REDAKCJA: Anna Bergiel

SKŁAD: Tomasz Piłasiewicz

PROJEKT OKŁADKI: Aleksandra Lipińska

TŁUMACZENIE: Anna Jurga

KOREKTA: Ewa Korsak

Wydanie I

Białystok 2021

ISBN – 978-83-8272-098-3

Tytuł oryginału:

Chinese Holistic Medicine in Your Daily Life: Combine Acupressure, Herbal Remedies & Qigong for Integrated Natural Healing

Przetłumaczono z: Chinese Holistic Medicine in Your Daily Life: Combine Acupressure, Herbal Remedies & Qigong for Integrated Natural Healing

Copyright © 2017 Steven Cardoza

Published by Llewellyn Publications

Woodbury, MN  55125 USA

www.llewellyn.com

Ilustracje autorstwa Mary Ann Zapalac

© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Vital, Białystok 2016

All rights reserved, including the right of reproduction in whole or in part in any form.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Bez uprzedniej pisemnej zgody wydawcy żadna część tej książki nie może być powielana w jakimkolwiek procesie mechanicznym, fotograficznym lub elektronicznym ani w formie nagrania fonograficznego. Nie może też być przechowywana w systemie wyszukiwania, przesyłana lub w inny sposób kopiowana do użytku publicznego lub prywatnego – w inny sposób niż „dozwolony użytek” obejmujący krótkie cytaty zawarte w artykułach i recenzjach.

Książka ta zawiera porady i informacje odnoszące się do opieki zdrowotnej. Nie powinny one jednak zastępować porady lekarza ani dietetyka. Jeśli podejrzewasz u siebie problemy zdrowotne lub wiesz o nich, powinieneś skonsultować się z lekarzem, zanim rozpoczniesz jakikolwiek program poprawy zdrowia czy leczenia. Dołożono wszelkich starań, aby informacje zaprezentowane w tej książce były rzetelne i aktualne podczas daty jej publikacji. Wydawca ani autor nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki dla zdrowia, mogące wystąpić w wyniku stosowania zaprezentowanych w książce metod.

15-762 Białystok

ul. Antoniuk Fabr. 55/24

85 662 92 67 – redakcja

85 654 78 06 – sekretariat

85 653 13 03 – dział handlowy – hurt

85 654 78 35 – www.vitalni24.pl – detal

strona wydawnictwa: www.wydawnictwovital.pl

Więcej informacji znajdziesz na portalu www.odzywianie24.pl

Bezpłatny fragment

Podziękowania

Dementi

Wstęp

Wzorce zastosowane w książce: pinyin, wielkie litery i kursywa

Przegląd: Zintegrowane podejście do leczenia metodami naturalnymi

Dziedziny medycyny chińskiej

Akupunktura

Ziołolecznictwo

Chi Kung, Tai Chi i inne terapie fizyczne

Dieta

Tryb życia

Chińska medycyna jest holistyczna

Chińska a zachodnia diagnoza

Integracja dziedzin

Zintegrowane praktyki w medycynie zachodniej

Część 1 Podstawowe teorie chińskiej medycyny

Rozdział 1 Koncept pierwszy: Qi – energia życia

Cechy i funkcje Qi w obrębie ciała

Energie biologiczne w medycynie zachodniej

Rozdział 2 Koncept drugi: meridiany – ścieżki zdrowia

Dwanaście meridianów podstawowych

Osiem meridianów dodatkowych

Meridiany a medycyna zachodnia

Rozdział 3 Koncept trzeci: Yin i Yang – przeciwieństwa i równowaga

Yin i Yang w świecie natury

Cztery główne aspekty par Yin-Yang

Yin i Yang w ciele człowieka

Zachodnie analogie do Yin i Yang

Rozdział 4 Organy wewnętrzne – wprowadzenie

Zangfu: organy wewnętrzne i ich odpowiedniki

Terminologia

Rozdział 5 Zang: organy Yin

Serce

Płuca

Wątroba

Śledziona

Nerki

Rozdział 6 Fu: organy Yang

Żołądek

Jelito Cienkie

Pęcherzyk Żółciowy

Jelito Grube

Pęcherz Moczowy

Sanjiao

Rozdział 7 Patogeneza – źródła choroby

Przyczyny dysharmonii

Przegląd zewnętrznych czynników patogennych

Przegląd wewnętrznych czynników patogennych

Sześć zewnętrznych czynników patogennych

Siedem emocji jako wewnętrzne czynniki patogenne

Inne czynniki

Rozdział 8 Schematy dysharmonii

Wiele schematów – jedna choroba; jeden schemat – wiele chorób

Pryzmat diagnozy

Kryteria identyfikacji schematów TMC

Osiem Zasad

Rozdział 9 Wybrane schematy dysharmonii

1. Zimny Wiatr atakujący Płuca

2. Niedobór Krwi Serca

3. Stagnacja Qi Wątroby

4. Niedobór Qi Śledziony

5. Niedobór Yang Nerek

Część 2 Holistyczna samotroska z chińską medycyną

Rozdział 10 Diagnoza: w poszukiwaniu źródła problemu

Metody diagnostyczne

Wywiad

Diagnoza z tętna

Diagnoza z języka

Rozdział 11 Narzędzia i praktyki chińskiej medycyny: holizm i integracja

Akupunktura

Historia trzech przypadków

Terapie uzupełniające

Zachodnie poglądy na akupunkturę

Leczone dolegliwości

Zioła w medycynie

Terapie fizyczne

Dieta i tryb życia

Rozdział 12 Zadbaj o siebie z akupresurą: twoje uzdrawiające dłonie

Metody lokalizacji punktów

Techniki akupresury

Wybrane punkty uciskowe

Rozdział 13 Punkty uciskowe: nazwy, miejsca i funkcje

Płuca, Taiyin Dłoni

Jelito Grube, Yangming Dłoni

Żołądek, Yangming Stopy

Śledziona, Taiyin Stopy

Serce, Shaoyin Dłoni

Jelito Cienkie, Taiyang Dłoni

Pęcherz Moczowy, Taiyang Stopy

Nerki, Shaoyin Stopy

Osierdzie, Jueyin Dłoni

Sanjiao, Shaoyang Dłoni

Pęcherzyk Żółciowy, Shaoyang Stopy

Wątroba, Jueyin Stopy

Du, naczynie zarządzające

Ren, naczynie poczęcia

Rozdział 14 Chińskie zioła: pomoc w naturalnym uzdrawianiu

Główne atrybuty chińskich ziół: temperatura i smak

Cel działania

Powiązane kanały

Kategoryzacja ziół

Kategorie ziół

Podstawy receptur

Rozdział 15 Chińskie zioła – przepisy

Płuca: przeziębienie i odmiany

Płuca: astma, rozedma, zapalenie oskrzeli

Żołądek/Śledziona: zaburzenia trawienia

Serce: bezsenność, niepokój

Wątroba: odtruwanie, stres

Nerki: spadek energii, zaburzenia funkcji układu moczowego i rozrodczego, artretyzm

Receptury wzmacniające Qi

Receptury wzmacniające Krew

Receptury wzmacniające Yang

Receptury wzmacniające Yin

Ból: ogólny, urazowy, artretyczny

Preparaty przeciwbólowe do stosowania miejscowego

Rozdział 16 Wstęp do Chi Kung: ujarzmianie energii życia

Definicja Chi Kung

Podstawowa postawa stojąca: pion kanału bocznego

Oddychanie – wskazówki ogólne

Praca z twoim Qi

Pory ćwiczeń

Czas trwania ćwiczeń

Zakończenie sesji ćwiczeń: zatrzymanie Qi w Dantian

Wskazówki końcowe

Rozdział 17 Ćwiczenia Chi Kung na każdy organ

Chi Kung na Płuca i Jelito Grube

Chi Kung na Śledzionę i Żołądek

Chi Kung na Serce: tygrys rozdziela małe

Chi Kung na Nerki

Chi Kung na Wątrobę

Rozdział 18 Receptury: przywróć i zachowaj wewnętrzną harmonię

Alergie

Artretyzm

Bezsenność

Ból głowy

Ból ogólny i urazowy

Ból stawów i kończyn

Choroba lokomocyjna

Choroby serca

Egzemy

Gorączka

Hemoroidy

Kamienie i stan zapalny pęcherzyka żółciowego

Opryszczka ust lub narządów płciowych

Opuchlizny (ogólne)

Podwyższone ciśnienie

Pokrzywka

Problemy ze wzrokiem i oczami

Protokół zdrowia i samoopieki

Przepuklina

Przeziębienie lub grypa

Ropnie

Przesuszone włosy, paznokcie i skóra

Wzmocnienie układu odpornościowego

Zaburzenia emocjonalne

Zaburzenia oddychania

Zaburzenia pamięci

Zaburzenia trawienia

Zaburzenia układu moczowego

Zapalenie wątroby i powiększona wątroba

Zawroty głowy

Zdrowie kobiet i dolegliwości ginekologiczne

Zdrowie mężczyzn

Zmęczenie

Uwagi końcowe

Słowniczek: działanie leków zachodnich

Załącznik 1. Lokalizacja punktów ucisku według obszarów ciała

Załącznik 2. Uwagi do rozdziałów

Bibliografia

Lektura dodatkowa

O Autorze

Przypisy

Polecamy

Podziękowania

Jestem wdzięczny wszystkim niesamowitym nauczycielom i lekarzom, od których miałem zaszczyt uczyć się przez wiele lat. Ich mądrość i wiedza ukształtowały moje umiejętności uzdrawiania i nauczania. Przyczynili się również do mojego osobistego rozwoju, dzięki któremu mogła powstać poniższa książka.

Dziękuję całemu Wydziałowi Akupunktury na Uniwersytecie w San Francisco, rocznikowi 1991, a w szczególności:

• Robertowi Johnsowi, wielkiemu indywidualiście, który pozwolił mi na udział w swoich zajęciach zaawansowanej techniki klasycznej akupunktury zanim jeszcze potrafiłem prawidłowo zlokalizować punkty.

• Richardowi Liao, którego terapie uzupełniające i wszechstronne instrukcje dotyczące zastosowania ziół wyleczyły mnie z trzech rodzajów astmy i mocno zmotywowały do podjęcia nauki o chińskim zielarstwie.

• Doktorowi Johnowi Yeh, który jako pierwszy otworzył mi oczy na sposoby analizy zachodnich konstruktów i paradygmatów medycznych w kontekście medycyny chińskiej.

Dziękuję pracownikom Wydziału Tradycyjnej Medycyny Chińskiej przy uczelni American College, którzy w latach 1991-1994 dzielili się ze mną tajnikami medycyny chińskiej z wytrwałością, cierpliwością, pasją i entuzjazmem. Najcenniejsze wskazówki otrzymałem od Xingguo Fu, Denise Hsu, Daniela Jiao, Lifanga Liang, doktora medycyny zachodniej Lee Wugofskiego oraz Baibinga Zhu.

Dziękuję wszystkim wybitnym mistrzom Chi Kung, którzy poświęcają się przekazywaniu najgłębszych i najbardziej subtelnych aspektów chińskiego uzdrawiania i duchowości. Ich nauki nieustannie wspierają mój rozwój. Wyjątkowe podziękowania kieruję do trzech osób, które mają dla mnie osobiste znaczenie. Hojnie zezwoliły mi na przekazanie swoich wybranych i inspirujących nauk za pomocą tej książki. Są to:

• B. K. Frantzis, mistrz taoizmu i mój główny nauczyciel Chi Kung od 1987 roku,

• Deguang He, akupunkturzysta, zielarz i lekarz zajmujący się leczniczymi aspektami Chi Kung,

• Hong Liu, wielki mistrz Chi Kung, uzdrowiciel, zielarz i badacz medycyny.

Specjalne podziękowania należą się również Michaelowi Shearowi za udostępnienie fotografii, które zostały wykorzystane do stworzenia ilustracji zawartych w książce; dziękuję.

Dementi

Poniższa książka nie jest substytutem medycznych porad chińskich ani zaleceń lekarzy zachodnich. Jej zamierzeniem nie jest też diagnoza, leczenie ani terapia żadnych zdrowotnych dolegliwości. Czytelnik przyjmuje odpowiedzialność za stosowanie wszelkich technik, ziół, ćwiczeń i metod dietetycznych zaprezentowanych w poniższej książce. W przypadku chorób i dolegliwości, przed rozpoczęciem któregokolwiek z zaprezentowanych tu programów fizycznych czy leczniczych należy skonsultować się z lekarzem.

Wstęp

Poniższa książka uczy zarówno teorii jak i praktycznych metod naturalnego uzdrawiania stosowanych w Chinach. Każda dziedzina chińskiej medycyny jest holistyczna, a dodatkowo między nimi istnieją liczne warstwy możliwych holistycznych współzależności. Osiągnięcie największej harmonii jest możliwe dzięki zintegrowaniu wszystkich tych dziedzin zgodnie z przedstawionymi tu zasadami. W ten właśnie sposób są one stosowane w Chinach, aby wykorzystać ich największy potencjał. W rozdziale pierwszym oraz w części drugiej znajdziesz informacje na temat wszystkich głównych dziedzin medycyny chińskiej. Pierwotne wersje niektórych z nich zostały lekko zmodyfikowane.

Książka składa się z dwóch odrębnych, lecz ściśle ze sobą związanych części. Po nich następują porady wielu światłych nauczycieli, których miałem zaszczyt poznać w ciągu mojej wieloletniej nauki. Przez ten czas nieustannie napotykałem dwie główne idee. Chociaż różni nauczyciele inaczej je nazywali, ich zasadnicze przesłanie pozostawało niezmienne.

Pierwsza główna idea głosi: „Opanowanie jakiejkolwiek praktyki czy dyscypliny wymaga solidnej wiedzy teoretycznej oraz mocnych fundamentów do jej praktycznego zastosowania”. Wszyscy nauczyciele byli zgodni co do faktu, iż właściwa praktyka fizyczna (Chi Kung, Tai Chi, ćwiczenia uzdrawiające, akupresura) i odpowiednie zastosowanie dodatkowych technik (akupunktura, medycyna oparta na ziołach, terapie dietetyczne) są najwyższym celem. Doskonalsze zrozumienie na poziomie intelektualnym kształtuje praktyczne umiejętności. Niemniej jednak jest ono cenne tylko wtedy, gdy służy osiągnięciu celu. W innym przypadku może stanowić temat ciekawych dyskusji, lecz nie polepszy wyraźnie zdrowia ani życia.

Druga podstawowa idea głosi: „Mistrzostwo to mistrzowskie opanowanie podstaw”. Podstawy są korzeniami zarówno teorii jak i praktyki. Obszerne i solidne fundamenty służą za stabilny grunt, na którym można budować i dzięki któremu można się rozwijać. Nawet wtedy, gdy ograniczysz się do budowy jedynie fundamentów, one i tak posłużą ci za oparcie w czasach wszelkich trudności.

Część pierwsza, „Podstawowe teorie chińskiej medycyny”, przedstawia teoretyczne postumenty całej chińskiej nauki medycznej i chińskiej filozofii. Nie jest, co prawda, tak szczegółowa jak naukowy podręcznik medyczny, pomimo to istnieją dwa powody, dla których można tę część książki uznać za dość wyczerpującą. Przede wszystkim stanowi intelektualne podstawy niezbędne do zrozumienia treści i realizacji celów. Po drugie, zachodni czytelnik zostanie gruntownie zaznajomiony z różnymi światopoglądami chińskimi. Koncepty i praktyki przedstawione w poniższej książce wyrastają z tej perspektywy kulturowej. Jeśli mamy nauczyć się jak łączyć je z naszym życiem codziennym, musimy włożyć w to nieco wysiłku, lekko na bok odsunąć nasze własne uprzedzenia kulturowe oraz świeżo spojrzeć na całokształt. Szczegółowe informacje zawarte w części pierwszej mają na celu ułatwienie tej zmiany postrzegania.

Większość części drugiej, zatytułowanej „Holistyczna samotroska z chińską medycyną”, wnikliwie uczy praktycznych podstaw holistycznych chińskich metod samoopieki w połączeniu z zasadami opisanymi w części pierwszej. Zapewnia również obszerną przestrzeń na rozwój, ponieważ z czasem staniesz się ekspertem w każdej z tych technik. Regularne wykonywanie ćwiczeń jest najważniejsze i ostatecznie doprowadzi cię do mistrzostwa, dając jednocześnie proste, a tym samym cenne i skuteczne porady jak przejąć kontrolę nad własnym zdrowiem na wiele naturalnych i holistycznych sposobów. Są to metody, które możesz stosować bez końca, a które radykalnie obniżą prawdopodobieństwo wystąpienia potrzeby wizyty u lekarza medycyny zachodniej, czy też chińskiej.

Niekiedy zintegrowane i naturalne metody leczenia łączą się z profesjonalną pomocą lekarską. Wgląd w medycynę chińską z pierwszej części książki dobrze cię przygotuje, jeżeli kiedykolwiek zdecydujesz się zwrócić o taką pomoc. Część drugą otwiera zestawienie kwestii, które mogą zostać poruszone podczas wizyty u medyka chińskiego. Wykraczają one daleko poza wiedzę zachodnią i przedstawiają diagnozy oraz terapie chińskiej medycyny. Dzięki temu, określisz swoje realne oczekiwania i cele, a twoja rozmowa z lekarzem chińskiej medycyny będzie spójna, zrozumiała i produktywna dla obu stron.

Pamiętaj że choroby rzadko rodzą się z dnia na dzień. Uzdrowienie również nie pojawi się nagle. Codzienne ćwiczenia są konieczne, jeżeli pragniesz powitać w swoim życiu pozytywne zmiany.

Być może zechcesz od razu przejść do ćwiczeń z części drugiej. Musisz jednak zdać sobie jednocześnie sprawę, że dzięki lepszemu zrozumieniu jakiejkolwiek praktyki, w tym podstawowych teorii i sposobów działania w obrębie holistycznego systemu, otrzymujesz więcej przestrzeni i elastyczności przy wyborze ćwiczeń, które dopasujesz do swoich indywidualnych potrzeb i celów w kwestii zdrowia.

Wzorce zastosowane w książce: pinyin, wielkie litery i kursywa

Pinyin jest oficjalnym ujednoliconym systemem transkrypcji językowej używanym w Chinach od wczesnych lat pięćdziesiątych XX wieku. Zawiera wskazówki dotyczące znaczenia oraz poprawnej wymowy słów języka mandaryńskiego, których nie można znaleźć w starszych opracowaniach angielskiego systemu Wade-Gilesa, znanego być może niektórym czytelnikom. Pinyin jest systemem zapisu celowo zastosowanym w tej książce za wyjątkiem cytatów, które są zapisane starym systemem. Niektóre z przykładów pinyin z odpowiednikami systemu Wade-Gilesa podanymi w nawiasach to między innymi: qi (ch’i), taiji (tai chi), Chi Kung (ch’i gung) oraz jing (ching)¹.

Pinyin jest językiem syntetycznym. Oznacza to, że każda sylaba jest osobnym słowem, a mimo to formowane są nowe terminy dzięki połączeniu tych sylab-słów w słowa wielosylabowe. Powszechnymi przykładami są Chi Kung („energia i praktyka” lub „energia i kultywacja”) oraz Tai Chiquan („ostateczna pięść” lub „najwyższa pięść”). Niektórzy autorzy wolą dzielić te słowa na sylaby składowe i przedstawiać je w następujący sposób: „qi gong” czy „tai ji quan”. Nie jest to całkowicie poprawne, niemniej jednak pozwala czytelnikowi na odróżnienie sylab tworzących poszczególne wyrazy. Tutaj, w przypadku, gdy nieznane chińskie słowo jest przedstawione po raz pierwszy, jego sylaby składowe są ukazane obok, w nawiasie. Pozwoli to czytelnikom nabyć nieco doświadczenia w kwestii odczytywania sylab pinyin i szybko zrozumieć ich znaczenie. Mniej doświadczeni czytelnicy dostrzegą pewne cechy wspólne słów, które z początku mogą wydawać się różne. Jingqi (jing qi), yuanqi (yuan qi), guqi (gu qi) i waiqi (wai qi) są przykładami słów o różnych cechach.

Pośród wielu chińskich wyrazów, które tu poznasz, z pewnością natrafisz na takie, które znasz – jak na przykład qi, yin czy yang – a inne, takie jak tuina, mingmen lub dantian mogą wydać się dziwne czytelnikom nieobeznanym w tym temacie. Nie są one rzeczownikami własnymi, lecz w dalszej części książki będą pisane wielką literą, aby ułatwić ich rozpoznanie. Znaczenie ich wszystkich jest wyjaśnione w kolejnych rozdziałach.

Niektóre polskie słowa również będą pisane wielką literą, aby ukazać, że są zastosowane w kontekście chińskiej medycyny. Głównie będą to nazwy organów (na przykład Śledziona, Wątroba, Nerki), które odnoszą się do holistycznego Układu Organów opisanego w dalszych rozdziałach, a nie do części ciała rozumianych przez zachodnią medycynę jako organy. Również słowo „krew” w niektórych kontekstach ma odmienne znaczenie i wtedy jest pisane wielką literą, która rozpoczyna również wyrazy określające część zasady, jak na przykład teoria Yin Yang, lub w przypadku, kiedy oznaczają chiński schemat medyczny, na przykład Niedobór Qi Śledziony. Słowa te zapisane małą literą mają powszechne znaczenie.

Na koniec, wyrażenie „chiński lekarz” niekoniecznie oznacza lekarza Chińczyka. Jest stosowane do opisu osoby dowolnej narodowości praktykującej chińską medycynę.

Przegląd

Zintegrowane podejście do leczenia metodami naturalnymi

Chińska medycyna ma bogatą i zróżnicowaną historię sięgającą ponad pięciu tysięcy lat wstecz. Jest prawdopodobnie najstarszą i najbardziej rozpowszechnioną formą medycyny praktykowanej dzisiaj na świecie. Jest dynamicznym i żywym systemem, który nieustannie rozwija się i ewoluuje, pozostając jednocześnie wiernym swoim starożytnym korzeniom.

Wielu mieszkańców Zachodu interesuje się różnymi aspektami kultury azjatyckiej, powiązanymi filozofiami oraz imponującymi i niezwykłymi praktykami zdrowotnymi i leczniczymi. Niektórzy są zafascynowani, podczas gdy inni pozostają sceptycznie nastawieni do obietnic lepszego zdrowia składanych przez chińską medycynę. Zanim jednak taka obietnica zostanie w pełni i poprawnie oceniona, najpierw należy rozpoznać i uleczyć konkretny, znaczący problem zdrowotny.

Chińska medycyna zawiera rygorystyczne i dokładnie określone metodologie, które pomagają zachować zdrowie, diagnozować i leczyć ciężkie choroby oraz zapobiegać przeróżnym mniej poważnym dolegliwościom. Jednak metody chińskie w znacznym stopniu różnią się od tych powszechnie stosowanych na Zachodzie. Chińską medycynę należy zrozumieć, zaakceptować i stosować wyłącznie na jej własnych warunkach, przestrzegając ściśle jej rzeczywistych paradygmatów i reguł. Takie podejście wymaga otwartego umysłu, wysiłku i pewnej dozy zaufania, ponieważ łączy się z nauką nowych konceptów, terminologii, sposobów myślenia oraz wyjściem poza wygodne i znajome ramy konwencji medycyny zachodniej. Jedynie wtedy chińska medycyna zostanie wykorzystana w pełni, w sposób taki, w jaki została zaprojektowana, w jaki jest stosowana od tysiącleci w Chinach i wielu innych krajach, aby osiągnąć oczekiwane, nierzadko graniczące z cudem korzyści zdrowotne.

Dziedziny medycyny chińskiej

• Akupunktura i terapie uzupełniające,

• ziołolecznictwo chińskie,

• Chi Kung, Tai Chi i inne aktywne terapie fizyczne,

• tuina, akupresura i inne pasywne terapie fizyczne,

• dieta,

• tryb życia.

Każda z powyższych dziedzin medycyny chińskiej zostanie omówiona w książce osobno. Wielu mieszkańców Zachodu sądzi, że każda z nich jest kompletną i odrębną ideą; są one jednak spójną całością. Aby najszybciej i najskuteczniej przywrócić równowagę zdrowia w obliczu choroby czy urazu, lub utrzymać zdrowie w każdej innej sytuacji, należy zintegrować wszystkie te dziedziny. Przeanalizuję ich współzależności i przedstawię sposoby jak wdrożyć je w codzienne życie.

Prawie każdy słyszał o akupunkturze – najpowszechniejszej na Zachodzie gałęzi chińskiej medycyny. Zachodnia nauka coraz poddaje ją badaniom i często słyszy się o niej w mediach. Dzięki temu wielu ludzi wierzy, że akupunktura to cała chińska medycyna. Ten światopogląd się zmienia, niemniej jednak szkoły chińskiej medycyny w Stanach Zjednoczonych przez wiele lat nauczały wyłącznie akupunktury, przyczyniając się tym samym do ugruntowania tego błędnego pojęcia. Chińska medycyna nie jest oczywiście jedynie akupunkturą, lecz raczej siecią wielu dopełniających się gałęzi, które funkcjonują synergicznie w celu uzyskania najbardziej pożądanych terapeutycznych rezultatów. Poniżej znajdziesz krótkie wprowadzenie do każdego z tych elementów składowych, a w dalszej części książki zostaną one omówione szczegółowo. Wszelkie nowe pojęcia są wyjaśnione w osobnych rozdziałach poświęconych każdej z tych dziedzin.

Akupunktura

Akupunktura polega na wprowadzeniu bardzo delikatnych, sterylnych igieł chirurgicznych w punkty na ciele odpowiadające indywidualnym potrzebom pacjenta. Poszczególne punkty znajdują się wzdłuż dokładnie określonych szlaków energetycznych zwanych meridianami, lub kanałami. Każdy meridian jest powiązany z konkretnym organem głównym i wpływa na jego funkcjonowanie. Wiele punktów na pojedynczym meridianie ma również wpływ na działanie organów pośrednio związanych z organem głównym.

Moc akupunktury tkwi w przemieszczaniu Qi (witalnej energii życia), pobudzaniu jego przepływu kiedy jest osłabione, kierowaniu w obszary, gdzie jest potrzebne (przy jednoczesnej redukcji jego nadmiaru w innych partiach ciała) oraz usuwaniu przeszkód, które uniemożliwiają jego swobodny przepływ. Takie działanie usprawnia funkcjonalność leczonych Układów Organów, na które składają się powiązane meridiany oraz cały organizm człowieka.

Akupunkturzysta może zalecić dodatkowe terapie w celu wzmocnienia efektów akupunktury. Do najpowszechniejszych zaliczają się elektroakupunktura, termoakupunktura oraz bańki. Wszystkie są omówione w rozdziale 12.

Ziołolecznictwo

Ziołolecznictwo chińskie jest starsze niż akupunktura i stanowi główną część praktycznego aspektu medycyny chińskiej. Zdecydowana większość tej farmakopei pochodzi ze źródeł roślinnych, pomimo to wykorzystywane są również substancje ze świata minerałów i zwierząt.

Jest to najbardziej wyrafinowana dziedzina chińskiej medycyny, która kryje w zanadrzu tysiące lat badań i doskonalenia. Bierze pod uwagę więcej zmiennych niż akupunktura. Każde zioło należy do jednej z ponad trzydziestu kategorii – grup roślin określających ich cechy ogólne oraz główne funkcje. Wyjątkowe działanie terapeutyczne każdego z ziół jest zdefiniowane ich smakiem, temperaturą (Qi) oraz kanałem, lub kanałami, w które wkracza. Szczegóły na ten temat znajdziesz w rozdziale 15. Zwraca się również uwagę na skuteczne dawkowanie ziół, ich funkcje, zastosowanie w klinice, popularne połączenia z innymi ziołami oraz na przeciwwskazania i środki ostrożności w przypadku konkretnych dolegliwości zdrowotnych. Zastosowane w ten sposób są bardzo bezpieczne, skuteczne i nie wywołują żadnych efektów ubocznych.

Chi Kung, Tai Chi i inne terapie fizyczne

W kontekście chińskiej medycyny oraz uzdrawiania naturalnego terapie fizyczne mogą oznaczać pasywne przyjmowanie przez pacjenta kuracji takich jak akupresura, tuina (rodzaj chińskiego masażu leczniczego), nastawianie kości (rodzaj chińskiej chiropraktyki) czy Chi Kung. Chi Kung jest uzdrawianiem energetycznym, podczas którego lekarz dzięki przemieszczaniu własnego Qi manipuluje Qi pacjenta. Pod tym względem ćwiczenia te są bardzo podobne do akupunktury. Podczas terapii kontakt fizyczny między pacjentem a lekarzem jest bardzo ograniczony lub nie występuje wcale.

Niekiedy terapia fizyczna oznacza dla pacjenta aktywną naukę łączącą fizyczne i energetyczne aspekty uzdrawiania. Chińskie ćwiczenia uzdrawiające mogą być połączone normatywnie, aby leczyć całą gamę różnych dolegliwości zdrowotnych. Większość terapii Chi Kung jest nakierowana na konkretny organ lub określoną chorobę, dysharmonię czy też zaburzenia równowagi. Wszystkie rodzaje Chi Kung mogą być w ten sposób zmodyfikowane. Tai Chi w swojej pierwotnej, długiej wersji jest bardziej skomplikowaną praktyką. Niemniej jednak i w tym przypadku możliwe są modyfikacje. Dlatego też stworzono wiele krótszych form z odrębnymi celami leczniczymi, dopasowanych do indywidualnych potrzeb pacjenta. W większości przypadków pacjentowi zaleca się codzienne wykonywanie tych ćwiczeń w celu osiągnięcia jak najlepszych wyników.

Dieta

Pokarmy mają właściwości podobne do ziół – smak, temperaturę (Qi) oraz kanały, w które wkraczają – dlatego też mogą być stosowane w podobny sposób. Efekty terapeutyczne pokarmów są często słabsze niż ziół, lecz ze względu na to, że przyjmujemy je codziennie, mają skumulowane, długoterminowe działanie na nasze organizmy i zdrowie. Profesjonaliści chińskiej medycyny przeanalizowali właściwości pokarmów trzymając się tych samych zasad, jakie stosowane są podczas kategoryzowania leczniczych ziół. Dzięki temu diety mogą być dopasowane do indywidualnych potrzeb, tak jak receptury ziołowe. W celu polepszenia zdrowia, prawdopodobnie będziesz musiał dołączyć do swojej diety poszczególne pokarmy. W przypadku konkretnych chorób będziesz musiał z kolei zrezygnować z niektórych produktów, a nawet leków.

Zastosowanie suplementów w postaci składników odżywczych nie jest, co prawda, tradycyjnym elementem chińskiej medycyny, niemniej jednak niektórzy medycy na Zachodzie decydują się na połączenie z nimi swojej strategii terapeutycznej. W takich przypadkach każdy suplement musi być równie spersonalizowany jak zioła. Poza podstawowym odżywieniem dostarczanym przez węglowodany, tłuszcze, białka oraz witaminy i minerały, z ziołolecznictwa można wydobyć konkretne zasady, które określają najlepszą dietę oraz najkorzystniejsze suplementy dla każdego z nas. Oczywistym i prostym przykładem opisującym powyższe założenia może być porównanie osoby z niedowagą z osobą otyłą: obie będą miały różne zapotrzebowania dietetyczne, kaloryczne oraz odżywcze.

Tryb życia

Czynniki wpływające na styl życia należy przeanalizować i, jeżeli pojawi się taka konieczność, ulepszyć pod każdym możliwym względem. Z wieloma z tych kwestii można sobie poradzić polegając na zdrowym rozsądku, niezależnie od stosowanych praktyk leczniczych czy przestrzeganych zaleceń konkretnej medycyny. Są to proste zmiany, które łatwo wprowadzić, aby podtrzymać dobre zdrowie. Należą do nich: odpowiednia ilość świeżego powietrza, słońca, ćwiczeń fizycznych oraz odpoczynku. Osiągnięcie lub podtrzymanie prawidłowej wagi, usprawnienie jakości relacji z rodziną, znajomymi i współpracownikami oraz satysfakcja i cel płynące z pracy zawodowej redukują stres i przyczyniają się do lepszego zdrowia. Równie ważne jest ograniczenie lub całkowite wyeliminowanie oczywistych czynników, które pogarszają zdrowie, takich jak papierosy (również palenie bierne), alkohol i okazjonalne stosowanie narkotyków. Osoby aktywne seksualnie muszę również pamiętać o zabezpieczeniach. Te względnie jasne kwestie powinny być istotne dla każdego, kto pragnie cieszyć się długim i zdrowym życiem.

Chińska medycyna bierze pod uwagę kilka dodatkowych czynników dotyczących stylu życia. Na pierwszy rzut oka mogą wydawać się trudne do zrozumienia. Poniżej znajdziesz ich ogólny opis, a w kolejnych rozdziałach zostaną omówione szczegółowo.

Równowaga emocjonalna jest niezbędna, jeżeli chcesz osiągnąć optymalne zdrowie. Każda doświadczana emocja jest właściwa, jeśli jest wywołana odpowiednimi okolicznościami. Chodzi tu również o emocje, które mogą się nam nie spodobać, lub które zinterpretujemy jako negatywne, takie jak gniew, frustracja, żal czy strach. Kiedy okoliczności miną, należy zapanować również nad emocjami i powrócić do stanu równowagi. Podobny negatywny wpływ mogą mieć też emocje, które postrzegamy jako pozytywne – na przykład zbyt długie lub nadmiernie intensywne doświadczanie radości czy entuzjazmu. Mogą one przyczynić się do zachwiania równowagi i z czasem wywołać problemy zdrowotne.

Każda emocja, czy zinterpretujemy ją jako pozytywną, czy też negatywną, jest połączona z konkretnym organem wewnętrznym a wydłużone w czasie doświadczanie którejkolwiek z nich zmusza organ do nadmiernego wysiłku i osłabia jego energię funkcjonalną, przygotowując tym samym podłoże różnym chorobom. Styl życia, który wspomaga równowagę emocjonalną i w którym mogą być uwzględnione dodatkowe praktyki regulujące emocje (medytacja, Chi Kung, niektóre rodzaje jogi, aromaterapia, itp.) przyczyni się do lepszego zdrowia. Oczywiście, większość z nas nie jest w stanie kontrolować wszystkich okoliczności, jakie napotykamy na swojej drodze. Możemy jednak nauczyć się, jak kontrolować nasze reakcje na takie wydarzenia. Emocje oraz odpowiadające im organy są omówione szczegółowo w rozdziałach 5 i 6, a w rozdziale 7 znajdziesz informacje na temat związanych z nimi czynników patogennych.

Czynniki środowiskowe obecne w twoim bezpośrednim otoczeniu oraz w regionie, w którym mieszkasz odgrywają znaczącą rolę w ogólnym zdrowiu. Na przykład możemy mieć do czynienia z Wilgotną konstytucją organizmu lub też ze schorzeniem, które przyczyniło się do powstania tej Wilgoci. W chińskiej medycynie Wilgoć jest jednym z czynników patogennych, który może objawiać się spadkiem energii, letargiem, przyrostem tkanki tłuszczowej, przewlekłą biegunką lub też przewlekłym zapaleniem zatok i towarzyszącym mu nadmiernym wydzielaniem śluzu lub flegmy. Osoba z chorobą wywołaną Wilgocią nie powinna przebywać w wilgotnym środowisku. Mieszkanie w piwnicy to typowy przykład wilgotnego otoczenia bezpośredniego, a domek przy plaży – który może wydawać się bardzo atrakcyjnym zakwaterowaniem – jest przykładem wilgotnego obszaru geograficznego. Takie otoczenia znacznie pogorszają zdrowie osób, w których organizmach rezyduje choroba bądź konstytucja wywołane Wilgocią.

Uregulowanie pracy, snu i pory spożywania posiłków jest ważne z kilku powodów. Przede wszystkim organizm człowieka jako czysto fizyczna struktura lubi regularność tak samo, jak udomowione zwierzęta lubią, gdy ich czynności dnia codziennego odbywają się o określonej porze. Organizm będzie funkcjonował lepiej, kiedy sprostamy ustalonym wcześniej oczekiwaniom. Jeżeli wyznaczymy sobie dzienny rytm, zużyjemy wtedy mniej energii. Po drugie, codzienne czynności uregulowane zgodnie z zasadami chińskiej medycyny połączą się z naturalnym rytmem biologicznym ciała, gdyż Qi poszczególnych organów powiązane z danymi czynnościami jest wtedy najsilniejsze.

Ostatnią kwestią, którą należy wziąć pod uwagę jest regulacja aktywności seksualnej, zwłaszcza starszych mężczyzn. Wszyscy znamy powszechny stereotyp, który mówi o mężczyznach zapadających w sen po stosunku płciowym, co można rozumieć jako utratę energii w ilości większej, niż jest potrzebna do samego fizycznego aktu. Jeżeli aktywność seksualna mężczyzny jest nieregularna (głównie chodzi tu o samą potrzebę ejakulacji), straci on ogromne pokłady energii życia i szybciej się zestarzeje przy jednoczesnym doświadczaniu pogorszenia zdrowia typowego dla zwykłego procesu starzenia. W tej kwestii kobietom wiedzie się znacznie lepiej i często podczas seksu zyskują dodatkową energię. Mogą natomiast stracić więcej energii życiowej podczas ciąży i porodu, zwłaszcza w przypadku ciąży mnogiej.

Chińska medycyna jest holistyczna

Większość ludzi słyszała słowo „holizm” i mniej więcej rozumie ten koncept, ponieważ niektóre powszechne praktyki medyczne są holistyczne w mniejszym lub większym stopniu. Homeopatia, naturopatia, osteopatia i chiropraktyka – wszystkie są przykładami medycyny holistycznej. Co to jednak oznacza i czym różni się od konwencjonalnej medycyny Zachodu?

Chińska medycyna jest holistyczna. Postrzega człowieka jako wyjątkową indywidualność, a nie jako jedynie zbiór symptomów do wyleczenia. Na płaszczyźnie fizycznej skupia pewne metody dotyczące obserwacji i oceny współzależności i wzajemnych oddziaływań między wszystkimi organami i tkankami organizmu. Zdrowie jednego organu może wpływać na funkcjonowanie wszystkich pozostałych oraz każdej innej części ciała. Żadna struktura organizmu nie istnieje jako odrębna część. Informacje diagnostyczne są pobierane za pomocą wszystkich zmysłów: wsłuchiwanie się w jakość głosu i oddechu, obserwacja języka, skóry, włosów, oczu i paznokci, wąchanie zapachów ciała, wyczuwanie tętna i badanie brzucha za pomocą dotyku. Kiedyś medycy próbowali również mocz pacjenta, lecz dziś już się tego nie praktykuje. Co więcej, chińska idea holizmu uwzględnia wpływ emocjonalnych, mentalnych i niekiedy duchowych stanów oraz jakość relacji międzyludzkich. Jak już wspomniałem, czynniki warunkujące dietę i prowadzony tryb życia są również brane pod uwagę.

Na głębszych i bardziej subtelnych płaszczyznach chińska medycyna bada holistyczne współzależności tego, co jest obecne poza obrębem ciała. Zwraca uwagę na czynniki środowiskowe, energię cyklów dobowych i pór roku oraz wydarzenia pozaziemskie w powiązaniu z ogólnym zdrowiem i samopoczuciem. Lekarze będący jednocześnie mistrzami Chi Kung potrafią wyczuć Qi, zarówno te, które wydobywa się z ciała pacjenta, jak i te przepływające wewnątrz.

Słowa „holistyczny” oraz „holizm” mają wspólny rdzeń z angielskim słowem „whole” (całość). Dlatego też w literaturze anglojęzycznej często można spotkać się z terminem „wholism”. Jak nazwa wskazuje, każda holistyczna praktyka medyczna bierze pod uwagę całą osobę (przy zastosowaniu odpowiednich kryteriów) w celu określenia ewentualnych zaburzeń równowagi oraz tego, który z układów organizmu uległ uszkodzeniu i wytworzył fundament dla swojego zaburzonego funkcjonowania lub choroby. Praktyka holistyczna wykorzystuje wówczas te informacje, aby pomóc przywrócić pełne zdrowie pacjenta. Zajęcie się całą osobą, a nie tylko chorobą, wspomaga naturalne umiejętności organizmu do samoleczenia. Ciało odzyskuje wtedy zdrową równowagę a objawy oraz przyczyny dolegliwości znikają. Kiedy zostanie przywrócony stan harmonijnego i zrównoważonego funkcjonowania, predyspozycje do nawrotów chronicznych chorób mogą być bezpiecznie i skutecznie sterowane, w dużym stopniu zredukowane, a nawet całkowicie wyeliminowane. W tym podejściu zawiera się również zachodni biologiczny koncept homeostazy.

Homeostaza to skłonność układów fizjologicznych do zachowania wewnętrznej stabilności, w tym psychologicznej, zazwyczaj dzięki informacjom pochodzącym z wewnętrznych sprzężeń zwrotnych pojawiających się na skutek wszelkich zewnętrznych bodźców lub zmian, które mogą zaburzać prawidłowe fizjologiczne czynności lub warunki. Homeostaza pomaga utrzymać stałe wewnętrzne środowisko, w tym optymalne funkcjonowanie wszystkich wewnętrznych organów, narządów zmysłów oraz skóry. Pomaga również zachować stabilną temperaturę ciała, odpowiedni poziom pH, itd. Taka regulacja różnych procesów metabolicznych wyłania się z wrodzonej naturalnej inteligencji organizmu. Większość ludzi nie jest w stanie jej kontrolować, lecz można ją łatwo wspomóc dzięki zastosowaniu się do holistycznych zasad prezentowanych w tej książce. Przeciwieństwem holizmu jest konwencjonalna medycyna Zachodu, która często jest nazywana „alopatyczną”. Jest to praktyka redukcyjna, gdyż przyczyn chorób i dolegliwości doszukuje się w najmniejszych fizjologicznych lub biologicznych jednostkach, które po zidentyfikowaniu mogą być chirurgicznie zmienione lub usunięte. W innych przypadkach zleca się farmaceutyki niszczące konkretny patogen, uśmierzające ból, stany zapalne lub uzupełniające brakujący składnik biochemiczny. Organizm stara się wtedy uleczyć samodzielnie i przywrócić homeostazę.

Żaden z tych systemów nie jest ani gorszy, ani lepszy. Każdy z nich natomiast ma swoje główne mocne i słabe strony, których zrozumienie przyczynia się do określenia najlepszej terapii dopasowanej do indywidualnych potrzeb zdrowotnych i zharmonizowanej ze stylem życia danej osoby. W dalszej części książki powiem jak skutecznie połączyć oba podejścia.

Ogólnie mówiąc, holistyczne metody lepiej niż wspomniana powyżej medycyna konwencjonalna zachodu, radzą sobie w przypadku schorzeń przewlekłych. Dzięki nim pacjent często otrzymuje większe szanse na całkowite wyzdrowienie, w przeciwieństwie do sytuacji, gdy brane są pod uwagę jedynie objawy. Pod opieką holistycznego lekarza łatwo jest obserwować wszelkie zaburzenia równowagi zdrowia pacjenta i nie dopuszcza się do rozwinięcia choroby ani do konieczności zabiegu operacyjnego, jak na przykład usunięcie pęcherzyka żółciowego, macicy czy prostaty. Zapalenie wyrostka robaczkowego da się leczyć w taki sposób, że nie dochodzi do perforacji i organ powraca do zdrowego, normalnego stanu.

Zachodnia medycyna lepiej sobie radzi w nagłych wypadkach i wykorzystuje wtedy metody nazywane czasem „medycyną heroiczną”. Niektóre z przykładów to skomplikowane złamania, sytuacje wymagające nagłej interwencji chirurgicznej, zatrzymanie akcji serca, rany postrzałowe czy inne poważne urazy i zaburzenia. W takich przypadkach procedury holistyczne – te, które są legalne w Stanach Zjednoczonych – są często zbyt powolne, aby ocalić życie lub szybko uśmierzyć ból.

Chińska a zachodnia diagnoza

Medycyna chińska jest holistyczna. Bierze pod uwagę stan całego człowieka – jego ciało, umysł, emocje i duszę – zamiast skupiać się jedynie na domniemanej chorobie. Z perspektywy medycyny chińskiej zachodnie diagnozowanie biomedyczne oferuje często ograniczoną pomoc w określaniu dolegliwości, ponieważ zdefiniowana w ten sposób choroba jest jedynie zbiorem wielu objawów, które mogą charakteryzować konkretne schematy dysharmonii. Zatem, dziesięć osób, którym postawiono tę samą diagnozę zachodnią może być leczonych na dziesięć różnych sposobów metodami medycyny chińskiej. Z drugiej jednak strony, dziesięć osób zdiagnozowanych na różne sposoby według wskazówek medycyny zachodniej, może być leczonych w identyczny sposób za pomocą metod chińskich, pod warunkiem, że pierwotna przyczyna czy schemat dysharmonii zostaną jednakowo określone u każdej z tych osób. Stanowi to często główną przyczynę nieporozumienia a nawet konsternacji pacjentów zachodnich, którzy szukają pomocy w medycynie chińskiej. Martwią się, że ich „prawdziwa” diagnoza – czyli zachodnia, oparta na technice – jest ignorowana lub omyłkowo pominięta, że ich zdrowie spoczywa w rękach jakichś prymitywnych, nierozsądnych i naiwnych przesądów. Dlatego zachodnie postrzeganie musi się zmienić i rozwijać w określonym kierunku, jeżeli chcemy w pełni skorzystać z dobrodziejstw chińskiej medycyny.

Integracja dziedzin

Poza rozmaitymi aspektami chińskiej medycyny oraz powiązanymi z nią medycznymi i duchowymi filozofiami, istnieje również wiele perspektyw – niekiedy sprzecznych – dotyczących integracji. Chiny są bardzo rozległym krajem. Regiony różnią się między sobą tradycjami i przyzwyczajeniami. W różnych okresach historycznych niektóre metody praktyk medycznych były oficjalnie faworyzowane bardziej niż inne, głównie ze względu na upodobania ówczesnego władcy. Wszystkie te historyczne i geograficzne preferencje wciąż istnieją i w mniejszym lub większym stopniu są do dziś stosowane w całym kraju.

Najlepszym rozwiązaniem jest zintegrowanie i ujednolicenie wszystkich dziedzin chińskiej medycyny przedstawionych powyżej w celu szybkiego i pełnego przywrócenia zdrowia. Zintegrowanie i ujednolicenie może oznaczać dwie sytuacje: jednego lekarza zajmującego się diagnozą, układaniem planu leczenia oraz stosującego i/lub zapewniającego instrukcje na temat wszystkich wymaganych metod terapeutycznych, albo dwóch lub kilku lekarzy zgodnych co do diagnozy i planu leczenia oraz wdrażających elementy terapii, w których się specjalizują.

Akupunktura i chińskie ziołolecznictwo mają swoje wyjątkowe moce i wspólnie działają w celu przywrócenia bądź podtrzymania optymalnego zdrowia. Pomimo że każda z tych dziedzin może odnosić się do całego organizmu, akupunktura skupia się w większym stopniu na funkcjonalnych i energetycznych aspektach, na Qi oraz Yang, a medycyna ziół, która, co prawda, również jest znakomita w tych kwestiach, bardziej jednak zwraca się w kierunku struktury, substancji, płynów organicznych, Jing oraz Yin. Przyczyną takiego zróżnicowania jest fakt, iż medycyna ziół wprowadza do organizmu coś materialnego i rzeczowego. To może być najkorzystniejsze działanie w przypadku odbudowy i wzmacniania po wyczerpującej chorobie lub osłabiającym urazie, gdyż wzmaga się wtedy produkcja krwi i zdrowych komórek tkanek. Zioła wspomagają również wydzielanie innych płynów ustrojowych, które są potrzebne do nawilżania przesuszonych, schorowanych stawów. Dodatkowo usprawniają produkcję hormonów, zmiękczają spięte i obolałe mięśnie, wzmacniają kości oraz przyspieszają ich zrost po urazach.

Każda z dziedzin chińskiej medycyny jest skuteczna, kiedy jest stosowana osobno, co często ma miejsce nawet w Chinach. Akupunktura jest pierwszym wyborem wielu osób. Typowy plan leczenia polega wtedy na codziennych lub powtarzanych co kilka dni dziesięciu sesjach składających się na jeden cały cykl. Następnie, po pięciu dniach przerwy, cały cykl powtarza się trzy lub cztery razy. Jeżeli po tym czasie stan pacjenta nie poprawia się wyraźnie, wtedy można zastosować leczenie ziołami. Zazwyczaj zajmuje się tym inny lekarz, który może postawić odmienną diagnozę i w konsekwencji stworzyć inny plan leczenia. Tak przedstawia się sekwencyjne zastosowanie akupunktury i ziół. Nie jest to podejście zintegrowane, lecz ma swoich zwolenników oraz w wielu przypadkach daje pozytywne efekty.

W większości chińskich szpitali pacjenci zazwyczaj są poddawani akupunkturze połączonej z zażywaniem ziół. Najpierw lekarz bada pacjenta i stawia diagnozę. Jeżeli jest ekspertem w obu dziedzinach – akupunkturze i zielarstwie – tak jak wielu z najlepszych medyków, zleca pacjentowi terapię akupunktury oraz przepisuje receptę na odpowiednie zioła, którą można zrealizować w przyszpitalnej aptece. Na tej samej zasadzie lekarze medycyny zachodniej przepisują farmaceutyki. Jest to najprostsza i najpowszechniejsza metoda zintegrowana, gdzie akupunktura i receptury ziołowe wspierają się wzajemnie na podstawie diagnozy określonej przez jednego lekarza.

W zależności od choroby pacjent może zostać poddany terapii tuiny zamiast akupunktury lub obu metodom jednocześnie. Na pierwszy rzut oka tuina może przypominać tradycyjny masaż oferowany w każdym ośrodku odnowy biologicznej. Niemniej jednak składa się z wielu konkretnych terapeutycznych zmiennych i technik, które opierają się na dokładnie tych samych regułach stanowiących fundamenty każdej z dziedzin chińskiej medycyny. Medyk zajmujący się tuiną ustala terapię z uwzględnieniem diagnozy postawionej przez lekarza prowadzącego.

Chiny mają liczną populację i, tak jak Stany Zjednoczone, przeciążony system opieki zdrowotnej. Na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku jeden z moich nauczycieli Chi Kung powiedział, że na najbardziej zaludnionych obszarach, poza nagłymi wypadkami lub sytuacjami zagrażającymi życiu, podczas wizyty u lekarza pacjent otrzymuje receptę na zioła oraz karnet na zajęcia Tai Chi lub Chi Kung z profesjonalnym instruktorem, który podbija karnet na każdych zajęciach. Dopiero po odbyciu określonej liczby lekcji, zazwyczaj od pięciu do dziesięciu, pacjent może udać się do szpitala, gdzie przechodzi do następnego etapu leczenia. Jest to kolejny sposób wykorzystania zintegrowanych terapii, który jest stosowany w celu usprawnienia działania przeciążonego systemu opieki zdrowotnej. Od pacjenta wymaga się odpowiedzialności za własne zdrowie, czyli aktywnego zaangażowania w samotroskę z wykorzystaniem nauki Chi Kung dopasowanego do diagnozy medycznej i wzmacniającego terapie akupunktury i ziołową.

Każdy chory jest również instruowany w kwestii zdrowych modyfikacji diety i stylu życia w oparciu o diagnozę oraz zgodnie z indywidualnymi potrzebami. Staje się to najpełniejszym rodzajem zintegrowanej praktyki, gdzie akupunktura, zioła, terapie fizyczne (w tym przypadku Chi Kung lub Tai Chi), dieta oraz styl życia mają jeden, wspólny cel.

Kolejny aspekt integracji polega na zastosowaniu chińskiej i zachodniej medycyny połączonych w taki sposób, aby wspólnie mogły opierać się na zasadach medycyny chińskiej. W Chinach obie te nauki są na równi praktykowane w większości głównych szpitali. Jest to prawdopodobnie bardziej konkretna forma uzupełniającej się medycyny niż ta, którą można zaobserwować w Stanach Zjednoczonych, gdzie chińska medycyna jest traktowana jedynie jako drugorzędny dodatek do medycyny Zachodu. Dzięki temu Chiny znalazły się na wyjątkowej pozycji jako kraj, który jest w stanie ocenić względną skuteczność zestawionych ze sobą metod chińskich i zachodnich w leczeniu tych samych chorób.

W trakcie moich studiów jeden z nauczycieli powiedział mi, że połowę swojego stażu odbył w Chinach w szpitalu, który specjalizował się w leczeniu raka. Odkryto tam, że pięcioletni współczynnik przeżywalności – standard używany do określania skuteczności jakiejkolwiek terapii raka – na przykładzie tylko chińskich terapii był praktycznie równy współczynnikowi otrzymanemu przy stosowaniu terapii zachodnich. Połączenie ich obu zwiększyło ten współczynnik ponad dwukrotnie. Niestety, dużo czasu upłynie zanim na Zachodzie zaobserwujemy taki rodzaj integracji medycyny oraz spektakularne efekty, jakie ze sobą przyniesie. Jaka jest tego przyczyna? Chińscy lekarze w pełni rozumieją zachodnią medycynę i potrafią przeprowadzić wszystkie chirurgiczne zabiegi, stosować radioterapię i chemioterapię, tymczasem lekarze Zachodu nie rozumieją zastosowania chińskich ziół, akupunktury ani nawet pojęcia Qi, co jest niezbędne w praktycznym zastosowaniu każdego aspektu chińskiej medycyny.

Zintegrowane praktyki w medycynie zachodniej

Pojęcie zintegrowanej opieki zdrowotnej, które, co prawda, nie jest holistyczne, powinno być znane większości ludzi, gdyż stanowi fundament zachodniej medycyny oraz jest ujednolicone w oparciu o własne kryteria. Zachodnia medycyna zawiera chirurgię, farmakologię, radiologię, medycynę nuklearną, ortopedię, fizjoterapię i inne dziedziny, które są często wykorzystywane do osiągnięcia najlepszych wyników terapeutycznych.

Radiologia może być stosowana jako główna metoda diagnostyczna, często podczas przygotowania do zabiegu chirurgicznego, któremu zwykle towarzyszy farmakologia pod postacią znieczulenia, leków przeciwbólowych oraz antybiotyków obniżających ryzyko infekcji w trakcie oraz po operacji. Po zabiegu leczenie oparte na środkach farmakologicznych to jest często główny wybór. Następnie może być kontynuowana terapia z użyciem antybiotyków i środków przeciwbólowych. Często są zalecane leki przeciwzapalne oraz inne farmakologiczne substancje przyspieszające rekonwalescencję lub zaopatrujące pacjenta w niezbędne enzymy, składniki odżywcze, hormony, itp. W celu odzyskania pełnej funkcjonalności i sprawności fizycznej nierzadko zleca się też ćwiczenia. W kwestii zdrowej diety i stylu życia lekarz może też przepisać dużo odpoczynku, zdrowy wysiłek fizyczny, redukcję wagi, zwiększenie ilości przyjmowanej wody oraz eliminację soli i żywności typu fast food.

Wiele osób nie oczekuje takiej integracji od chińskich praktyk medycznych ze względu na uwagę, jaką media zwracają jedynie na akupunkturę. Poniższa książka rozwiewa błędne pojęcie na temat tych kwestii i przekazuje nowe i kompletne zrozumienie wielu narzędzi i praktyk integracyjnych, które będziesz mógł włączyć w swoją codzienność.

CZĘŚĆ 1

Podstawowe teorie chińskiej medycyny

Paradygmaty medycyny chińskiej zasadniczo różnią się od tych obecnych w medycynie zachodniej. Najlepszym sposobem na zrozumienie tych różnic jest zbadanie kryjących się za nimi podstawowych konceptów. Każdy z nich jest równie ważny i wszystkie wzajemnie się wspierają oraz prezentują jako niezależna całość. Pomimo to, sekwencja, w jakiej są przedstawione poniżej, pozwala każdemu z nich na rozwój w oparciu o koncept wymieniony jako pierwszy. Jest to najprawdopodobniej najlepszy sposób na ich poznanie.

Rozdział 1

Koncept pierwszy: Qi – energia życia

Najobszerniejszym odrębnym konceptem wartym omówienia jest Qi, ponieważ nie ma swojego odpowiednika w medycynie zachodniej ani w zachodnim światopoglądzie. Najpowszechniejszym tłumaczeniem słowa „qi” jest „energia”. Jest to korzystna wstępna interpretacja, która wraz z głębszym zrozumieniem staje się wygodną konwencją, za pomocą której można odnosić się do Qi. Niemniej jednak, w celu pełnego, dokładnego zrozumienia wymagany jest znaczący nacisk na ten koncept. Wtedy dopiero będziemy w stanie poznać i wykorzystać Qi, a następnie bezpośrednio je ocenić w celu polepszenia zdrowia.

Ted Kaptchuk w swojej książce „The web that has no weaver” oświadcza: „Idea Qi jest podstawą chińskiego rozumowania medycznego, a jednak żadne słowo ani wyrażenie angielskie nie oddaje jego prawdziwego znaczenia. Możemy myśleć o Qi jak o materii na pograniczu przekształcenia się w energię, lub też jak o energii, która za chwilę ma się zmaterializować”².

W szerszym znaczeniu uniwersalnym, nieograniczonym do myślenia w kategoriach medycznych, Qi jest zarówno materialnym fundamentem (substancją) wszystkiego, co istnieje, jak i siłą (energią) napędzającą każdą aktywność ożywioną i nieożywioną. Być może jest to trudne do zrozumienia, lecz można ten koncept porównać do sposobu, w jaki fizyka opisuje właściwości światła, które jest odrębną cząsteczką, fotonem (substancją) i falą (energią). Większość ludzi prawdopodobnie myśli o świetle jak o czymś należącym wyłącznie do świata nieożywionej energii. Pomimo to, naukowcy zajmujący się biofizyką wiedzą, że DNA człowieka wytwarza biofotony, czyli wiązki energii świetlnej, które przesyłają informacje i kierują każdym aspektem naszej fizyczności na poziomie genetycznym. W ten sposób światło w naszym ciele może być postrzegane jako most łączący energię z materią oraz świat ożywiony z nieożywionym. Jest związane z naszą pierwotną biologią i nie poddaje się interwencji żadnego zewnętrznego źródła technicznego.

Wszelkie odniesienia do Qi zawarte w poniższej książce skupiają się głównie na tym, w jaki sposób istnieje ono i objawia się w ciele człowieka. Ważne jest zrozumienie, że Qi jest obecne również w otaczającym nas środowisku i mamy z nim nieustanną styczność. W znacznym stopniu wpływa na nasze zdrowie, czy jesteśmy tego świadomi, czy nie. To wszystko daje nam bardziej kompletne pojęcie tego, jak Qi oddziałuje na nasze życie, dzięki sposobom zarówno wspierającym zdrowie, ukazanym w tej książce, jak i tym opartym na środowisku zewnętrznym, które mają pozytywny wpływ na nie, ale mogą też przyczyniać się do wielu chorób. Aby istota ludzka mogła doświadczyć prawdziwego zdrowia na każdym poziomie – fizycznym, emocjonalnym, mentalnym i duchowym – konieczna jest harmonia między życiem a środowiskiem. Z perspektywy chińskiej medycyny energie płynące z otoczenia zawsze są czynnikami określającymi zdrowie. Ten koncept jest szczegółowo omówiony w rozdziale 7.

Najprostszym tłumaczeniem słowa „qi” w odniesieniu do ciała fizycznego jest zazwyczaj „siła życia” lub „witalna energia życia”. Na tym etapie nie jest nam potrzebne inne znaczenie – wystarczy ogólna interpretacja Qi objawiającego się w żywym ciele człowieka. Chiński znak reprezentujący Qi może również oznaczać „powietrze”, „oddech” lub „oddychanie”. „Powietrze” i „oddech” nie są tym samym, co pełne znaczenie Qi, czyli energia życia; pomimo to interpretacje te wspierają połączenie między Qi a życiem (patrz Załącznik 2, Uwaga 1.1). W rzeczywistości Qi jest życiem, a my nie możemy bez niego istnieć, tak jak nie da się istnieć bez wody, czy powietrza. Qi jest tym, co nas ogrzewa, porusza nami, chroni nas przed chorobami i zapewnia funkcjonalność wszystkim naszym organom i układom fizjologicznym. Rozbudza też naszą świadomość i intelekt. Qi zawsze idzie w parze ze zdrowiem. Wszelkie niedomagania starości są spowodowane spadkiem Qi, a kiedy ta energia się kończy, następuje śmierć.

Powszechna chińska zasada głosi Bu tong ze tong, tong ze bu tong, co można przetłumaczyć w następujący sposób: „Bez swobodnego przepływu, ból; swobodny przepływ bez bólu”. Oznacza to, że każdy rodzaj bólu jest oznaką przeszkody w prawidłowym przepływie Qi oraz że swobodny przepływ tej energii jest wolny od bólu. Powiedzenie to jest również często stosowane w innym kontekście: swobodny przepływ Qi oznacza brak wszelkich chorób, ponieważ jego blokada jest przyczyną wielu dolegliwości, a obecność pokaźnych zasobów Qi jest niezbędna w celu utrzymania dobrego zdrowia. Jeżeli Qi zostanie zablokowane w jednej partii ciała, wtedy pojawia się jego niedobór w innych obszarach. Taka sytuacja jest analogiczna do funkcji tamy na rzece. Jej budowa znacznie ogranicza przepływ wody. Po jednej stronie tamy zostaje bardzo niewielka ilość wody, lub też nie ma jej wcale.

Cechy i funkcje Qi w obrębie ciała

Chiński znak Qi (Ilustracja 1.1) przedstawia miskę parującego ryżu. Ten piktogram zawiera mnóstwo informacji. W chińskiej medycynie i innych dziedzinach naukowych, filozoficznych i duchowych, Qi – jak już wcześniej wspomniałem – jest zarówno siłą napędową jak i materialnym fundamentem, najbardziej elementarną substancją wszechświata.

Ilustracja 1.1 Qi

Ryż w powyższym piktogramie jest substancją stałą. Jest podstawowym, odżywczym pokarmem i reprezentuje materialną podstawę życia, a zatem i materialną podstawę całego istnienia. W ciele człowieka Qi istnieje w uporządkowanym ciągu: od gęstego i szorstkiego do jasnego i delikatnego. Ryż przedstawia szorstki aspekt Qi. Unosząca się nad nim para nie jest tak materialna i przedstawia energetyczne cechy Qi: ciepło, ruch i funkcjonalną energię umożliwiającą jego działanie. Niegdyś para była wykorzystywana do ogrzewania pomieszczeń, co zapewniało ludziom poczucie wygody i bezpieczeństwa wobec nieszczęść płynących z zewnątrz. Oczyszczano i odkażano nią ciała w łaźniach parowych i tak zwanych szałasach potu, co miało zapewnić lepsze zdrowie. Gotowanie na parze jest jednym z najprostszych i najzdrowszych sposobów przyrządzania pożywienia, które zachowuje swoje wartości odżywcze i jednocześnie zmienia formę na bardziej przyswajalną dla układu pokarmowego. Parę można też postrzegać jako głębszą, delikatniejszą cechę, jakiej ziarna ryżu nie mają w swoim surowym stanie. Qi, podobnie jak para unosząca się nad ugotowanym ryżem, nie jest widoczne dla niewyszkolonych oczu.

W chińskiej literaturze opisanych zostało wiele różnych typów Qi związanych z życiem i zdrowiem człowieka. Pomimo tych powierzchownych różnic należy zrozumieć, że są to jedynie odmienne manifestacje tego samego Qi.

W historycznym i bardzo istotnym chińskim piśmie medycznym „The classic of difficulties” czytamy, że „Qi jest korzeniem istoty ludzkiej”³. Idea ta jest następnie rozwinięta w „Prostych pytaniach” (pierwszym z dwóch pism zawartych w starożytnym kanonie chińskiej medycyny „Huangdi Neijing”): „Związek Qi Nieba i Qi Ziemi nazywa się człowiek”⁴. Na przykładzie tych fragmentów widzimy, że Qi jest energią, która manifestuje się zarówno na fizycznym (Ziemia) jak i duchowym (Niebo) poziomie. Istota ludzka jest bardzo złożonym organizmem istniejącym na wielu płaszczyznach (nawet nauki świeckie rozróżniają poziomy: fizyczny, emocjonalny i umysłowy), dlatego też należy przyjąć, że również wewnątrz ciała Qi istnieje na wielu poziomach jednocześnie, czyli że się nieustannie zmienia i przemieszcza. Na niektórych obszarach Qi może być bardzo aktywne, lekkie i delikatne, na innych zaś gęste i pełne treści. Jego funkcje mogą być bardzo ogólne, a jednocześnie bardzo konkretne. Qi może zmieniać swoją postać w zależności od miejsca, w którym się znajduje oraz funkcji, jakich w danej chwili potrzebuje organizm. Kiedy Qi zbija się w szorstką substancję, może przemienić się w strukturę fizyczną lub wywołać zmiany w innych strukturach fizycznych oraz kumulować się w jednym miejscu. Takie działanie może sprzyjać zarówno zdrowiu, jak w przypadku naprawy i regeneracji tkanek, lecz również może być patologiczne, na przykład podczas formowania się guzów, cyst i różnych narośli.

Energie biologiczne w medycynie zachodniej

Qi jest częścią tego, co można postrzegać jako zbiór wszystkich energii znanych zachodnim naukom medycznym. Mowa tu między innymi o bioelektrycznej energii generowanej przez węzeł zatokowo-przedsionkowy, dzięki któremu bije nasze serce, co można zmierzyć za pomocą elektrokardiogramu (EKG). Jest też elektryczna energia mózgu mierzona elektroencefalogramem (EEG), energie termiczne mierzone termometrem i obrazowaniem termicznym, energia, która jest określona za pomocą dziennego zapotrzebowania kalorycznego (BMR), a także elektryczne impulsy transmitowane przez nerwy i przenoszące informacje sensoryczne wywołujące kurczenie się mięśni. Poza tym jest oczywiście mowa oraz słyszalne dźwięki ciała, które są uważane za wstydliwe. Dźwięk jednak nie jest energią wytwarzaną przez ciało w ten sam sposób, w jaki wytwarzane są wyżej wymienione energie bioelektryczne. Niemniej jednak, niektóre dźwięki ciała są pomocne w diagnozie (podczas badania płuc, serca i jelit). Ponadto, dźwięk jest stosowany jako energia terapeutyczna. Fizjoterapeuci stosują ultradźwięki, aby przyspieszyć regenerację tkanek (patrz Załącznik 2, Uwaga 1.2). Do obrazowania stosuje się sonogramy, a w innych technologiach, takich jak rezonans magnetyczny (MRI), pole magnetyczne jest wykorzystywane w celu pobudzenia struktur komórek o właściwościach magnetycznych. Zazwyczaj są to dodatnio naładowane protony w jądrze wodoru, które stanowią część każdej cząsteczki wody, czyli głównego budulca organizmu ludzkiego. Pole magnetyczne wytwarzane przez MRI oscyluje, lub wibruje, na konkretnych częstotliwościach, które powodują, że pobudzony proton emituje sygnały radiowe przetwarzane przez cewkę odbiorczą MRI.

Te przykłady pokazują, że nauki medyczne Zachodu użytkują energię elektryczną, magnetyczną, emisję fal radiowych, dźwięk oraz energię cieplną, przy czym wszystkie mają swoje biologiczne odpowiedniki. Wspomniałem już o świetle, które pod postacią biofotonów znalazło miejsce w zachodnim rozumowaniu medycznym. Qi skupia w sobie wszystkie te energie, które wciąż czekają na zrozumienie i konwencjonalne zastosowanie.

Qi samo w sobie jest energią holistyczną. Jest również spójną jednością wszystkich powyżej opisanych energii stanowiących odrębną jednostkę. Objawia się na szereg różnych sposobów, lecz jest jednością.

O Autorze

Steven Cardoza otrzymał tytuł magistra tradycyjnej medycyny chińskiej w 1994 roku na uczelni American College TCM w San Francisco. Od 1985 roku świadczy usługi medycyny alternatywnej, a od 1995 jest dyplomowanym lekarzem medycyny chińskiej. Może poszczycić się certyfikatami różnych stylów Chi Kung oraz wu Tai Chi wystawionymi przez B. K. Frantzisa, mistrza taoizmu. Prowadzi prywatną praktykę w Kalifornii i Massachusetts, gdzie zajmuje się akupunkturą, chińskim ziołolecznictwem, ćwiczeniami terapeutycznymi, leczniczymi ćwiczeniami Chi Kung i wieloma innymi metodami uzdrawiania.

¹ Na potrzeby wydania polskiego zastosowano pisownię używaną powszechnie w języku polskim (przyp. wyd. pol.).

² Ted Kaptchuk, „The web that has no weaver: understanding Chinese medicine”, Chicago: Congdon and Weed 1983, str. 35.

³ Giovanni Maciocia, „The foundations of Chinese medicine: A comprehensive text for acupuncturists and herbalists”, London: Churchill Livingstone 1989, str. 37.

⁴ Ibid.