma się ożenić z panną Izabelą Godolphin?

– Podobno – odrzekłam, wstając.

– Gdyby mężczyzna postąpił ze mną w ten sposób, toby gorzko tego pożałował. Już by dostał za swoje. Panna Celia jest aniołem. Dlaczego nie wydrapie mu oczu?

Musiałam jej wytłumaczyć, że w pewnych sferach nie wydrapuje się oczu, lecz znosi z godnością tego rodzaju ciosy. Ale kto wie, czy agresywne metody nie odnoszą bardziej pożądanych skutków? W każdym razie podzielałam opinię Melindy co do pana Beale. Był tak nudny i tak pewny siebie, że zaczął już na dobre mnie irytować. Został oczywiście na lunchu i uprzedził mnie, że chciałby później porozmawiać ze mną w cztery oczy, gdyż pragnie zasięgnąć moich rad.

Powiedział, że w swoim własnym domu nie jadł nigdy tak dobrego omletu jak ten, który zrobiła Alberta, i chciał się dowiedzieć koniecznie, z ilu jaj był zrobiony, na co nie umiałam mu odpowiedzieć; następnie wypytywał, czy nasze kury składają jaja o tej porze. On sam miał pięćdziesiąt kur i ubiegłego dnia kury złożyły zaledwie dwa jaja.

– Powiedziałem mojemu ogrodnikowi, że jest to dowód wielkiej opieszałości z jego strony i że jeżeli się nie poprawi, może szukać sobie nowej służby. Dwa jaja! Sam zjadam dwa jaja na pierwsze śniadanie. Przypuśćmy, że miałbym gościa! Wstałby głodny od stołu. To śmieszne. Mając pięćdziesiąt kur, powinienem być zaopatrzony w jaja.

– Ale nie można spodziewać się wielu jaj w październiku – rzekła Joanna, która lubi zajmować się drobiem, a co więcej ukończyła szkołę gospodarstwa wiejskiego.

– Właśnie, że jaja powinny być przez okrągły rok. Wszystko jest kwestią porządnego prowadzenia gospodarstwa. Oczywiście miał sto wymówek, ale nie zwróciłem na to uwagi. Powiedziałem mu, że albo będą jaja, albo pójdzie sobie. Natychmiast umilkł.

– Kupi kilka jaj u sąsiadów – rzekł Mikołaj.

– Lepiej, jeżeli się na to nie odważy. Chłopskie jaja nie są nigdy świeże. Rozpoznaję to natychmiast. Mam wyborne oko na jaja; a co do jaj konserwowanych w wodzie wapiennej – nie zjadłbym ich za żadną cenę, bo mi szkodzą na żołądek.

Dokoła stołu rozległ się szmer, który należało przygłuszyć natychmiast, zanim przejdzie w śmiech, albowiem większość nas wiedziała, iż omlet Alberty był zrobiony z jaj konserwowanych w wodzie wapiennej i bałam się przez chwilę, że Salcia nas wyda. Słyszałam, jak Hela mówiła coś do niej półgłosem z bardzo surową miną, a Melinda, która starała się powstrzymać wybuch śmiechu, podała panu Beale ser i biskwity. Mikołaj nalał do jego kieliszka wina i zaczęliśmy wszyscy rozmawiać o jabłkach.

I na ten temat pan Beale okazał się mieć dużo do powiedzenia, ponieważ miał wielki zbiór tegoroczny i nie wiedział, co z nim zrobić. Nie chciał go sprzedać tanio i nie mógł sprzedać drogo, a na własny użytek było ich za wiele, chociaż kucharka trwoniła owoce.

– Zapytałem ją dzisiaj z rana, ile jabłek zużyła do szarlotki i odpowiedziała, że nie jest w stanie mi odpowiedzieć. To oznacza marnotrawstwo.

Wszyscy milczeliśmy.

– A ile jabłek powinno się zużyć do szarlotki? – zapytał, zwracając się nagle do Celii.

– Mam wrażenie, że to zależy od wielkości jabłek i od wielkości szarlotki – odrzekła.

– Bardzo rozsądna odpowiedź – pochwalił pan Beale – trafia od razu w sedno rzeczy. Nie wątpię, że gdyby pani dawała zlecenia kucharce, to powiedziałaby pani: „dzisiaj wystarczą dwa jabłka, bo jest nas dwoje do stołu, a pojutrze zrobi się szarlotkę z sześciu jabłek, bo będą goście”. To lubię. Muszę przysłać państwu kosz moich jabłek. To, które pani je, nazywa się Blenheim.

– Oczywiście – odrzekła Celia – mamy drzewo tego gatunku.

– Ale nie macie państwo miejsca na większą ilość drzew owocowych, prawda?

– Mamy cztery jabłonie – powiedziała Celia.

– Cztery! Zaledwie cztery. To niewiele. Ja mam pięćdziesiąt jabłoni i zamierzam posadzić drugie tyle. Lubię robić wszystko na wielką skalę. Czy nie mam racji?

Nie słyszałam, co Celia odpowiedziała na to, gdyż byłam zajęta własnymi myślami. Miałam przeczucie, że pan Beale zamierza oświadczyć się Celii w dniu dzisiejszym i że podczas naszej rozmowy sam na sam zechce wysondować grunt, a także poinformować mnie o swoich szlachetnych intencjach. Było mu z pewnością łatwiej rozmawiać ze mną niż z moim mężem, gdyż liczył, że rozczuli kochającą matkę, a Mikołaj pomimo wrodzonej uprzejmości potrafił być twardy i surowy.

Po śniadaniu poszłam z panem Beale do ogrodu i usiadłam na wygodnym leżaku. Była wyjątkowo ciepła i piękna pogoda. Nie byłam wcale usposobiona do poważnej rozmowy, ale wypiłam filiżankę czarnej kawy i starałam się nie zdrzemnąć. Pan Beale siedział na koszykowym fotelu, który zdaje się nie był zbyt wygodny.

– Pani pozwoli, że zmienię miejsce – rzekł, przysuwając sobie inny fotel – i ten jest za wysoki. Poduszka! Bardzo pani dziękuję. O wiele mi wygodniej. I podnóżek. Tak. Pani jest wzruszająco uprzejma. Trudno skupić myśli, gdy nie siedzi się wygodnie. Teraz jest mi zupełnie dobrze. Właśnie chciałem zasięgnąć pani rady w nader poważnej sprawie. Nie wspomniałem o tym przy stole, bo nie lubię wtajemniczać wszystkich w moje zamiary, lecz do pani mam specjalne zaufanie. Otóż dziś z rana, gdy powiedziałem mojej kucharce o szarlotce, poprosiła mnie o zwolnienie ze służby. Strasznie mnie to zdenerwowało. Podniosło mi się momentalnie ciśnienie krwi. Dlatego nie chciałem pić wina, którym częstował mnie pani małżonek.

Nie ulega wątpliwości, że gdybym była kucharką pana Beale, to zrezygnowałabym ze służby u niego znacznie wcześniej.

– Wiem, że mógłbym skłonić ją do pozostania – ciągnął pan Beale – i muszę przyznać, że bardzo mi na niej zależy, gdyż jest u mnie od kilku lat i, proszę mi wybaczyć to określenie, zna mój żołądek jak własną kieszeń. Nie wiem, dlaczego Anglicy obawiają się mówić o swoich żołądkach. Każdy z nas ma żołądek i popełniając szaleństwa, cierpimy na żołądek. Ale cały kłopot z moją kucharką polega na tym, że chce pracować jedynie u kawalera. Zdaje się, że powiedziałem to już pani. A dzisiaj powtórzyła mi to bardzo wyraźnie. No i teraz mam wielki kłopot.

– Przecież pan jest kawalerem.

– Ale obawiam się... to znaczy mam nadzieję, że porzucę kawalerski stan. Jestem bardzo zdenerwowany i nie mogę się zdecydować. Mam nadzieję, że nie zabieram pani czasu i nie odrywam od gospodarskich zajęć. Chyba nie muszę pani zapewniać, że jeżeli się ożenię, to moja żona będzie szczęśliwą kobietą, przede wszystkim pod względem finansowym. Pani i jej pozostawiam ocenę, czy będzie także szczęśliwa pod innymi względami. Lecz co do pieniędzy, nie ma żadnych wątpliwości. Nigdy nie mówię na wiatr i nie jestem wypchany trocinami, ale pieniędzmi.

– Nigdy w to nie wątpiłam.

– Mam lat pięćdziesiąt, lecz to jest bez znaczenia.

– Ja również nie jestem daleko od pięćdziesiątki – odrzekłam, bo nie wiedziałam, co mu powiedzieć i nie domyślałam się, do czego zmierza.

– Ale kobiety starzeją się prędzej od mężczyzn.

– Tak ludzie mówią.

– I mają słuszność. Z wyjątkiem mojego delikatnego i kapryśnego żołądka, jestem zdrowy i silny jak mężczyzna trzydziestoletni. Lecz wszystko to nie należy do rzeczy. Omijam to, co zamierzałem powiedzieć. Bardzo denerwujące. Ten cały niepokój wprowadziła moja kucharka. Może będzie lepiej, jeżeli powiem wszystko prosto z mostu. Zna pani nastawienie uczuciowe swojej córki, panny Celii?

– Nie przywykłam i nie mam zamiaru poruszać tak osobistych tematów.

– Rozumiem, że nie może pani mówić o tym z całym światem. Ale co innego ze mną. Pani się domyśla moich uczuć. Jestem zachwycony panną Celią. Jestem nawet oczarowany. I oczarowany do tego stopnia, że myślę o małżeństwie. Tydzień temu byłem już zupełnie zdecydowany. Ale o uszy mojej kuzynki pani Barber obiły się pewne słuchy. Pani zna niektóre kobiety, powtarzają różne plotki. Ona również należy do rzędu plotkarek. Więc postanowiłem zwrócić się wprost do pani, dopóki nie wydam wyroku na siebie.

– Co pan chce wiedzieć?

– Czy coś łączy pannę Celię z młodym Clevelandem. Bo jeżeli tak, to zatrzymam kucharkę.

XII

Miałam najszczerszą ochotę powiedzieć panu Beale, żeby zatrzymał kucharkę, bo nie dam mu córki. Czułabym się bardzo nieszczęśliwa, gdyby Celia została jego żoną. Co za pyszałkowaty jegomość, ufny w wszechpotęgę swoich pieniędzy! Ale nie mogłam dać mu odpowiedzi za Celię.

– Słyszałam, że Bill Cleveland jest zaręczony z panną Godolphin – odrzekłam.

– Być może. Być może. Wszyscy to mówią. Pani rozumie moje wątpliwości.

– Rozumiem, że pan ceni swoją kucharkę i nie chce jej stracić.

– Nie myślę teraz o kucharce. Myślę o sobie. Te wszystkie plotki o młodym Clevelandzie i pani córce są mi przykre. Nawet bardzo przykre. Może właśnie zbyt silne ciśnienie krwi, które dokucza mi od kilku dni, ma swoje źródło w tych plotkach. Lekarze radzą mi, żebym unikał trosk i nie przejmował się. Pragnąłbym móc postępować według tych wskazań.

– I ja życzę panu tego z całego serca – rzekłam najuprzejmiejszym tonem.

– Czytałem kiedyś powieść o młodej dziewczynie, którą porzucił ukochany. Zdaje się, że to była francuska powieść. Zgodziła się momentalnie zostać żoną bardzo bogatego mężczyzny, wzięła z nim ślub o północy i kiedy zabrał ją do swojego domu, powiedziała, że nie chce mieć z nim nic wspólnego, bo go nienawidzi. Ładna historia! Nie chciałbym, żeby mnie spotkało coś podobnego. Jeżeli się ożenię, to będę chciał żyć z moją żoną i prowadzić życie rodzinne. Chyba mam rację?

– Mówi pan bardzo rozsądnie – rzekłam pomna jego wysokiego ciśnienia – ale nie wyobrażam sobie, żeby mógł pan wziąć ślub o północy, a w każdym razie nie w Porthlew.

– Nie o to idzie. Wiem, że piękna płeć nie potrafi myśleć logicznie. Jest to jednym z waszych wdzięków, ale utrudnia dyskusję. Pani rozumie z pewnością, o co mi idzie. Mówiąc po prostu, chcę, żeby mnie poślubiono dla moich walorów, a nie dla moich pieniędzy.

– Ma pan rację – odpowiedziałam kojącym tonem.

– Mówią, że młody Cleveland zerwał z Celią i że pani Cleveland była bardzo mądra, doprowadzając do tego. Mówią, że Celia wyjdzie za mnie za mąż, bo jestem bogaty i jestem idiotą. To jest bardzo przykre i nie mam pojęcia, co mam zrobić.

– Niech pan nic nie robi.

– Ale ja chcę się ożenić z Celią. Jestem na to zdecydowany. Zachwycam się nią. Jestem oczarowany i zakochany. A jednocześnie nie chcę, żeby robiono ze mnie wariata. Pani nie może dziwić się i brać mi tego za złe.

– Nie dziwię się, nie biorę panu za złe, ale nic na to poradzić nie mogę. Musi pan zaczekać.

– Ale może mi pani powiedzieć, jak się na to zapatruje Celia. Nie mogło ujść jej uwadze, że staram się o jej względy. Nie robiłem z tego tajemnicy. A co mówi pani małżonek? Pragnąłby, żebym został jego zięciem?

Miałam ochotę odejść i nie być zmuszoną dać mu odpowiedzi na jego niewłaściwe pytania. Miałam ochotę wpaść w ton szlachetnego oburzenia i powiedzieć mu, że nigdy nikt nie rzucał mojej córki, że nie łączyło jej nic z Billem Clevelandem, że są to oszczercze plotki zawistnych kobiet. Żałowałam niezmiernie, że nie jestem jedną z tych spontanicznych bohaterek powieści, które kłamią na zawołanie i zawsze mają ostatnie słowo. Niestety przyzwyczajono mnie do mówienia prawdy, we wszelkich okolicznościach życiowych i trudno zmienić usposobienie na stare lata. Poza tym pan Beale stawiał sprawę w ten sposób, że nie wiedziałam, co mam powiedzieć. Przecież nie mogłam „rąbnąć” prosto z mostu, że się wybitnie nie podoba Mikołajowi ani też, że go Celia nie chce, bo nie byłam pewna, czy Celia jest tego zdania.

– Nie mogę mówić za nikogo – rzekłam to w ten sposób, że zrozumiał, iż musi położyć kres swemu śledztwu. Nie miał zadowolonego wyrazu twarzy, lecz wstał i pożegnał się ze mną, mówiąc, że wróci teraz do domu i ułoży się z kucharką.

Nazajutrz przysłano nam z Penalven kosz wspaniałych jabłek, a następnego dnia Clevelandowie i Izabela Godolphin wrócili do Porthlew. Mikołaj poszedł na dworzec, żeby ich przywitać, i wróciwszy do domu, powiedział, że wyglądają znakomicie i są w doskonałych humorach. Bill zapowiedział, że nazajutrz z rana będzie już w fabryce w pracy. Pani Cleveland zgubiła walizę i robiła z tego powodu gorzkie wyrzuty Billowi, a Izabela Godolphin opowiadała o chorobie ojca. Spojrzałam na Mikołaja i Mikołaj spojrzał na mnie.

Byliśmy sami w pokoju i serce waliło mi jak młotem. Czekałam na jego powrót z dworca z wielkim niepokojem i bardzo rozgorączkowana. Myślałam, że wyczytam na jego czole to, czego chciałam się dowiedzieć, ale miał zwykły wyraz twarzy i nie mogłam go zrozumieć.

– Mikołaju, dlaczego pozostawiasz mnie w takiej niepewności – odezwałam się – czy to prawda, czy nieprawda?

– O czym mówisz?

– O jedynej rzeczy, o której można mówić w tej chwili, o tym, o czym nie przestaję myśleć. Czy Bill jest zaręczony z Izabelą?

– Nie mam pojęcia. Nic mi nie powiedzieli.

– Chcesz wmówić we mnie, że byłeś z nim przeszło pół godziny i nie wiesz o tym?

– Moja kochana, pomagałem Billowi przy bagażu. Zgubili walizę. Jedną z waliz pani Cleveland.

– Jak możesz mówić o walizkach, gdy szczęście Celii waży się na szali.

– Nie mogłem mówić o szczęściu Celii na peronie dworca – odpowiedział Mikołaj – proszę cię, bądź rozsądna.

– Ale będziesz mówić o tym jutro, gdy tylko zobaczysz Billa.

– Wiesz dobrze, że nie uczynię nic w tym rodzaju.

– Przyprowadź go na śniadanie.

– Może.

Nie mogłam wydostać nic więcej z Mikołaja, a nazajutrz przyszedł na drugie śniadanie bez Billa. Powiedział, że go nie zaprosił i że Bill poszedł do Godolphinów. Musiałam odwiedzić kogoś z krewnych po południu i zabrałam ze sobą Joannę. Hela była też poza domem, a Salcia u dzieci Jerzego Vincenta. W domu została tylko Celia, która była zajęta w ogrodzie. Lecz gdy wróciłyśmy pod wieczór, zastałyśmy ją w jadalni przy herbacie razem z panem Beale i Billem.

Odczułam od razu pewne napięcie w atmosferze, które ustąpiło na chwilę wskutek naszego nadejścia.

Bill nie należy do bardzo rozmownych, ale był widocznie rad, że jest razem z nami i złożył mi serdeczne życzenia z okazji zamążpójścia Marty.

– A kiedy pańskie małżeństwo będzie miało miejsce? – zapytał niespodziewanie pan Beale.

– Nie wiem – odrzekł Bill.

Widać było z ich tonu, że nie zapałali do siebie sympatią.

– Ale słyszałem, że jest już postanowione – upierał się pan Beale.

Zrobiło mi się wstyd za niego. Bill nie odpowiedział i nastąpiła przykra chwila milczenia. Przerwałam milczenie, pytając Celię, skąd się wziął ten piękny jedwabny szal, leżący na poręczy jej krzesła.

– Bill mi go przywiózł – odpowiedziała.

– Nie miałem pojęcia, że pani nosi szale – rzekł pan Beale – jest pani za młoda. Szale są odpowiednie dla starszych kobiet. Ale jeżeli pani je lubi, to dam pani prawdziwie piękny wspaniale haftowany indyjski szal. Gdzie pan kupił ten szal? W Wenecji?

– W Chinach – mruknął Bill.

– Przepiękny – rzekła Celia, drapując go na sobie.

Obydwaj mężczyźni spojrzeli na nią ukradkiem, a potem na siebie niechętnym wzrokiem; Joanna i ja piłyśmy herbatę. Na pozór nic się nie zdarzyło, lecz kilka osób było mocno podnieconych, a reszta bardzo zaciekawiona.

Po chwili zjawiła się Salcia, która zobaczywszy Billa, rzuciła mu się na szyję, mówiąc mu, że się bardzo za nim stęskniła. Nie spodobało się to panu Beale, z którym przywitała się ozięble. Starał się ująć ją żartobliwym tonem i zapytał, czy zjadła jego wszystkie jabłka i czy ma jej przysłać drugi kosz. Ale nie okazała żadnego zainteresowania dla jabłek i zwróciła się do Billa:

– Kiedy się ożenisz?

– Nie wiem – powtórzył.

– To dziwne – rzekł pan Beale, krzywiąc się ironicznie – to bardzo dziwne.

– Chcę być druhną na twoim ślubie – powiedziała Salcia.

Wypiłam pośpiesznie herbatę i wstałam od stołu. Miałam nadzieję, że w tym momencie pan Beale pożegna się, ale przeszedł razem z nami do salonu z bardzo niezadowoloną miną; miał widocznie ochotę przeczekać Billa.

Celia owinęła się szalem, który musiał mieć szczególne właściwości, bo po raz pierwszy od wyjazdu Billa robiła wrażenie szczęśliwej i rozradowanej. Bill, który nie okazywał nigdy swoich uczuć, siedział obok niej i palił fajkę. Musiał słyszeć ostatnią uwagę pana Beale, ale zachowywał się, jak gdyby w ogóle pan Beale nie był wart odpowiedzi, albo nie było go w pokoju. A jego sposób odnoszenia się do Celii sugerował, że Celia należy do niego, co było co najmniej niewłaściwe.

Nie dziwiłam się, że pan Beale był zły i niespokojny, i bałam się, że mu się może coś przydarzyć. Miałam ochotę pobiec do doktora Little, który mieszka w naszym sąsiedztwie i dowiedzieć się, jak jest z ciśnieniem krwi pana Beale; ale że to nie wchodziło w grę, otworzyłam szeroko okno, sądząc, że jest to najwłaściwsza rzecz do zrobienia. Może miałam rację, ale nie spotkałam się z jego uznaniem. Przesiadł się, żeby nie być narażonym na przeciągi i uczynił gorzką uwagę, że we wszystkim jest pożądane umiarkowanie.

Celia otuliła się szalem i wyglądała w nim niezwykle pięknie. Dałam znak Joannie, żeby zamknęła okno, a Salcia zaczęła opowiadać Billowi o ślubie Marty, głośno i chaotycznie, więc kazałam jej pójść do jadalni i wziąć się do odrabiania lekcji pod kierunkiem Joanny. Chciałam, żeby mi zeszły z drogi, gdyż nie podobała mi się wcale mina pana Beale; kręcił się po salonie jak rozjuszone zwierzę.

– Powinien pan dać ten szal swojej przyszłej żonie – wykrztusił – jest bardzo wartościowy.

– Spokojnie, spokojnie – rzekł Bill zaskoczony tonem i treścią słów pana Beale.

– Jestem najzupełniej spokojny i powtarzam, że takie szale ofiarowuje się swojej przyszłej małżonce. Jest pan zaręczony z jedną panną, a mimo to przychodzi pan do drugiej i zawraca jej głowę. Ale na świecie są jeszcze inne szale i inni mężczyźni. Pani Brooke wie, co chcę przez to powiedzieć.

– Ale ja nie mam pojęcia – odpowiedział Bill. – Kto mówi, że jestem zaręczony?

– Całe Porthlew.

Celia spoglądała na Billa, jak gdyby całe jej życie zależało od tej odpowiedzi. Lecz on palił w dalszym ciągu i milczał.

– Czy pan odpowie? – krzyknął pan Beale.

– Nie – odrzekł Bill – nie widzę powodu.

– Ależ, Billu, radzi byśmy wszyscy wiedzieć, czy to jest prawda – odezwałam się – pułkownik Godolphin powiedział nam na przyjęciu u pana Beale, że jesteś zaręczony.

– Wolałbym, żeby ludzie nie wtrącali się do cudzych spraw – rzekł ze znudzoną miną i wstał.

Zbierał się do wyjścia. Nie wiedziałam, co sądzić o tym. Celia wstała również i to dosyć raptownie, tak że szal zsunął jej się z ramion. Ku mojemu zdumieniu i największemu zakłopotaniu pan Beale podniósł go, zwinął i omal nie rzucił Billowi w twarz.

– Proszę – zawołał – to należy do pana.

Bill spojrzał na niego, a następnie na Celię pytającym wzrokiem.

Celia wzięła szal z rąk pana Beale i powiedziała:

– To moja własność.

– Pragnę pomówić z panią, panno Celio – rzekł pan Beale z tajemniczą miną – w tym domu jest zawsze tyle osób, że nie można dojść do słowa. Pani Brooke wie, że mam pani coś do powiedzenia. Trzeba powziąć jakąś decyzję. Niepewność mnie dręczy. Wóz albo przewóz. Poświęciłem kucharkę. Odchodzi w końcu miesiąca.

– Brak mu jakiejś klepki? – zapytał Bill, gdy znaleźliśmy się we dwoje blisko frontowych drzwi – co mu jest?

– W obecnej chwili oświadcza się Celii – odpowiedziałam.

– Ona chyba nie traktuje go poważnie.

– Nie wiem. Jest bardzo zamożny.

Bill włożył płaszcz i wyjął fajkę z kieszeni.

– Pani pozwoli, że nabiję fajkę.

Usiadłam na jedynym krześle w przedpokoju i obserwowałam go.

– Czy nie powinna pani wrócić do salonu? – zapytał.

– Po co?

– Może dostać ataku histerycznego, gdy Celia da mu odmowną odpowiedź.

– A może nie da odmownej odpowiedzi.

Zapalił fajkę i zaciągnął się dymem.

– Pani wie, że to, co mówią o mnie i Izabeli, nie jest prawdą?

– Faktycznie?

– Z pewnością nie.

– Ale twoja matka podała tę wiadomość w liście do pułkownika Godolphina.

– Lecz pani zna moją matkę. Ma wrażenie, że może cały świat zawojować swoimi blagami.

– To musi być bardzo przykre dla Izabeli.

– To jest bardzo przykre dla nas wszystkich. Czekam, żeby Godolphinowie zaprzeczyli tym plotkom. Nic innego nie mogę zrobić... Co się stało?

Do przedpokoju wpadł pan Beale.

XIII

Był tak czerwony, że myślałam, iż lada chwila dostanie ataku apopleksji. Bałam się odezwać słowem i spoglądałam na niego z trwogą. Zerwał z wieszaka swoje palto, pochwycił kapelusz i mruknął chrapliwie, przechodząc koło mnie. Cofnęłam się trochę i w obawie, żeby nie rozgniewać go jeszcze bardziej, nie wyciągnęłam do niego ręki. Miałam ochotę zapaść się pod ziemię na kilka minut, a że nie mogłam uczynić tego – milczałam, czekając cierpliwie, póki sobie nie pójdzie. Bill stał obok mnie, przyglądając mu się uważnie, i także milczał.

Pan Beale podszedł do drzwi i nagle zatrzymał się. Odwrócił się na pięcie i spojrzał mi prosto w oczy.

– Nikczemność – rzekł – nikczemność.

Następnie jął wydawać jakieś nieartykułowane dźwięki, które mnie przeraziły. Starałam się nie dać tego poznać po sobie i uśmiechałam się łagodnie. Widocznie mój uśmiech nie wpłynął na niego korzystnie, gdyż rzekł z furią:

– Wodzono mnie na pasku przez całą jesień. Naigrywano się ze mnie, jak gdybym był pierwszym lepszym. Dlaczego nikt mnie nie ostrzegł? Zrobiono ze mnie wariata, wystrychnięto mnie na dudka i całe Porthlew będzie o tym wiedziało. Mówiono mi, że byłbym ostatnim głupcem, gdybym ożenił się z pańską córką... ten pan...

Zanim zdążyłam odezwać się słowem, Bill był już przy nim. Stało się to w ciągu sekundy. Drzwi otworzyły się szeroko i wyleciał przez nie pan Beale do ciemnej sieni, a ja i Bill zostaliśmy znowu sami.

– Bydlę – rzekł Bill.

– Co się stało? – zawołała Celia, wchodząc do przedpokoju.

– To tylko pan Beale opuszczał nasz dom – odpowiedziałam nikłym głosem, gdyż cała ta scena mnie zdenerwowała.

– Mam nadzieję, że nie przyjdzie tu więcej – powiedziała Celia.

Po odejściu Billa Celia powtórzyła mi swoją rozmowę z panem Beale:

– Gdy zostaliśmy sami, oznajmił mi, że ożeniłby się ze mną, gdyby wiedział, jakiego rodzaju stosunki łączą mnie z Billem. Byłam tym tak zaskoczona, że nic nie odpowiedziałam... nie wiedziałam, do czego zmierza w ogóle; ale potem zaczął mówić o „nowoczesnych” pannach, braku podstaw moralnych i robił różne aluzje, na co mu odpowiedziałam z większą szczerością niż uprzejmością. On stracił panowanie nad sobą i zapytał, dlaczego przyjmowałam od niego kwiaty i owoce. „Co miałam robić? – rzekłam. – Nie mogłam zwracać ich panu”. Następnie wziął szal od Billa i powiedział, że należy do ludzi dawnego typu i uważa, że szanujące się kobiety powinny przyjmować wartościowe upominki od ludzi należących do rodziny lub od mężów, nie zaś od obcych mężczyzn – po czym oświadczył mi się... to nie były romantyczne oświadczyny, bo między jednym zdaniem, że jestem piękna, a drugim, że będę bogata, padały słowa: kucharka, żołądek i wysokie ciśnienie. Podziękowałam mu uprzejmie za zaszczyt, jaki mnie spotyka i przeprosiłam, że nie mogę skorzystać z tej wyjątkowej okazji. W tym momencie zaczął mnie łajać, że go zachęcałam – powtórzył mi to kilka razy – i starał się mnie przekonać, że powinnam zostać jego żoną, że sam rozum mi to nakazuje, gdyż Bill jest zaręczony z inną.

– Powiedział ci bardzo wiele w ciągu pięciu minut – zauważyłam. – Staliśmy z Billem zaledwie chwilę w przedpokoju, gdy wpadł jak szalony.

– Bill mówił z tobą o Izabeli?

– Tak. Nie jest z nią zaręczony.

Niebawem wiadomość ta rozeszła się po mieście, a że plotka o zaręczynach wyszła (dosłownie) spod pióra pani Cleveland, wszyscy byli bardziej rozśmieszeni niż zdziwieni. Byłam zmuszona odwiedzić panią Cleveland i niestety zastałam ją w domu.

Pani Cleveland mówiła ogromnie protekcjonalnym tonem o Marcie:

– Jestem niezmiernie rada, że wreszcie jedna z pani sześciu córek wyszła za mąż za jakiegoś podobno zamożnego handlowca. Dała dobry początek. Czy pani wie, że Godolphinowie nie chcą się zgodzić na oficjalne zaręczyny Williama z Izabelą, gdyż pan Godolphin jest jeszcze bardzo osłabiony po chorobie i nie może wyprawić przyjęcia zaręczynowego? Ale młodzi są w sobie bardzo zakochani i wątpię, czy będą mieli cierpliwość czekać dłużej. Co robić. Zapomniałam powinszować pani z okazji zaręczyn Celii z panem Beale.

– Celia nie jest zaręczona z panem Beale – rzekłam.

– Doprawdy? A słyszałam to przecież z tak pewnego źródła. Mówiono mi, że jej bardzo nadskakuje. Byłoby to bardzo odpowiednie małżeństwo. Piękny mająteczek, ładny dom i niezły mąż. Znacznie starszy od Celii, ale za to bogaty. Byłoby pani bardzo przyjemnie mieć pod ręką dobrze wydaną za mąż córkę. Marta jest tak daleko od was, jakby na drugim krańcu świata. A ten pani zięć – nie mogę spamiętać jego nazwiska – jest sympatyczny? Ciekawa jestem, na czym pan Beale zrobił swój wielki majątek. Na spekulacjach?

– Powinna go pani zapytać wprost – odpowiedziałam.

W drodze do domu myślałam, że gdyby Bill ożenił się z Izabelą, miałoby to przynajmniej tę dobrą stronę, że mogłabym stykać się rzadziej z panią Cleveland, która działała na mnie zawsze przygnębiająco. Nie umiałam stawiać jej czoła, jak na przykład ciotka Barbara, zawsze gotowa podjąć rzuconą jej rękawicę.

Gdy wróciłam do domu, tok moich rozmyślań na temat pani Cleveland przerwała Melinda, mówiąc mi, że pan Vincent był u mnie dwa razy i że pragnie koniecznie widzieć się ze mną.

Biedny Jerzy. Zawsze były mu potrzebne moje rady, bo chociaż jest zdolnym i mądrym prawnikiem, w sprawach domowych okazuje kompletny brak doświadczenia, a nawet rozumu.

Żona Jerzego umarła przed kilku laty, zostawiając mu troje drobnych dzieci, które były stale zaniedbywane przez służbę i niańki. Jerzy jest mądrym człowiekiem, ale w najwyższym stopniu niepraktycznym i zaabsorbowanym swoją pracą. Ufa ludziom, czego wynikiem muszą być zawsze rozczarowania. „Idealna” niania, „wspaniała” kucharka, „sumienna” pokojówka okazywały się po pewnym czasie osobami, które trzeba usunąć z domu i w takich chwilach Jerzy zasięgał znowu mojej rady.

Dzieci Jerzego: Róża, Duduś i Kocio spędzały u nas całe dnie albo nie widywaliśmy ich wcale – zależnie od humoru rozmaitych niań, przewijających się przez ich dom. Były to śliczne dzieci, ale nie można było powiedzieć, że grzeczne i dobrze wychowane, i gdyby nie nasza sympatia dla Jerzego, na pewno nie tolerowałabym wielu psot, jakie robiły w naszym ogrodzie.

Prócz wychowawczyni, czyli tak zwanej niani, dzieci miały guwernantkę, która nie mieszkała u Jerzego, ale przychodziła na cały dzień, by dać „kierunek wychowaniu”, uczyć i bawić się z niesforną trójką. Doszły nas słuchy, że trwała zażarta wojna pomiędzy dwoma autorytetami rywalizującymi ze sobą, to jest pomiędzy nianią i guwernantką – więc nie zdziwiłam się wcale, gdy przyszedłszy do biednego Jerzego, dowiedziałam się, że guwernantka postawiła ultimatum.

Panna Wood zostawiła w tym dniu list do Jerzego, który pokazał mi ze srodze zmartwioną miną, choć treść tego listu nie była, moim zdaniem, tak bardzo zatrważająca: albo ona rezygnowała z pracy, albo niania miała odejść i prosiła pana Vincenta o powzięcie niezwłocznej decyzji. Było niepodobieństwem wychowywać dzieci, które niania zachęcała do niesfornych figlów i które były nieznośne przez dwadzieścia cztery godzin na dobę.

– Nie mogą być nieznośne i niesforne, gdy śpią – pocieszyłam Jerzego.

Nie wiedziałam, co poradzić. Znałam pannę Wood. Była uprzejmą i dobrą osobą. Nieźle nadawałaby się na wychowawczynię innych dzieci, ale nie dla małych Vincentów, które potrzebowały silnej ręki. Natomiast niania nie podobała mi się wcale. Miała twardy i przykry wyraz twarzy, i bezczelny sposób odnoszenia się do ludzi.

– Usunęłabym obie – powiedziałam.

Jerzy zrobił tak nieszczęśliwą minę, iż zaczęłam żałować moich słów. Widocznie pragnął innej rady.

– Myślałem, że je pogodzisz. Jesteś taka mądra i taktowna.

– Więc chcesz zatrzymać obie? Lubisz je, Jerzy?

– Nie mam z nimi wiele do czynienia. Panna Wood jest łagodna, uprzejma i inteligentna, a niania daje sobie radę z dziećmi. Są czysto utrzymane. Róża ślicznie wygląda, chłopcy są mniej wątli niż w ubiegłym roku. Są też jej posłuszni. Te ciągłe zmiany wydają mi się okropne. Nigdy nie wiem, co się zdarzy w następnej chwili. Co by się stało, gdyby odeszły natychmiast i dom został bez służby?

– Przeprowadziłbyś się do pensjonatu i poszukał nowego personelu.

– Ale mogłoby się to zdarzyć pod moją nieobecność. W przyszłym tygodniu mam sprawę w Londynie.

Lubię bardzo Jerzego, ale przyznaję, że zniecierpliwił mnie. Jest dwóch Jerzych: jeden dzielny, mądry, bystry i zapobiegliwy w swojej kancelarii, a drugi Jerzy w domu – niezaradny i lękający się kobiet. Miałam do czynienia z tym drugim, z tym osowiałym wdowcem, dla którego ukochane dzieci były raczej plagą niż pociechą. Pragnęłam, żeby ożenił się. Był wyjątkowo przystojnym mężczyzną. Smukły, o kształtnej głowie, pięknych rysach twarzy i oczach ciemnych, mądrych, dobrych.

– Będę uważała na dzieci pod twoją nieobecność – odezwałam się.

– Ale co mam zrobić z panną Wood? Czy zgodzić się, by przestała przychodzić do dzieci, czy też rozmówić się z nią i z nianią i skłonić je, żeby się pogodziły ze sobą?

Westchnął głęboko.

– Czynię to wciąż z klientami – dodał – przeważnie udaje mi się; ale mam do czynienia z mężczyznami.

– Nie zawadzi spróbować.

Twarz Jerzego rozjaśniła się; widocznie czekał na tę radę. Ludzie korzystają najchętniej z tych rad, które są im wygodne.

Jerzy zadzwonił, a ja wstałam.

– Nie, mój drogi – odezwałam się – nie będę piła herbaty, jestem po podwieczorku.

Ale Jerzy zrobił tak błagalną minę, że znowu usiadłam.

– Ty jedna potrafisz mi pomóc – rzekł.

Do pokoju weszła niania, spojrzała na mnie jak na ścianę i zwróciła się do Jerzego:

– Jestem zajęta prasowaniem.

– Proszę, niech niania usiądzie. Chciałbym pomówić z nianią – rzekł Jerzy.

Przypominał mi w tej chwili człowieka, który lęka się psów i zabiega o ich względy. Niania usiadła na brzegu krzesła z zaciśniętymi ustami i zachmurzonym czołem.

– Idzie o pannę Wood – rzekł Jerzy, przeglądając list.

Milczał przez chwilę, a następnie spojrzał na mnie, jak gdyby teraz była moja kolej odegrania roli.

– Nie powinno być żadnych trudności – zaczęłam z pewnym wahaniem.

Ale nie było mi danym wypowiedzieć zdania do końca, gdyż niania wpadła w taką furię, że byłam pewna, że skoczy mi do oczu. Pobladła i usta jej się trzęsły.

– Czy jestem u pani w służbie? – zawołała.

– Pani Brooke jest naszą najdawniejszą przyjaciółką – rzekł Jerzy miękkim głosem, starając się udobruchać nianię; mógłby z tym samym powodzeniem starać się udobruchać wilka lub tygrysa.

Pragnęłam, ażeby ją zwolnił natychmiast ze służby.

– Sprawa powinna być jasno postawiona i muszę zrozumieć wzajemne obowiązki – zwróciłam się do Jerzego.

– Jeżeli mowa o pannie Wood – odpowiedziała niania, zwracając się również do Jerzego – to albo ona odejdzie, albo ja. Nie zniosę, żeby ktokolwiek wtrącał się do mnie – w tym momencie spojrzała na mnie – jestem wykwalifikowaną wychowawczynią i wiem, jak postępować z dziećmi, nawet jeżeli rozpuszcza je taka panna Wood. Mówi mi, że jestem dla nich surowa. Muszę być surowa, gdyż nabija im głowy głupstwami i są tak znarowione, że trudno wytrzymać.

– Ale spędzają z nią zaledwie kilka godzin dziennie – rzekł Jerzy – przypuszczam, że uczy je czegoś.

– Nie wiem i nic mnie to nie obchodzi. Ale uprzedzam pana, że albo ona odejdzie, albo ja, i może lepiej będzie, jeżeli ja pójdę sobie, chociażby dziś jeszcze. Nie pozwolę, żeby ktoś wtrącał się do mnie i nie dopuszczę do tego, żeby mnie szpiegowano!

– Czy zamierza odejść? – zapytał Jerzy niespokojnym tonem, gdy niania znalazła się za drzwiami.

– Wiem, co bym zrobiła na twoim miejscu – powiedziałam.

Spojrzał na mnie wzrokiem pełnym nadziei.

– Zapłaciłabym jej za miesiąc i kazała spakować się dziś jeszcze, a powierzyłabym dzieci pannie Wood aż do twojego powrotu z Londynu.

Jerzy potrząsnął głową.

– Nie mogę tego uczynić, bo kto by kąpał dzieci?

Zaproponowałam mu, żeby kąpaniem i myciem dzieci zajęła się pokojowa albo panna Wood, ale ten projekt nie przypadł mu do gustu, podobno pokojowa nie miała o tym pojęcia, a panna Wood nie zgodziłaby się za nic na tak nieintelektualne zajęcie. Ostatecznie panna Wood została zwolniona, a dzieci powierzono niani. Po powrocie z Londynu Jerzy miał rozpatrzyć te sprawy i przyjąć nową nauczycielkę.

– Wyjeżdżam tylko na tydzień – rzekł – i przecież nic złego nie może się stać w ciągu tygodnia. Mam nadzieję, że zajrzysz od czasu do czasu do dzieci, chociaż obawiam się, że niania, która jest tak zazdrosna o swój autorytet, nie będzie zbyt uprzejma...

Myśl o dzieciach Jerzego powierzanych opiece służby była mi zawsze przykra, ale tym razem denerwowało mnie to szczególnie. W dodatku następnego dnia po wyjeździe Jerzego do Londynu zjawiła się u mnie panna Wood z wielce zafrasowaną miną.

– Pani mi wybaczy, że przyszłam do pani, ale doprawdy nie sypiam po nocach, gdy myślę o tym...

Czekałam z pewnym niepokojem, co usłyszę od niej.

– Okrucieństwo! Nie ma na to innego określenia. Ona bije dzieci.

Spojrzałam na nią i rzekłam półgłosem:

– Są czasem nieznośne.

– Ale nie dla niej. Boją się jej. Dla mnie były bardzo niegrzeczne, zachęcała je do tego.

– Powiedziała to pani panu Vincentowi?

– Nie. W ogóle nie zamierzałam mówić nikomu o tym, co się tam dzieje. Boję się prawa, stoi zawsze po stronie winnych. Gdyby ta baba wytoczyła sprawę przeciwko mnie, straciłabym może wszystko, co posiadam.

A miała niewiele. Panna Wood mieszkała ze sparaliżowaną matką, którą utrzymywała, i wiem, że nie zrezygnowałaby z posady u Jerzego, gdyby nie była do tego zmuszona.

– Mogłaby pani dowieść tego, co pani mówi? – zapytałam.

– Owszem, gdyby służące i dzieci powiedziały prawdę. Jest niewiele rzeczy, które można by dowieść w sali sądowej. Nic bym nie powiedziała, ale jestem przekonana, że skrzywdzi śmiertelnie Kocia, jeżeli się jej go nie odbierze. Nie znosi go, a on jest wątlejszy od swojego rodzeństwa. Od czasu, gdy została wychowawczynią, dzieci zmieniły się nie do poznania.

Miała słuszność; sami to już zauważyliśmy. Wprawdzie w dalszym ciągu wpadały do naszego ogrodu, deptały po kwiatach i niszczyły najpiękniejsze rośliny, ale miały jakiś dziwnie wystraszony wyraz twarzy, gdy nas widziały, a Róża powiedziała Salci, że nie będą do nas przychodzić podczas nieobecności ojca, gdyż niania nas nie lubi i zabrania im stykać się z nami.

– Napiszę do pana Vincenta – powiedziałam po chwili.

– Ale nie wspomni pani mojego nazwiska. Proszę mi to przyrzec. Pan Vincent, jako adwokat, jest lepszego mniemania o prawie ode mnie. Ja nie chcę być w to wmieszana.

Zdaje się, że nigdy w życiu nie spotkałam osoby, która by się bardziej obawiała, a jednocześnie czuła większą pogardę dla prawa. Uważała je za smoka połykającego niewinne ofiary. Ja osobiście nie jestem aż tak krańcowa w moich poglądach; ale bądź co bądź wszystko co jest z nim związane, bywa zawsze kosztowne i miałam nadzieję, że pozbędziemy się niani bez sądów i procesów. Przyrzekłam pannie Wood, że nie będzie wmieszana w te sprawy i starałam się wydostać od niej trochę konkretnych faktów. Otóż „wzorowa” wychowawczyni biła dzieci, pozbawiała jedzenia, przywiązywała do łóżek i groziła stokroć gorszymi karami, gdyby się ośmieliły skarżyć na nią. Jedną z jej ulubionych kar były lodowate prysznice.

Znam dobrze dzieci, więc nie zdziwiłam się wcale, że nie poszły wprost do ojca i nie zażądały momentalnego usunięcia tej kobiety. Dzieci nie postępują nigdy w ten sposób, znoszą wszystko od tych, pod których opieką pozostają, z niebywałym stoicyzmem, tak jak my starsi znosimy ciężkie dotknięcie losu.

– Ale Kocio jest chory – rzekła panna Wood. – Widziała go pani w ostatnich czasach?

Istotnie, nie widziałam go od dawna, i po wyjściu panny Wood udałam się wprost do ogrodu i stanęłam przy niskim parkanie, oddzielającym nasz ogród od ogrodu Jerzego. Ale nie było ani śladu dzieci i nie słyszałam żadnych odgłosów z wnętrza domu. Posłałam więc Melindę z kartką do Róży, że zapraszam ją i jej braciszków na podwieczorek. Po pięciu minutach Melinda była z powrotem.

– Nie przyjdą – rzekła.

– Z kim się widziałaś?

– Z tą babą, która wygląda jak jędza. Powiedziała „nie przyjdą” i zatrzasnęła mi drzwi przed nosem.

– Wychowawczyni otworzyła drzwi?

– Tak, pozostałe służące wiecznie latają, nigdy ich nie ma w domu. Mają jakichś znajomych, z którymi spędzają dnie i noce. Ciekawa jestem, kto tam sprząta i kto gotuje tym biednym dzieciom.

Powtórzyłam Mikołajowi moją rozmowę z panną Wood i zgodził się ze mną, że trzeba napisać do Jerzego, ale uważał, że na razie nie możemy uczynić nic więcej; usunąć wychowawczynię mógł tylko sam Jerzy, gdyż on powierzył dzieci jej opiece, pomimo moich ostrzeżeń. Niemniej byłam bardzo zdenerwowana i niespokojna.

Podczas lunchu powiedziałam Salci, że zaprosiłam Różę i jej braciszków na podwieczorek, ale że zabroniono im przyjść. Byłam ciekawa, czy Salcia wie, co dzieje się u sąsiadów (ostatnio obcowała z nimi znacznie mniej, gdyż chodziła do szkoły i przyjaźniła się ze swoimi rówieśnicami), ale nie przypuszczałam, że wie aż tyle.

– Alberta mówi, że należałoby zrobić z tym porządek – odpowiedziała z bardzo poważną miną.

Moja Salcia nie dostała tym razem bury za plotkowanie w kuchni; to nie był moment na morały.

– Z czym zrobić porządek? – zapytała Celia.

– Z dziećmi Jerzego. Alberta mówi, że tamte służące są „tłumokami”, a wychowawczyni prawdziwym diabłem. Uwiązała wczoraj Kocia do drzewa i zostawiła go tam samego, gdy zaczęło się ściemniać. Alberta słyszała, jak płakał, przeszła przez parkan i przecięła sznur, ale on się tak bał, że nie śmiał wrócić do domu i był siny z zimna.

Salcia zaczęła rozglądać się i zadowolona z wrażenia, jakie zrobiły na nas te słowa, ciągnęła dalej:

– Siny i trzęsący się z zimna! Alberta chciała w pierwszej chwili pójść po policjanta, ale powiedziała, że dzieci są „pańskie”, więc ona nie może się do nich wtrącać i że woli, żeby kto inny zajął się tą sprawą. Żałuję, że nie widziałam tego biednego Koteczka.

– A co byś zrobiła, panno mądralo? – zapytała Hela.

– Poszłabym po doktora Little. Policjanci nie są potrzebni chorym dzieciom. Doktor nagadałby tej jędzy i położyłby Kocia do łóżka.

– Podzielam zdanie Salci – rzekł Mikołaj.

– Nie powierzyłabym chorego dziecka takiemu potworowi – powiedziała Joanna.

– Zatelegrafuję do Jerzego – postanowił Mikołaj – powinien wrócić natychmiast i zrobić porządek we własnym domu.

W tym momencie do pokoju weszła Anna. Nasze zdumienie nie miało granic.

– Jestem po śniadaniu – rzekła do Melindy, która wnosiła budyń.

Anna ucałowała nas kolejno i usiadła przy stole. Promieniała zdrowiem, a jej ciemne oczy błyszczały tak wesoło, że nie ulegało wątpliwości, iż jej złamane serce mniej więcej się skleiło.

– Zrobiłam straszną awanturę – oznajmiła nam – i uciekłam.

Byłam szczęśliwa, że słyszę znowu jej głęboki głos i że wygląda dobrze i pięknie. Nie przejęłam się ani awanturą, ani ucieczką. Jeżeli Anna robi awanturę, to na pewno ma słuszność; nie należy do osób, które godzą się na kompromisy.

– Ale skąd się wzięłaś o tej porze? – zapytał Mikołaj – pociąg z Londynu nie przyjeżdża w południe.

– Przyjechałam samochodem z Trelawneyami.

– A co z twoją posadą w szpitalu?

– Nie mów mi, proszę, o szpitalu, chcę o nim zapomnieć. Ślepa owca ze sparaliżowanymi nogami prowadziłaby go lepiej. Powiedziałam im to.

– Pewno miałaś słuszność – zauważył Mikołaj, uśmiechając się.

XIV

Po śniadaniu usiedliśmy przy kominku i Anna opowiedziała nam o swoich przejściach. Pracowała w małym podmiejskim szpitaliku prowadzonym przestarzałym systemem i kiedy komitet naznaczył na stanowisko lekarza naczelnego – kobietę, wszyscy spodziewali się, że będzie woskiem w ich rękach. Ale nie znali naszej Anny. Początkowo starała się przeprowadzić różne zmiany i ulepszenia. Ale daremnie. Więc wystąpiła energicznie.

– Szpital jest chwilowo zamknięty. To moja robota. Jeżeli otworzą go kiedykolwiek, to pod zupełnie innym kierownictwem. Trafiłam do właściwych ludzi i byli po mojej stronie.

– A co będziesz robiła w najbliższym czasie? – zapytała Hela.

– Nie wiem jeszcze, ale z pewnością znajdę jakąś pracę – odrzekła Anna, zaciągając się dymem z papierosa.

– Nie ma pośpiechu. Możesz trochę odpocząć – rzekł Mikołaj, który lubi być otoczony swoją rodziną i nie przestaje żałować, że Marta nie wyszła za mąż za kogoś z Porthlew.

Potem spojrzał na zegarek.

– Muszę już pójść do fabryki. Napiszę zaraz do Jerzego. W liście można powiedzieć znacznie więcej niż w depeszy.

– Jerzego nie ma w domu? – zapytała Anna.

Opowiedzieliśmy jej wszystko, co nam doniosła panna Wood i Salcia.

– Od jak dawna wiecie o tym wszystkim?

– Panna Wood była u mnie niemal do lunchu, a wszystko, co mówiła Alberta, Salcia powtórzyła nam przy stole – odrzekłam.

Nastąpiła chwila milczenia, po czym dodałam:

– Jesteśmy tym bardzo przejęci, ale nic nie możemy uczynić. Jerzy zostawił dzieci pod opieką tej kobiety i nie mamy prawa wtrącać się do niczego. Musi sam przyjechać i usunąć ją.

– Jerzy jest niedołęgą – powiedziała Anna.

Twarz jej zaczęła się rozjaśniać tym charakterystycznym podobno blaskiem energii, jaki spotyka się u ludzi czynu, w momentach poprzedzających walkę.

– Nie znam panny Wood – zwróciła się do mnie – ufasz jej?

– Owszem. Powinna była pójść wprost do Jerzego, ale bała się, bo jest adwokatem.

– Głupia wariatka!

– Boi się, żeby nie wytoczono jej sprawy o oszczerstwo. Jest bardzo biedna.

– Ale ja się nie boję – rzekła Anna – pójdę tam niezwłocznie.

– Moje dziecko, Jerzy wróci za kilka dni – powiedział Mikołaj – jeżeli wpadniesz tam z awanturą, to może się mścić na dzieciach. Ta kobieta była przez dwa miesiące pod jednym dachem z Jerzym. Nie tracę nadziei, że panna Wood trochę przesadziła. Nie podoba mi się ta historia z przywiązaniem dziecka do drzewa. Sądzę, Elżbieto, że Alberta omyliła się.

– Jak mogła omylić się?

– Dzieci bawią się czasem w Wilhelma Tella albo czerwonoskórych Indian. Ja sam bawiłem się w to za moich chłopięcych lat. Jesteś pewna, że nie było w pobliżu innych dzieci?

– Dowiem się od Alberty – rzekła Anna, idąc do kuchni.

Każdy z nas poszedł do swojego zajęcia, jak zwykle po śniadaniu: Mikołaj do fabryki, Salcia zaczęła odrabiać lekcje, w czym pomagała jej Celia, Joanna pobiegła na wykłady, Hela zamknęła się w swoim pokoju i zabrała do czytania.

Miałam zamiar wyjść po sprawunki, ale Melinda zatrzymała mnie w holu. Była szalenie podniecona.

– Przechodzą przez parkan – szepnęła.

– Kto przechodzi przez parkan?

– Alberta i panna Anna. Początkowo Alberta nie chciała pójść, ale panna Anna przekonała ją. I ja bym poszła, ale się boję.

– Czego się boisz? Przecież nie jest ciemno.

– Alberta mówi, że jeżeli przywiązano go dziś do drzewa, to pewno chłopczyna już nie żyje. Alberta mówi, że był wczoraj słaby i chory. Biedne dziecko.

– Dlaczego żadna z was nie powiedziała nam tego wczoraj? Postąpiłyście bardzo niesłusznie. Usłyszeliśmy o tym przypadkowo od panny Salci.

– Alberta powiedziała, że państwo także nie mogą wtrącać się do tego. Alberta mówi, że dom Anglika to jego twierdza. Przeczytała to gdzieś. Alberta mówi, że będąc dzieckiem, dostawała baty od ojca i że to jej nic nie zaszkodziło.

– Przejdę przez parkan – rzekłam.

Po chwili byłam już w ogrodzie Vincentów. Opadłe liście zaścielały ścieżki. Czerniły się nagie konary jesionów i klonów, krzewy pożółkły, ale trawa zieleniła się jeszcze. Dzień był listopadowy, mglisty, wilgotny, jednak powietrze łagodne. Z okien domu roztaczał się widok na duży trawnik i byłam ciekawa, czy ktoś z wnętrza domu obserwuje to, co się dzieje w ogrodzie.

Zdążyłam zaledwie uczynić kilka kroków, gdy ujrzałam Annę i Albertę. Klęczały na trawie. Podeszłam bliżej i przekonałam się, że są pochylone nad leżącym dzieckiem. Ogarnął mnie strach, ale podbiegłam do nich.

Anna, widząc mnie, wstała; twarz jej była surowa jak sprawiedliwość i gniewna jak mściwej bogini.

– Żyje? – krzyknęłam.

Kocio leżał na trawie z zamkniętymi oczami. Usłyszawszy mój głos, odemknął je na chwilę, spoglądając na mnie mętnym wzrokiem.

– Musimy zabrać go do nas – rzekła Anna – Alberta zaniesie go i położy do łóżka.

– Umieścimy go w pokoju Antoniego – szepnęłam – co mu jest?

– Nie wiem, zbadam go później. I chcę, żeby obejrzał go doktor Little. Zatelefonuj po niego. Idę do domu Jerzego.

– Pójdę z tobą.

Lecz Anna nie usłyszała moich słów. Pobiegła jak wicher do bocznego wejścia i zniknęła wewnątrz domu.

Zostałam sama z Albertą i dzieckiem. Uczyniłam kilka kroków naprzód, następnie kilka kroków wstecz. Chciałam być i z Anną, i przy dziecku. Gdy się tak wahałam, rozległ się krzyk innego dziecka jakby z pierwszego piętra.

– Zabierz go do domu, Alberto. Dasz sobie sama radę?

– Niech pani posłucha! Ona zabije pannę Annę, ta czarownica.

– Muszę tam pójść. Uniesiesz Kocia?

– Pewno, że uniosę! Chodź do mnie, ty moje śliczności. Nikt ci nie zrobi krzywdy. Nie boisz się Alberty? Proszę pani, on drży i jest lekki jak piórko.

– Zaniesiesz go do sypialni i położysz na kanapie – rzekłam pospiesznie – powiedz Melindzie, żeby przygotowała mu posłanie w pokoju pana Antoniego. Możecie mu dać trochę herbaty...

– Niech pani będzie spokojna. Moje ty biedne maleństwo.

Wzięła go w krzepkie ramiona; był zbyt słaby, by iść o własnych siłach. Nie mogłam ich odprowadzić, bo w tej samej chwili usłyszałam przeraźliwe krzyki dochodzące z wnętrza domu.

Pobiegłam tą samą drogą co przed minutą Anna; drzwi były otwarte. Na parterze nie zobaczyłam nikogo. Mieszkanie było jakby opustoszałe; zimno i ciemno. Weszłam na schody. Chociaż szłam pospiesznie, nie mogłam nie zauważyć, że schody i chodnik były brudne. Płacz zmieszany z krzykiem stawał się coraz wyraźniejszy.

Rozległ się huk, jak gdyby coś ciężkiego spadało na ziemię. Płacz dziecka. Dziki wrzask rozjuszonego zwierza. Jakieś ciało walące się na podłogę. Wreszcie wpadłam do pokoju dziecinnego.

Ujrzałam scenę jak ze złego snu; wychowawczyni skulona na podłodze z twarzą wykrzywioną cierpieniem i wściekłością. Anna stała nad nią, trzymając ją mocno za ramię i tłukąc ją niemiłosiernie rózgą, najwidoczniej tą samą, którą były smagane ostatnio dzieci Jerzego. Pokój dziecinny robił wrażenie pobojowiska – krzesła poprzewracane, naczynia potłuczone. Róża w pomiętej sukience stała w kącie, zbyt przerażona, by zrozumieć, co się stało.

– Anno! Anno! – zawołałam przestraszona tym obrotem sprawy.

Aczkolwiek wychowawczyni zasługiwała na mocne bicie, nie chciałam, żeby moja córka wykonywała tę karę. W kulturalnych krajach nie bierze się w swoje ręce wymiaru sprawiedliwości – można za to gorzko zapłacić.

– Biła Różę – zawołała Anna – żałuję, że nie mam kija pod ręką.

Rozwścieczona kobieta zerwała się na równe nogi, grożąc nam pięściami. Jej wygląd był opłakany, włosy rozwichrzone, suknia poszarpana, oczy nabrzmiałe krwią.

– Do sądu was podam – wrzeszczała. – Zapłacicie mi za to! Co to ma znaczyć? Słyszycie, co mówię? Jakim prawem przeszłyście tutaj? Precz, precz z tego domu. Wynoście się albo zawezwę policję.

– Bardzo proszę – rzekła Anna najspokojniejszym tonem; następnie zwróciła się do Róży:

– Weź płaszcz, kapelusz i nocną bieliznę dla siebie i dla braci. Będziecie spali dziś u nas. I pospiesz się, kochanie. Muszę pójść zaraz do Kocia.

– Więc o Kocia idzie? – zawołała niania świszczącym głosem – szczeniak robi pod siebie co pięć minut i udaje, że ma biegunkę. Wstrętne dziecko. Nigdy w życiu nie miałam do czynienia z takimi dziećmi. Jestem przyzwyczajona do dzieci dobrze wychowanych i do państwa, którzy wiedzą, jak się zachowywać i nie przychodzą na przeszpiegi do cudzych domów, i nie wdzierają się tam, gdzie ich nie proszono, dopuszczając się gwałtu na przyzwoitych kobietach. Ale są sądy, chwała Bogu, i pani mnie popamięta, moja panienko. Wezwę policję.

Zrobiło mi się bardzo nieprzyjemnie. Miałam ochotę zatelefonować do Mikołaja, żeby przyszedł natychmiast, ale bałam się zostawić Annę z tą na wpół oszalałą jędzą.

– Proszę mi nie grozić policją – huknęła Anna, gdy Róża wyszła z pokoju – bo jak przyjedzie policja, to ja wniosę skargę o znęcanie się nad tymi dziećmi. Gdyby Kocio umarł, to grozi pani dożywotnie więzienie, a i bez tego sine pręgi na Róży... zaświadczenie lekarskie... co najmniej trzy lata więzienia. Gdzie Dodo?

– Tam gdzie mu kazałam pójść – odrzekła z uporem ta szalona kobieta; lecz twarz jej wyraźnie poszarzała ze strachu.

– Pewno wyjdą też na jaw jakieś dawniejsze grzechy – rzekła Anna.

Na szczęście Anna miała się na baczności i gdy wychowawczyni doskoczyła do niej jak tygrys, pochwyciła ją za nadgarstki. Anna była silniejsza, niemniej ta jędza podrapała ją i pokopała.

Do pokoju weszła Róża i sytuacja stała się jeszcze bardziej przykra i skomplikowana, gdyż chciałyśmy mieć na oku wychowawczynię, wysłać Różę do naszego domu, znaleźć jej braciszka, porozumieć się z Mikołajem i zająć biednym Kociem.

– Gdzie Dodo? – zapytała Anna.

– W komórce na węgiel – odpowiedziała Róża, spoglądając szeroko otwartymi oczami na tę kobietę, którą przytrzymywałyśmy na krześle.

– Potrafisz otworzyć komórkę? – zapytałam.

– Potrafię.

– Więc przyprowadź go.

– Kiedy on nie ma nic na sobie.

– Co takiego?

– Nie wiem, gdzie jest jego ubranie.

– Wszystko jedno. Zejdź na dół i przyprowadź go tu natychmiast.

Róża wyszła posłusznie. Anna i ja czekałyśmy cierpliwie.

– Ciekawa jestem, jak długo będzie to trwało – mruknął nasz więzień – zdaje się, że zostaniecie tu całą noc.

– Proszę zachowywać się przyzwoicie i powiedzieć, gdzie są rzeczy Doda, a pójdziemy stąd – rzekła Anna.

– W kuchni, na stole.

Puściłyśmy ją, a ona zerwała się na równe nogi, dała mi pięścią w szczękę, Annie podbiła oko i wybiegła do drugiego pokoju, zatrzaskując za sobą drzwi i przekręcając klucz w zamku. Odetchnęłyśmy z ulgą.

Po chwili wróciła Róża, ale bez Doda. Nie umiała otworzyć komórki. Zeszłyśmy na dół, by oswobodzić małą ofiarę. Był drżący i zapłakany, a tak usmolony węglem, że nie było mowy o ubraniu go.

– Trzeba go będzie wykąpać, a tymczasem zawinę go w kołdrę i zaniosę do domu – rzekła Anna.

XV

Róża, niosąc ubranie Doda, szła obok mnie. Pomimo śladów łez miała roześmianą twarzyczkę. Świadomość, że nie zobaczy więcej swojej niani – Anna przyrzekła jej to solennie – i że idzie do nas, napawała ją bezgranicznym szczęściem. Dodo tulił się do swojej wybawczyni, a ja zastanawiałam się, co zrobi niania i jak się będzie zapatrywać na to wszystko Mikołaj.

– Jeżeli chciałyśmy zaskarżyć ją, to powinnyśmy były czekać na policję – rzekłam do Anny, gdy zaczęłyśmy przedostawać się przez parkan – teraz ucieknie.

– Muszę zająć się Kociem, a ty nie możesz zostać tu sama. Zresztą postaramy się później uniemożliwić jej uprawiać zawód wychowawczyni.

Przeszłyśmy przez ogród i gdy znalazłyśmy się przed domem, ujrzałam drzwi frontowe otwarte, a w nich Melindę pertraktującą z panią Cleveland.

– Pani nie ma w domu – zapewniała Melinda.

Pani Cleveland, ujrzawszy nas, wybiegła nam na spotkanie.

– Co to za zabawa? – rzekła, spoglądając na Doda w kołdrze.

Wciągnęłam ją do salonu, pozostawiając za sobą wszelkie inne kłopoty.

– Anna jest na urlopie? – zapytała pani Cleveland, gdy zamknęły się drzwi za nami.

– Tak – rzekłam oschle.

Nie wiedziałam, czy Anna życzyła sobie, żeby historia zamknięcia szpitala była sekretem czy też nie, zaś pobicie wychowawczyni w dniu powrotu... byłoby to zbyt wiele dla uszu pani Cleveland. Cieszyłam się, że Anna wystąpiła tak energicznie, ale perspektywa, iż całe miasto mówić będzie o tym bohaterskim czynie, nie uśmiechała mi się zbytnio. Wiedziałam, że wcześniej czy później służba i dzieci rozniosą tę historię po Porthlew. Wolałam, żeby się to stało później i nie za pośrednictwem pani Cleveland.

– Mówiono mi, że pan Beale wyjechał do Londynu na jakiś czas – zaczęła pani Cleveland – bardzo mi przykro.

– Dziwne, że właśnie o tej porze rozstał się ze swoim ogrodem.

Było mi znacznie łatwiej mówić o panu Beale niż o Annie, więc uchwyciłam się tego tematu, by następnie przejść na inne:

– Tyle jest do roboty w ogrodzie, zwłaszcza jesienią. Dosadziliśmy kilka jabłoni i powiększyliśmy kwietniki. Czy to nie smutne, że Lorimerowie stracili swój majątek? Żal mi ich z całego serca. Byli zamożni, a nie pozostało im nic.

– A mnie wcale ich nie żal. To ich własna wina. Nie powinno się powierzać pieniędzy oszustom. Czynią to tylko szaleńcy.

– Przecież nabrał ich wuj pani Lorimer. Czy można było przypuszczać...

– Droga pani, jeżeli pani powierzy swoje pieniądze jakiemuś durniowi tylko z tej racji, że jest pani wujem, to straci pani wszystko i niech się pani nie spodziewa, że będę pani współczuła.

– Trudno...

– Oczywiście, ludzie powinni korzystać z okazji, a jeśli nie korzystają, to cierpią z tego powodu. Każdy to wie – zaczęła pani Cleveland z innej beczki.

– Czy jednak nie zdarza się, że ludzie popełniają omyłki? Lorimerowie byli przekonani, że zrobią wielkie pieniądze, a tymczasem stracili wszystko.

– Zawsze mówiłam, że pan Lorimer jest postrzelony. Zaprosił mnie kiedyś na kolację i poczęstował sałatką z drobiu, w której nie było drobiu. Mam wrażenie, że jeżeli jest się postrzelonym pod jednym względem, to nie jest się też normalnym pod innymi. Nie znoszę ludzi o marzycielskich i niepraktycznych usposobieniach. Szkodzą sobie i innym. Jak się ma Celia?

– Dziękuję, bardzo dobrze.

– Ponieważ znamy się od tak dawna i jestem wam wszystkim szczerze oddana, to będę z panią zupełnie szczera: żal mi Celii i wyobrażam sobie, jak pani się martwi, że wyślizgnął się jej z rąk pan Beale. Taki miły, porządny człowieczek. Może nie milioner, ale w każdym razie bardzo zamożny. Szacuję go na trzy tysiące funtów rocznie. Pani przypuszcza, że więcej?

– Nie mam pojęcia.

– Mam ogromnie dużo życzliwości dla pani córek. Aż tyle – i tylko jedna wydana za mąż. Często pisuje do domu? Słyszałam, że wasza ciotka panna Ramsbotham spędziła u was lato. Co za udręka... Samochód zatrzymał się przed pani domem. Chciałbym mieszkać w takim domu, w którym się widzi wszystkich przechodniów i słyszy, co się dzieje dokoła. Musi pani wiedzieć o wszystkim, co się dzieje u sąsiadów. Czy to doktor Little? Po co przychodzi? Czy ktoś jest chory?

Czułam się jak na rozżarzonych węglach. Pani Cleveland działa na mnie zawsze w ten sposób i mam wrażenie, że dobrze się w tym orientuje. Nie chciałam opowiedzieć jej o dzieciach Jerzego i usłyszeć, jak ona to będzie komentować.

Postanowiłam skłamać, ale wiadomo, że jestem słabą blagierką.

– Doktor Little odwiedza Annę od czasu do czasu – rzekłam – bardzo ją ceni.

– Ale tak trudno kobiecie utrzymać się z praktyki lekarskiej, chyba że jest wyjątkowo zdolna. Gdyby państwo radzili się mnie, to wybrałabym dla niej zawód pielęgniarki lub masażystki. Bardziej popłatne i jest tak mało odpowiedzialnych pielęgniarek i wychowawczyń. Właśnie to mi przypomniało, że chciałam zapytać parnią, czy słyszała pani coś o tej wychowawczyni małych Vincentów. Wygląda jak jędza i podobno znęca się nad dziećmi.

– Kto pani o tym mówił?

– Ktoś, kto zna tę głupią pannę Wood, która robi z tego tajemnicę, a opowiada na lewo i prawo. Całe Porthlew trzęsie się z tego powodu. Uważam, że powinniśmy zawiadomić o tym pana Vincenta. Zdaje się, że wyjechał do Londynu. Dlaczego nie żeni się powtórnie? Która z nas napisze do niego, pani czy ja?

– Możemy obie napisać.

W tym momencie do salonu weszła Melinda, oznajmiając, że Anna i doktor Little proszą, żebym przyszła do pokoju Antoniego, że herbata jest przygotowana i czy dzieci mogą wypić ją – w drodze wyjątku – w kuchni.

– Dodo jest czysty jak złoto, ale Alberta mówi, że nie będzie mogła tak łatwo doszorować wanny – dodała.

– Dlaczego pani służące kąpią Doda? – zapytała pani Cleveland. – Co za dziki pomysł.

– To jest w ogóle dzikie gospodarstwo – odrzekłam – pani wybaczy, że zostawię ją samą na kilka minut.

Wyszłam z salonu. W holu spostrzegłam Celię, która dowiedziawszy się o wizycie pani Cleveland, chciała wymknąć się niepostrzeżenie. Zatrzymałam ją.

– Idź do salonu i zabaw panią Cleveland – szepnęłam – nie odpowiadaj jej na żadne pytania. Doktor Little czeka na mnie.

Pobiegłam do pokoju Antoniego. Kocio leżał w łóżku. Doktor Little chciał mi powiedzieć, że Anna postawiła diagnozę, z którą on się zgadza. Dziecko było chore na paratyfus; sama choroba nie byłaby poważna, gdyby nie osłabienie – wywołane strasznym sposobem obchodzenia się z dzieckiem. Stan małego był zatrważający.

– Powinno się powiesić tę kobietę! – rzekła Anna.

– Nie miałbym nic przeciwko temu – odpowiedział doktor Little. – Co z nią zrobiłyście?

– Nic. Zamknęła się w pokoju.

Rozmawialiśmy półgłosem, stojąc na korytarzu. Kocio zaczął płakać, więc Anna pobiegła do swojego pacjenta.

– Doktorze, czy Anna powiedziała panu, że ją pobiła?

– Anna! Pobiła wychowawczynię?!

– Rozniesie się to po całym mieście! Pociągną ją do odpowiedzialności. Czy mogą ją uwięzić?

– Nie będzie w interesie wychowawczyni skarżyć Annę – odparł doktor Little.

Rozśmieszyła go ta wiadomość, więc i ja uspokoiłam się trochę. Obawiałam się skutków temperamentu Anny i nieprzychylnej opinii.

W salonie nie zastałam już pani Cleveland, tylko strapioną samotną Celię.

– Zawracała ci głowę panem Beale? – zapytałam niespokojnie.

– Niekoniecznie... Mówiła o starzejących się pannach ze środowiska mieszczańskiego, które nie mają pieniędzy ani wykształcenia zawodowego, a które mogłyby mieć mężów, gdyby nie grymasiły... Powiedziała, że samotność i pustka ich życia jest nie do zniesienia.

Usiadłam na chwilę obok Celii i muszę przyznać, że ogarnęło mnie zniechęcenie. Celia, Anna, Joanna, Hela, Salcia. Jeszcze pięć – a Celia dała odmowną odpowiedź panu Beale.

– Czy wspomniała o Billu?

– Rzekła, że oficjalne zaręczyny Williama z Izabelą zostały przesunięte na święta Bożego Narodzenia.

– Nie wierzę!

Celia nie miała zbyt pewnej miny.

Westchnęłam i przeszliśmy do jadalni na herbatę. Musiałam opowiedzieć Joannie i Heli o naszym zajściu z wychowawczynią. Żałowały niezmiernie, że nie wzięły udziału w egzekucji i były skłonne wymierzyć taką samą karę pokojowej i kucharce Vincentów.

Nadszedł Mikołaj, który po namyśle nie napisał do Jerzego, ale zatelegrafował, żeby wrócił niezwłocznie. Byliśmy bardzo zaniepokojeni chorobą Kocia, ale zadowoleni, że dzieci są u nas.

Wieczorem zjawiły się służące Jerzego. Wróciły właśnie z kinematografu i ku wielkiemu zdumieniu nie zastały w domu ani panny Tilbs, ani dzieci. Panna Tilbs zniknęła łącznie ze swoimi kuframi, ale co zrobiła z dziećmi?

– Dzieci są u nas i zostaną tu do jutra, to jest do powrotu pana Vincenta – odrzekłam surowo.

Nie mam zamiaru powtarzać mojej rozmowy z tymi tak słusznie zwanymi przez Albertę „tłukami”. Miałam nadzieję, że tym razem Jerzy nie będzie zasięgał moich rad i postępował wbrew nim, idąc po najmniejszej linii oporu, że weźmie przykład z Anny i wystąpi energicznie – jak prawdziwa kobieta...

XVI

Kocio dostał silnej gorączki. Temperatura powiększała się z godziny na godzinę. Serce było tak słabe, że nie wiedzieliśmy, czy dożyje do następnego rana. Anna i doktor Little nie odstępowali go ani na chwilę. Gdy następnego ranka przyjechał Jerzy, myśleliśmy, że jego dziecko już kona. Rozpacz Jerzego była tak straszna, że nie mogę wspominać jej bez największego wzruszenia.

Minął szereg dni, które przeżyliśmy trawieni niepokojem, lękając się, że w każdej chwili może nastąpić katastrofa. Ale doktor Little i Anna wydarli śmierci małego pacjenta. Stopniowo zaczął powracać do zdrowia, a my do równowagi.

Brałam za złe Jerzemu, że nie przedsięwziął żadnych kroków, ażeby ukarać wychowawczynię, lecz mogę powiedzieć na jego usprawiedliwienie, że początkowo myślał jedynie o chorym dziecku; później, gdy chciałam go skłonić do zaskarżenia tej jędzy, powiedział, że stoją temu na przeszkodzie względy natury technicznej i prawnej, z czego zrozumiałam tyle tylko, że adwokat może poradzić znakomicie swojemu klientowi, ale nie sobie. Oddalił tylko z miejsca obie służące i przeprowadził się do hotelu, a ja zatrzymałam dzieci.

Ciotka Barbara, dowiedziawszy się o naszych przejściach, napisała bardzo serdeczny list i poparła go pokaźnym czekiem. Skorzystaliśmy z tego i część pieniędzy przeznaczyliśmy na dwutygodniowy pobyt Celii i Anny razem z dziećmi Jerzego w Sennen. Odciążyło to trochę nasz dom. Jerzy dojeżdżał do Sennen i wracał zachwycony wyglądem małych. Chciał nawet zatrzymać je tam trochę dłużej, to jest, póki nie znajdzie nowych służących. Ale robiło się coraz zimniej w Sennen, więc wolałam mieć całą gromadę z powrotem w domu.

Znając Jerzego, musiałam sama zająć się wyszukaniem odpowiedniej służby. Przedtem uważałam za konieczne doprowadzić dom do porządku. Powierzyłam tę robotę dwóm posługaczkom, które pomagały czasem u nas przy „wielkim sprzątaniu”.

Jerzy był teraz u nas częstym gościem, radził się mnie w każdej sprawie i – o dziwo – postępował zgodnie z tymi radami.

– Mam nadzieję – powiedziałam mu któregoś dnia, gdy siedzieliśmy we dwoje przy kominku – że będziesz zadowolony z nowego personelu. Kiedy mają przyjść?

– Za kilka dni. Ale pragnąłbym, żebyście ty i Anna zrobiły przegląd rzeczy w moim domu i poradziły, czy coś trzeba dokupić. Nie orientuję się w tych sprawach, ale mam wrażenie, że brakuje wszystkiego. Nie wiem doprawdy, co się stało, ale dawniej...

– Brak ci, Jerzy, gospodyni domu.

– Sądzisz, że powinienem się ożenić?

– Byłoby to najrozsądniejszym krokiem.

– Ze względu na dzieci i na mnie; ale czy ona byłaby z nami szczęśliwa?

– O kim mówisz? Jaka „ona”. Masz kogoś na widoku?

Jerzy nie odpowiedział, tylko zaciągnął się dymem i spojrzał przed siebie, jak gdyby istotnie widział tam kogoś.

Miałam inne troski niż zastanawianie się nad tym, z kim pragnie czy zamierza ożenić się Jerzy. Celia zmizerniała ostatnimi czasy i doktor Little niezadowolony z jej wyglądu domagał się, żeby wyjechała na jakiś czas. Marta doniosła mi w jednym z listów, że szaleje z radości, gdyż spodziewa się potomka, a w następnym liście, że nic z tych nadziei i że jest po ciężkiej chorobie. Celia pojechała do niej na trochę, z czego byłam bardzo zadowolona.

Byłam też rada, że Bill przyszedłszy do nas nazajutrz po wyjeździe Celii, zdziwił się i zmartwił, że nie zastał jej w domu. Uważał – zdaje się – że należało go przynajmniej uprzedzić o zamiarach Celii, a gdy mu powiedziałam, że Celia spędzi w Liverpool święta Bożego Narodzenia, twarz mu się wydłużyła i żałowałam tylko, że nie mogę go sfotografować z tą smętną miną i przesłać Celii odbitkę z komentarzem.

Joanna, która w okresie zimowym nie mogła zająć się praktyką w ogrodnictwie, pojechała do ciotki Barbary. Naturalnie ciotka Barbara chciała też mieć u siebie Annę, ale ta podziękowała za zaproszenie, tłumacząc, że nie może zamykać się na głuchej prowincji, gdyż poszukuje pracy.

Miałam też dużo kłopotów z Helą, która jest najtrudniejsza do prowadzenia. Inne dzieci miewają również kaprysy – kto ich nie ma? – ale żadne z nich nie potrafi tak dać się we znaki, jak Hela, która posiada to, co niektórzy nazywają „temperamentem”, a ja i Mikołaj brakiem równowagi. Zawiera znajomości i przyjaźni się z najniebezpieczniejszymi osobami, pragnie często rzeczy, na które nie możemy jej pozwolić, gdyż albo są dla niej nieodpowiednie, albo zbyt kosztowne na naszą kieszeń. Jednym słowem, mamy z nią najwięcej kłopotów. Od jakiegoś czasu powtarza na lewo i prawo, że Porthlew jest nędzną dziurą, że nie ma tu dla niej żadnych możliwości, że nie chce być pasożytem i że pragnie wyjechać do Londynu razem ze swoją przyjaciółką Karolą Cockles i zarabiać na życie. Wziąwszy pod uwagę, że do momentu, w którym zacznie zarabiać, Mikołaj musiałby ją utrzymywać w Londynie, samodzielność Heli nadszarpnęłaby nasz budżet. Niemniej szanujemy wolę naszych dzieci, pozwalamy im stanowić o sobie. Lecz Hela ma zmienne upodobania. Od chwili ukończenia liceum, to jest od niedawna – pragnęła być kolejno aktorką, malarką, lotniczką, reporterką...

Chwilowo nie byliśmy jeszcze zdecydowani na jej wyjazd do Londynu. Jej nowa i nieodłączna przyjaciółka Karola była częstym gościem w naszym domu – częstszym, niż mieliśmy na to ochotę. Nie podobał nam się jej sposób ubierania: nosiła flanelowe spodnie i aksamitną kurtkę. I faktycznie Hela nie powinna była zaprosić flanelowych spodni wtedy, gdy na podwieczorku była pani Cleveland. Zwróciłam jej na to uwagę, ale Hela była zdania, że zetknięcie pani Cleveland z tak bujną indywidualnością powinno było wpłynąć ożywczo na starszą damę z mieszczańskiej sfery. Nastąpiła między nami wymiana zdań i dowiedziałam się od mojej córki, że mam poglądy z czasów królowej Wiktorii.

Przed świętami Bożego Narodzenia przyjechał ze szkoły Antoni i zachorowała moja nieoceniona Melinda. Cała robota zwaliła się na mnie i Albertę. W tym czasie, gdy mogłyby mi być pomocne moje córki, Celia i Joanna były poza domem, a Anna spędzała całe dnie w domu Jerzego. Bowiem to ona, na prośbę Jerzego uzupełniła wszelkie braki gospodarskie, ona pomagała służbie w zorganizowaniu domu i ona zajmowała się dziećmi. Hela nie rozstawała się ze swoją Karolą Cockles (przechodziła przez okres pogardy dla wszystkiego, co jest związane z przyziemnymi domowymi sprawami).

Salcia i Antoni byli znowu nierozłączeni i ogromnie zajęci przygotowaniami i upominkami świątecznymi. Salcia chętnie grała rolę opiekunki małych Vincentów. Przyjaźń między naszym domem a domem Jerzego zacieśniła się jeszcze bardziej; a jednak...

A jednak Jerzy zachowywał się dziwnie. Im większy ład i porządek panował w jego domu, tym więcej przesiadywał w biurze, a chociaż Anna spędzała tak wiele czasu w jego mieszkaniu, nie spotykała go tam nigdy. Gdyby nie przychodził do nas tak często, przypuszczałabym, że jej unika.

XVII

Podczas świąt Bożego Narodzenia Anna nadal była w domu. Wakowała posada w pobliskim szpitalu, ale nic nie zostało zdecydowane.

Panna Wood znowu zajmowała się dziećmi Jerzego, od rana do południa, ale nie przyjęto dotychczas żadnej wychowawczyni i popołudnia to Anna spędzała razem z nimi. Czasem przyprowadzała je do nas na podwieczorek, czasem szli razem na przechadzkę, a następnie odprowadzała je do domu i bawiła się z nimi.

Mówiła nam, że nie widuje tam nigdy Jerzego i nieraz wracając do domu, zastawała mnie w jego towarzystwie, siedzącego przy kominku, palącego fajkę i przeglądającego wieczorne pisma. Początkowo nie wydawało mi się to dziwne, ale później zaczęłam przypuszczać, że rozmyślnie nie przychodzi do swojego domu, gdy ona tam jest.

Pewnego zimnego grudniowego popołudnia zeszłam z latarką do ogródka, gdyż chciałam ściąć kilka gałązek sosny, i ujrzałam Jerzego po drugiej stronie parkanu. Ujrzawszy mnie, przeskoczył przez parkan i zaczął mówić o przejmującym zimnie i przymrozkach. Wiedziałam, że nie zajmuje się swoim ogrodem i zastanawiałam się, dlaczego przechadza się po nim w taki mroźny wieczór. I nagle zrozumiałam: była to sobota, godzina przedwieczorna, kiedy to ktoś z jego przyjaciół mógł go odwiedzić, spodziewając się, że zastanie gospodarza w domu, a Jerzy uważał za niewłaściwe, by zastano u niego Annę. Zrozumiałam go i znając nastawienie pewnych ludzi, podzielałam jego pogląd. Ale jak wytłumaczyć to Annie, która wzięła dom i dzieci w swoje ręce, ponieważ uważała, że są zaniedbane, bez opieki i wydawało się, że nie ma nikogo, kto by się nimi zajął?

– Zimno – rzekłam.

– Okropnie! – odrzekł.

– Co robisz w ogrodzie?

– Nic nie robię. Marznę.

Nastąpiło milczenie, które zaczęło przeciągać się w nieskończoność. Nie wiedziałam, co powiedzieć. Miałam ochotę uspokoić go i zapewnić, że Anna nic sobie nie robi z tego, co mogliby pomyśleć jego przyjaciele i nie ma w stosunku do niego żadnych matrymonialnych zamiarów.

Nie mogłam uwierzyć, żeby dziewczyna pragnęła wyjść za mąż za człowieka, którego nazywała niedołęgą. W ostatnich czasach mieliśmy nieraz sposobność zetknąć się z jego zadziwiającą niezaradnością i Anna nie widząc go w innych okolicznościach życiowych, nie mogła wyrobić sobie o nim zbyt pochlebnego zdania. Miałam ochotę powiedzieć Jerzemu, że gdyby nawet chciał ożenić się z Anną, spotkałaby go odmowna odpowiedź, gdyż podobali się jej mężczyźni silni, energiczni i zdecydowani, jak na przykład Łukasz, a poza tym pragnęła poświęcić się swojej pracy zawodowej i nie reflektowała na typ niedołęgi.

Gdybym mogła powiedzieć mu to wszystko, odetchnąłby prawdopodobnie z ulgą, ale trudno było wyłuszczyć prawdę prosto z mostu. Wobec tego zaproponowałam mu, żeby poszedł ze mną i zagrzał się przy kominku.

W domu było bardzo cicho. Chociaż mam liczną rodzinę, ostatnimi czasy bywało u nas niezmiernie cicho. Zagaiwszy rozmowę od tego spostrzeżenia, usiadłam na fotelu przy kominku. Jerzy zajął drugi fotel i rzekł:

– Będzie jeszcze ciszej i spokojniej, gdy wasze córki wyjdą za mąż, o ile nie poślubią ludzi mieszkających w tym samym mieście.

– Wątpię, czy zajdzie ta ewentualność.

– Skąd możesz wiedzieć?

– Przypuszczam, że Celia w ogóle nie wyjdzie za mąż. Marta mieszka daleko. Anna również nie wyjdzie za mąż. Obejmie prawdopodobnie posadę w Midland.

– Czy Anna jest zdecydowana nie wyjść za mąż? Powiedziała ci to?

– Nie poruszałam z nią tego tematu, ale wiem, jakie ma dążenia.

– Anna jest wyjątkową kobietą. Wątpię, by tak wspaniała dziewczyna mogła czuć się dobrze w szarej atmosferze przeciętnego życia, wśród pospolitego otoczenia, przy nieciekawym mężu.

Mówił to jak gdyby do siebie. Uśmiechnęłam się potakująco i dorzuciłam do ognia kilka polan.

Jerzy mówił w dalszym ciągu z głową pochyloną nad ogniem. Czerwonawe światło padało na jego szlachetne rysy twarzy.

– Sądzę, że powinienem zaangażować do dzieci jakąś starszą nauczycielkę, która by miała stały nadzór nad nimi. Nie chcę pozostawiać ich znowu pod opieką służby. Ale muszę postarać się o starszą osobę. Ludzie mają złośliwe języki. Gdybym wprowadził do domu młodą nauczycielkę, złośliwym komentarzom nie byłoby końca.

– Podzielam twoje zdanie.

Jerzy zamierzał powiedzieć coś więcej, ale niestety przerwano nam poufną pogawędkę. Wpadli dwaj znajomi, a taki już zwyczaj panuje w naszych spokojnych prowincjonalnych domostwach, że gdy w zamkniętych ścianach znajdzie się czwórka, to zasiada się do brydża.

Jerzy, który jest bardzo dobrym graczem, zrobił tego wieczora kilka fatalnych błędów. Był ponury i zamyślony, nie mogłam więc powinszować sobie, że rozweseliłam go, zdejmując mu kamień z serca. Niemniej, miałam nadzieję, że powiedziałam dosyć, by przekonać go, że nie musi spędzać zimowych zmierzchów w ogrodzie dla unikania Anny, gdyż nic mu z jej strony nie grozi.

Nazajutrz starałam się dać do zrozumienia Annie, że nie powinna poświęcać tyle czasu dzieciom sąsiada, ale nie osiągnęłam pożądanych wyników. Moja dyplomacja bierze zawsze w łeb... Zapytałam ją, czy służące Jerzego są odpowiedzialne i czy nie można by powierzać dzieci ich opiece po odejściu panny Wood. Pragnęłabym, żeby pomogła mi przy zakupach świątecznych, więc może dziś, jutro, pojutrze wyjdzie ze mną razem?

Odpowiedziała, że dzieci Jerzego przyzwyczaiły się do niej, że Kocio jest jeszcze wątły po przebytej chorobie, że jest tam potrzebna, gdy tymczasem Hela włóczy się niepotrzebnie z kobietą w męskim przebraniu i naraża się na obmowę. Nie mogła zrozumieć, że Mikołaj i ja pozwalamy na to.

– Nie jest to dla nas przyjemne – odpowiedziałam – ale musisz wziąć pod uwagę, że panna Cockles jest artystką.

– A co to ma do tego?

– Gardzi konwencjonalnymi formami.

Anna użyła określenia, które razi mnie wciąż jeszcze, chociaż tego rodzaju słownictwo wprowadzono ostatnimi czasy do literatury i jest nawet bardzo modne w potocznej mowie. Skorzystałam jednak z takiego zapoczątkowania rozmowy i powiedziałam, że pewien konwencjonalizm jest konieczny i że lekceważenie opinii może się odbić niekorzystnie... Właśnie w tym miejscu przerwała dyskusję, ponieważ przyrzekła Róży i chłopcom, że zabierze ich do kinematografu na popołudniowy seans.

Poszłam więc sama po zakupy gwiazdkowe i spotkałam w księgarni panią Cleveland, która wybierała książki dla dzieci. Przywitała się ze mną bardzo serdecznie i powiedziała mi, że William prosił ją, aby kupiła kilka książek dla dzieci Jerzego, oraz dla Antoniego i Salci, a że Antoni był w Rugby, więc z pewnością spodoba mu się najbardziej Tom Brown. Przypomniałam jej, że dała mu tę książkę w ubiegłym roku, co ją rozgniewało. Może postąpiłam nietaktownie. W każdym razie zaczęła przerzucać książki ze zniecierpliwioną miną, odłożyła pięć najtańszych, zaczęła się skarżyć na ścisk w sklepach i zapytała mnie, czy Mikołaj jest bardzo przygnębiony tym, co mówią w mieście o Annie. Nadmieniła, że William nigdy nic nie powtarza, bo jest bardzo dyskretny i gdy go pytała setki razy, co słychać u nas, odpowiadał niezmiennie, że o ile on mógł zauważyć, wszystko jest w najzupełniejszym porządku.

– Marta była chora – odpowiedziałam, pomijając milczeniem uwagi na temat Anny – byliśmy o nią niespokojni. Teraz bawi u niej Celia.

– Słyszałam właśnie, że postąpiliście bardzo słusznie, wysyłając ją. Po tych wszystkich plotkach o niej i panu Beale nie mogliście w ogóle postąpić rozsądniej. A teraz Anna! Niedobrze, gdy mówi się w ten sposób o pannie. Czy nie możecie przeciwdziałać temu?

– Nic nie słyszałam – odrzekłam niechętnie.

– Ależ, kochana pani, nie mówi się o niczym innym! Całe Porthlew aż się trzęsie. Idą zakłady, czym się to skończy i nie można tego brać nikomu za złe. Gdy młoda dziewczyna stawia się w tak dwuznacznym świetle, to nic dziwnego, że wytykają ją potem palcami. Czy pani wie, że gdy ktoś odwiedza pana Vincenta, to mówią, że pan wyszedł, ale panna Brooke jest w domu? Przeprowadziła się tam i nie mieszka już u was? Nie wtrącam się nigdy do cudzych spraw, ale wasze dzieci znałam, gdy były maleństwami, więc jest mi bardzo przykro, że tak o nich głośno w mieście. Uważam, że im mniej się mówi o pannach, tym łatwiej wydać je za mąż. Także o Heli plotkuje całe miasto. William mówi, że nie wpuściłby do domu jej przyjaciółek. Powiedziałam mu, żeby się nie troszczył o to, bowiem u nas nie byłby nigdy narażony na tego rodzaju spotkania. Lubię ludzi normalnych i dobrze wychowanych, a pani?

Na szczęście do księgarni przyszło jeszcze kilka osób, zrobił się ścisk i mogłam przerwać rozmowę z panią Cleveland. Wróciłam do domu bardzo zgnębiona sprawami rodzinnymi, które nie przedstawiały się w różowym świetle. Toteż, gdy Mikołaj wrócił z fabryki, wzięłam go na stronę i powtórzyłam mu, co pani Cleveland mówiła o trzech naszych córkach.

– Jest mi niezmiernie przykro, że są na ustach całego Porthlew – rzekłam.

– A o Salci nic nie słyszałaś?

– Nie żartuj, Mikołaju, to nie jest wcale zabawne. Pomówmy serio.

Lecz Mikołaj nie chciał traktować poważnie ani pani Cleveland, ani tego, co mówiła. Musiałam mu objaśnić, że tym razem szło nie tylko o plotki pani Cleveland, ale że Jerzy dla unikania spotkań z Anną we własnym domu... Nie zdążyłam dokończyć zdania, gdyż nadeszła Anna, niosąc w ręce telegram. Dostała zawiadomienie, że podanie, które złożyła w szpitalu w Blankton, zostało przyjęte i że ma się zgłosić w poniedziałek do zarządu szpitala.

Nie była rozentuzjazmowana i pełna nadziei, czego się spodziewałam, ale powiedziała tylko:

– Chyba będę musiała tam pojechać.

Była smutna i przygnębiona przez cały wieczór, i Jerzy, który przyszedł po obiedzie na brydża, też był bez humoru.

Starałam się rozweselić ich, opowiadając o Blankton różne mniej lub bardziej ciekawe rzeczy i powtórzyłam kilkakrotnie, że Anna, która tak lubi dzieci, będzie szczęśliwa w Blankton, gdyż mają jej powierzyć oddział dziecięcy. Im bardziej chwaliłam to urocze miasteczko i nowe pole pracy dla Anny, tym smutniejsi byli oboje. W połowie robra Anna poprosiła Helę, żeby ją zastąpiła, gdyż musi zajrzeć do Doda.

– Chyba śpi o tej porze? – zapytałam nie bez zdziwienia.

– Mam nadzieję, że śpi – odrzekła Anna i wybiegła z pokoju.

– Jest o niego niespokojna – objaśnił Jerzy – przypuszcza, że przyniósł grypę z kinematografu, miał wieczorem podwyższoną temperaturę.

Westchnął głęboko, zapłacił za przegranego przed chwilą robra i wstał z trochę niepewnym wyrazem twarzy.

– Przepraszam. Anna może mnie potrzebować.

Nie mogliśmy go zatrzymać. Poszedł do swojego domu, lecz wrócił po chwili, żeby nam powiedzieć, że Dodo ma dużą gorączkę i Anna, która zamierza spędzić przy nim całą noc, prosi o szlafrok.

– Służące już śpią – dodał.

Spojrzałam na Jerzego, gdyż nie wiedziałam, co mam na to powiedzieć, lecz Mikołaj składał karty i nie wydawał się wcale wzburzony.

Jerzy patrzył na mnie niepewnym wzrokiem.

– Anna jest taka doświadczona i taka mądra – rzekł. – Mówi, że nie można pozostawić Doda bez opieki.

– Więc może i ja pójdę z tobą? – podsunęłam.

– Proponowałem to, ale powiedziała, że przeszkadzałabyś jej tylko – rzekł taktownie Jerzy.

– Musisz spać w nocy – powiedział Mikołaj, który w dalszym ciągu był zupełnie spokojny.

I nawet gdy mu powiedziałam później, że jestem przygnębiona i zdenerwowana, zaczął śmiać się ze mnie.

– Ależ, Mikołaju, czy nie zdajesz sobie sprawy, że Anna spędza noc w mieszkaniu Jerzego?

– Pielęgnując chore dziecko.

– Złe języki z Porthlew nie wspomną o dziecku, lecz przyczepią się do samego faktu.

I ta ewentualność nie zrobiła wrażenia na Mikołaju. Mężczyźni bywają tacy dziwni.

– Niebawem Anna będzie już zainstalowana w Blankton, a wtedy plotkarze z Porthlew znajdą inną ofiarę.

Lecz nazajutrz Anna zjawiła się w jadalni, gdy siadaliśmy do pierwszego śniadania, ze zmęczoną i rozpromienioną twarzą. Powiedziała nam, że Dodo ma się lepiej i że jest zaręczona z Jerzym.

XVIII

Mikołaj robił wrażenie zadowolonego z tej nowiny, ja nie dowierzałam, Hela wspomniała, że wychodząc za mąż za Jerzego, odetnie się od świata i zamknie sobie wszelkie możliwości, Antoni sięgnął po słoik marmolady, a Salcia zasypała nas szeregiem pytań, jaki będzie stopień jej pokrewieństwa z Różą, Dodem i czy będą nazywali ją ciocią.

Dopiero po śniadaniu udało mi się odciągnąć na chwilę Annę. Chciałam dowiedzieć się od niej, czy istotnie jest zdecydowana poślubić Jerzego i jak się to w ogóle stało? Czy Jerzy oświadczył się jej ubiegłego wieczoru, czy dzisiaj o świcie?

Nie dziwiłam się, że oświadczył sie jej, bo chociaż Anna jest zanadto podobna do Mikołaja, ażeby mogła uchodzić za piękność, to posiada czarujący uśmiech, który łagodzi nieco surowe rysy twarzy i jedna serca wszystkich. Lecz Anna nie posiada zrównoważonego usposobienia swojego ojca i nie mogłam wyobrazić sobie, żeby dziewczyna z jej burzliwym temperamentem chciała i mogła przystosować się do spokojnego życia, jakie musiałaby dzielić z Jerzym. Ten punkt widzenia wydał mi się bardzo powierzchowny, więc odrzuciłam go natychmiast. Nasz sposób życia zależy bardziej od usposobienia niż od otoczenia; samo podejście stanowi więcej od okoliczności i warunków egzystencji.

Moje filozoficzne dociekania musiałam odłożyć na później, gdyż Anna odezwała się:

– Jerzy nie oświadczył mi się wcale.

– Powiedziałaś, że jesteś z nim zaręczona, że zamierzasz wyjść za niego za mąż.

– Ktoś musi wyjść za niego za mąż. Przecież nie może żyć tak nadal.

– Ależ Anno!

– Zdecydowałam się wczoraj. Myślałam o tym od jakiegoś czasu i telegram z propozycją przyjęcia posady w Blankton utwierdził mnie w moich zamiarach. Nie mogę zostawić bez opieki dzieci, domu i Jerzego, a nie widzę nikogo innego, kto by się tym zajął. Poza tym podoba mi się. Lubię patrzeć na niego. Jest zdolny i inteligentny. Nie zniosłabym męża, który wtrącałby się do gospodarstwa i do spraw domowych. Nie mam zamiaru zrezygnować z mojej pracy, Jerzy jest zdania, że powinnam zająć się wyłącznie pediatrią.

– Bardzo pięknie, ale co się stało, kochanie? Mówiłaś, że nie oświadczył się?

– Nie, to ja się oświadczyłam Jerzemu. Nie mogłam postąpić inaczej. Wiesz, jak lubię psy, i ten sposób, w jaki pies spogląda na ciebie, że musisz go głaskać i mówić do niego. Właśnie w Jerzym jest coś podobnego i gdy wspomniałam o Blankton, to zdawało mi się, że pęknie mu serce, więc powiedziałam, że jeżeli mój wyjazd miałby go unieszczęśliwić, to chętnie zostanę. Odrzekł, że gdybym została, to byłby uszczęśliwiony, ale nie może wymagać ode mnie takiego poświęcenia. Powiedziałam, że nie należę do tych osób, które potrafią poświęcać się dla innych i robię tylko to, co mi sprawia przyjemność. Jeżeli zabieram się do jakiejś pracy, to tylko dlatego, że jest mi sympatyczna. Wałkowaliśmy ten temat dosyć długo i w końcu powiedziałam mu, że musi się zdecydować, bo chcę zawiadomić Blankton, lecz jeżeli mnie pragnie, to jestem gotowa wyjść za niego za mąż.

– Anno!

– Nie bądź śmieszna, matuś. Musiałam wziąć tę sprawę w swoje ręce, bo on w ogóle nie mógł wydobyć z siebie słowa. A gdy mu się oświadczyłam! Szkoda, że nie widziałaś jego miny! Bałam się, że obudzi Doda. Weźmiemy ślub w najbliższym czasie. Nie ma na co czekać i chciałabym już zająć się tam wszystkim.

– Nie znasz się na gospodarstwie.

– To się nauczę. Weźmiemy cichy ślub, ale pragnęłabym wyjechać z nim potem do Rzymu i na Riwierę. Jerzy ma na to wielką ochotę, ale boi się zostawić dzieci bez opieki.

– Jeżeli Joanna wróci i pomoże mi się nimi zająć, to zabiorę je do siebie.

– Wiedziałam, że to zrobisz. Powiedziałam od razu Jerzemu, że zaopiekujesz się dziećmi. Dziwne jest to wszystko. Zdawało się, że spędzę całe życie z dala od was; a tymczasem ulokowałam się na dobre w najbliższym sąsiedztwie. Matuś, nie masz wcale zachwyconej miny, a wyobrażałam sobie, że będziesz bardzo zadowolona. Co jest? Co ci się nie podoba?

– Wszystko mi się podoba, ale jestem trochę zaskoczona. Nigdy nie przypuszczałam...

Skoro Anna widziała w tym swoje szczęście, to nie było powodu zniechęcać jej do małżeństwa z Jerzym, a sam fakt, że jedna z naszych córek nie rozstanie się z nami, ale pozostanie w najbliższym sąsiedztwie, cieszył zarówno Mikołaja, jak i mnie. Niemniej wydawało się, że pieniądze wydane na jej studia medyczne poszły na marne, gdyż nie wyobrażałam sobie, że będzie pracować zawodowo. Sądziłam, że będzie miała w domu dosyć zajęcia. Ale Anna powiedziała mi, że jestem zacofana i że współczesna kobieta może uporać się ze sprawami gospodarskimi w ciągu dziesięciu minut, a resztę dnia powinna poświęcić pracy i przyjemnościom. Jerzy popierał jej zdanie i zapewniał, że nie ożeniłby się z nią nigdy, gdyby miał tym samym zamknąć jej przyszłość. „I w ogóle ważna rzecz, prowadzenie domu... daje się kucharce dobrą pensję i dyspozycje, co ma być na obiad”.

– W takim razie będziecie musieli wziąć wykwalifikowaną kucharkę – rzekłam.

– Anna mówi, że nie lubi rutynowanych osób. Chce być panią u siebie w domu. Zamierza wziąć młodą dziewczynę ze wsi, którą wszystkiego nauczy, tak jak ty Albertę.

Nie starałam się ich przekonać. Byłoby to bezskuteczne. W oczach Jerzego Anna była chodzącą doskonałością, cokolwiek powiedziała, było mądre i słuszne.

Byłam ciekawa, jak zareaguje na tę nowinę ciotka Barbara, czy będzie się cieszyć, czy martwić. Sądząc z jej listów i ze słów Joanny, była i uradowana, i niezadowolona. Była szczęśliwa, że może powiedzieć swojej przyjaciółce, pani Wotherspoon, że druga z jej sześciu siostrzenic wychodzi za mąż, ale żałowała, że nie byliśmy tak rozsądni, jak pani Wotherspoon, która nie wyrzucała pieniędzy na studia uniwersyteckie swoich córek. Mimo to przysłała Annie pokaźną sumę na wyprawę.

Ślub odbył się tak cicho, że gdyby nie upominki, nie zaznaczyłby się ten dzień niczym szczególnym.

Po prostu pewnego pięknego dnia Anna i Jerzy pobrali się i wyjechali. Wrócili po pięciu tygodniach. Wyglądali znakomicie i robili wrażenie bardzo szczęśliwych. Dom zastali w takim stanie, w jakim go zostawili. Lecz nazajutrz po przyjeździe służące obraziły się na Annę i „podziękowały za miejsce”. Wobec tego Anna zaangażowała dwie młode dziewczyny, zupełnie surowe i niewykwalifikowane, które miały być urobione na podobieństwo Alberty i Melindy. Lecz Anna zapomniała, że ona sama nie była urobiona na dobrą gospodynię i że wobec tego nie potrafi uczyć innych. Nie miało celu przekonywać ją o tym i miałam tylko nadzieję, że dzieci Jerzego nie ucierpią z powodu tych eksperymentów. Nie zamierzałam wtrącać się, lecz gdy któregoś wieczora Anna zaprosiła nas na kolację, Alberta uprzedziła mnie, że zostawi w jadalni półmisek z zimnym mięsem i pieczywo, na wypadek gdybyśmy wrócili głodni.

– Nie wrócimy późno.

– Ale będą państwo głodni.

Gdy przyszliśmy do państwa Vincentów, Anna jęła wyłuszczać swojemu ojcu własne teorie o prowadzeniu domu. Miała po temu wiele czasu, gdyż obiad spóźnił się o pół godziny. Mówiła, że dała kucharce wyborny podręcznik do gotowania i że codziennie rano wypisuje na kartce listę potraw, które mają być przyrządzone na lunch i kolację. Nie wtrącała się do niczego, bo chciała przyuczyć swoją kucharkę do samodzielności. Omalże nie zapytałam, czy ten system nie dawał się we znaki Jerzemu i jego kieszeni. Nie mogłam powiedzieć, żeby w pokoju „biło” od czystości, a srebro stołowe wcale nie błyszczało. Zupa była samą maggi, ale Anna nazwała ją rosołem.

– Wiem, że tatuś lubi rosół – rzekła Anna z ogromnym zadowoleniem.

Annie jest obojętne, co sama je i pije, więc wyobrażała sobie, że wszystko jest znakomite. Przełknęliśmy tę wodę i zaczęliśmy rozmawiać. Anna zabawiała nas psychoanalizą. Przyznaję, że wolę, gdy komentuje Freuda, niż gdy zachwala swój system prowadzenia domu. Pokojówka zniknęła, zostawiając za sobą szeroko otwarte drzwi. Czekaliśmy. Mikołaj, który był głodny, zjadł dwie kromki chleba. Jerzy spoglądał z trwogą na Annę.

Zachwycałam się pierwszymi narcyzami, żałując, że nie mam przed sobą półmiska z mięsiwem, które przygotowała Alberta. Byłam głodna.

– Mam zadzwonić? – zapytał w końcu Jerzy.

– Zadzwoń, kochanie – odpowiedziała Anna – nie wiem, co się stało. Napisałam wyraźnie, co ma być na obiad...

W tym momencie młodziutka debiutantka (pokojówka) wychyliła głowę przez drzwi i zapytała, po co dzwoniono.

– Proszę podać rybę.

– Kiedy jeszcze niegotowa. Za chwilkę...

Co powiedziawszy, zniknęła.

– To samo zdarzyło się wczoraj – zwierzył mi się Jerzy – między jednym a drugim daniem czytałem Annie wieczorną gazetę.

– Nauczą się – rzekła Anna pogodnym tonem – spójrz na Albertę i Melindę.

– Ale ile trudu zadała sobie twoja matka, żeby je nauczyć– rzekł Mikołaj.

Anna spojrzała, jak gdyby widziała mnie po raz pierwszy albo jak gdyby zetknęła się po raz pierwszy z zaletami, o które nie podejrzewała nigdy swojej rodzonej matki. Następnie wspomniała o książce kucharskiej; a później przyszedł na stół piękny jesiotr, ale na wpół surowy, za to rostbef (słynny angielski rostbef) był spieczony na podeszew, groszek jak kamyczki. Na omlet z konfiturami spuśćmy lepiej zasłonę...

– Wyrzucę je jutro na zbity łeb – rzekła Anna, gdy zostałyśmy same.

– To nie jest system.

– Idiotki...

Nic nie odpowiedziałam.

– Pewno mnie również uważasz za kretynkę?

– Nie masz doświadczenia. One również. Czego możesz się spodziewać?

– A co byś ty zrobiła na moim miejscu?

– Zeszłabym rano do kuchni...

Nie będę przytaczać pięknych i pożytecznych rad, których udzieliłam mojej córce. Można spotkać się z ich tekstem w podręcznikach dla dobrej gospodyni, chociaż jak twierdzą kucharki dawniejszego typu, niczego z książki się nie nauczysz i tylko lata praktyki mogą doprowadzić do doskonałości kunszt kulinarny.

Po trzech dniach zmienił się personel Anny i dwie starsze kobiety zajmowały się kuchnią i pokojami. Jednym słowem Anna prowadziła dom metodą eksperymentalną: zaczęła od dwóch niedoświadczonych i nic nieumiejących gap, a teraz z kolei dwie stare wygi okradały ją, wykorzystując jej absolutny brak znajomości rzeczy. Wpadła do mnie któregoś ranka ogromnie zirytowana, że w ciągu tygodnia „wyszło” siedem kilo masła. Czy to nie za dużo? Wiadomo, że za dużo... Rachunki, jakie jej podawała kucharka, były wprost skandaliczne.

– Biedny Jerzy – szepnęłam.

– Co mam robić? Poradź mi.

Ku wielkiemu oburzeniu Mikołaja i Jerzego poradziłam jej, żeby pozbyła się i tych służących, wzięła młodą dziewczynę do pomocy, a sama przejęła na siebie wszystkie obowiązki pod światłym kierunkiem pani Elżbiety Brooke, której dobre rady miały się ograniczać do wypisywania jadłospisu. Uważałam, że w ten sposób nauczy się więcej niż w ciągu długich lat użerania się ze służbą.

Anna zabrała się do gotowania i utrzymywania porządku we własnym domu. Czyniła to z wrodzonym zapałem i prawdziwym zaparciem się siebie. Nikt z nas nie widział jej przez miesiąc, a po miesiącu nie tylko gotowała jak zawodowa kucharka, ale rozmiłowała się w czyszczeniu, sprzątaniu, myciu i zamierzała nawet zaprawiać Jerzego i dzieci do czyszczenia sreber. Jest to bardzo miłe i pożyteczne zajęcie.

– Biedny Jerzy – rzekłam powtórnie.

Po niejakim czasie Anna poszła na kompromis. Zaangażowała dwie dobre służące, którymi mogła kierować. W ciągu samodzielnej pracy zaznajomiła się z prowadzeniem domu (rady mamy okazały się zbawienne) i była wzorową gospodynią, a jej wesołe usposobienie uprzyjemniało wszystkim życie. Jerzy stracił swój melancholijny wyraz twarzy i robił wrażenie najszczęśliwszego człowieka pod słońcem. W dodatku Anna otrzymała posadę asystentki w szpitalu dziecięcym, o co wystarał się doktor Little, który cenił jej zdolności w tym kierunku. Przedpołudniowe godziny Anna spędzała w szpitalu. Mikołaj triumfował, a ja doszłam znowu do przekonania, że pieniądze wydane na jej studia nie poszły na marne. Dzieci wyglądały znakomicie, Jerzy – powtarzam – był szczęśliwy, zakochany i dumny z Anny. Jednym słowem nie musiałam się troszczyć o nich. Marta była zdrowa. Celia wróciła do domu, a Joanna bawiła u ciotki Barbary.

Hela zaczęła męczyć ojca, żeby puścił ją do Londynu razem z Karoliną Cockles oraz najnowszą przyjaciółką Elfrydą Weeks.

Ta panna Weeks była solidnie zbudowaną niewiastą, miała najśmieszniejszy zadarty nosek, ciemne oczy pozbawione wyrazu, duże usta i nosiła przesadnie krótkie suknie. Mikołaj mówił, że jest nieszkodliwa, ale będę zawsze wierzyć, że pozwolił Heli pojechać do Londynu, gdyż denerwowało go, że spaceruje po całym mieście w towarzystwie Cockles i Weeks. Powiedział, że w Chelsea nie będą zwracać na nie uwagi i Hela zaproponowała, że zamieszka w „studiu” razem z Elfrydą, podczas gdy Karolina „przycupnie” – jej własne określenie – u innej przyjaciółki.

Nie było postanowione, w jakim kierunku geniusz Heli znajdzie pole dla ekspansji, ale że Hela była geniuszem, nie ulegało wątpliwości, tak twierdziła Weeks. Szkoda było trzymać ją w takiej dziurze, jak Porthlew. Atmosfera artystycznej dzielnicy Londynu mogła natchnąć ją i pchnąć na właściwe tory. Na razie miała żyć pośród ludzi pracy, by znaleźć nowe podejście do świata. Elfryda Weeks objaśniła nas, że należy do pewnego kółka znanego ze swoich postępowych i niezależnych poglądów. Hela miała również uniezależnić się. To kółko niezależnych myślało o przebudowie świata, zniesieniu wszelkich tradycji i konwenansów, które tamowały rozwój indywidualności, i tak dalej i tak dalej... Plotła najrozmaitsze głupstwa, które w końcu rozbroiły zarówno mnie, jak i Celię, chociaż traktowała nas z lekceważeniem, jako prowincjonalne mieszczki, niemające zrozumienia dla zagadnień społecznych i sztuki.

Nie mogłam zrozumieć, jak jedno z moich dzieci mogło w ogóle wytrzymać w towarzystwie tych dwóch „działaczek”, które jedynie działały mi na nerwy, ale Hela widziała w nich wartości ducha i umysłu, których pozostali z nas nie mogli zauważyć, mimo najlepszych chęci. Wyjechała z nimi do Londynu w drugiej połowie maja. Byłam z tego powodu bardzo niezadowolona, ale Mikołaj twierdził w dalszym ciągu, że są nieszkodliwe i wcześniej czy później Hela dojdzie do przekonania, że ma ich towarzystwa powyżej uszu.

Przez jakiś czas byliśmy w domu tylko z Celią i Salcią, ale widywaliśmy Annę codziennie; Marta pisała pogodne listy, a Joanna miała wrócić z ciotką Barbarą.

Tym razem obawiałam się odwiedzin ciotki Barbary, a to dlatego, że Clevelandowie byli znowu na widowni. W ubiegłym roku przebywali za granicą. Ale teraz na samą myśl, że ciotka Barbara przystąpi do ataku, gdy pani Cleveland będzie „nadawać sobie tony”, i że zacznie znowu stawiać mi za wzór panią Wotherspoon, która z pewnością nie pozwoliłaby córce „chodzić z kawalerem, który nie zdeklarował się”... na tę myśl przechodziły mnie ciarki. Skądinąd mnie samą irytowało, że Bill nie przestaje asystować Celii i zazdrościłam w duchu pani Wotherspoon, która potrafiłaby z pewnością zrobić z tym porządek.

Izabela Godolphin wyjechała do Szwajcarii w towarzystwie przyjaciół i wszyscy wiedzieli, że nigdy nie była zaręczona z Billem i że plotkę tę pani Cleveland rozpowszechniła tylko „na nasz benefis”. Niemniej, nie mogłam się zorientować, do czego zmierza Bill. Jeżeli zamierzał ożenić się, to był po temu najwyższy czas, a jeżeli nie – to mógł trzymać się zdała.

Przyjechała ciotka Barbara i po rozejrzeniu się w sytuacji powiedziała, że Mikołaj powinien rozmówić się z Billem i jeżeli ja tego nie zażądam od mojego męża, ona to uczyni. Poza wszystkim Mikołaj był jej siostrzeńcem i znała go od urodzenia. Ja również znałam Billa od urodzenia, lecz w naszych obecnych stosunkach nie odgrywało to najmniejszej roli. Lubiłam go bardzo, ale nie był to łatwy człowiek ani zbyt dostępny. Lecz ciotka Barbara upierała się, żeby postawić sprawę na ostrzu noża. I któregoś dnia poruszyła ten temat z Mikołajem w mojej obecności. Lecz chociaż go znała od dziecka, nie zachował się jak dziecko – dał ciotce Barbarze do zrozumienia, żeby się nie wtrącała do rzeczy, które nie powinny jej obchodzić.

Mam wrażenie, że ta porażka skłoniła ją do tym ostrzejszego natarcia na panią Cleveland, która odwiedziła nas nazajutrz.

Było piękne popołudnie; część towarzystwa siedziała w ogrodzie przy podwieczorku, gdy pani Cleveland weszła boczną furtką, zupełnie niespodziewanie... Ciotka Barbara przywitała się z nią bardzo chłodno, a ja posłałam Salcię do domu, żeby kazała podać jeszcze jedną filiżankę i talerzyk.

– Nie widziałyśmy się od lat – zaczęła pani Cleveland, zwracając się do ciotki Barbary – pani nie była tu w ubiegłym roku? A może pani była i nie spotkałyśmy się?

– Od czasu, gdy mój siostrzeniec ożenił się, spędzam tu rokrocznie dwa tygodnie w lipcu – rzekła ciotka Barbara.

– Jakie to nudne. Chcę przez to powiedzieć, jakie to musi być nudne dla pani prowadzić tak monotonny tryb życia. Ja bym nie potrafiła.

– Nie? – odrzekła ciotka Barbara.

– Lubię nowe wrażenia, lubię odmianę i niespodzianki. A pani?

– Czasami lubię niespodzianki. Elżbieto, jeżeli dzwonki nie działają, to czemu nie każesz ich naprawić?

– Dzwonki są zepsute? – zapytałam, unosząc głowę znad filiżanki.

– Muszą być zepsute, skoro twoi goście wchodzą wejściem dla dostawców.

– Wcale nie – odrzekła pani Cleveland z całym spokojem – przyszłam przez furtkę, gdyż usłyszałam głosy w ogrodzie. Nie dzwoniłam.

Twarz ciotki Barbary wyrażała aż nazbyt dobitnie to, co myślała, ale nie odezwała się ani słowem. Nadeszła Salcia, a za nią Melinda z filiżanką herbaty i talerzykiem.

– Ta dziewczyna ma coraz grubsze nogi – odezwała się pani Cleveland tak głośno, że musiała to usłyszeć Melinda, wracająca do domu – powinna jej pani kazać nosić dłuższe suknie.

Zapadło grobowe milczenie, jedno z tych zmilczeń, które ma swoją wagę. Nawet pani Cleveland będąca tak gruboskórna jak słoń, musiała zrozumieć, że popełniła nietakt, gdyż zaczerwieniła się gwałtownie i zaczęła mówić o wielkim garden party, które zamierzała wydać w Rosecassa trzeciego sierpnia.

– Mam nadzieję – zwróciła się do ciotki Barbary – że pani nas zaszczyci swoją obecnością.

– Wyjeżdżam pierwszego sierpnia.

– Czy nie może pani zostać trochę dłużej?

Nie poparłam zaproszenia pani Cleveland, gdyż byłam ciekawa, co ciotka Barbara jej odpowie. Nic nie odpowiedziała, a pani Cleveland miała znowu niepewną minę i zaczęła wyliczać szumne nazwiska osób, które zaprosiła na to przyjęcie. Moje córki i ja wiedziałyśmy dobrze, że żadnej z tych wybitnych osobistości nie spotkamy u Clevelandów; niemniej słuchałyśmy uprzejmie.

– Książę Borowicz i jego córka Sonia także będą u nas. Droga panno Ramsbotham, powinna pani poznać księżniczkę Sonię. Mówi się tyle o angielskich dziewczętach. Nie znam ani jednej Angielki, którą można by z nią porównać. William jest tego samego zdania.

– W takim razie jest niespełna rozumu – rzekła ciotka Barbara scenicznym szeptem, zwracając się do Celii.

– Gdy książę Borowicz odzyska swój majątek – ciągnęła pani Cleveland – to będzie znowu jednym z najbogatszych ludzi w Rosji, a Sonia jest jego jedynym dzieckiem. Gdyby nie ta okropna rewolucja, to wyszłaby prawdopodobnie za mąż za wielkiego księcia. Jeżeli zostanie żoną Anglika, to książę przekaże jeden ze swoich tytułów swojemu zięciowi.

– Baju, baju, będziesz w raju – mruknęła ciotka Barbara.

– Co pani powiedziała? – zapytała pani Cleveland.

– Bawi mnie to – odrzekła ciotka Barbara – znam Borowiczów, przyjeżdżają czasem do Wotherspoonów.

– Doprawdy? – zdziwiła się pani Cleveland, po czym dodała: – Biedacy... przypuszczam, że są radzi, gdy ktoś ich zaprasza.

– Ale nazywamy go panem Borowiczem; nie jest księciem, a Sonia nie jest księżniczką.

– Może nie teraz i nie w Anglii.

– Ani w Anglii, ani nigdzie indziej. Pan Borowicz był nauczycielem w Piotrogrodzie. Sonia nie jest pięknością i ma przeszło trzydzieści lat...

– Ale jest taka niezwykła i taka interesująca, i taka mądra.

– Nie zauważyłam w niej nic nadzwyczajnego. Wcale mi się nie podoba.

– A może mówimy o dwóch różnych osobach – powiedziała pani Cleveland – zdaje mi się, że jest tak w istocie.

– Wcale nie – rzekła ciotka Barbara – spotkałam się z Borowiczami przed moim wyjazdem, i musiałam im powiedzieć, że nie jestem lady Ramsbotham, i że nie mogę mu wyrobić posady na uniwersytecie w Leeds. Mówili, że spotkali panią na jakimś przyjęciu, i że pani była niesłychanie uprzejma i przyrzekła wystarać się o to – za moim pośrednictwem. Są obecnie w Paryżu.

Oto próbka rozmówek ciotki Barbary z panią Cleveland, które wprowadzają mnie w największe zakłopotanie. Miałam ochotę, żeby ziemia się rozstąpiła i pochłonęła nas, ale na szczęście Salcia wylała dzbanuszek śmietanki, więc uwaga towarzystwa poszła w innym kierunku.

Zaczęłam się przechadzać z panią Cleveland po ogrodzie i pokazywać jej nowe odmiany kwiatów. Dała mi kilka zbawiennych rad, jak je pielęgnować, a następnie powiedziała, że chciałaby podzielić się ze mną pewną wiadomością, przeznaczoną jedynie dla moich uszu. Miała nadzieję, że nie przejmę się tym, ale postąpię rozsądnie... Przeszły mnie ciarki. Ta osoba ma szczególny dar denerwowania mnie.

– Droga pani, już nieraz mówiłam pani, że w ogóle mówi się za dużo o pani córkach. Najpierw o Celii i panu Beale. Nie powinna była nigdy wypuścić z rąk tej wspaniałej okazji. Słyszałam, że żeni się z bardzo zamożną, piękną i młodą panną. Taki miły, porządny i dobrze sytuowany człowiek! A po tym plotkowano tyle o Annie. Nie można nawet powiedzieć, że były to jedynie plotki. Pobiła wychowawczynię, która prawdopodobnie spełniała tylko swój obowiązek. Te dzieci są niesforne. A prócz tego za wiele przebywała u pana Vincenta. Komentowano to rozmaicie... bardzo nieprzyjemnie. Nie można, niestety, zamknąć ludziom ust.

– Ale można zatkać uszy i nie puszczać pary z ust – rzekłam, może niezbyt uprzejmie.

– Naturalnie, ale to nie zawsze jest rozsądne. Uważam, że pani powinna wiedzieć, że spotykano Helę w Londynie i to w mocno podejrzanym towarzystwie. Na pani miejscu nalegałabym, żeby natychmiast wróciła do domu.

– Kto ją tam widział?

– Tego powiedzieć nie mogę, proszono mnie o dyskrecję, ale wiem o tym z pewnego źródła. Była w nocnym lokalu, gdzie piła i tańczyła z niebezpieczną kreaturą, znaną pod dziwnie brzmiącym przezwiskiem Czerwony Śledź.

– Była sama?

– Nie, towarzyszyły jej te dwie osoby, z którymi tutaj obcowała. Jak pani może na to pozwolić? Jak by się na to zapatrywała panna Ramsbotham? Jest faktycznie nie do zniesienia i zawsze mi pani żal, gdy zwala się tutaj pani na głowę. Ale bądź co bądź jest na miejscu. I zasługuje na szacunek.

Nic nie odpowiedziałam.

– Dlaczego pani nie sprowadzi jej momentalnie? – upierała się pani Cleveland. – Nie czekałabym ani chwili, gdybym była panią. Zrobić koniec z tymi głupstwami! Nie zniosłabym, żeby moja córka zachowywała się w ten sposób.

XIX

Po chwili zjawił się Bill Cleveland, który powiedział mi, że spędził kilka dni w Londynie i że spotkał w jednym z nocnych lokali Helę. Tańczył z nią i rozmawiał. Hela była wniebowzięta i oczarowana swoim życiem w nowym otoczeniu, a panny Cockles i Weeks nie raziły ekscentrycznością w tym środowisku miłych skądinąd i nieszkodliwych kabotynów.

Zapytałam go, czy zauważył mężczyznę o szczególnym pseudonimie – Czerwony Śledź i powiedział, że poznał go nawet. On i jego kółko utworzyli związek „awangardy” społeczno-artystycznej. Byli „niezależni”, ale zupełnie nieszkodliwi. Billa wprowadził do tego towarzystwa jakiś młody malarz.

– Twoja matka uważa, że powinnam sprowadzić natychmiast Helę.

– Dlaczego?

– Podobno Hela dostała się na języki.

– Czyje?

– Nie wiem. Podobno w Porthlew mówią o niej.

– Nie przejmowałbym się tym – rzekł Bill.

Znając rozsądek Billa, uwierzyłam, że znajomości Heli są nieszkodliwe i przestałam na razie przejmować się tym, zwłaszcza że podczas odwiedzin ciotki Barbary nigdy nie mam czasu na przetrawianie problemów rodzinnych.

Na dobitkę ciotka Barbara dostała silnego ataku lumbago i trzeba ją było pielęgnować. Nie mogła wyjechać pierwszego sierpnia, ale czuła się znacznie lepiej i zdecydowała się pójść na przyjęcie do Rosecassa, a nawet kupiła Celii nową suknię.

– Zapamiętaj to sobie – rzekła do mnie ciotka Barbara – jak ją zobaczy w tej sukni, oświadczy się z całą pewnością!

Moje życzenia i nadzieje nigdy nie były w takiej sprzeczności jak w tym wypadku. Lubiłam Billa i pragnęłabym, żeby się urzeczywistniły marzenia Celii. Ale obawiałam się bliższego kontaktu z panią Cleveland. Gdyby małżeństwo Celii z Billem było ode mnie zależne, to uczyniłabym wszystko, żeby doprowadzić je do skutku, ale – uczyniłabym to bez zapału. Na szczęście nic tu ode mnie nie zależało i owego słynnego dnia, w którym odbyła się zabawa u Clevelandów, pełniłam jedynie funkcję widza, i to bardzo spokojnego widza, czego nie mogę powiedzieć o ciotce Barbarze.

Zastaliśmy panią Cleveland w ogrodzie, otoczoną gronem znajomych, a że byli to niemal wszyscy także nasi dobrzy znajomi, więc wytworzył się miły i wesoły nastrój. Ogólną uwagę zwracał nowy przybysz, którego wzięła w obroty pani domu. Miał taką minę. jak gdyby chciał uciekać, gdzie pieprz rośnie, ale był widocznie dobrze wychowany, bo nie ruszał się z miejsca.

Powiedziano nam, że to sir Arthur Embsay, dobry znajomy Hendrów, że mieszkał w Yorkshire, a przed odziedziczeniem majątku ziemskiego łącznie z zamkiem i tytułem służył w marynarce. Miał wygląd marynarza i, jak się to mówi u nas, „oko marynarza”, bowiem ujrzawszy Celię, nie przestał z niej spuszczać oczu przez cały wieczór.

Pani Cleveland manewrowała w ten sposób, żeby nam go nie przedstawić; sam się przedstawił ciotce Barbarze, jako sąsiad, a nawet twierdził, że miał przyjemność spotkać ją już kiedyś. Ale ciotka Barbara ze swoją wrodzoną szczerością powiedziała, że go sobie nie przypomina. Nie był tym wcale urażony, tylko pani Cleveland syknęła podobno (powtórzyła mi to później Anna) „stara dziwaczka”. Niemniej była dla nas całkiem uprzejma i poradziła mi, żebym znalazła dla ciotki jakieś nieprzewiewne miejsce, daleko pod drzewami.

W stosunku do Celii pani Cleveland była zawsze lodowata, ale gdy ujrzała ją w pięknej szafirowej sukni, odwróciła się do niej plecami. Lecz gdy nowi goście zaczęli nadpływać, sir Arthur wymknął się jej niepostrzeżenie i powiedział ciotce Barbarze, że ją zaprowadzi na to nieprzewiewne miejsce, pod drzewa.

Zanim znaleźliśmy się tam, dogonił nas Bill i nastąpiła jedna z tych scen równie często spotykanych w literaturze, jak i w życiu. Ale właściwie trudno to powtórzyć, gdyż nic szczególnego nie zaszło. Mikołaja zatrzymali jacyś znajomi, ciotka Barbara i ja usiadłyśmy na koszykowych fotelach i zaczęłyśmy rozmawiać o ogrodzie, mężczyźni spoglądali na siebie i „zdobywali” Celię. Ale nie trwało to długo. Pani Cleveland podeszła do nas, niby wesoła, lecz naprawdę wściekła, posłała Billa do innych gości i powiedziała sir Arthurowi, że pragnie przedstawić go lady Godolphin. Musieli odejść, ale po kilku minutach sir Arthur zjawił się znowu i poprosił Celię, żeby zechciała przejść się z nim po ogrodzie. Zniknęli za drzewami, a kilka chwil potem nadszedł Bill i powiedział, że herbata na stole, więc może zechcemy pójść do domu.

– A gdzie reszta? – zapytał.

– Spacerują po ogrodzie.

– Pójdę po nich.

Podwieczorek podano w holu przy małych stolikach, a że miejsc do siedzenia było mniej niż gości, więc powstał pewien zamęt i ruch. Panowie usługiwali paniom; rozmawiano głośno i wesoło. Ujrzałam niedaleko od nas Mikołaja z Anną i Jerzym, Joanna siedziała w towarzystwie Hendrów, a pan Gilfoy przysiadł się do mnie i ciotki Barbary. Po jakimś czasie nadszedł Bill, ale sam. Zbliżył się do matki, która kręciła się między gośćmi, i powiedział jej coś półgłosem.

Stali blisko nas i pani Cleveland zwróciła się do mnie:

– Co pani zrobiła z sir Arthurem Embsayem? – zapytała jak zwykle nietaktownie.

– Czy zginął? – zdziwiła się ciotka Barbara.

– Zginął i zniknął w towarzystwie Celii, a chciałabym poczęstować go lodami.

– Spotkałem ich, gdy wracałem od strony stawu – rzekł pan Gilfoy.

– Chciałabym zobaczyć staw – rzekła ciotka Barbara – chodźmy tam, Elżbieto.

– Staw jest bardzo daleko – starałam się sprzeciwić – a ciocia po chorobie. Nie uważam, żeby było wskazane...

– Niech pani pójdzie ze mną – rzekł Bill, po czym szepnął coś do ciotki Barbary.

Nie miał prawdopodobnie ochoty, żebym towarzyszyła im, ale to mnie nie zniechęciło. Zaprowadził nas na miejsce, w którym stały zaparkowane samochody, wsiadł do pierwszego z brzegu, ciotkę Barbarę umieścił obok siebie, a ja usiadłam w głębi. Słyszałam, co mówili do siebie, gdyż oboje krzyczeli.

– Co to za jeden? – zaczął Bill.

– Kto?

– Embsay.

– Z Yorkshire.

– Żonaty?

– Żonaty!? Nie. Dlaczego miałby być żonaty?

– Dlaczego nie?

– W Yorkshire – odrzekła ciotka Barbara – młodzi mężczyźni nie zalecają się do młodych panien tego pokroju co moja siostrzenica, o ile nie mają poważnych zamiarów. Starsi nie pozwalają na to.

– Bardzo słusznie – odparł Bill.

Ciotka Barbara kichnęła. Zaczęłam żałować, że pojechałam z nimi, gdy nagle samochód skręcił raptownie i omalże nie wpadł na rododendron; a skręcił, żeby nie wpaść na sir Arthura i Celię, którzy szli nam naprzeciw. Szli wolno i ciężko, oboje ociekający wodą.

Marynarz znosił to dzielnie i był tak samo pogodny jak przed kąpielą, ale biedna Celia w cieniutkiej sukni oblepiającej ją jak trykot kąpielowy była blada i drżąca z zimna.

Bill zatrzymał wóz i zwrócił się do Celii:

– Wsiądź, odwiozę cię do domu.

– Cała ociekam wodą. Zniszczę samochód Jerzego – sprzeciwiła się Celia.

– Wsiądź! – powtórzył Bill.

Celia wsiadła. Bill miał tak rozwścieczoną minę, że gdyby rozkazał jej stanąć na głowie, to spełniłaby również takie życzenie.

– Proszę sobie kazać dać jakieś suche ubranie – rzekł Bill przez ramię do sir Arthura.

Następnie odjechał, nie zatroszczywszy się o mnie i nie pozwoliwszy wysiąść ciotce Barbarze. Lecz sam pomysł przebrania niskiego, tęgiego sir Arthura w rzeczy Billa wydał się nam tak zabawny, że zaczęliśmy się śmiać. W drodze do domu opowiedział nam, co się stało. Oczywiście, nie było w tym jego winy. Celia weszła na jakąś wąską kładkę, która nagle się obsunęła. Wpadła w sitowie – miejsce nie było niebezpieczne – a sir Arthur, wyciągając ją, sam się poślizgnął i też wziął kąpiel...

Nowa piękna suknia Celii była kompletnie zniszczona. Zastanawiałam się, co myśli w tej chwili ciotka Barbara zarówno o swojej wróżbie, jak też o zmarnowanych pieniądzach. Gdy znaleźliśmy się bliżej domu, sir Arthur udał się na poszukiwania swojego samochodu. Miał zamiar pojechać do domu, przebrać się i wrócić.

Na tarasie stała pani Cleveland, zaniepokojona nieobecnością Billa i sir Arthura.

– Widziała pani sir Arthura Embsaya i Williama? – zapytała mnie podejrzliwie.

– Sir Arthur będzie tu za pół godziny – odpowiedziałam.

– Ale gdzie jest?

– Pojechał do Sidcot, żeby się przebrać w suche ubranie.

– Suche ubranie!

– Wszedł do jeziora.

– Po co?

– Żeby wyciągnąć Celię.

– A po co Celia chodziła do jeziora? Czy nie mogła zostać na brzegu? Dziwna dziewczyna. Wszyscy tańczą, a gospodarz domu i sir Arthur są nieobecni. Niebawem goście zaczną się rozchodzić. Gdzie Celia?

– Pojechała do domu przebrać się.

– Więc pojechali razem? Czy Celia nie mogła znaleźć u mnie jakiejś sukni albo szlafroka?

– Bill zabrał ją do domu.

Pani Cleveland wydała jeden z tych na wpół artykułowanych dźwięków, które wyrażają największe niezadowolenie.

– Pewno jednym z naszych samochodów i zabrudzi całe wnętrze. Poza tym William wie, że jest tutaj potrzebny. O czym ten chłopak myśli?

Mówiła tonem tak przykrym, że po prostu brała mnie chętka powiedzieć jej coś bardzo nieprzyjemnego, ale nic takiego nie przyszło mi na myśl, więc zwróciłam się do Jerzego, który stał blisko mnie.

– Pożyczyli sobie twój samochód.

– Doskonale, byleby tylko Celia się nie rozchorowała.

Odszukałam Mikołaja i udaliśmy się do domu. Mogliśmy zaczekać na samochód Jerzego, ale miałam dosyć tej ogrodowej zabawy i miłej gospodyni. Byłam też niespokojna o Celię.

Samochód Jerzego stał jeszcze wciąż przed naszym domem, co mnie bardzo zdziwiło. W salonie siedziała ciotka Barbara i robiła na drutach. Powiedziała mi później, że robienie na drutach działa kojąco na nerwy, ale nie zawsze... Spostrzegłam od razu, że była bardzo podniecona, ale w dobrym humorze.

– Takie zdenerwowanie – rzekła, odkładając robotę na bok – jak gdyby nigdy żadna panna do tej pory nie zsunęła się z kładki i nie wpadła do wody. Boże wielki! Rok temu mniej więcej wpadłam w Woden Garth do bagna i nikt nawet nie pomógł mi wyjść. Sama się wygrzebałam, a Waleria chodziła nadęta przez tydzień, gdyż zabłociłam dywan. Nie wzięłam nawet gorącej kąpieli.

– Celia się wykąpała? – zapytałam. – Położyła się do łóżka?

– Do łóżka! Ależ nie. Co za dziwne pomysły miewasz, Elżbieto. Wzięła gorącą kąpiel, wypiła filiżankę herbaty z rumem, a teraz siedzi w jadalni opatulona w chustki.

Coś się kryło za słowami ciotki Barbary i za jej śmieszną miną, więc chciałam pójść do Celii, żeby dowiedzieć się, co zaszło, lecz ciotka Barbara pochwyciła mnie za rękaw.

– Zostań, nie jesteś im potrzebna.

Wywnioskowałam więc, że Celia nie jest sama. Mikołaj poszedł do ogrodu, a ja usiadłam obok ciotki Barbary, żeby wysłuchać jej sprawozdania.

Powiedziała, że Bill przywiózł je do domu w ciągu trzech minut. Wyniósł Celię z samochodu, posadził w holu i sam pobiegł do łazienki, żeby się przekonać, czy woda w wannie jest dosyć ciepła. Następnie pobiegł do kuchni i tam wydał rozporządzenia. Niestety nie było w domu żadnego alkoholu, więc ona musiała ich poratować podróżną flaszeczką. Gdy Celia wróciła z kąpieli, wmusił w nią gorący napój. Wprawdzie ciotka Barbara uprzedziła go, że taka domieszka rumu do herbaty może uderzyć Celii do głowy, ale powiedział, że raz nie zaszkodzi. Następnie przyniósł wszystkie szale i chustki, które mógł znaleźć w domu, i zawinął w nie Celię, tak że w końcu wyglądała jak Dawid Copperfield po pierwszej kąpieli u panny Trotwood; po czym kazał rozpalić ogień na kominku i zabrał Celię do jadalni. Celia powiedziała mu, że czuje się znakomicie i że powinien wrócić do swoich gości, którzy się pewno niecierpliwią. Nie słyszał tego, co mówiła i był wciąż jeszcze ogromnie rozgniewany na sir Arthura... jak gdyby tamten zawinił. Niepokoił się strasznie o Celię...

Zastanawiałam się, jak się czuje Celia w ten ciepły sierpniowy dzień po rumie i przy kominku. A że było już późno i Melinda miała lada chwila wejść do jadalni i zacząć nakrywać do stołu, więc otworzyłam drzwi, żeby zajrzeć, co się tam dzieje.

Żar buchał od ognia na kominku. Wielki fotel stał tuż przy nim, zwrócony do ognia. Ujrzałam głowę Billa tuż nad oparciem, ale Celię zobaczyłam nieco później. Spała w jego ramionach.

XX

Nie dowiedzieliśmy się nigdy, co zaszło pomiędzy Billem i matką, gdy owego pamiętnego dnia garden party wrócił do domu, lecz głośne było w całym mieście, że pani Cleveland nie była zadowolona z tego małżeństwa i mówiła o Celii i o mnie „te chytre jędze” lub „przebiegłe żmije”.

Zrobiła następnego dnia „najście” na nasz dom, żeby powiedzieć nam parę przykrych słów, ale ciotka Barbara była na to przygotowana i pozwoliłam im na te zapasy, przysłuchując się, bez szczególnego zainteresowania, ostrej wymianie zdań.

Siedziałyśmy w ogrodzie; było to piękne letnie popołudnie. Ciepłe powietrze przesiąknięte zapachem kwiatów. W dali woda, po której sunęły powoli łodzie rybackie. Byłam tak uradowana szczęściem Celii, że wszelkie zgrzyty wydawały mi się profanacją względnego spokoju, który panował w moim sercu i wokoło mnie w ten cichy dzień sierpniowy.

Byłam rada, że ciotka Barbara podjęła rękawicę rzuconą przez panią Cleveland. Przysłuchiwałam się, jak gdyby w półśnie wymianie zdań, które miały charakter scenicznego dialogu. Rozpoczęło się od wzajemnych uprzejmości. Pani Cleveland oznajmiła na wstępie, że przyszła dowiedzieć się o zdrowie Celii. Ciotka Barbara pozwoliła mi odpowiedzieć, że Celia jest zupełnie zdrowa. Następnie ciotka Barbara usiadła i...

– Mam wrażenie, że biedna Celia utyła w ostatnich czasach i stała się ociężała. Żeby złamać kładkę – rzekła pani Cleveland.

– Coś takiego. To pani ogrodnik jest niedbały. Deski nie były dobrze umocowane – odpowiedziała ciotka Barbara.

– Doprawdy?

– Zrobiła jeden krok i drugi koniec deski się obsunął.

– Kto to powiedział?

– Naoczny świadek.

– W ogóle nie rozumiem, po co poszła nad staw. Niektóre panny mają taki dziwny sposób postępowania. Biedny sir Arthur leży w łóżku; dostał zapalenia płuc.

– Dziś przed południem nie leżał w łóżku.

– Skąd pani wie?

– Bo był tutaj.

– Był tutaj!? Po co miałby tutaj przychodzić?

Ciotka Barbara i ja wiedziałyśmy dobrze, jaki był cel odwiedzin sir Arthura. Zakochał się od pierwszego spojrzenia i oświadczył się Celii. Odszedł mocno rozczarowany, a ciotka Barbara nie omieszkała powiedzieć mi, że na moim miejscu pani Wotherspoon nie pozwoliłaby mu „odejść z kwitkiem”, ale tak pokierowała sprawami, żeby zakochał się w Joannie.

– Sądzę, że przyszedł tak samo, jak pani, dowiedzieć się o zdrowie Celii, co było dowodem wielkiej uprzejmości – odrzekła ciotka Barbara.

– Nie owijając rzeczy w bawełnę, przyszłam powiedzieć, że nie mogę wyrazić zgody na małżeństwo Williama – zaczęła pani Cleveland – mówię to szczerze, gdyż cenię prawdomówność. Nigdy tego nie chciałam, a tym bardziej teraz.

– Dlaczego? – zapytała ciotka Barbara.

– Odpowiem po prostu: mógłby ożenić się znacznie lepiej.

– I Celia również mogłaby znacznie lepiej wyjść za mąż, ale to znacznie lepiej. Jestem prawdopodobnie bardziej przeciwna temu małżeństwu od pani, ale co możemy uczynić?

– Nie rozumiem, dlaczego ktoś z was mógłby być temu przeciwny? Byłaby to wielka kariera dla Celii.

– Nie zgadzam się z panią. Pani syn ma duże zalety charakteru i Celia jest do niego przywiązana, ale nic w nim ani w jego stanowisku nie jest „wielkie”. Nie ma mowy, żeby to była kariera dla Celii.

– Ma dwadzieścia siedem lat i ani grosza.

– Kto? Pani syn?

– Celia.

– Za czasów, kiedy się żenił mój siostrzeniec, dzieci nie przychodziły na świat rok przed ślubem: Celia ma dwadzieścia pięć lat i o ile mi wiadomo, pani syn jest w stanie utrzymywać żonę.

– Mój syn jest bogaty.

– Jest mi przyjemnie, że dowiaduję się o tym.

– Wcale nie wątpię.

– Droga pani...

– Gdybym mogła, to nie dopuściłabym do tego małżeństwa.

– My również. Istnieją pewne powody, dla których to spowinowacenie naszych rodzin jest nam nad wyraz nieprzyjemne.

– Będą musieli znaleźć sobie jakieś mieszkanie. Nie wyprowadzę się z Rosecassa i nie będę mieszkać z Celią pod jednym dachem.

– A do kogo należy Rosecassa? Do pani czy też do syna?

– Śmieszne pytanie, na które w ogóle nie odpowiem. William nie zmusi mnie do opuszczenia Rosecassa, jeżeli nawet formalnie do niego należy. Celii nie wpuszczę...

– Doprawdy? – zdziwiła się ciotka Barbara.

Na tym urwała się dalsza dyskusja, gdyż podeszła do nas Celia, żeby przywitać się ze swoją przyszłą teściową.

Pani Cleveland wyciągnęła do niej rękę bardzo niechętnie, była lodowato uprzejma i nie uczyniła żadnej aluzji do syna i jego małżeństwa. Wreszcie poszła sobie ku naszemu zadowoleniu.

Tyle że nic nie mogła uczynić, ażeby wpłynąć na postanowienie Billa. Odnosiła się do nas niesympatycznie i obgadywała nas, do czego byliśmy od dawna przyzwyczajeni. Lękałam się tylko, żeby wbrew pogróżkom pani Cleveland Celia nie była zmuszona zamieszkać pod jednym dachem ze swoją teściową. Lecz po długiej i prawdopodobnie burzliwej rozmowie z synem pani Cleveland zdecydowała się przenieść do Londynu. Bill nie wtajemniczył nas w treść rozmowy z matką, ale jestem przekonana, że małżeństwo bogatego jedynaka z Celią uważała za wielką hańbę, na którą wolała nie patrzeć. Może nawet było mi jej trochę żal, lecz muszę przyznać, że kamień spadł mi z serca.

Ślub odbył się na początku września, jako że Bill powiedział, iż „pragnie to mieć już za sobą”. Nie mógł się zdecydować tak długo, a potem ogarnął go pośpiech. Tę uwagę zatrzymałam dla siebie, gdyż nie chcę powiększać grona złośliwych teściowych. Bill nie znosił uroczystości weselnych i zabrałby najchętniej Celię bezpośrednio po zaręczynach. Mikołaj powiedział mi, że nie miałby nic przeciwko temu, gdyż urządzić w ciągu roku dwa huczne wesela było poważnym nadszarpnięciem budżetu. Niemniej cieszyliśmy się tak bardzo, że szczęścia naszej córki nie będzie zakłócać pani Cleveland, iż pragnęliśmy uczcić należycie dzień ślubu. Mikołaj żartował teraz i powtarzał, że szkoda moich bezsennych nocy, które spędzałam w trosce o los córek. Trzy z nich ulokowaliśmy bardzo szczęśliwie i to w ciągu jednego roku, a nawet nie my żeśmy je „ulokowali”.

– Z dziewczętami nie ma żadnych trudności – powtarzał.

– Zapominasz, że mamy jeszcze trzy córki, które mogą zostać starymi pannami.

– Zawsze się będziesz martwić?

Mam wrażenie, że martwienie się leży w mojej naturze, co nie znaczy, że chodzę ze smutną i przygnębioną miną, ale w wolnych chwilach od innych zajęć poświęcam godzinkę – trosce. Salcia i Antoni są jeszcze dziećmi, a Mikołaj po pięćdziesiątce... i te ciągłe wydatki.

Po nadejściu czeku i listu ciotki Barbary do Mikołaja zmienił się mój światopogląd. Ciotka pisała, że wie, iż wesela są kosztowną rozrywką i że pani Wotherspoon umiała zawsze tak się urządzić, by nie wyprawić dwóch wesel w ciągu jednego roku; ale Elżbieta nigdy nie była zaradna. Była rada, że trzy córki przestały być dla nas ciężarem (ten zwrot szczególnie mnie oburzył), zwłaszcza iż w ubiegłym roku sytuacja wydawała się beznadziejna i nie było widoków, żeby bodaj jedna wyszła za mąż, albo zaczęła zarabiać na życie. Jej własne dochody – po najdłuższym życiu – były przeznaczone najpierw dla Mikołaja, a później dla Antoniego, który miał osiąść w Woden Garth. Omawiała nieraz te kwestie z panią Wotherspoon, która jest niezwykle rozsądna i stanowcza, czego niestety, nie można powiedzieć o Elżbiecie. Ciotka Barbara była niezadowolona, że Hela „pęta się” po Londynie w podejrzanym towarzystwie, lecz nie traciła nadziei, że zwróci na nią uwagę jakiś przyzwoity człowiek, bo Hela jest ładna. Niemniej niebezpieczeństwo czyha właśnie na ładne dziewczęta, w rubryce wypadków czyta się to i owo, a Elżbieta nie powinna siedzieć z założonymi rękami.

Był to długi list pełen najlepszych intencji, więc nie wzięłam do serca porównań z panią Wotherspoon, do których byłam już przyzwyczajona i które wypadały zawsze na moją niekorzyść, ale obawy o Helę znalazły oddźwięk w moim sercu i zaczęłam się trwożyć, co robi moje dziecko w Londynie. Znaliśmy Cockles i Weeks, ale Bill powiedział nam, że reszta artystycznego bractwa była jeszcze zabawniejsza. Śmiał się na samo wspomnienie, lecz nic więcej nie mógł nam o nich powiedzieć.

Wesele Celii odbyło się bardzo hucznie. Były na nim wszystkie nasze dzieci, prócz Heli. Posłaliśmy jej pieniądze na podróż, ale odpisała, że „takie małżeństwo woła o pomstę do niebios” i że ma poważniejsze wydatki. Posłałam jej wycinek z lokalnej gazety o ślubie Celii – na co mi odpowiedziała, że czytając te bzdury, poczuła się niedobrze. Przysłała Celii akwarelę Cockles, ale nie mieliśmy pojęcia, jak ją powiesić. Mogę się pogodzić nawet z kubizmem i futuryzmem, ale mam wrażenie, że talent jest pożądany, o ile nie konieczny, przy każdym dziele sztuki. A ten obrazek był jakąś bajecznie kolorową łamigłówką. Tylko Bill zachwycał się nim i postanowił powiesić w poczekalni fabryki, gdzie jest czasem bardzo nudno. Natomiast Łukasz powiedział, że na widok wyczynu artystycznego Karoliny Cockles robi mu się niedobrze i chciał go „żywcem spalić”.

Gdybym miała stu zięciów, to żadnego nie mogłabym kochać bardziej od męża Marty. Łukasz jest najmilszym człowiekiem pod słońcem. Byłam niezmiernie rada, że przyjechał na ślub Celii. Mówiłam z nim trochę o Heli. Wyczuł, jak bardzo się o nią niepokoję, więc poprosił mnie, żebym spędziła z Martą i z nim miesiąc w Londynie. Marta powiedziała mu, że nie wyjeżdżam prawie nigdy z domu, więc mi się należy urlop „od rodziny i obowiązków domowych”, a jednocześnie będę mogła sprawdzić na miejscu, co robi Hela.

Mikołaj skłonił mnie, żebym przyjęła zaproszenie Łukasza. Uważał, że powinnam zająć się Helą, a gospodarstwo i Salcię mogę powierzyć Joannie, która wprawdzie była zajęta (pracowała w zakładach ogrodniczych), ale tylko w godzinach rannych. Wiedziałam także, że pod moją nieobecność Melinda i Alberta będą spełniać swoje obowiązki starannie i sumiennie.

Zapakowałam kosz pełen smakołyków i podstawowych rzeczy do jedzenia dla Heli. A więc jej ulubione ciastka domowego wypieku, a także kurczęta, jaja, masło, marmoladę i słynną kornwalijską śmietanę. Byłam przekonana, że będzie nas oczekiwać na dworcu, ale nie zjawiła się.

Nie pozostało mi nic innego, jak wsiąść w taksówkę i pojechać z koszem do Chelsea, podczas gdy Marta i Łukasz udali się do hotelu. Jakaś przyzwoicie wyglądająca kobieta otworzyła drzwi; gdy zapytałam o Helę, spojrzała na mnie niechętnie i powiedziała, żebym poszła na trzecie piętro. Mój kosz z prowiantami też jej się nie spodobał, zatem nie pomogła mi go wnieść i musiałam wziąć do pomocy szofera.

Zadzwoniłam. Drzwi otworzyła Hela. Miała minę raczej zdziwioną niż zachwyconą. Nie tak powinny córki witać się z matkami po długiej rozłące. Ale przeszłam nad tym do porządku dziennego. Pokój był pełen dymu i – miałam wrażenie – pełen ludzi. Okazało się jednak, że było tylko sześć osób: panny Cockles i Weeks, jeszcze jedna młoda kobieta i dwaj mężczyźni. Jeden z młodych ludzi przedstawiał wybitnie wschodni typ. Nosił okulary oprawne w złoto, był niski i krępy, miał grube wargi i tłustą cerę.

Hela nie przedstawiła mi swoich znajomych, ale stała z niepewną miną, spoglądając na mnie i na kosz, jak gdyby nie wiedząc, co ma z nami zrobić. W pierwszej chwili drugi z mężczyzn nie wstał. Chłopi kornwalijscy nie wstają również, gdy ktoś obcy wchodzi do izby; nie czynią tego jednak ze złej woli, po prostu nie nauczono ich wielu rzeczy... Jednak ten młody pan robił wrażenie człowieka obytego na szerokim świecie. Był wysoki, szczupły, miał inteligentny wyraz twarzy i palące spojrzenie. Jego kształtne ręce były starannie utrzymane i w chwili, gdy wchodziłam do pokoju, robił sobie właśnie manicure, wygłaszając zawiłe przemówienie o celach sztuki w rewolucji, czy też – rewolucji w sztuce.

Drugi mężczyzna zamierzał dać mu jakąś replikę, ale Weeks położyła mu rękę na ustach, prosząc, by zamilkł.

Właśnie w tym momencie stanęłam na progu i całe towarzystwo pogrążyło się w zdziwionym milczeniu. Spoglądaliśmy na siebie bez słowa. Nigdy nie czułam się tak zbędna i nie na swoim miejscu.

Moja wizyta trwała chwilę. Umówiłam się z Helą na następny dzień, powiedziałam kilka uprzejmych słów pannom Cockles i Weekes.

Hela wyprowadziła mnie na schody.

– Ten mężczyzna w czerwonym krawacie to Czerikow – szepnęła.

– Domyśliłam się od razu.

– Wielki człowiek!

– Możliwe...

XXI

Umówiłam się z Helą na następny dzień u Harrodsa[3]. Miałyśmy tam razem z Martą zjeść drugie śniadanie. Łukasz zajęty był w city i polecił nam zaprosić Helę do teatru i na kolację.

Załatwiłyśmy najpierw z Martą trochę sprawunków, następnie udałyśmy się na górne piętro, do restauracji. Czekałyśmy pół godziny, gdy jednak Hela nie zjawiła się po upływie tego czasu, zaczęłyśmy jeść. Byłyśmy już przy drugim daniu, kiedy nadeszła. Była pogrążona w swoich myślach i nawet nie uważała za stosowne przeprosić czy też wytłumaczyć, dlaczego się spóźniła. Trzymała jakąś ciężką tekę pod ramieniem, suknię miała poplamioną, i doprawdy mogła była umyć się i uczesać nieco staranniej przed wyjściem z domu. Anna powiedziałaby jej kilka słów prawdy, ale Marta nie potrafiła nigdy nikomu dokuczyć.

Zorientowałam się od razu, że zakochała się w Czerwonym Śledziu. Nie wiedziałam, czy to była poważniejsza sprawa i czy da się temu zaradzić. Moja Hela była jedyną z naszych córek, która robiła na obcych wrażenie wyjątkowo mądrej, a wśród nas uchodziła za postrzeloną. Jesteśmy raczej przeciętni i nie pragniemy przeistaczać życia naszych sąsiadów; Hela troszczyła się zawsze o grzechy i przewinienia ludzi, których znała i miała żyłkę reformatorską...

– Zaczęłyście już? – zdziwiła się, opadając ciężko na fotel.

– Umówiłyśmy się na pierwszą – przypomniałam jej – co będziesz jadła?

Podeszła kelnerka i podała jej kartę.

– Co za wygórowane ceny – odezwała się Hela – i jaki tu tłok.

Odłożyła z obrzydzeniem kartę.

– Proszę mi dać chleb i ser.

Nie sprzeciwiłyśmy się temu. Wiedziałyśmy, że czeka dokładnie na to, i że gdybyśmy zaczęły ją błagać, żeby zjadła kurę lub kawałek łososia, to raczyłaby jeść z wielkim apetytem i miną ofiary. Wiemy jednak z doświadczenia, że gdy Hela jest w jednym ze swoich „nastrojów”, to najlepiej nie zwracać na nią uwagi. Będąc małym dzieckiem, posiadała takie same napady kaprysów, co poniekąd dowodzi, że człowiek przychodzi na świat zaopatrzony we wszystkie cechy swojego charakteru i usposobienia, a wychowanie niewiele może zmienić.

Zaczęłam rozmawiać z Martą o naszych planach na popołudnie.

– Widzę, że wyrzucałyście całe rano pieniądze na to, co wam niepotrzebne – wtrąciła Hela.

– Mamy teraz zamiar wyrzucić trochę pieniędzy na ciebie – powiedziała Marta – mama chce ci kupić zimowy płaszcz, Łukasz prosił, żebym ci kupiła aksamitną suknię na przyjęcia brydżowe, a ode mnie dostaniesz kapelusz.

Hela, usłyszawszy to, przybrała ponury wyraz twarzy, po czym wybuchnęła śmiechem. Był to jeden z tych sztucznych śmiechów, jakie się słyszy na scenie, zwłaszcza na przedstawieniach amatorskich.

– Przyjęcia brydżowe – powtórzyła jak echo – przyjęcia brydżowe...

Muszę nadmienić, że jeszcze przed kilku miesiącami była namiętną brydżystką.

– ...teraz brydże, gdy cały świat wali się w otchłań.

– Naprawdę? – zdziwiła się Marta – więc jeżeli nie na brydże, to taka suknia przyda ci się na artystyczne zabawy. Chyba bywasz na przyjęciach?

– Na przyjęcia artystyczne chodzimy w pidżamach i kostiumach kąpielowych.

– Dlaczego?

– Jesteśmy zbyt poważni, żeby myśleć o takich głupstwach, jak sprawianie sobie ubrań.

– Dlatego więc rozbieracie się na wasze zabawy? – rzekłam, uśmiechając się.

Hela ściągnęła brwi.

– To jest strata czasu – rzekła, odsuwając talerz – rozumiemy was, ale wy nie zrozumiecie nas nigdy. Dlatego będziemy musieli działać innymi metodami. Będzie to straszne, chociaż nieuniknione.

– Nie rozumiem cię, Helu.

– Wszystko to zniknie.

– Co zniknie? Harrods?

– Mam na myśli wszystko w tym rodzaju. Nie można stworzyć nowego świata, nie zburzywszy starego. Zdawało mi się, że nawet ciasne burżuazyjne umysły będą w stanie to zrozumieć. Czy jest coś prostszego?

Nie miałyśmy ochoty wdawać się w dłuższe dyskusje, żeby nie podniecać Heli, zapłaciłam więc rachunek i zaproponowałam, żeby udać się na zakupy, póki jeszcze Harrods był na miejscu, a także poszukać jakiegoś płynu do wywabienia plam z kostiumu Heli. Na to Hela odpowiedziała z emfazą, że „nie czas żałować róż, gdy płoną lasy”, co miało się odnosić do plam, ale nie było dla mnie dosyć jasne. Zresztą wywabianie plam uważała również za burżuazyjne przesądy.

Aczkolwiek oznajmiła nam uprzednio, że sfery artystyczne bywały na balach w kostiumach kąpielowych, pozwoliła sobie kupić aksamitną suknię, prawdopodobnie dlatego, że czerwony kolor tej „szaty” odpowiadał jej przekonaniom. Przymierzając suknie, wyjątkowo grymasiła i była niegrzeczna dla sprzedawczyni, a gdy zwróciłam jej na to uwagę, odpowiedziała, że z tymi burżuazyjnymi „kawałkami” też będzie koniec! Ludzie będą zbyt uczciwi i zajęci, żeby się bawić w uprzejmości.

– Czym będziemy zajęci? – zapytała Marta.

– Pracując na prawo do życia. O ile w ogóle będziemy jeszcze żyli. Nasz wódz mówi, że może nawet dojść do przelewu krwi. I lepiej, żeby świat zginął, niż gdyby miały zginąć jego ideały.

– Moja droga – odezwała się Marta, która miała wstręt do rozmów społeczno-politycznych na ulicy – Łukasz kazał cię zaprosić do teatru i na obiad do restauracji; kiedy wolisz pójść z nami, dziś czy jutro?

– Zapomniałam powiedzieć wam, że Karolina Cockles zaprasza was wszystkich na jutro do swojego studia. Przyjdźcie na obiad. Będą kurczęta, które przywiozła mama, i przyjdzie wódz.

– Mam nadzieję – odezwałam się – że na tym przyjęciu nie dojdzie do przelewu krwi?

– Nigdy nie można przewidzieć, co uczyni wódz. Jest niezwykły. Ale na razie nie zamierza chwytać się ostatecznych metod. Jeżeli ludzie pójdą za nim, w co nie wątpię, to rewolucja w życiu i sztuce będzie bezkrwawa, jeżeli nie...

– Jak się nazywa? – zapytałam. – Jeżeli mamy go poznać, to przecież nie możemy zwracać się do niego ani wodzu, ani Czerwony Śledziu.

– Nie ma nic przeciw temu, żeby mówić do niego „wodzu”.

– Nie jest naszym wodzem.

– Ale będzie niebawem – rzekła Hela.

Marta, która nie lubi także głupstw, przerwała tę rozmowę i wspomniała, że ma się spotkać przed piątą z Łukaszem, a przedtem chce pójść po bilety do teatru.

– Wybierzesz się z nami? – zwróciła się do Heli.

Hela nie mogła się zdecydować, gdyż była na wpół umówiona z wodzem; ale mogli spotkać się z nami i pójść ewentualnie do kina. Nazywał się Czerikow – a w każdym razie wybrał taki pseudonim, gdyż właściwie pochodził z burżuazyjnej rodziny w Leicester, ale wyrzekł się rodziców. „Czerwony Śledź” było przezwiskiem, które wymyślili zazdrośni rywale wielkiego wodza – i pochodziło stąd, że wódz i jego towarzysze spotykali się raz tygodniowo w klubie na kolacji: każdy z członków przynosił śledzia i sam go smażył na gazowej kuchence.

Marta nie była zachwycona projektem spędzenia wieczoru w towarzystwie Czerwonego Śledzia, ale poprosiłam ją, żeby się zgodziła, gdyż byłam tak zaniepokojona, iż pragnęłam zobaczyć jak najprędzej tego proroka, za którym szalało moje biedne dziecko.

Zdecydowałyśmy się w końcu na spotkanie w „Chat Noire”.

– Nie kładźcie przypadkiem wieczorowych strojów – rzekła Hela – nikt z nas nie ubiera się burżuazyjnie. I nie jest wykluczone, że wódz zabierze was do naszego klubu.

XXII

Wróciłam do hotelu bardzo zaniepokojona. Powtórzyłam Łukaszowi nasze rozmowy z Helą i zadecydowaliśmy wspólnie zawrzeć znajomość z panem Czerikowem, ażeby przekonać się, czy jest niebezpiecznym szaleńcem, czy tylko szaleńcem.

Udaliśmy się wieczorem do małej restauracyjki w Soho, gdzie Hela naznaczyła nam spotkanie. Czekała już, tak samo nieporządnie ubrana jak podczas śniadania. Spojrzała na mnie i na Martę krytycznym wzrokiem.

– Powiedziałam wam, żebyście się nie ubrały wieczorowo – rzekła z niezadowoleniem.

– Toteż nikt z nas nie jest ubrany wieczorowo – odparł Łukasz.

Wyprzedził nas o kilka kroków, żeby znaleźć wolny stolik. Poszłyśmy za nim, a że było gorąco, zdjęłyśmy futrzane okrycia. Hela skrzywiła się.

– Aksamity. Biżuteria. Czy musiałyście się tak wystroić? Bardzo pragnęłam, żebyście zrobiły na nim korzystne wrażenie.

– Mamy ten zamiar – odparła Marta z całym spokojem – ale ty wyglądasz bardzo dziwnie. Dlaczego się nie przebrałaś?

– Nie byłam w domu.

– Chyba jest tu jakaś umywalnia. Opłucz się i uczesz.

– Nie warto. Oto on!

Ujrzałyśmy młodego mężczyznę o palącym spojrzeniu, który właśnie do nas podchodził. Nosił wielki czarny płaszcz i miękki filcowy kapelusz, taki, jakie się widzi na filmach z kowbojami. Hela przedstawiła go nam, po czym usiadł.

Obrzucił nas wzrokiem, jak gdybyśmy byli nieznośnymi owadami; spojrzał po raz drugi na Martę – nieco przychylniej, a następnie sięgnął po karafkę z wodą, stojącą na stole, napełnił szklankę, wodę wypił duszkiem, znowu nalał szklankę wody, wypił i tak do trzeciego razu. Następnie zwrócił się do mnie (nie spuszczając wzroku z Marty) i rzekł:

– Piję dziewięć szklanek wody: trzy rano, trzy w południe, trzy wieczorem. A ile szklanek pije pani dziennie?

Miał miły głos, ale zabawnie rozkazujący ton. Gdy mu odpowiedziałam, że piję wtedy, kiedy mam pragnienie, orzekł, że postępuję bardzo niesłusznie. Zauważyłam, że Hela pije wodę w dużych ilościach, czemu się zresztą nie dziwiłam. Jadła te same zakąski co i on, co także nie było dziwne, ale niepokojące.

Początkowo rozmawialiśmy jak ludzie z dwóch przeciwległych biegunów, którzy zetknąwszy się z sobą po raz pierwszy, poruszają tematy niesporne, a w każdym razie niedotyczące przekonań społecznych i politycznych. Szło niezgorzej, gdyż miałam wrażenie, że obiad mu smakował; pił szampana, spoglądając tak intensywnie na Martę, że Hela zaczęła to dostrzegać.

Pił więcej od każdego z nas, lecz gdy kelner zaczął roznosić mrożony krem, uczynił zniecierpliwiony ruch ręką i zaczął mówić z wielką nienawiścią o Mussolinim. Hela powiedziała później, że to ja sprowokowałam go do tego, gdyż wspomniałam o Etnie, i że nie wolno było mówić przy nim o niczym co włoskie, bowiem tak wielką nienawiścią pałał do dyktatora.

Widocznie nadmierna ilość szampana nie działała na niego rozweselająco, ale jak mówią Francuzi miał le vin triste[4]. Z ponurą miną, ale na szczęście przyciszonym głosem wypowiadał różne banialuki, które posiadały tylko tę oryginalność, że godziły tak samo w burżuazję, jak i w proletariat. Miał oczywiście nadejść „dzień zapłaty”, ale co i kto miał w tym dniu płacić, tego nie powiedział. Niemniej po zapaleniu cygara uspokoił się zupełnie i znowu wpatrywał się w Martę, nie zwracając najmniejszej uwagi na Helę. Zachowywał się w ten sam sposób w teatrze i miał taką minę, jak gdyby chciał zabrać ze sobą Martę.

Marta nie jest tak ładna, jak Hela, ale Hela w pomiętym kostiumie, z nieuczesanymi włosami wyglądała przy Marcie niczym kopciuszek. Marta i w najskromniejszych prowincjonalnych sukienkach umiała wyglądać szykownie, a teraz pięknie i wytwornie ubrana, z modnie uczesaną głową robiła bez wątpienia wrażenie.

Byłam ciekawa, czy Łukasz zauważył, jak wielkie wrażenie zrobiła na wodzu. Czułam, że Hela jest tym mocno zgnębiona.

Po skończonym widowisku rozstaliśmy się. Łukasz odesłał Helę taksówką do Chelsea. Słyszałam, jak proponowała wodzowi, że go podwiezie, ale ten mruknął tylko coś pod nosem i oddalił się, nacisnąwszy kapelusz na czoło.

Byłam bardzo zmartwiona i żałowałam, że nie mogę pojechać z Helą do Chelsea. Zapytałam Łukasza, co sądzi o tym Czerikowie. Uważał go albo za kabotyna, albo za wariata (nie mógł się zdecydować) i sądził, że musimy pójść nazajutrz do Heli, żeby zbadać jeszcze lepiej sytuację.

– Może znajdziemy sprzymierzeńca w pannie Cockles – rzekł – i może ona wie coś więcej o tym człowieku, na przykład czy ma żonę, czy też jest kawalerem i czy uda się nam wydostać Helę.

– Nie ma widoków na żadne małżeństwo – uspokoiła mnie poniekąd Marta. – Oświadczył mi to. Powiedział, że rozpocznie się nowa karta w historii, miłość będzie wolna.

– Nie jest mocny w historii – zauważył Łukasz.

– Musimy zabrać Helę! – orzekłam.

I z tym życzeniem położyłam się do łóżka. Nazajutrz zatelefonowałam do Heli i zapytałam ją, jakie ma plany na cały dzień i czy chciałaby spotkać się ze mną w restauracji około południa. Mówiła zmęczonym głosem i była niewyspana; miała zajęte przedpołudnie – współpracę z wodzem, a po południu wybierała się do fryzjera. Ale chciała zjeść ze mną lunch i prosiła, żebym jej dała trochę pieniędzy.

Taki był wynik pierwszego spotkania z panem Czerikowem. Wzbudził zazdrość Heli o Martę i moja „działaczka” zamierzała zrobić sobie trwałą ondulację.

– Włożę dziś wieczorem moją nową suknię – oświadczyła, gdy się spotkaliśmy.

Muszę nadmienić, że była starannie ubrana i wyglądała naprawdę ślicznie.

– Elfryda powiedziała – ciągnęła Hela – że nie będzie tego pochwalał, ale nie chce mi się wierzyć. Pod pewnymi względami wszyscy mężczyźni są jednakowi. Nawet najwięksi mają swoje słabostki.

– Helu, czy pan Czerikow jest żonaty? – zapytałam.

Spojrzała nieufnie i z pewnym lękiem, ale opanowała się po chwili.

– Jestem przekonana, że nie ma żony, ale nigdy go o to pytałam – odrzekła – zresztą to nie ma znaczenia.

– Co chcesz przez to powiedzieć?

– Nawet gdyby miał żonę, nie uważałby się za związanego.

– Ale prawo byłoby innego zdania.

– Człowiek tego pokroju, co on, stoi ponad prawem. Zresztą, gdy wejdzie do parlamentu, sam podyktuje prawa.

– Więc kandyduje na posła?

Hela wzruszyła ramionami.

– On nie jest byle jakim przeciętnym politykiem. Zawładnie parlamentem i wtedy...

Wolałam zmienić temat rozmowy, ale nie mogę powiedzieć, żebym się czuła spokojna. Chciałam nawet zawezwać Mikołaja, nie dlatego, żebym się obawiała zamachu stanu, ale przerażało mnie zaślepienie Heli i chciałam jak najprędzej wydostać moje dziecko spod wpływu tego szaleńca (czy kabotyna?).

– Trzeba zabrać stąd Helę – rzekł Łukasz, gdy wróciłam do hotelu – lecz nie mam wyobrażenia, w jaki sposób to zrobimy.

– Hela nie zdecyduje się w żadnym razie na współżycie z żonatym człowiekiem – rzekła Marta – musimy wybadać, czy ma żonę, a jeżeli tak, to trzeba będzie się z nią porozumieć.

– Powiedziała mi przed godziną, że nie powstrzyma jej dwadzieścia żon – rzekłam – mówi, że on stoi ponad prawem, dała sobie zrobić trwałą ondulację, włoży nową suknię, żeby mu się podobać. Była wczoraj zazdrosna o Martę.

– Nie znoszę tej kreatury – rzekła Marta.

– Ciekaw jestem, co to za człowiek – powiedział Łukasz.

XXIII

Organizując u siebie przyjęcie, Karolina ubrała się wprost przepięknie. Miała na sobie czarne spodnie, smoking i pomarańczową koszulę. Wyglądała oryginalnie i ślicznie. Wprawdzie uprzedziłyśmy Łukasza, ale mam wrażenie, że ujrzawszy ją, doznał wstrząsu.

Nie mniej „ciekawie” ubrana była jej przyjaciółka, z którą dzieliła studio. Tak zwana Mike miała na sobie czarno-czerwoną pidżamę. Była wysoka i miała krótko przystrzyżone włosy.

Wiedziałam, że obie malarki mieszkają razem, ale nigdzie nie mogłam spostrzec łóżek ani tapczanów. Natomiast na ziemi leżały dwa materace, po dwóch przeciwległych stronach ściany; były nakryte czarno-pomarańczowymi narzutami i zarzucone czarnymi poduszkami.

Gdy tylko przyszliśmy, poczęstowano nas koktajlami i Karolina powiedziała, że Hela i Czerikow nadejdą lada chwila, a po obiedzie „wpadną” inni goście. Karolina miała nadzieję, że nie będą nas razić, ale że artyści mają pewne przywileje... Uspokoiłam ją, że jesteśmy na wszystko przygotowani. W pobliżu Porthlew jest mnóstwo pracowni malarskich i ze względu na piękną okolicę bywa tam wielu artystów. Z niektórymi jesteśmy serdecznie zaprzyjaźnieni. Ale wiedziałam doskonale, że co innego reprezentują artyści skądinąd o znanych nazwiskach, a co innego grupa „niezależnych” malarzy, do której należały panie Cockles, Mike, Weeks i – zdaje się – moja córka.

Pomimo śmiesznej pozy, Karolina była dobrą, sympatyczną dziewczyną i miałam do niej zaufanie. Pragnęłam wypytać ją o Helę i Czerikowa, korzystając więc z tego, że nie ma ich jeszcze, podeszłam do rozpoczętego obrazu, który stał na sztalugach i zawołałam Karolinę. Lecz całe towarzystwo przyłączyło się do nas, o nic osobistego nie chciałam więc pytać. Po chwili Mike weszła do małej kuchni, żeby – jak powiedziała – sprawdzić, czy kurczęta nie wyschły. Zdecydowałam się więc mówić w obecności Łukasza i Marty.

Stół był pięknie nakryty niebieskim obrusem, niebieskim szkłem i niebieską porcelaną, a ozdobiony żółtymi złocieniami. Cockles powiedziała nam, że prowadzeniem domu i gospodarstwem zajmuje sie Mike, która ma w tym kierunku nierównie większe zdolności niż na polu sztuki. Zresztą do gotowania i sprzątania przychodziły posługaczki.

– To musi sporo kosztować – zauważyłam.

– O tak – rzekła Karolina, mieszając koktajle. – Czerikow i Hela znowu się spóźniają.

– Czy Czerikow jest żonaty? – zapytałam.

– Nie mam pojęcia – odrzekła obojętnie.

– Gdzie mieszka i co robi?

– Nie sądzę, żeby w ogóle gdzieś mieszkał – rzekła Cockles – przychodzi i odchodzi, zjawia się i znika. Czasem sypia u Pruckiego, czasem tutaj.

– Tutaj!!!

– No tak, jeżeli zagadamy się do późnej godziny, to kładzie się na dywanie przed kominkiem.

– Zupełnie proste – wtrącił Łukasz.

– A czy ma jakieś zajęcie? – zapytałam.

– O ile wiem, nie ma żadnego.

– Ale Hela powiedziała mi, że pracowała z nim całe rano.

Karolina uśmiechnęła się.

– Pisze odezwy polityczne i prowadzi korespondencję z zagranicznymi działaczami. Hela robi dla niego plakaty. Ostatni udał się jej nawet... Arystokraci i burżuje ociekający krwią i na kolanach, ludzie z proletariatu wyrywający sobie włosy z głowy, był tym zachwycony.

– Czy ma jakieś pieniądze?

– Ani grosza.

– Z czego żyje?

– Nie mam pojęcia.

– Chciałabym wyrwać Helę spod jego wpływu; w ogóle pragnęłabym, żeby skończyła się ta przyjaźń.

– Niech pani będzie spokojna, on nie jest stały, kobiety nudzą mu się bardzo prędko, porzuca je...

Karolina powiedziała to, żeby mnie pocieszyć, ale chociaż ta wiadomość obudziła we mnie pewne nadzieje, nie mogę rzec, by kamień spadł mi z serca. Wolałam z rozmaitych względów, żeby Hela porzuciła wodza, a nie wódz ją.

– Niedawno – ciągnęła Karolina – porzucił Elfrydę dla Heli.

– Była rozżalona? – zapytałam.

Ale nie otrzymałam żadnej odpowiedzi, gdyż w tym momencie przyszła panna Weeks. Miała na sobie suknię niezmiernie krótką z przodu, z ogromnym trenem z tyłu w kolorach tęczy. Głowę całą w lokach, a śmieszny maleńki nosek świecił się, bo zapomniała go przypudrować. Wzięła kielich koktajlu, wychyliła go do dna i sięgnęła po następny; przywitała się z nami i rzekła:

– Mam tego wszystkiego powyżej uszu.

– Ja również – rzekła Karolina bez cienia współczucia i ciekawości – jeżeli Hela i Czerikow nie przyjdą za pięć minut, zaczniemy bez nich. Jest po ósmej, a reszta zwali się o dziewiątej.

– Kurczęta będą do niczego – dodała Mike.

– Pokłóciłam się z Helą – szepnęła Elfryda do Karoliny.

– Nic nowego. Kłócicie się codziennie.

– Ale tym razem jest gorzej. Hela zapowiedziała, że jutro się wyprowadzi.

Mówiły półgłosem, ale słyszałam każde słowo; byłam bardzo zaniepokojona i czekałam niecierpliwie na Helę.

Mike wyszła do kuchni i wróciła z tacą zakąsek, mówiąc, że pani Pinchin (kucharka) nie weźmie na siebie żadnej odpowiedzialności, o ile nie siądziemy natychmiast do stołu. Usiedliśmy więc, ale w tej właśnie chwili weszli Hela i Czerikow.

Zanim się zjawili, panował zupełnie miły i swobodny nastrój, ale oni wnieśli ze sobą burzę. Miałam wrażenie, że byli po jakiejś decydującej rozmowie, i że ich myśli są daleko stąd. Hela nie zwracała nawet uwagi na swoją nową suknię, chociaż wyglądała w niej pięknie. Wchodząc, ukłoniła się nam niedbale i usiadła obok Czerikowa. Jadła bardzo mało, natomiast Czerikow miał wyborny apetyt; spoglądał na wszystkich spode łba i nie odzywał się ani słowem. Reszta z nas podtrzymywała rozmowę w dosyć sztuczny sposób.

Miałam nadzieję, że uda mi się po obiedzie porozmawiać z Helą, ale sądzę, że Czerikow wyczuwał to i nie odstępował jej; spoglądał na mnie zabójczym wzrokiem, ile razy zbliżałam się do nich.

Ze stołu sprzątały Mike i pani Pinchin, Karolina rozmawiała z Łukaszem i Martą, wszyscy piliśmy kawę i cointreau i wszyscy z wyjątkiem pani Pinchin i mnie palili papierosy. Zaczęli nadchodzić nowi goście, odsunięto stół pod ścianę i rozpoczęły się tańce. Grał gramofon i wszyscy śpiewali chórem.

Bawiłabym się znakomicie w tej wesołej atmosferze, gdyby nie moje obawy o Helę. Nie była to zabawa kostiumowa w całym tego słowa znaczeniu, ale każdy przyszedł ubrany tak, jak mu było najprzyjemniej czy najwygodniej. Kilku mężczyzn nosiło pidżamy, kilku – sportowe bluzki, jakiś malarz przyszedł w ubraniu tyrolskim, inny w butach do golfa. Taniec wprowadzał całe towarzystwo w doskonały humor, a także wzbudzał pragnienie. Gościnna Karolina stała za stołem zastawionym butelkami i pełniła funkcję miksera. Sądziłam, że jeżeli nadal będzie tak samo gościnna, to za godzinę nie znajdzie się ani jednej trzeźwej osoby w całym studiu, a ludzie tego pokroju, co Łukasz, Marta i ja powinni się stąd wynieść. Śpiew stawał się coraz hałaśliwszy, a ciężkie sportowe obuwie kilku tancerzy uderzało o podłogę, jak gdyby przechodziły tędy pułki artylerii. Hela nie brała udziału w ogólnej zabawie, ale siedziała w kącie razem z Czerikowem, który spoglądał na wszystkich z pogardliwą miną.

Postanowiłam zamienić z nią bodaj kilka słów, zanim opuścimy rozbawione towarzystwo, i skorzystawszy z tego, że Czerikow zostawił ją na chwilę samą, by napełnić swój kielich, zbliżyłam się do Heli.

Nie mogę powiedzieć, żeby była tym zachwycona. Wręcz przeciwnie, spojrzała na mnie niechętnie i skrzywiła usta.

Nie zwracając na to uwagi, usiadłam obok niej i zapytałam:

– Dlaczego nie tańczysz?

– Bo nie mam ochoty – odpowiedziała lakonicznie.

Czerikow, stojący przy zaimprowizowanym barze, pił i rozmawiał z Karoliną, spoglądając w naszą stronę. Miał taką minę, jak gdyby chciał mnie zgładzić z powierzchni tego świata. Nie zważając na niego, zapytałam:

– Pan Czerikow umie tańczyć?

– Nie ma takiej rzeczy, której on by nie umiał! Ale nie tańczy. Człowiek na jego stanowisku...

– Na jakim stanowisku?

– Dowiesz się z czasem.

– Moje dziecko, czy to prawda, że wyprowadzasz się od panny Weeks?

– Kto ci to powiedział?

– Słyszałam, jak mówiła to do Karoliny.

Hela odwróciła głowę, spojrzała groźnie na tancerzy i czule na Czerikowa, co pewno miało też oznaczać, że moja audiencja jest skończona. Ale udawałam gruboskórną i nie ruszałam się z miejsca.

– Dokąd się wyprowadzasz?

– Jak będę wiedziała, to przyślę ci mój nowy adres.

– Wolałabym, żebyś udała się z nami do hotelu, a za kilka dni wróciła ze mną do Porthlew. Zrobisz to?

– Wolałabym raczej włożyć głowę do pieca gazowego – odrzekła.

Roześmiałam się i to ją rozgniewało.

– Nie masz z czego się śmiać! Tak czuję i to nie jest wcale zabawne. Nie mogę wrócić do domu. Nie mam ani grosza, a jutro będę bez dachu nad głową.

– Dlaczego nie możesz wrócić do domu?

– Bo moja praca i moje zainteresowania są tutaj.

– Więc może przeprowadzisz się na kilka dni do naszego hotelu i omówimy razem z Łukaszem twoje plany na przyszłość.

– W jakim celu miałabym to zrobić? Żyjemy na dwóch odrębnych planetach. Nie mówimy tym samym językiem. Łukasz jest kapitalistą, a ty osobą o ciasnych horyzontach.

Właśnie w tej chwili podszedł Czerikow i rzekł do Heli, nie zwracając na mnie zupełnie uwagi:

– Mam dosyć tego wszystkiego.

– I ja także – odpowiedziała Hela, wstając.

Również wstałam.

– Muszę zobaczyć cię jutro – powiedziałam. – Gdzie się spotkamy?

– Dam ci znać – odpowiedziała wymijająco.

Następnie wyszła z Czerikowem, nie pożegnawszy nikogo.

XXIV

Byłam wytrącona z równowagi i nie wiedziałam, co myśleć o tym wszystkim. Podeszłam więc do Elfrydy Weeks i zapytałam, czy wie, dokąd Hela przeprowadza się nazajutrz.

Elfryda spojrzała na mnie ponuro.

– Nie mam pojęcia, Hela mi się nie zwierza.

– Ale musi chyba zostawić swój adres – rzekłam – chociażby dla przekazywania listów...

– Wątpię, czy człowiek, który pali za sobą mosty, będzie się troszczyć o listy – odparła.

– Czy Hela pali za sobą mosty?

– Trudno nazwać to inaczej, gdy mowa o dziewczynie tego pokroju co Hela. Nigdy nie miała prawdziwie artystycznych inklinacji. Gdy było się raz burżujką, to pozostanie się nią już na zawsze. Ale nie zdaje sobie sprawy, że spaliwszy mosty za sobą, nie będzie miała powrotu. I co będzie, gdy Czerikow puści ją kantem? Powiedziałam jej dzisiaj z rana, że rodzina wyrzeknie się i wyklnie ją, i że znajdzie się w rynsztoku, ale ona mi odpowiedziała, że nie może wnikać w daleką przyszłość, i że jeżeli nie wykorzystuje się swoich możliwości, druga okazja może nie trafić się nigdy więcej.

– Miała na myśli Czerikowa?

– Tak jest.

– Razem wyjeżdżają...

– Nie mogą wyjechać. Nie mają pieniędzy.

– Hela wyprowadza się jutro od pani?

– Podobno. Uparła się. I jeżeli ma dwadzieścia jeden lat, to nikt nie może jej powstrzymać.

– Ja ją powstrzymam.

– Będą włóczyli się ze sobą, póki się Czerikow nie znudzi, a co potem stanie się z Helą? Czerikow nie żeni się z nimi nigdy. Nie wierzy w małżeństwo. Mówi, że jego program ideowy nie pozwala na to, albowiem małżeństwo jest zahamowaniem dla mężczyzn i niewolą dla kobiet. Tak jest, nie żeni się z nimi.

– Z jakimi „nimi”?

– Ze swoimi kobietami, a zmienny jest jak pogoda.

– Nie jestem w ogóle w stanie zrozumieć, jak możecie znosić jego towarzystwo.

– Pani go nie słyszała, gdy mówi o swoich ideałach. Jest najbardziej przekonującym mówcą i to, co mówi, jest wspaniałe. Przyrzeka świat, po którym chodzić będą sami szczęśliwi ludzie.

– I ja bym to potrafiła – odrzekłam.

Do Elfrydy podszedł jakiś artysta i zaprosił ją do tańca, a ja odszukałam Martę i Łukasza. Pożegnaliśmy się z Karoliną, dziękując jej za miłe i oryginalne przyjęcie.

Gdy znaleźliśmy się w taksówce, powtórzyłam im rozmowę z Elfrydą Weeks.

– Gdybym wiedziała, gdzie jest, zabrałabym ją natychmiast do domu! – westchnęłam.

– Ale tego się nie da zrobić – odrzekła Marta – i kto wie, gdzie jest teraz.

– Odchodzę od zmysłów. Nie pójdę spać. Muszę ją odnaleźć i nie puścić więcej...

Gdy zajechaliśmy do hotelu, Łukasz, który dotychczas mówił niewiele, jął mnie przekonywać, żebym się położyła. Powiedział mi, że rozmawiał z Helą, która mu sama oznajmiła, iż nazajutrz rozstaje się z Weeks, i że nie będzie mogła skorzystać z jego zaproszenia na drugie śniadanie, gdyż będzie zajęta szukaniem pokoju. Zaproponował jej, żeby się wprowadziła na kilka dni do naszego hotelu, i nie dała mu na to odpowiedzi, że „raczej włożyłaby głowę do gazowego pieca”, ale podziękowała i odmówiła zupełnie spokojnie.

Łukasz podzielał moje zdanie, że musimy zabrać się energicznie do Heli, ale że teraz należy się wyspać, bo i tak nie możemy nic zrobić. To było wszystko, co powiedział, ale wiedziałam oczywiście, co myśli. Jeżeli Hela była z Czerikowem, to zgodnie z przysłowiem – szukaj wiatru w polu, a jeżeli wróciła na noc do Weeks, mieliśmy czas zająć się nią nazajutrz.

Gdy jest się w rozterce duchowej, wszelka bezczynność jest nie do zniesienia. Najchętniej poszłabym do mieszkania Weeks i czekała na powrót Heli. Albo bym się włóczyła po wszystkich nocnych lokalach Londynu. Lecz musiałam panować nad sobą i położyć się do łóżka. Trapiły mnie najgorsze obawy i przeczucia, a przede wszystkim nie opuszczała mnie świadomość, że nawet stanąwszy twarzą w twarz z Helą, mogłam ponieść porażkę. Nikt z nas nie był w stanie zmusić jej, by rozstała się z Czerikowem, o ile kochała się w nim albo wmawiała sobie, że jest w nim zakochana, co w gruncie rzeczy wychodzi na to samo. Miałam ochotę zatelefonować do Mikołaja, żeby niezwłocznie przyjechał. Naturalnie, że nie miałoby to najmniejszego sensu.

Nazajutrz wstałam wcześniej niż zazwyczaj, zjadłam sama śniadanie i zostawiłam kilka słów do Marty, że albo wrócę do hotelu około pierwszej, albo zadzwonię do niej. Wiem, że moja niecierpliwość była dziecinna i niemądra, ale trawił mnie niepokój.

Gdy znalazłam się w domu, gdzie mieszkały, gospodyni powiedziała mi, że Elfryda i Hela są u siebie, że wróciły późno, a wstaną pewno około południa, że w ogóle nie pochwala ich trybu życia i ma zamiar powiedzieć im to.

– Wpadają do domu o każdej porze dnia i nocy, potem wylegują się i nie ma kiedy posprzątać w ich pokoju. Skandal. Nie podobają mi się także ci ich znajomkowie... żeby przyzwoite panny przyjmowały takich chłystków. Już ja zrobię z tym porządek. Jestem szanującą się kobietą i nie chcę mieć w domu takiego bałaganu.

Pożegnałam „szanującą się kobietę” i zapukałam do pracowni. Nikt nie odpowiedział. Weszłam więc po cichutku. Obie lokatorki spały. Elfryda z odemkniętymi ustami, Hela trochę zaczerwieniona i robiąca wrażenie dziecka. Ujrzawszy mnie, przetarła oczy i zapytała, która godzina. Nasze głosy przebudziły Elfrydę.

– Dlaczego przyszłaś tak wcześnie? – zapytała Hela.

– Chciałam cię zastać – odrzekłam – i zabrać ze sobą.

– Bardzo mi przykro, lecz nie mogę pójść z tobą.

– Tylko na jeden dzień.

Potrząsnęła głową, spoglądając na mnie nieufnie.

– Jestem zajęta. Powiedziałam ci to już wczoraj.

– Ale wyprowadzasz się stąd?

– Może tak, a może nie. Nie jestem jeszcze zdecydowana.

– Lecz muszę wiedzieć, gdzie będę mogła cię zastać.

– Wcale nie musisz. A chwilowo jest to niemożliwe, gdyż wychodzę z domu i będę szukać nowego mieszkania.

– Sama wychodzisz?

– Może tak, a może nie.

– Głupstwa pleciesz – wtrąciła Elfryda – i w ogóle oszalałaś.

Siedziały teraz obie na swoich tapczanach z rozczochranymi włosami i papierosami w ustach. Hela miała wyraz twarzy, który znałam tak dobrze z jej dziecięcych lat: groźnie zsunięte brwi i uparte spojrzenie. Wiedziałam z doświadczenia, że gdy była w takim humorze, należało dać jej spokój, póki nie przejdzie jej złość czy upór. Ale czy mogłam w danych okolicznościach postąpić w ten sposób?

– Powiedziałaś mi wczoraj, że nie masz pieniędzy – rzekłam, otwierając portmonetkę.

– Pieniądze! Wy tylko myślicie o pieniądzach – rzekła z największą pogardą.

– Ale bez pieniędzy nie dostaniesz nigdzie obiadu – odparłam z lekkim zniecierpliwieniem. – Jesteś winna tutejszej gospodyni?

Spojrzała na Elfrydę, nie odpowiadając na moje pytanie.

– Tylko za tydzień – rzekła Elfryda.

Okazało się, że obie są bez grosza (mam wrażenie, że rodzina Elfrydy Weeks miała już dosyć jej próżniactwa i chciała ją skłonić albo do powrotu do domu, albo do zabrania się do jakiejś pracy) i mają trochę długów w sklepikach, więc zostawiłam Heli pięć funtów.

– Musisz mi przyrzec, że jak tylko przeprowadzisz się do nowego mieszkania, dasz mi znać, dziś jeszcze – rzekłam, wstając.

Wiedziałam, że te słowa są bezcelowe. Pomiędzy mną i moim dzieckiem wyrósł nagle mur nie do przebicia. Stałam przed tym murem, tłukąc (w przenośni) głową, ale nic nie mogłam poradzić. Wróciłam do hotelu, sama nie wiedząc, co dalej począć.

Marta i Łukasz wyszli. Zaczęłam się kręcić po pokoju, żałując, że ich nie ma. Nie wiedziałam, czy uczyniłam dobrze, zostawiając Heli pieniądze. Zastanawiałam się, co robi w tej chwili i co ją czeka w najbliższej przyszłości. Zastanawiałam się, czy będzie można skłonić Czerikowa, żeby ożenił się z nią, a jeżeli nawet ożeni się, co dobrego wyniknie z takiego małżeństwa? Byłam zła na siebie, że rozstałam się z Helą. Nie powinnam była odstępować od niej, chociażby wbrew jej woli. Chodziłam po pokoju tam i z powrotem jak lwica zamknięta w klatce i popłakiwałam sobie (nie jak lwica).

Wreszcie Marta i Łukasz wrócili. Byłam tak rozgorączkowana i zniecierpliwiona, że nie dałam im dojść do słowa, dopóki nie powiedziałam wszystkiego, co mi leżało na sercu – a więc, że Bóg raczy wiedzieć, jakie zamiary ma Hela, że nic jej nie powstrzyma, że powinniśmy natrafić na trop Czerikowa i być mu wdzięczni, jeżeli w ogóle zechce ożenić się z Helą.

Łukasz słuchał, nie przerywając, a gdy skończyłam tragiczne przemówienie bolejącej matki, jak to określił później – zaproponował mi, żebyśmy udali się natychmiast do Karoliny Cockles.

– Może zna kogoś, kto będzie mógł dać adres Czerikowa – rzekł Łukasz.

Była to szczęśliwa myśl. Pojechaliśmy więc do studia Karoliny, którą łaskawym losu zrządzeniem zastaliśmy w domu.

Karolina Cockles inaczej zapatrywała się na te sprawy niż my, ale była gotowa przyjść nam z pomocą. Uważała, że ludzie tego pokroju co Czerikow i Hela nie pozwolą wtrącać się do siebie, lecz że możemy spróbować. Nie znała prawdziwego nazwiska Czerikowa, nie wiedziała, gdzie mieszka, ale przypuszczała, że w pewnej kawiarence, w której spotykały się różne wielkości ze świata artystycznego i politycznego, będzie można znaleźć kogoś, kto zna adres i nazwisko Czerwonego Śledzia.

Zaofiarowała się, że sama będzie nam towarzyszyć, za co byłam jej nieopisanie wdzięczna.

Chociaż nazwisko Czerikowa było zakonspirowane, zdradził je dla pięknych oczu Karoliny jakiś płomiennooki młodzian, który sądził, że ma w nim rywala. Oznajmił z najwyższą pogardą, że „mieszka przy ulicy Laburnum 5 i płaci podatki”. A jeżeli nie on, to jego żona, u której jest pod pantoflem. Nie jest żadnym Czerikowem, ale nazywa się Grimes.

Otrzymawszy tę cenną wiadomość, pożegnaliśmy się z Karoliną i pojechaliśmy, Łukasz i ja, pod wskazany adres. Było już po piątej i zaczynał zapadać zmierzch, ale mogliśmy zauważyć, że był to niewielki, starannie utrzymany dwupiętrowy dom z maleńkim ogródkiem. Na drzwiach wejściowych wisiała karta z napisem Pokoje do wynajęcia; wywnioskowaliśmy więc, że żona Czerikowa prowadzi pensjonat.

Zadzwoniliśmy. Otworzono nam natychmiast. Na progu ukazała się starannie ubrana kobieta. Spojrzała na nas, a następnie na taksówkę.

– Mam wolny salon i sypialnię o dwóch łóżkach – rzekła – ale przyjmuję tylko panów na stanowiskach. Z paniami jest za wiele kłopotu.

– Czy pani jest panią Grimes? – zapytał Łukasz.

– Tak jest.

Była młoda, przystojna, nieco przysadzista. Miała pogodne niebieskie oczy. Ale chociaż wyglądała bardzo sympatycznie, czuło się, że ta kobieta nie da sobie „w kaszę dmuchać”. Była też podejrzliwa i trzymała nas w przedpokoju, podczas gdy Łukasz tłumaczył jej, że nie szukamy mieszkania, a przyszliśmy do niej.

– Ale ja państwa nie znam – powiedziała.

Mimo to wprowadziła nas do salonu i zapaliła światło. Nie mogłam wyobrazić sobie, żeby „pan na stanowisku” pragnął być lokatorem tego salonu, bo chociaż panowała tutaj idealna czystość, pokój był tak przeładowany stoliczkami i półeczkami z figurkami porcelanowymi, iż mógł przyprawić o zawrót głowy.

– Czy mogę zapytać, skąd państwo znają moje nazwisko? – zapytała niezmiernie dystyngowanym tonem.

– Znamy męża pani – odrzekł Łukasz.

– Znowu nabroił? – zapytała niespokojnie, zapominając o swoim dystyngowanym tonie.

– Chcielibyśmy się z nim zobaczyć – rzekł Łukasz.

– I ja bym chciała go zobaczyć – rzekła pani Grimes, ciężko opadając na fotel – ale nie widziałam go od tygodnia. Gdzie jest?

– Nie mamy pojęcia – powiedział Łukasz.

– Musimy go znaleźć – dodałam trwożnie.

Pani Grimes spojrzała na mnie.

– Co się stało? – zapytała. – Pewnie znowu historia z jakąś kobietą?

Widocznie była przyzwyczajona do historii z kobietami, niemniej czułam, że jest głęboko zatroskana.

– Mogłam była wyjść za mąż za rzeźnika – westchnęła pani Grimes – i wiele byłoby mi zaoszczędzone. Nie dlatego, żebym nie była szczęśliwa z moim mężem, gdy mam go pod okiem. Ale od czasu do czasu lubi sobie wyfrunąć, a ostatnio byłam przez miesiąc u chorej matki, więc skorzystał z okazji. Nie jest to w ogóle domowy mąż, a jak tylko ma sposobność, zaleca się do panienek. Co robić? Już wolę te jego żeńskie znajomości od różnych przyjaciół, których nie wpuszczam do domu.

– Czy pani wie, że mąż podaje się za Czerikowa? – zapytał Łukasz.

– Może się podawać za kogo chce. Nazywa się Henryk Grimes i mam akt ślubny, który to potwierdza.

– Sądzę, że pani wie, iż jest gwałtownym rewolucjonistą?

– Wiem, że brak mu piątej klepki i że mam z nim dużo kłopotów. Ciągle się boję, żeby się nie wdał w jakąś awanturę i żeby go nie wpakowano do kozy.

– Pragniemy go znaleźć – rzekłam – gdyż przypuszczamy, że razem z nim jest moja córka.

– A co wspólnego ma pani córka z Henrykiem?

Na to pytanie trudno mi było odpowiedzieć. Zawahałam się.

Łukasz przyszedł mi z pomocą:

– Nie chcemy, żeby miała z nim „coś wspólnego”, ale ostatnimi czasy widywali się bardzo często, a teraz zniknęli oboje. Godzinę temu nie wiedzieliśmy w ogóle, że pan Grimes ma żonę.

– Gdy jest z dala od domu, to się tym nie przechwala – odezwała się pani Grimes ponurym tonem – czasem zastanawiam się, dlaczego w ogóle troszczę się o niego, lecz kiedy wraca do mnie (a wraca zawsze), to znowu ulegam. Mój mąż, kiedy chce, jest bardzo miły i potrafi ocenić moją kuchnię, a takie rzeczy trafiają zawsze do serca kobiety. Ale co państwo chcą, żebym zrobiła? Chyba córka pani jest już dorosła i wie, co robi.

– Mąż pani ma dziwne zapatrywania.

– Czy nie wiem tego?

– Mieliśmy nadzieję, że pani pomoże nam go odszukać.

– Czy pani córka ma pieniądze? Wiem, że mój mąż jest bez grosza.

– Dałam dzisiaj mojej córce pięć funtów.

– Nie wiem, czy to było wskazane – zauważyła pani Grimes – zwłaszcza w danych okolicznościach.

Mam wrażenie, że Łukasz podzielał jej zdanie. Musiałam więc wytłumaczyć, że Hela miała różne długi.

Pani Grimes namyślała się przez chwilę, a potem rzekła:

– Wyciągnęłam go już kiedyś z takiego trzeciorzędnego podejrzanego hoteliku w Soho. To nie było miejsce odpowiednie dla panienki z przyzwoitego domu, co mu powiedziałam w powrotnej drodze. Ale mojego męża trudno przekonać. Nie zwraca uwagi na moje słowa.

– Jaki jest adres tego hoteliku? – zapytałam.

– Nie mam pojęcia, ale trafiłabym z pewnością.

– Pójdzie pani z nami?

– Chyba że pójdę, bo beze mnie państwo nie daliby sobie rady. Jak mu zależy, to tak potrafi zawrócić głowę każdej dziewczynie, że pójdzie za nim chociażby do piekła... a jeżeli w dodatku nagada jej, że jest kawalerem, to dziewczyny winić nie można.

– On nie wierzy w małżeństwo – rzekł Łukasz.

– Nie wierzy w małżeństwo? – powtórzyła pani Grimes – przekonamy się o tym... gdy wpadnie nam w ręce.

XXV

Wysiedliśmy z taksówki i zatrzymaliśmy się przed hotelikiem. Pani Grimes weszła do wnętrza. Po krótkich pertraktacjach z właścicielką tego „przybytku” i po wręczeniu kilku banknotów, które Łukasz uważał za bardzo przekonujący argument, pani Grimes wróciła do nas z triumfalną miną.

– Są tam – rzekła – a w każdym razie córka pani jest tam. Mojego męża chwilowo nie ma.

Przeszliśmy przez sień i na progu przywitała nas jaskrawo ubrana kobieta z farbowanymi włosami.

– To nie jest w porządku... – zaczęła.

– Więcej pieniędzy nie dostanie pani od tych państwa – przerwała pani Grimes stanowczym tonem – albo nam pani wskaże ten pokój, albo sprowadzę policję.

– Tu są schody – mruknęła gospodyni – nie mam czasu...

Odwróciła się na pięcie i poszła w głąb korytarza. Słowo „policja” nie wywołało w niej miłych wspomnień, gdyż spojrzała na panią Grimes, jak gdyby chciała ją z miejsca unieszkodliwić. Podziwiałam Helę, jak mogła w ogóle zgodzić się na przestąpienie progu tej wstrętnej rudery i zetknięcie się z tą okropną babą.

Weszliśmy po ciemnych i brudnych schodach na pierwsze piętro i znaleźliśmy się w ciasnym korytarzu, z którego prowadziło kilkoro drzwi. Pani Grimes potrząsnęła klamką, ale pierwsze drzwi były zamknięte na klucz. Następnie podeszła do innych drzwi, otworzyła je i zamknęła pośpiesznie.

– Może by lepiej zapukać? – rzekł Łukasz po cichu.

Lecz pani Grimes otworzyła trzecie drzwi i ujrzeliśmy nędzny pokój, a w nim Helę siedzącą na krześle. Trudno odgadnąć, o czym myślała, ale nie ulega wątpliwości, że płakała. Spostrzegłam to, gdy zerwała się nagle i stała cicho, nie dowierzając własnym oczom. Światło było zapalone. Przy ścianie stało żelazne łóżko zasłane brudną kapą. Na podłodze leżał dywan w strzępach. Pod drugą ścianą stała umywalnia z poszczerbioną miską. Brudna firanka zasłaniała okno. Walizka Heli nie była rozpakowana.

– Oto pani Grimes – rzekłam, nie wiedząc właściwie, co mam powiedzieć.

Hela nie odzywała się słowem, tylko spoglądała na nas jak niegrzeczne dziecko, które wie, że nabroiło, ale nie chce się przyznać do winy. Miała zacięte wargi, chmurne spojrzenie, w którym nikt by się nie doszukał żalu albo skruchy. Było jasne, że się gniewała na nas za to niespodziane najście.

– Po co przyszliście tutaj? – rzekła w końcu. – I jak mnie znaleźliście?

– To ja panią znalazłam – odezwała się pani Grimes, robiąc krok naprzód – byłam już tutaj. Ostatnim razem była to młoda mężatka.

– Mam wrażenie, że powinniście pójść sobie – odezwała się Hela po chwili napiętego milczenia.

Hela mówiła do nas, ale spoglądała na panią Grimes.

– Nie jest pani ciekawa dowiedzieć się, kim jestem? – zapytała pani Grimes.

– Nie – odrzekła Hela – cóż mnie to może obchodzić?

– Cóż to panią może obchodzić? Ładna historia. Młoda elegancka panna przyprowadzona do tej podejrzliwej spelunki przez żonatego mężczyznę. Powinna się pani wstydzić, i jeżeli nikt pani tego nie powie przez delikatność, to ja pani powiem. Gdyby pani była moją córką, zabrałabym panią do domu i dałabym porządnie w skórę. Jest pani dosyć dorosła, żeby rozumieć i zachowywać się, jak należy. Zadawać się z żonatym mężczyzną! To wstyd.

Nie był to sposób, który mógł przekonać Helę i spoglądałam na mojego zięcia, licząc, że przerwie potok słów pani Grimes. Lecz Łukasz patrzył z powagą i nie zabierał głosu. Powiedział mi później, że uważał za wskazane, by Hela usłyszała, co myśli o jej postępowaniu rozsądna kobieta z innego środowiska.

– Wynajęłam ten pokój dla siebie i będę rada, jeżeli zostanę w nim sama – rzekła Hela opanowanym głosem.

Oczy jej płonęły złym blaskiem, ale udawała obojętną.

– Wyjdę z tego pokoju, ale tylko razem z moim mężem – odrzekła pani Grimes, opierając się o ścianę.

– Może nie rozumiesz – wtrącił Łukasz. – Czerikow jest przybranym nazwiskiem pana Grimes, a pani Grimes jest jego żoną.

– Doprawdy!? – powiedziała Hela. – Więc co z tego?

– Co z tego? Pani uważa, że to w porządku!? Ładne rzeczy pani mówi! – zawołała pani Grimes groźnym tonem, spoglądając na nas z wesołym błyskiem oczu. – Widzę, że nie rozumie pani sama tego, co mówi. A jeżeli się pani zdaje, że Grimes ożeni się z panią, to się pani grubo myli. Nie dam mu rozwodu. Nie powierzyłabym go takiej smarkuli jak pani. A zresztą jakbyście żyli? Ma pani własne pieniądze?

– Nie – odpowiedział Łukasz, gdyż Hela milczała – panna Brooke nie posiada własnych pieniędzy.

– A Grimes też nie ma ani grosza – oznajmiła jego małżonka – ma tyle tylko, ile mu daję. No co pani powie, moja panienko?

– Jest w tej chwili w swoim związku – powiedziała Hela – jeżeli zdecydują się płacić mu...

– Nie będą mu płacić – przerwała pani Grimes stanowczym tonem – znam ich i znam mojego męża. Co to za związek? Garstka leniów i tyle.

– Pani nie rozumie – zawołała Hela – oni chcą zrobić przewrót.

– Niech tam... ale mój Henryk nie będzie maczał w tym rąk. Znam go: zanadto lubi domową kuchnię, a w więzieniach karmią podle. Henryk nie będzie ryzykował.

– Tracimy czas daremnie – rzekła Hela – bardzo mi przykro, ale pani mąż należy do mnie.

– Myli się pani.

– Będziemy pracować na życie.

– Nie Grimes. Nigdy nie pracował i nigdy nie będzie pracować.

– A takie słowo jak „małżeństwo” jest dla nas bez znaczenia. Gardzimy nim.

– I nie wstyd pani mówić takich rzeczy przy rodzonej matce i tym panu? A jak się pani wydaje, co będzie pani robić, gdy za tydzień lub dwa tygodnie mój mąż puści panią kantem i wróci do mnie do domu z nosem spuszczonym na kwintę? Czy będzie pani przyjemnie wrócić do domu z dzieckiem? Niech się państwo nie gniewają, że mówię to wszystko prosto z mostu, ale inaczej nie trafię jej do rozsądku. Nie chciałaby pani obdarzyć rodziny panieńskim dzieckiem, ale takie rzeczy mogą się przytrafić, a jeżeli nie przytrafią się pani, to tylko dzięki pani mamie i mnie.

Hela zrobiła się papierowo blada. Żyła w takich obłokach słów, w tak zakłamanym świecie frazesów, że nagły powrót do rzeczywistości podziałał na nią jak kubeł zimnej wody. Co innego być dumną towarzyszką wielkiego dyktatora, a co innego wrócić do domu, jeżeli nie zhańbioną, to w każdym bądź razie ośmieszoną i z nadwerężoną opinią. A pani Grimes zdawała się bardzo pewna siebie.

Odczułam, że Hela zaczyna się wahać, lecz zanim zdążyła coś powiedzieć, do pokoju wszedł Czerikow.

Stał przez chwilę, spoglądając na nas szklanym wzrokiem i milczał.

– Tak, to ja. Nie musisz robić takiej zdziwionej miny – pani Grimes przerwała milczenie. – A co możesz powiedzieć na swoje usprawiedliwienie? Człowiek orze i orze, żeby było na wszystko, a ty się zabawiasz w taki brzydki sposób. Oto zapłata. Mogłam wyjść za mąż za porządnego rzeźnika, ale zachciało mi się delikatnego pana. Chciałabym tylko wiedzieć, co te lale widzą w tobie. Wszystkie kobiety są głupie i ja razem z nimi.

– Niech się pani uspokoi – krzyknęła Hela – pani ględzenie może doprowadzić człowieka do szału!

– Wypraszam sobie takie słowa. Jest pani dobrze wychowaną panną, więc proszę być grzeczniejszą – zawołała z oburzeniem pani Grimes – nigdy nie zrobiłam nic takiego, czego powinna bym się wstydzić, a tego nie można powiedzieć o wszystkich będących w tym pokoju... o ile w ogóle można nazwać to pokojem. Wstrętna podejrzana nora, a nie pokój.

– Pragnęłabym, ażebyście wszyscy opuścili ten pokój – rzekła Hela, nie spoglądając na nas, ale na panią Grimes – chcę rozmówić się z pani mężem.

– Co to, to nie – zaoponowała pani Grimes – jeżeli by mnie ktoś zapytał, to powiedziałabym, że było za wiele mówienia. Sprowadzać młodą przyzwoitą pannę do takiego miejsca rozpusty! I żeby to robił człowiek żonaty!... Wstydzę się za niego.

– Nigdy nie zrozumieją naszego punktu widzenia – zwróciła się Hela do Czerikowa.

Czerikow miał groźnie zsunięte brwi, lecz mimo to wyglądał raczej potulnie.

– Wierzą tylko w małżeństwo – ciągnęła Hela – ale nic mi nie mogą zrobić, bo jestem pełnoletnia.

Gdyby w tym momencie Czerikow ujął Helę pod ramię i wyprowadził ją z pokoju, to poszłaby z nim na zgubę i nikt z nas nie mógłby się temu przeciwstawić. Spoglądała na niego zachęcająco... ale on wahał się.

– Bardzo przepraszam – zabrała głos pani Grimes – pan Grimes pójdzie teraz ze mną do domu na kolację i to, co mam mu do powiedzenia, powiem mu w cztery oczy. A jeżeli pani przypuszcza, że zdmuchnie mi pani sprzed nosa mojego prawowitego małżonka, to mnie pani nie zna.

– Jak trafili tutaj? – odezwał się Czerikow po raz pierwszy. – Kto dał im adres?

– Nie powiedziałeś mi nigdy, że masz żonę – rzekła Hela.

– Chodź, Helu – powiedział Łukasz stanowczym tonem, biorąc jej walizę – pozostawimy pana Grimesa jego małżonce.

– Mądre słowo – rzekła pani Grimes, otwierając szeroko drzwi przed nami.

Hela spojrzała na Czerikowa, który odwrócił wzrok. Widząc, że nie odpowiada na to wezwanie, wyszła z nami bez słowa. Nie rozmawiała też z nami o tym, co się stało. Mam wrażenie, że szpetna nędza tego pokoju, a także prawdomówność pani Grimes były dla niej poważnym wstrząsem i przywróciły jej rozum.

Jej bohater nie zachował się jak bohater, lecz jak potulne cielę. Wrócił z żoną do czystego, przytulnego mieszkanka i pozwolił prawić sobie kazanie i pozwolił podać sobie smakowite kąski... Jestem przekonana, że w wyobraźni Hela towarzyszyła mu do ciepłego gniazdka, tak jak i ja to czyniłam w tej samej chwili.

Po kilku dniach wróciłyśmy do Porthlew i opowiedziałam Mikołajowi (nikomu więcej) o naszych przejściach w Londynie. Postanowiliśmy nie puścić jej z powrotem i czekaliśmy z trwogą, czy nie przyjdzie jej jakaś nowa fantazja do głowy. Ale chwilowo wydawała się zadowolona, że jest znowu w domu.

Do świąt Bożego Narodzenia była częstym gościem u Celii w Rosecassa i pomagała jej w przemeblowaniu domu. Sprawiało jej to widoczną przyjemność. Zastawałam je nieraz pochylone nad próbami tapet, kretonów, szkicami mebli, rysunkami wnętrz i gdy moje spojrzenie spotykało się ze spojrzeniem Heli – wiem, że wyrastał przed nami ten sam obraz. Widziałyśmy obie ten pokój w Soho, żelazne łóżko z brudną kapą i dywan w strzępach.

XXVI

Zima przeszła bez większych wrażeń. Nie obfitowała nawet w zwykłe przyjemności, gdyż po Bożym Narodzeniu zaczęła szerzyć się grypa i kolejno na nią chorowaliśmy. Było bardzo zimno, ale ciotka Barbara przeczytała w jakiejś gazecie, że w Kornwalii jest wyjątkowo ciepło i słonecznie, więc zdecydowała się odwiedzić nas w lutym.

Przyjechała z nieodłączną Walerią i zaraz na wstępie rozchorowała się. Początkowo nie chciała żadnego lekarza, wierzyła, że tylko Waleria, która zna jej naturę, potrafi zażegnać zło bańkami i kompresami, ale w końcu uległa i zgodziła się wezwać lekarza.

– Niech przyjdzie doktor Netherby – rzekła ciotka Barbara.

Nigdy nie słyszałam o doktorze Netherbym, ale ciotka Barbara powiedziała nam, że on pochodzi z północnych stron i że najmłodsza córka pani Wotherspoon wyszła za mąż za jego kuzyna. Nie uważałam tego za wystarczający powód, by pominąć naszego starego przyjaciela, doktora Little, i wezwać obcego lekarza, ale ciotka Barbara nie zasięgnęła naszej rady, a raczej nie wysłuchała moich próśb, tylko posłała Walerię po nową, acz nieznaną gwiazdę.

– Widziałam go – rzekła ponuro Waleria – młody chłopiec i rudy. Żal mi go.

– Dlaczego żal? – zapytałam.

– Już mu moja pani zatruje życie – odpowiedziała Waleria – ona to potrafi.

Ale nigdy nie można przewidzieć. Ciotka Barbara nie zatruła życia młodemu lekarzowi, ale zapałała do niego największą sympatią i oznajmiła nam, że ten rudowłosy młodzieniec jest najinteligentniejszym mężczyzną w całym Porthlew. Nie wiem, na jakiej zasadzie doszła do tego wniosku, bo znała bardzo niewiele osób w Porthlew, ale może porównywała go z Jerzym Vincentem albo Billem Clevelandem, których uważała za głupich.

Doktor Netherby wyleczył ją bardzo szybko, lecz ciotka Barbara, nie chcąc stracić kontaktu z „najinteligentniejszym” mężczyzną w Porthlew, zaproponowała mi, żebym go zaprosiła na obiad.

– Trzeba będzie zaprosić też jego żonę – rzekłam.

– On nie ma żony – odparła ciotka Barbara – ale jest zakochany w Joannie.

Byłam tym tak zaskoczona, że wypadł mi z ręki kawałek drzewa, który zamierzałam dorzucić do ognia.

– Mogłabyś, Elżbieto, liczyć się z moimi nerwami, które są teraz bardzo słabe, i nie hałasować tak – zauważyła ciotka Barbara.

– Przepraszam ciocię... ale nie zrozumiałam cioci słów.

– Dziwne, że mnie nie rozumiesz. Mówimy w tym samym języku. Doktor Netherby jest zakochany w Joannie.

– Powiedział to cioci?

– Naturalnie, że nie powiedział. Dlaczego miałby mi to powiedzieć?

– Jest ciocia pewna?

– Zupełnie pewna.

– A co Joanna?

– Nie kocha się w nim; ale to nie ma żadnego znaczenia. Ożeni się z nią! To taki typ mężczyzny, który się żeni. Zanim skończy czterdzieści lat, będzie już sir Fryderykiem i na przyjęciach Joanna będzie znacznie ważniejszą osobą od swoich sióstr...

Nie bardzo wierzyłam wróżbom ciotki Barbary i nie przeszło mi przez myśl traktować tego młodzieńca jako ewentualnego starającego się o względy mojej córki, lecz chcąc zrobić przyjemność ciotce, zgodziłam się zaprosić go na obiad.

– A czy gra w brydża? – zapytałam.

Odpowiedziano mi, że nie ma takiej rzeczy, której by nie umiał i nie robił lepiej od innych. Nie wiem, czy ciotka Barbara była w nim zaślepiona, ale powiedziała mi, że pani Wotherspoon pragnęła go zdobyć dla najmłodszej córki, ale musiała zadowolić się jego kuzynem, gdyż w tym czasie młody doktor nie był nastawiony na małżeństwo.

Doktor Netherby był synem bogatego przemysłowca, a matka – z domu Middelton. Z jednej strony „rasa”, z drugiej pieniądze i prócz tego wielka inteligencja, charakter, wykształcenie.

Nic nie wspomniałam o tym Mikołajowi, gdyż wykpiwa on plany matrymonialne ciotki Barbary i w ogóle nie lubi tego rodzaju rozmów. Przypuszczał, że zaprosiłyśmy doktora Netherby’ego dlatego, że pochodzi z Yorkshire.

Na ten obiad zaprosiliśmy również Celię i Billa, ale istotnie, pupil ciotki Barbary był wpatrzony tylko w Joannę. Był to wesoły, dobrze wychowany chłopiec z piegami i energicznym wyrazem twarzy, ale nie aż tak przystojny, jak nasi zięciowie.

Nie miałam wrażenia, żeby Joanna traktowała go poważnie i nawet nie zamierzała zasiąść z nim razem do brydża. Ale ciotka Barbara wtrąciła się do tego – niekoniecznie taktownie – i grali razem. Był dobrym brydżystą.

Doktor Netherby stał się częstym gościem w naszym domu. Zaprzyjaźnił się z Jerzym i Billem, uważając ich prawdopodobnie za swoich przyszłych szwagrów. Anna polubiła go i prowadziła z nim długie koleżeńskie rozmowy; podzielała opinię ciotki Barbary zarówno co do jego zamierzeń, jak też „niebywałych” zalet. Można by rzec, że wszystko było przygotowane do jeszcze jednego małżeństwa w rodzinie i miałam nadzieję, że ciotka Barbara przyzna w końcu, że nie ustępujemy pani Wotherspoon.

Właśnie myśląc o tym i pragnąc to usłyszeć z ust ciotki, zaczęłam mówić o Heli i Salci. Siedzieliśmy same przy kominku.

– Mam nadzieję – zaczęłam – że dużo wody upłynie, zanim zabiorą nam Helę, i jeszcze więcej, zanim Salcia wyjdzie za mąż.

– Jest wiele miejsca między ustami i brzegiem pucharu – zauważyła cierpko ciotka Barbara – masz wciąż jeszcze trzy córki w domu, moja Elżbieto, a sądząc z twojego postępowania, zostaną przy was na zawsze.

– Lecz trzy są już zamężne – przypomniałam ciotce.

– Co z tego? Dlaczego Hela jest bez humoru? Czy spotkało ją rozczarowanie?

Nie chciałam mówić o Heli, więc zmieniłam temat rozmowy.

– Nie mam wrażenia, że Joanna myśli poważnie o doktorze Netherbym. W ogóle nie wiem, czy myśli o nim – rzekłam po chwili.

– To nie ma znaczenia. Grunt, że on myśli o niej. Martwiłabym się, gdyby było odwrotnie.

– Dzisiejsze dziewczęta są tak niezależne.

– Wcale mi się tak nie wydaje. W każdym razie nie bardziej niż gdy ja byłam w wieku Joanny. Mówi się wiele głupstw na ten temat. Największa różnica pomiędzy pannami mojego pokolenia i dzisiejszego leży w gatunku pończoch, jakie noszono dawniej i dzisiaj. Jestem zadowolona z Joanny, ale chciałabym znaleźć odpowiedniego męża dla Heli.

Niemniej, gdy po kilku dniach doktor Netherby odwiedził ciotkę Barbarę, omalże nie przypłaciła tego atakiem nerwowym... Powiedział jej, że opuszcza natychmiast Porthlew i przeprowadza się do Londynu, gdzie zamierza zająć się praktyką lekarską i nie wspomniał słowem o Joannie.

– Nie jestem w stanie tego pojąć – rzekła ciotka Barbara do mnie – robiłam, co mogłam, żeby uzyskać jego zaufanie, ale kiedy mu wspomniałam, że na Harley Street będzie mu potrzebna żona, zamknął się jak ślimak w skorupie.

Nie byłam tym bardzo zdziwiona, ale zastanawiałam się sama, co takiego mogło zajść, gdyż nie ulegało wątpliwości, że młody lekarz był bardzo zajęty Joanną, i kiedy ciotka Barbara wspomniała przy obiedzie o jego niezwłocznym wyjeździe, Joanna wydawała się wiedzieć już o tym i zaczerwieniła się gwałtownie.

Ale ona również potrafiła zamykać się jak ślimak w swoim domku, zwłaszcza gdy w pobliżu znajdowała się ciotka Barbara, którą moje dzieci kochają i szanują, ale przed którą nie zdradzają swoich osobistych spraw, co mogę tylko pochwalać.

Nowe światło na tę historię rzucił sam doktor Netherby, którego spotkałam nazajutrz na ulicy.

Podszedł do mnie i powiedział mi bardzo wesołym tonem, że wyjeżdża do Londynu, ale wróci niebawem i ma nadzieję, że będę rada z jego powrotu

– Naturalnie – odrzekłam, zdziwiona nieco tymi słowami.

– Więc pani jest po mojej stronie?

– Nie rozumiem, co chce pan przez to powiedzieć.

– Może będzie pani tak łaskawa i wsiądzie do mojego samochodu, który stoi po tamtej stronie ulicy, to powiem pani. U państwa w domu jest tyle osób. To ma coś wspólnego z tamtym dniem.

Nie lubię, gdy mówi się do mnie zagadkami. Niemniej byłam bardzo zaciekawiona. Wsiadłam do samochodu. Doktor Netherby skręcił w boczną ulicę i rzekł po chwili:

– Pragnę ożenić się z Joanną.

– Czy ona o tym wie?

– Oczywiście. Oświadczyłem się jej i dała mi odmowną odpowiedź.

– Ach... – rzekłam uprzejmie.

Nie wiedziałam, co się mówi w takich razach i czułam, że ma mi jeszcze coś do powiedzenia.

– Ale to jest bez znaczenia – ciągnął – znowu się oświadczę. I będę się oświadczać aż do skutku.

– Nie chce mi się wierzyć, żeby to mogło odnieść skutek.

– A ja wierzę. Ostatnio nie sprzyjały nam okoliczności, ciągle nam przeszkadzano. Następnym razem postaram się oświadczyć w innych warunkach. Siedzieliśmy w jadalni i co chwila wpadał ktoś do pokoju. A pani Ramsbotham była w salonie i Salcia na oszklonej werandzie. Może jak będzie cieplej, spróbuję szczęścia na świeżym powietrzu. Nie jestem zgnębiony i jeżeli Joanna nie jest zajęta nikim innym, to w ogóle nie zamierzam brać sobie tego do serca. Chciałem dowiedzieć się od pani, czy jest ktoś inny?

– Nie, mam wrażenie, że nie ma nikogo...

– Dziękuję pani za dobre słowo. Jestem nieźle sytuowany, kocham mój zawód i Joannę.

– Dlaczego odmówiła panu?

– Nie dała żadnego wytłumaczenia. Roześmiała się i powiedziała, że chwilowo nie ma ochoty wyjść za mąż. Ale może to przez panią Barbarę.

– Przez ciotkę Barbarę?

– Może starsza pani powiedziała jej, że powinna wyjść za mnie za mąż bez względu na to, czy ma, czy też nie ma ochoty. Takie rzeczy odnoszą wręcz przeciwny skutek i mogą zrazić.

– Podzielam pańskie zdanie, ale mam wrażenie, że panna Ramsbotham nie mówiła o panu z Joanną, chociaż jest pochlebnego zdania o panu i przyjęłaby pana bardzo chętnie do naszej rodziny.

– O tak – rzekł młody lekarz – powiedziała mi wczoraj coś w tym rodzaju. Lecz nie chcę, by nikt prócz pani wiedział, jak się przedstawiają te sprawy, sądzę, że mogłaby pani wywrzeć korzystny dla mnie wpływ na Joannę, oczywiście nie musi jej pani skłaniać wyraźnie do przyjęcia moich oświadczyn. Sam ją przekonam po powrocie.

– I tylko pan może to uczynić – zapewniłam go. Starałam się powstrzymać jedną z moich córek od zamążpójścia, ale nigdy nie robiłam nic w tym kierunku, by skłonić je do wyjścia za mąż. I nie miałabym nic przeciwko temu, żeby Joanna i Hela zostały jeszcze długo w domu.

– To nie potrwa długo – rzekł doktor Netherby – najwyżej kilka miesięcy.

– Pan jest bardzo pewny siebie.

– Owszem, jestem pewny siebie, a Joanna – nie. I w tym leży moja przewaga, prawda?

Nie podzielałam w zupełności jego zdania, lecz podobał mi się bardzo, więc nie chciałam go zniechęcać. Miałam wywierać „korzystny” wpływ, a on miał wrócić. I nie miałam wspominać o tym ciotce Barbarze.

XXVII

Ciotka Barbara została chwilowo u nas. Doktor Netherby opuścił Porthlew. Hela zaprzyjaźniła się z innymi artystami, którzy tym się różnili od panien Cockles i Weeks, że tak ciężko pracowali w swoich studiach, iż roztrząsanie spraw społecznych pozostawiali innym. Marta była w ciąży. Anna zajęta domem i szpitalem, Celia – życiem towarzyskim, a Joanna krzątała się wesoło po domu i trudno by było powiedzieć, że ją zasmuca rozłąka z przyszłym sir Fryderykiem.

Zastanawiałam się, co wyniknie z tej całej sprawy i zastanawiałam się, co będę robiła w domu bez niej, gdy wyjdzie za mąż. Bo chociaż ranki spędzała na pracy związanej z ogrodnictwem, do którego czuła wielkie zamiłowanie, to jednak miała zawsze dość czasu, by być każdemu pomocną, umilać i rozweselać dzień powszedni, koić nieporozumienia, stwarzać pogodny nastrój. Nie znaczy to, by Joanna miała w sobie coś ze świętej.

Była wesołą i zawsze roześmianą istotką i kiedy Mikołaj chciał jej trochę dokuczyć, to nazywał ją promykiem słońca. Nikt nie mógłby nazwać Heli promykiem słońca, a Salcia była tak nieznośna i miała tak przewrócone w głowie z racji zamążpójścia trzech sióstr, że zamierzaliśmy wysłać ją tej jesieni do jakiejś szkoły w Londynie. Gdy Antoni przyjechał na wakacje, to on i Salcia tyle harców wyprawiali w domu, że trudno było z nimi wytrzymać, Hela wykłócała się z nimi w najokropniejszy sposób i tylko Joanna była w stanie uspokoić ich albo dać im zajęcie, które przywracało względną harmonię.

Ciotka Barbara oceniała wszystkie zalety Joanny, ale twierdziła, że musiała być bardzo głupia, skoro „wypuściła” z rąk doktora Netherby’ego.

– Taka kariera dla dziewczyny – wzdychała ciotka Barbara – ale wszyscy jesteście tacy niezaradni; nawet wtedy, gdy szczęście samo idzie wam w ręce, nie potraficie wykorzystać okazji. Gdybyś miała, Elżbieto, rozum pani Wotherspoon...

– A może doktor Netherby wróci?

– Nigdy nie wróci, ja ci to mówię, Elżbieto i będę musiała teraz poszukać innego konkurenta dla Joanny.

Nie zniechęcałam jej, albowiem kobiety w wieku ciotki Barbary mają niewiele rozrywek, a poza tym uważałam, że młodzież kręcąca się przy moich córkach nie miała za wiele okazji do stykania się z ciotką Barbarą. Ale sądząc tak, nie wzięłam pod uwagę uporu ciotki Barbary, która uznała, że wszelkie drogi prowadzą do celu i nie przebierała w środkach, gdy jakiś nowy projekt przyszedł jej na myśl. Tym razem wmówiła sobie, że znalazła „coś odpowiedniego” nie tylko dla Joanny, ale też i dla Heli – więc zabrała się do dzieła.

Znaliśmy pewnych dwóch braci, obywateli ziemskich z naszej okolicy, którzy byli znacznie starsi od naszych córek, bywali u nas od dawien dawna, nie mieli żadnych zamiarów matrymonialnych, nigdy nie podobali się naszym córkom ani one im. Typ ludzi predystynowanych na starych kawalerów. Przyszli kiedyś z wizytą i zastali w domu samą ciotkę Barbarę, która podjęła ich podwieczorkiem. Wśród przyjaciół i znajomych nazywano ich Sam i Tony. Byli po czterdziestce. Uchodzili za ludzi o dość ograniczonych horyzontach, chociaż wartościowych. Ich zainteresowania ograniczały się do koni, krów i żniw. Byli solidni i solidnie zbudowani. Zdaje się, że nic więcej o nich powiedzieć nie mogę i doprawdy nigdy by mi nie przyszło do głowy uważać ich za odpowiednich „konkurentów” dla moich córek.

Niemniej ciotka Barbara powiedziała mi po podwieczorku, którym ich przyjęła, że trzeba ich tylko trochę „rozkrochmalić” i zachęcić, i że Hela potrzebuje silnej ręki.

Sama myśl, że silna ręka takiego Tony lub Sama Polglase byłaby wskazana dla Heli, tak mnie rozśmieszyła, że powtórzyłam wszystko Mikołajowi, który zirytował się i rzekł:

– Ciotka Barbara wystraszy nam z domu wszystkich przyjaciół!

Mikołaj lubił bardzo obu braci, zresztą niewiele młodszych od niego, i faktycznie bał się, że ciotka powie im coś takiego, co zepsuje nasze stosunki.

Jakkolwiek było, ciotka Barbara postarała się, żeby nas zaproszono do majątku braci, i którejś niedzieli pojechaliśmy razem z nią, Joanną i Helą do Lanrew. Zaprosili nas właśnie na niedzielę, żeby Mikołaj mógł pojechać razem z nami, i z całą pewnością ucieszyli się znacznie bardziej Mikołajem niż całą resztą naszego towarzystwa.

Po herbacie zaproponowano nam spacer po ogrodzie, ale że było chłodno, ciotka Barbara wolała zagrzać się przy kominku. Zostałam z nią chętnie, lecz Mikołaj powiedział, że dawno już nie widział ich ogrodu, więc poszedł razem z braćmi i swoimi córkami.

– Powinien był zostać z nami – rzekła ciotka Barbara bardzo nadąsanym tonem.

Wiem, że ciotka Barbara, która nigdy nie miała dzieci, kocha nasze i pragnie ich szczęścia. Może dlatego, że nigdy nie była zamężna, uważa małżeństwo za szczyt szczęścia. Ja także wierzę w małżeństwo, ale nie mogę pogodzić się z systemem ciotki Barbary i metodami wzorowanymi na pani Wotherspoon.

– Jesteś apatyczna i bez inicjatywy – narzekała – zaproś ich na przyszłą niedzielę na lunch.

– Nie bywamy u siebie tak często. Mogę ich zaprosić za dwa miesiące...

– W takim razie to ja pomówię z Mikołajem.

I stało się tak, jak tego pragnęła ciotka Barbara. W następną niedzielę obaj bracia byli u nas na lunchu. Po czarnej kawie rozmawiali z Mikołajem o wielkich manewrach i jakiejś wystawie metalurgicznej, która ich bardzo interesowała.

Nie takiego obrotu spraw spodziewała się ciotka Barbara. Wzięła więc znowu inicjatywę w swoje ręce i zanim bracia pożegnali się z nami, tyle mówiła o pięknie Kornwalii, że wreszcie zmusiła ich do zaproszenia siebie i kogoś z nas na spacer wzdłuż skał graniczących z ich posiadłością.

Zabrała ze sobą Joannę i Helę, ale jak się później okazało, ciotka Barbara wcale nie poszła na ten spacer, tylko wysłała moje córki z Samem i Tonym.

W rzeczy samej jej taktyka była tak przejrzysta, że nie zdziwiłam się wcale, gdy bracia zaczęli orientować się, czego się po nich spodziewano i ogarnął ich lęk. Przestali przyjmować zaproszenia ciotki Barbary, nigdy nie mieli czasu i najwyraźniej nas unikali.

Gniewało to ciotkę Barbarę, a mnie bawiło niezmiernie i gdy któregoś dnia na wieczorze u Godolphinów znalazłam się przypadkowo obok Sama Polglase, postanowiłam powiedzieć kilka słów na ten temat i zdjąć mu kamień z serca.

Sam zaczął rozmowę pytaniem, czy panna Ramsbotham bawi wciąż jeszcze u nas.

– Owszem, jest u nas. Ale dzisiaj została w domu, z powodu chłodnej aury.

Słuchał z uprzejmą obojętnością, po czym westchnął i rzekł:

– Jest bardzo stanowcza.

– Pod jakim względem?

– Dziwię się, że nie wyszła za mąż.

– I ja się dziwię.

– Pewno nie chciała. W przeciwnym razie...

– W przeciwnym razie...?

– Upatrzyłaby sobie jakiegoś mężczyznę i zmusiłaby go do małżeństwa. Słyszałem nieraz, że są kobiety tego rodzaju, ale dotychczas żadnej nie spotkałem...

– Nasza kochana ciotka Barbara ma przeszło siedemdziesiąt lat. Jest wykluczone, żeby myślała teraz o małżeństwie.

– Może myśli o małżeństwie dla innych.

To „może myśli o małżeństwie dla innych” ubawiło mnie. Biedny Sam był bardzo zakłopotany.

– Nie wierzę w skuteczność swatania... – zaczęłam.

– Ani ja – przerwał.

– Trzeba to pozostawić młodym. Sami potrafią dać sobie radę – ciągnęłam.

– Naturalnie – odrzekł, oddychając z ulgą.

– Mężczyzna powinien być starszy od swojej żony najwyżej o trzy, cztery lata.

– Właśnie. Jesteśmy tego samego zdania, Tony i ja. Nie chcielibyśmy ożenić się z młodymi dziewczętami i prawdę powiedziawszy, wcale nie myślimy o żeniaczce.

– I nie powinniście żenić się, skoro i tak jesteście szczęśliwi.

– Rad jestem słyszeć to z pani ust – rzekł Sam.

I mam wrażenie, że temat ten byłby zupełnie wyczerpany, gdyby nie pani Cleveland, która przyjechała w odwiedziny do Billa i Celii, a teraz zbliżała się do nas. Sam przysunął jej fotel, a ona nie tracąc czasu, zaczęła mówić miłe rzeczy.

– Słyszałam, że kolejne pani dwie córki wybierają się za mąż – rzekła, spoglądając uparcie na Sama. – Pani mi imponuje swoim rozumem. Jak pani to robi?

– Nic o tym nie wiem – odrzekłam.

Pani Cleveland ma dziwny dar wprowadzania mnie w największe zakłopotanie.

– Wiem, że to jeszcze nieoficjalne – cedziła słodko – ale teraz, gdy należę do rodziny, nie ma potrzeby robić tajemnicy przede mną. Będę bardzo rada, gdy Hela się ustatkuje. Przebywała przez jakiś czas w tak podejrzanym towarzystwie. Byłam przekonana, że ucieknie z jakimś socjalistą, a podobno stało się jeszcze gorzej i pani musiała pojechać do Londynu, żeby ją ratować.

– Kto to pani powiedział?

– Na to pytanie nie mogę dać odpowiedzi. Prawdopodobnie nie ma w tym ani słowa prawdy; ale słyszy się o tym tu i ówdzie, rada więc będę zaprzeczać w pani imieniu.

– Upoważniam panią do powtarzania, że Hela nie jest zaręczona – rzekłam, nie bardzo wiedząc, co mówić.

– A Joanna?

– Też nie wychodzi za mąż.

– Jakże to smutne dla pani.

Na szczęście goście zaczęli się żegnać, mogłam więc przerwać tę rozmowę. Gdy byliśmy w holu, podeszła do mnie Celia, z którą nie zamieniłam nawet kilku słów w ciągu wieczoru i zaprosiła nas z ciotką Barbarą na obiad:

– Przyjdźcie koniecznie. Pojutrze. Bardzo mi na tym zależy.

– W pięć osób! Nie lubię takich „spędów” rodzinnych.

– Zaproszę jeszcze czterech mężczyzn. Może Sama i Tony’ego.

– Nie proś ich pod żadnym pozorem!

– Dlaczego? Moja teściowa mówiła, że słyszała ze wszystkich stron, że starają się o Helę i Joannę.

– Nie ma w tym ani słowa prawdy. Ciotka Barbara starała się o nich, z tym skutkiem, że boją się nas teraz jak ognia. Więc nie zapraszaj ich do siebie.

– Dobrze, matuś – roześmiała się Celia – zrobię przyjęcie rodzinne.

Właśnie w tym dniu, w którym byliśmy zaproszeni do Celii, spotkała nas niespodzianka. Siedzieliśmy przy pierwszym śniadaniu, gdy do pokoju wszedł doktor Netherby. Zaprosiłam go oczywiście, żeby napił się z nami kawy.

Doktor Netherby przyjechał koleją i zamierzał zostać do niedzieli. Mikołaj zaproponował mu natychmiast, żeby u nas zamieszkał, a ja zatelefonowałam do Celii, że przyjdzie z nami do niej na obiad. Joanna mówiła niewiele. Salcia wprosiła się do niego do Londynu, żeby zwiedzić ogród zoologiczny i chciała pójść z nim po śniadaniu do Menwinion. Młody doktorek powiedział, że będzie niestety o tej porze zajęty i Salcia chciała koniecznie wiedzieć, czym będzie zajęty. W tym momencie weszła do pokoju ciotka Barbara, która spojrzawszy z niekłamanym zdumieniem na młodzieńca, powiedziała Salci, że jeżeli będzie grzeczna, to zabierze ją na spacer „po sklepach i da jej pół funta, żeby kupiła sobie to, na co ma ochotę”. Ale Salcia chciała pójść do Menwinion, a od ciotki Barbary dostać pieniądze innego dnia. Wszyscy mówili jednocześnie. Melinda wniosła półmisek z jajami na boczku. Wpadł Toby i zaczął szczekać na Salcię, która dzieliła się z nim najlepszymi kąskami. Doktor Netherby był tak wesoły i roześmiany jak wiosenny poranek, a po śniadaniu wyprowadził mnie do salonu i powiedział, że pragnie wymknąć się z Joanną na cały dzień i że pewno pojadą do Falmouth.

– Joanna chce kupić bloki do brydża u Woolwortha – objaśnił.

Po chwili poszłam do pokoju Joanny. Szykowała się właśnie do wyjścia. Chciałam wiedzieć, czy wróci na lunch.

– Chyba nie – odrzekła – wątpię, czy zdążę, nie mam zamiaru spieszyć się.

Wkładała starannie kapelusz i uśmiechała się do swojego odbicia w lustrze. Zastanawiałam się, co z tego wyniknie, a kiedy ulotnili się oboje, ciotka Barbara jęła również zastanawiać się, ale na głos.

– Nigdy nie spodziewałam się, że zobaczę go znowu – rzekła. – A ty? Sądziłaś, że wróci?

– Tak.

– Dlaczego?

– Bo powiedział mi, że wróci.

– Chcesz przez to powiedzieć, Elżbieto, że wiedziałaś cały czas, że zamierza spróbować swojego szczęścia po raz drugi i że zachowałaś tę wiadomość dla siebie?

– Musiałam mu dać słowo honoru, że nie wspomnę o tym.

– Ależ, moja droga Elżbieto, robiłam, co mogłam dla Joanny, w innym kierunku. Teraz będzie rozczarowanie z tamtej strony.

– Polglase’owie nie chcą się w ogóle żenić. Powiedział mi to Sam na przyjęciu w Godolphinów.

– Prowadzisz dziwne rozmowy z młodymi ludźmi. Czy pan Sam mówił tylko o sobie, czy też i o bracie?

– I o sobie, i o bracie.

– Więc co zrobimy z Helą?

– Nic z nią nie zrobimy. Chcę ją mieć w domu.

– Co za egoizm. Młode osoby muszą rzucać gniazda rodzinne i żyć własnym życiem. Pani Wotherspoon nie ma już w domu żadnej córki. Mówi, że spełniła swój obowiązek i teraz zacznie się bawić. Lecz oczywiście traktowała poważnie swoją odpowiedzialność. A ty nigdy nie poczuwałaś się do niczego. Pozbyłaś się kilku córek z domu, ale nie ma w tym twoich zasług. Stałaś zawsze na uboczu i przyglądałaś się obojętnie...

– Chwała Bogu – szepnęłam.

XXVIII

Gdyby pani Cleveland nie było w Rosecassa, to nie denerwowałabym się, że przyszliśmy na obiad bez Joanny i doktora Netherby’ego. Ale ujrzawszy teściową mojej córki, doznałam znowu tego nieznośnego uczucia zakłopotania.

– Musieli mieć jakiś wypadek w drodze – rzekłam bez przekonania – pewno samochód...

– Na pewno samochód się zepsuł – powiedziała ciotka Barbara, spoglądając wyzywająco na panią Cleveland.

W tym momencie przeczułam, że wieczór nie minie spokojnie.

– Będą tu prawdopodobnie za kilka minut – rzekła pani Cleveland – czy doktor Netherby to taki niewysoki, rudy młody mężczyzna, który był asystentem doktora Montague? Nie znam go.

– Doktor Netherby jest jednym z najwybitniejszych młodych ludzi w Anglii – rzekła ciotka Barbara.

– Jest ich tak wielu – powiedziała półgłosem pani Cleveland.

Przeszliśmy do jadalni, a że nie było nikogo z obcych, więc rozmowa zeszła na tory osobiste i nie była niestety prowadzona z odpowiednim umiarem.

– Dokąd pojechali? – zapytał Bill, gdy usiedliśmy do stołu.

– Do Falmouth – odrzekłam. – Joanna chciała kupić bloczki do brydża u Woolwortha.

– Co za śmieszne zajęcie dla wybitnego mężczyzny... kupowanie bloczków... – mówiła pani Cleveland, spoglądając przez stół na ciotkę Barbarę. – Pani powiedziała, zdaje się, że to wybitny mężczyzna.

– Tak powiedziałam i nie cofam zdania.

– A pod jakim względem jest taki wybitny?

– W swoim zawodzie.

– Nie słyszałam o tym. Czy jest jeszcze wciąż asystentem tego biednego doktora Montague?

– Nie. Ma swój własny gabinet lekarski na Harley Street – rzekła ciotka Barbara dobitnym tonem.

Pani Cleveland nałożyła sobie na talerz potężną porcję sałatki majonezowej i łososia.

– Każdy, kto zapłaci komorne, może otworzyć sobie gabinet lekarski przy Harley Street – rzekła, zabierając się do jedzenia.

Nastąpiło chwilowe zawieszenie broni, które Bill wypełnił marynarskimi anegdotami. Lecz po upływie kwadransa ciotka Barbara i pani Cleveland zaczęły na nowo.

– Jazda samochodem z Porthlew do Falmouth nie trwa dłużej jak godzinę i kwadrans – odezwała się pani Cleveland – i jedzie się prostą drogą. Kiedy wyjechali?

– A może popłynęli tam – powiedziała Hela – i natrafili na mieliznę.

– Nie w marcu – odparowała pani Cleveland.

Zaczęłam się niepokoić, czy faktycznie nie wybrali drogi wodnej i czy nie zdarzył się im jakiś wypadek, a Celia, która nie podejrzewała niczego strasznego, kazała lokajowi zatelefonować do nas do domu i zapytać, czy nie wrócili. Ale nie wrócili. Orzekliśmy jednogłośnie, że skoro ich nie ma i nie dali nam znać o sobie, to musiał im się zepsuć po drodze samochód.

– Gdyby ich spotkał jakiś przykry wypadek, to zatelegrafowaliby z całą pewnością – rzekła ciotka Barbara.

– A może po prostu ją porwał? – rzekła pani Cleveland, gdy lokaj wyszedł z pokoju. – Będziecie mieli wybitnego zięcia. Co za odmiana po Billu i tym biednym Jerzym Vincencie.

– Dlaczego pani mówi o Jerzym, że jest biedny – zirytowała się ciotka Barbara – jest zamożny, ma doskonałą kancelarię...

– Doprawdy? – zdziwiła się pani Cleveland. – Ale dla mnie będzie zawsze biednym Jerzym. Mężczyzna, który pozwala pracować zawodowo swojej żonie...

– Pani jest bardzo zacofana – oburzyła się ciotka Barbara – sądziłam, że osoba mieszkająca w Londynie będzie miała szerszy światopogląd.

Ciotka Barbara zrobiła wymowną minę i zaszyła się w pogardliwym milczeniu. Następnie rozmowa przeszła na tematy wiosenne i do końca obiadu panowała względna harmonia.

Po obiedzie, gdy Mikołaj i Bill zostali w jadalni, przeszłyśmy do salonu i usiadłyśmy przy kominku, starając się zachować spokój, co się nam w zupełności nie powiodło.

Mam wrażenie, że nasza obecność działała na nerwy pani Cleveland. Przyjechała do Rosecassa, bo jej to odpowiadało, ale nie przebaczyła Celii małżeństwa z Billem i nie chciała uważać nas za należących do rodziny. Nie znosiła ciotki Barbary, ponieważ ciotka Barbara była kobietą bogatą, pewną siebie i nie pozwalała nas lekceważyć.

Omalże nie zasnęłam przysłuchując się ich docinkom, które znałam na pamięć. Wreszcie ciotka Barbara, Celia, Mikołaj i Bill zasiedli do brydża, a pani Cleveland jęła wypytywać Helę o jej pobyt w Londynie.

– Dlaczego mnie nie odwiedziłaś? – zaczęła. – Gdzie mieszkałaś?

– W Chelsea – odrzekła Hela, zajmując obronne stanowisko.

– Chelsea jest tak daleko od centrum – westchnęła pani Cleveland.

Hela nie zaprzeczyła.

– Mam znajomych w tamtych stronach. Mieszkają w jednym z tych wielkich domów wprost rzeki. Mieszkałaś także wprost rzeki?

– Nie.

– Mieszkałaś sama czy z przyjaciółką?

– Z przyjaciółką, w pracowni malarskiej.

– Jakie to zabawne. Było ci wygodnie?

– Nie.

– Nadzwyczajne! Jak długo mieszkałaś tam?

– Póki się nie wyprowadziłam.

– Doprawdy? Mówiono mi, że obcowałaś tam z dziwnym towarzystwem.

– Faktycznie?

– Z rewolucjonistami, nudystami, z ludźmi uznającymi wolną miłość. Powiedziałam, że to nieprawda, że twoi rodzice nie pozwoliliby na nic podobnego.

Hela milczała.

– Świat jest nikczemny. Mówiono, że uciekłaś z jakimś żonatym człowiekiem i że twój ojciec pojechał do Londynu, żeby cię wyrwać z jego szponów

– Pani jest w błędzie – rzekła Hela – ojciec nie zabrał mnie z Londynu, tylko prawowita małżonka zabrała swojego męża, gdy chciałam z nim uciec.

Pani Cleveland skamieniała, a ja zmieniłam pospiesznie temat rozmowy. Cenię szczerość, ale nie widzę powodu, dla którego Hela miałaby się narażać opinii pod postacią pani Cleveland. W ogóle zanadto się chwaliła w ostatnich czasach swoimi londyńskimi przeżyciami. Stąd plotki, które trafiły na podatny grunt, to jest na teściową mojej pierworodnej... Istotnie Hela nie jest jeszcze zrównoważona; obecnie pozostaje pod wpływem swoich najnowszych przyjaciół, którzy namawiają ją, żeby pojechała do Paryża i wyspecjalizowała się w szkicowaniu modeli sukien. Hela aż pali się do tego. Jeden z jej przyjaciół – młody architekt (bardzo miły chłopiec – syn tutejszego sędziego) także wybiera się do Paryża.

Te i tym podobne myśli chodziły mi po głowie podczas rozmowy z panią Cleveland na oderwane tematy, ale przypomniała mi się Joanna, o którą zaczęłam się naprawdę niepokoić.

– Nic się jej nie stanie – rzekła ciotka Barbara, groźnie spoglądając na panią Cleveland – mam wielkie zaufanie do doktora Netherby’ego.

I nie zawiodła się, bo gdy wróciliśmy do domu, Joanna i doktor Netherby czekali na nas cali, zdrowi i bardzo zadowoleni. Rzeczywiście samochód zepsuł się gdzieś po drodze i musieli zatrzymać się w jakimś małym miasteczku.

– Ale zrobiliśmy piękny i długi spacer – rzekł doktor Netherby do mnie – mogłem oświadczyć się Joannie i nikt nam nie przeszkodził.

Poszliśmy spać bardzo późno, a gdy nazajutrz rano powiedziałam Salci o zaręczynach Joanny, moja najmłodsza córka westchnęła żałośnie.

– Więc teraz zostanę zupełnie sama.

– Jak to, a Hela?

– Powiem ci coś w sekrecie, ale musisz mi przyrzec, że nie zdradzisz tajemnicy. Alberta powiedziała...

– Znowu rozmówki w kuchni?

– Nie gniewaj się, ale to takie ważne.

– Więc powiedz...

– Alberta powtórzyła nam rozmowę, którą słyszała mimo woli. Ten chudy Robert – wiesz, matuś, ten architekt, spacerował wczoraj po ogrodzie z Helą i ona – powiedziała Alberta Melindzie – to jest Hela, mówiła jakieś górnolotne zdania, a on – to jest Robert – odpowiedział: „Nie pleć głupstw, kochanie, jak tylko obronię pracę dyplomową, ożenię się z tobą”.

– A co na to Hela? – zapytałam, zapominając, że w ogóle nie powinnam wdawać się w takie rozmowy z Salcią.

– Ona mu odpowiedziała: „Mogę ostatecznie wyjść za ciebie za mąż, ale nie ma mowy o zaręczynach, to są burżuazyjne przesądy”.

– A on?

– Powiedział, że za trzy miesiące wyprawią huczne wesele i Hela powiedziała, że wesele może być huczne, ale ona nie włoży welonu i białej sukni, bo to burżuazyjne przesądy. Mamo, przyrzekłaś mi tajemnicę.

Po drugim śniadaniu przyszła Celia z panią Cleveland, której przedstawiliśmy doktora Netherby’ego.

– Nie wyobrażałam sobie, że jest aż taki brzydki – rzekła pani Cleveland do mnie, korzystając z tego, że młode towarzystwo poszło do ogrodu.

– Nie zgadzam się z panią – wtrąciła ciotka Barbara – ma poważną myślącą twarz, czego nie można powiedzieć o wszystkich zięciach Elżbiety.

– Kiedy będzie mógł się ożenić?

– Chociażby jutro. Gdy tylko moja siostrzenica zechce.

– A czy ma pieniądze?

– Jest synem jednego z najbogatszych ludzi w Anglii.

– Więc czemu nie spotykało się go nigdy w towarzystwie?

– Bo nie chciał nigdzie bywać. To człowiek pracy. Nie ma czasu na płoche rozrywki.

– Jakie to smutne dla Joanny.

– Każdy ma swoje troski – zakończyła ciotka Barbara.

Później powiedziała mi, że mówiąc o troskach, miała na myśli Helę.

Nie mogłam jej uspokoić. Byłam związana słowem honoru, które dałam Salci, i musiałam znowu wysłuchać opowieści o pani Wotherspoon, która wydała za mąż wszystkie córki i spoczywa na laurach.

PRZYPISY

[1] (niem.) Radując się niebiańsko i zasmucony śmiercią.

[2] (łac.) odwołanie do Horacego „Prześlicznej matki o córo śliczniejsza!”

[3] Słynny dom towarowy.

[4] (fr.) smutne wino

Tytuł oryginału: Six of them

Copyright © 2024, MG
Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – również częściowe – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw.

ISBN 978-83-7779-985-7

Projekt okładki: Anna Slotorsz

Zdjęcie wykorzystane na okładce: domena publiczna via polona.pl

Korekta: MG

Skład: Jacek Antoniuk

Konwersja: eLitera

www.wydawnictwomg.pl

kontakt@wydawnictwomg.pl

handlowyMG@gmail.com