Copyright © Wojciech Pasturski, 2021

Projekt okładki: Magdalena Zawadzka

Ilustracje na okładce: © Olga Żukowska, Herbert Aust/Pixabay, Jean/Pixabay

Redakcja: Anna Kielan

Korekta: ERATO

DTP: JENA

ISBN 978-83-66995-10-9

Wydawca

tel. 512 087 075

e-mail: redakcja@bookedit.pl

www.bookedit.pl

facebook.pl/BookEditpl

instagram.pl/bookedit.pl

Niniejsza książka jest objęta ochroną prawa autorskiego.
Całość ani żadna jej część nie mogą być publikowane
ani w inny sposób powielane w formie elektronicznej oraz mechanicznej
bez zgody wydawcy.

Książka powstała na kanwie wydarzeń historycznych. Postaci i wydarzenia w niej przedstawione są jednak dziełem fikcyjnym. Ku pamięci anonimowych bohaterów wojennej codzienności, którzy tworzyli historię naszych ziem. Nigdy więcej wojny!

Część pierwsza

Rozdział 1

Papieros przygasał w popielniczce. Patrzył w osłupieniu, jak żar dogasa, po czym przekręcił gałkę odpowiedzialną za dźwięk. Kończyło się właśnie przemówienie jego Führera: „Dlatego jestem przekonany – jest to moje głębokie przekonanie – że ta konkretna wojna wzmocni ideę narodowego socjalizmu w siłach zbrojnych oraz że gdy wygramy tę wojnę, to stanie się tak dzięki temu nowemu kształceniu narodu i dzięki nowym niemieckim siłom zbrojnym; oraz że dlatego musimy podążać za jednym tylko celem: by wzmocnić ogół narodu, uczynić go twardym, aż w końcu stanie się nie do zniszczenia, by wypełnić przeznaczoną dla niego rolę w Europie. Nie może być wątpliwości co do jednego: albo przegramy tę wojnę – a to stanowiłoby koniec naszego narodu – albo wyjdziemy z niej zwycięsko – i tak się stanie! To będzie początek naszego panowania nad Europą”1.

Po ostatnim słowie cicho powiedział „Heil”. Cała ta idea narodowego socjalizmu była dziwna i niezrozumiała. Mimo to wierzył, że jest dobra i ma moc zbawczą dla zepsutego żydowską zarazą kraju. W końcu takie wybawienie przyniósł im Führer po kryzysie, jaki nastał po pierwszej wojnie światowej. Chociaż on jako potomek starego pruskiego rodu wychowywał się i właściwie spędził całe swoje trzydziestoletnie życie w rodowym dworku w Kaltenborn w Prusach Wschodnich. Dlatego sprawy polityki centralnych Niemiec były mu obce i niezrozumiałe. Z tych przemyśleń wyrwał go blask światła słonecznego wpadającego przez lekko uchylone okno. Podszedł do niego.

Z okna był widok na dużą część jego rodzinnej miejscowości. Kaltenborn była spokojną i zupełnie pospolitą miejscowością, jakich wiele na kresach. Nie było w niej nic specjalnie ciekawego oprócz dworku rodziny Von Himmelsteinów położonego w centralnym punkcie. Dworek był kompleksem dwóch stodół (małej i dużej), zbudowanych z dębowego drewna, pomalowanych czarną farbą, i dużej stajni ze starej pruskiej cegły. Ale nie była to stajnia byle jaka, tak samo jak przebywające w niej konie. Wewnątrz znajdowało się dziesięć przestronnych boksów obitych sosnowymi deskami. W każdym boksie żłoby wylano betonem, dzięki temu były o wiele bardziej praktyczne niż ich drewniane odpowiedniki.

Von Himmelsteinowie słynęli z hodowli wspaniałych wierzchowców, głównie trakenów. Lecz przez wojnę cały inwentarz Himmelsteinów mocno zubożał. Ojciec Ignaza, który głównie zajmował się końmi, poległ na początku pierwszej wojny światowej w bitwie pod Tannenbergiem. Ignaz miał wtedy cztery lata, nie bardzo pamiętał ojca, ale odziedziczył po nim miłość do koni. Jego matka zmarła na grypę w trzydziestym ósmym roku, i został sam z całym rodowym dobytkiem.

Teraz Ignaz miał zaledwie trzy konie. Umkehrena – dwunastoletniego bułanego wałacha szlachetnej półkrwi, Szmera – ośmioletniego karego trakena, i istną perłę jego stajni, zaledwie pięcioletnią klacz Adonai. Był to przepiękny siwy koń. Klacz miała iście fantazyjny chód, jakby lekko podskakiwała na każdym kroku, co dodawało jej niesamowitej gracji. Jej szyja była wręcz łabędzia, dzięki czemu w ustawieniu pod ręką porządnego jeźdźca bił od niej niezwykły glamour. Mimo że wyglądała na delikatną, niemal kruchą, była utalentowanym skoczkiem o niespotykanej kondycji. Warunki te zawdzięczała zapewne pochodzeniu, a dokładnie ojcu Alchimistowi, który wśród wielu wspaniałych osiągnięć mógł się pochwalić zwycięstwem na olimpiadzie w Berlinie w skokach przez przeszkody.

Adonai była siwa niczym wypolerowana stal i miała czarną skarpetkę na każdej nodze. Ignaz dostał ją od stryja, który również zajmował się hodowlą, ale na o wiele większą skalę. Ignaz kochał tego konia bardziej niż cokolwiek w życiu i poświęcał mu większość czasu, mknąc na nim po pięknej pruskiej, starej puszczy lub trenując skoki. Był nawet niezłym jeźdźcem. Na koniu nauczył się jeździć u swojego przyjaciela z centralnych Niemiec, Wernera Von Kasserlinga, który w tamtych czasach chciał zostać sportowcem. Ich drogi szybko się rozeszły, gdyż Werner wbrew swej woli, a ku uciesze ojca wyjechał przyuczać się szlifu wojskowego do szkoły piechoty w Dreźnie.

W stajni Ignaza stał też jeden koń rasy śląskiej, należał do rodziny biednych rolników. Trzymał go u siebie z litości.

Ignaz wyszedł na ganek swojej leśniczówki. Dochodziło południe. Tego dnia było wyjątkowo ciepłe, zważywszy na to, że zaczynała się jesień. Usiadł w fotelu, wyciągnął papierośnicę i wziął ze stolika gazetę. Odpalił papierosa i zaczął czytać nagłówki artykułów. Zainteresował go jeden „Wielki postęp naszej armii!!!”. Otworzył na stronie poświęconej temu zagadnieniu i zatopił się w lekturze. „Kolejne zwycięstwo!!! Bohatersko broniąca się w Tainie Grupa Armii Północ odrzuciła bolszewików w nieubłaganym i miażdżącym kontrataku. Po tak druzgoczącej porażce Rosjanie będą musieli wycofać się, aby…”

– Co nowego? – Ignazowi czytanie przerwał Albert, stajenny, który pracował jeszcze u jego ojca.

– Kolejne zwycięstwa – odpowiedział Ignaz, odkładając gazetę i podsuwając krzesło Albertowi. – Tym razem w Tainie.

– No jak tak dalej będzie szło, to wojna może niedługo się skończy – powiedział z przekąsem stajenny.

– Co masz na myśli? – zapytał zirytowany Ignaz.

– Nie chciałem pana urazić. No, ale niedawno wrócił z frontu syn Bergów i opowiadał, że nie idzie nam aż tak dobrze, jak pan mówi.

– Rozpowiada głupoty, żeby wszyscy myśleli, że tak mu tam było ciężko. Myślisz, że nie odniesiemy ostatecznego zwycięstwa?!

– Oj, nie chciałem tak tego powiedzieć. A zresztą co mnie to obchodzi, jestem tylko prostym chłopem – zaczął się tłumaczyć Albert. Często rozmawiał o wojnie z Ignazem i zawsze rozmowa szybko ucinała się w tym samym momencie, chociaż Albert wiedział, że jego pan też często ma wątpliwości co do postępów niemieckich wojsk.

– Coś chyba jest nie tak z Umkehrenem – powiedział Albert, chcąc zmienić szybko temat.

– A co się stało?

– Schudł. Nie chce jeść i wyraźnie zmatowiała mu sierść.

– No dobra, przyprowadź go. Zaraz przyjdę do stajni.

Po tych słowach Ignaz wrócił do domu. Założył wiązane sztyblety i poszedł obejrzeć konia. Albert już czekał na środku gospodarstwa. Rosło tam jedno drzewo, stara potężna sosna, do której przywiązał konia. Umkehren był koniem o mocnym zadzie i dużym, ale kształtnym łbie. Ignaz uwielbiał lekkość, z jaką ten koń skakał przez przeszkody i jego niezwykle wygodny galop, w którym był niesamowicie intuicyjny i świetnie zgrywał się nawet z niedoświadczonym jeźdźcem. Zazwyczaj, głównie dzięki pracy Alberta, Umkehren wyglądał niezwykle okazale i zdrowo, co przejawiało się między innymi błyszczącą sierścią. Teraz jednak koń był osowiały i nie lśnił tak jak zazwyczaj.

– No rzeczywiście coś jest nie tak. Od razu widać – zaczął Ignaz.

– Może to kolka? – zapytał Albert.

– Chyba nie – odpowiedział Ignaz, odsuwając ucho od brzucha konia. – Zaraz pójdę po owies.

Po tych słowach poszedł do stajni. Kiedy zaczął nasypywać owies do wiadra, usłyszał dźwięk silnika. Zaciekawiony wziął wiaderko i wyszedł na zewnątrz. Przy bramie wjazdowej, jakieś 50 metrów od stajni, zaparkował czarny mercedes, z którego wysiadł mężczyzna w średnim wieku w wojskowej marynarce i furażerce. Oparł się o drzwi i zapalił papierosa. Z drzwi obok wyłonił się wysoki barczysty facet. Był gładko ogolony, miał niebieskie oczy i niewielką, acz zauważalną, bliznę pociągniętą przez brew. Ubrany w elegancki płaszcz, oficerki i oficerską czapkę Wehrmachtu pewnym krokiem wszedł na podwórko i z daleka zakrzyknął:

– Zastałem młodego Himmelsteina?

Ignaz przez chwilę zastanawiał się, kim jest ów tajemniczy mężczyzna, gdy nagle rozpoznał w nim swojego starego, dobrego przyjaciela.

– Werner! – krzyknął Ignaz. Podszedł do gościa, po czym rzucili się sobie w ramiona.

– Ile to już lat?

– Pięć? Sześć? Kto to pamięta?

– Opowiadaj, co u ciebie. Widzę, że awansowałeś.

– Od początku wojny trudno by było nie awansować. Ale co ja widzę, koń. – Na twarzy Wernera pojawił się uśmiech jak u małego dziecka. On kochał konie chyba jeszcze bardziej niż Ignaz i gdyby nie ojciec dziś byłby pewnie gwiazdą niemieckiej hippiki. – Ma wrzody żołądka. Przez tydzień dawajcie mu mesz, powinno przejść. O ile za tydzień nie będzie tu już Sowietów – zaopiniował Werner po kilkusekundowych oględzinach, a ostatnie słowa dodał szeptem.

– Co proszę? – zapytał Ignaz.

– A nic, taki żart.

– Albercie, pamiętasz Wernera? – zapytał radosny Ignaz.

– Pewnie. Jeszcze przed wojną przyjeżdżał pan non stop. Pamiętam, jak kiedyś pojechaliście w teren… Pan na koniu matki pana Ignaza. Ale była afera!

– Warto było.

– To był piękny koń.

– Oj tak!

– Ale właściwie czemu przyjechałeś? Mogłeś się zapowiedzieć, przygotowałbym się.

Po tych słowach z twarzy Wernera zniknął uśmiech. Popatrzył na Ignaza wyjątkowo przeszywającym spojrzeniem.

– Jeszcze trzy dni temu sam nie wiedziałem, że tu będę.

– To co cię tu sprowadza?

– Jestem tu służbowo, Ignazie.

– Jak to służbowo? – zapytał zmieszany.

– Porozmawiamy o tym później – odpowiedział Werner, wymownie wskazując głową Alberta, który czyszcząc Umkehrena, przysłuchiwał się rozmowie.

– W takim razie zostań na obiedzie.

– Chętnie.

– Odprowadź go, Albercie – polecił Ignaz.

– I zrób mu wieczorem mesz – dodał Werner, po czym obaj ruszyli do domu.

W czasie kiedy – jak się okazało – adiutant Wernera przenosił jego rzeczy do pokoju gościnnego, Ignaz przebierał się do obiadu, myśląc nad powodem tak nagłej i niespodziewanej wizyty. Zastanawiał się przede wszystkim, dlaczego Werner przyjechał w mundurze i co on sam może mieć wspólnego ze „służbowymi sprawami” Wehrmachtu.

Obiady przygotowywała Hilda, kucharka, która również pracowała jeszcze u rodziców Ignaza. Tym razem były to steki z jelenia podane na purée z ziemniaków. Usiedli do stołu około godziny piętnastej. Ignaz, Werner i jego adiutant.

– Długo zostaniesz, Wernerze? – spytał Ignaz.

– Jeszcze nie wiem. – Werner spojrzał porozumiewawczo na adiutanta, po czym pewnym głosem zaczął mówić: – Jak już wspominałem, jestem tu służbowo. Aktualnie mam pod komendą część pierwszej dywizji pancernej. Walczymy na Ukrainie. Właściwie to walczyliśmy, bo trzy dni temu znów ruszyła ruska ofensywa i tak szybko, jak rozłożyliśmy się na pozycjach, tak szybko musieliśmy z nich spierdalać. Pół biedy te pozycje i tak planowaliśmy wycofać się do Prus, ale w planach mieliśmy to o wiele później, rzecz jasna. Najgorzej, że nasi ludzie zostali na tyle zaskoczeni, iż praktycznie po dwóch dniach doszli do Brzozowa. Takiej wiochy, gdzie stacjonował sztab. Oczywiście sztab się wycofał, nasze oddziały w dużej części też. Musieliśmy znaleźć nową siedzibę dla sztabu. Jako że i tak mieliśmy się cofnąć do Prus, zaproponowałem twój dworek. Zrozumiem, jeżeli odmówisz. Jakby co, jest jeszcze jakiś hotel, który możemy zająć w Neidenburgu. – Werner skończył z wyraźną ulgą i odpalił papierosa.

Nastała cisza. Ignaz zupełnie zbity z pantałyku zapytał.

– A Mamerki? Chociażby Kętrzyn? Przecież tam są miejsca przygotowane specjalnie dla sztabów?

– W Mamerkach nie mieliby dla nas miejsca, a Wilczy Szaniec to prywatna kwatera Führera, nikt by nie śmiał… – wytłumaczył milczący dotąd adiutant.

– Posłuchaj, Ignaz. Rozumiem, że jesteś zaskoczony, ale muszę dostać odpowiedź jeszcze dzisiaj.

– Ile byście potrzebowali miejsca?

– Siedem pokoi i jeszcze jakieś kwatery dla obsługi.

– Muszę to przemyśleć – powiedział Ignaz, po czym wstał z krzesła i wyszedł na ganek. Włożył papierosa do ust, zastanawiając się nad tym. Dlaczego akurat on? Dlaczego teraz? Nagle z osłupienia wyrwał go błysk ognia. To Werner podsunął mu zapalniczkę.

– Powiedz wprost, co o tym myślisz?

– Werner, nic nie rozumiem. Jak to się cofacie? W gazetach, w radiu ciągle mówią, że wygrywamy. Wojna w Prusach Wschodnich? Posłuchaj, jak to brzmi! – Ignaz niemal się rozpłakał.

Na to Werner odpowiedział z lekkim uśmiechem na twarzy.

– Naprawdę wierzysz w tę całą propagandę? – Te słowa bardzo zdziwiły Ignaza. – Gdyby nie pogoda, dwa lata temu Moskwa byłaby już Niemiecka. Sam wiesz, obaj walczyliśmy wtedy na wschodzie. Zwycięstwo było na wyciągnięcie ręki. Powiem ci coś i tylko tobie. Poświęciliśmy Rzeszę na ołtarzu utopijnych wizji chorego człowieka.

– Jakiego?! – zapytał zrozpaczony Ignaz.

W tej jednej chwili poczuł, jak przeszywa go nieznośne uczucie wątpliwości, które próbował zagłuszać przez ostatnie lata. Zaraz potem naszła go myśl, że to przekonanie tchórzy, którzy nie wierzyli w Tysiącletnią Rzeszę i Führera.

– Nie wierzysz w ostateczne zwycięstwo? – dodał szeptem Ignaz.

Werner, widząc rozpacz na jego twarzy, uznał, że to popołudnie przyniosło jego gospodarzowi wystarczająco dużo wrażeń, więc odpowiedział.

– Wierzę, Ignazie, wierzę…

Zaczynało się robić ciemno. Werner wyrzucił papierosa na ziemię i przygniótł go butem, pod którego ciężarem żar beznadziejnie próbował się utrzymać, z góry skazany na wygaśnięcie.

1 Fragment przemówienia Adolfa Hitlera wygłoszonego w Platterhof 26 maja 1944, http://www.monio.info/?s=Dlatego+jestem+przekonany+%E2%80%93+jest+to+moje+g%C5%82%C4%99bokie+przekonanie [dostęp 21 VIII 2021]

Rozdział 2

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Tekst dostępny w pełnej wersji książki.

Rozdział 3

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Tekst dostępny w pełnej wersji książki.

Rozdział 4

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Tekst dostępny w pełnej wersji książki.

Rozdział 5

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Tekst dostępny w pełnej wersji książki.

Rozdział 6

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Tekst dostępny w pełnej wersji książki.

Rozdział 7

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Tekst dostępny w pełnej wersji książki.

Część druga

Rozdział 8

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Tekst dostępny w pełnej wersji książki.

Rozdział 9

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Tekst dostępny w pełnej wersji książki.

Rozdział 10

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Tekst dostępny w pełnej wersji książki.

Rozdział 11

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Tekst dostępny w pełnej wersji książki.

Rozdział 12

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Tekst dostępny w pełnej wersji książki.

Rozdział 13

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Tekst dostępny w pełnej wersji książki.

Rozdział 14

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Tekst dostępny w pełnej wersji książki.

Rozdział 15

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Tekst dostępny w pełnej wersji książki.

sic parvis magna