LUNCZYCHA

Dzika, pierwotna tajga syberyjska straszną bywa tylko dla ludzi rozpieszczonych przez kulturę zachodu, dla pierwotnego bowiem człowieka staje się prawdziwą opiekuńczą wróżką, pozwalając jak rok długi czerpać ze swych obfitych darów. Dla tych zaś, co nie szczędzą ciężkiego trudu, by wedrzeć się do serca kniei, co szczerym sercem garną się do poznania puszczańskich tajemnic, potrafi być źródłem niewyczerpanych, coraz nowych bujnych przeżyć i przygód.

Choć minęło już kilka lat od mojego pierwszego spotkania się z tajgą, ledwo alfabet i tuzin reguł gramatycznych posiadłem z jej przedziwnej, nie dla wszystkich zrozumiałej mowy. Zaledwie kilka lat. A ileż zdobyłem gorąco pożądanych trofeów łowieckich! Ileż zwycięstw odniosłem w walce z grubym zwierzem… Jakim kojącym balsamem były i są dla mnie wspomnienia tych jedynych w życiu chwil!

Szósty grudnia, dzień imienin cesarskich z nieodzowną galówką przypadał tego roku w sobotę, nadarzała się więc okazja przedsięwzięcia wycieczki w dalsze ostępy, najbliższa bowiem okolica naszego osiedla, mocno już zdeptana przez ludzi, przestała stanowić ostoję grubego zwierza i szanse na przeżycie poważniejszego spotkania stały się żadne.

Sprawy służbowe ułożyłem w ten sposób, żeby zaraz po południu w piątek móc już wyruszyć z domu. Projektowałem przedostać się na drugi brzeg Sujfunu i zapolować w głębokich wąwozach, którymi strumyki i źródliska spływały do rzeki.

Parę minut przed drugą kazałem siodłać konie. Sam, ubrany do drogi szykowałem winchestera kaliber 404, który od roku zluzował mój ekspres kaliber 500. Nagle tętent żwawego skrocza raptownie urwał się przed moim domem. Czyżby gość?

Gościem tym był krępy, barczysty chłopak lat około dwudziestu, o bujnej czuprynie, dużych, marzycielskich, szaroniebieskich oczach i rysach przypominających do złudzenia Ładrygę. Jednym słowem pierworodny syn Pawła, Michał.

– Jak się masz, Michałku? Z czym przybywasz? – przywitałem go.

Odpowiedzi oczekiwałem z niecierpliwością, bowiem bez ważkiej przyczyny chłopak nie tłukłby się czterdzieści kilometrów.

– Ojciec kazali się kłaniać panu porucznikowi i powiedzieć, że jeżeli wola pańska, okazja się trafia za zwierzem po tropie.

– A cóż się tam u was pokazało?

– Nie u nas, a w górnej Sierotce. A że tam w kilku miejscach cedr obrodził, więc ja za dzikami się szwendam. Na mięso dla robotników tłukę. Sześćdziesiąt manz1 u nas pracuje, a i wozaki dojeżdżają. Nakarmić trzeba wszystkich.

– I dużo dzików się zwaliło?

– Et, żeby dziki tylko, ojciec nie śmiałby niepokoić.

– Więc co? Tygrys dziki pasie?

– Tygrys nie tygrys, ale bars świntuchy rzetelnie opędza. We wtorek warchlaka ucapił, w środę drugiego, a dziś podświńkowi dał radę i ze dwieście kroków w jedlinkę wyniósł… Tęgi musi być. Ojciec powiadają: „Jedź, synku, proś naszego porucznika w gościnę i powiedz, że strzeli nie strzeli, od fartu to zależy, ale pięknego zwierza zobaczy na pewno”. Ot, ja i przyjechał i proszę łaski pana porucznika pofatygować się – zakończył polecenie.

– Jedziesz wprost z domu?

– Wprost!

– Wańka! – zakrzyknąłem. – Herbaty i coś przegryźć dla Michała… A krzycz na Fedkę… niech no tu sam bywa. Żywo!

Krew mocniej zakrążyła mi w żyłach. Lubiłem jeździć do Pawła, bo i szczera wzajemna przyjaźń łączyła mnie z tym zacnym, prawym człowiekiem, i nigdy nie wzywał mnie na próżno.

***

Sanie drgnęły: mały płaski Juczek zaczął jeszcze żwawiej przebierać krótkimi nóżkami, a Rydzyk zwinął się w obwarzanek, opuścił łeb ku ziemi i galopem rwał przed siebie. Konie te były dobrze z sobą zgrane, bo tak w parze nabyłem je od jednego z dorożkarzy w Nikolsku Ussuryjskim2. Fedia też już coś nie coś przejął od zawodowych stangretów, więc zachłysnął się pełnym głosem. – Ehehe… Nie żałuj w tańcu nóżek, panienko!

I szkapiny jeszcze przyśpieszyły biegu.

Jest coś porywającego w tej zawadiackiej jeździe rosyjskiej, pełnej namiętnej żądzy pochłaniania przestrzeni, niepohamowanej jak wicher stepowy, nieznającej granic, jak i bezbrzeżny step. Pojąć, ocenić jej upojną rozkosz może tylko ten, kto jej choć raz w życiu zażył.

Po dwóch godzinach takiej kawalerskiej jazdy sanie zatrzymały się przed gankiem obszernego domostwa Pawła. Konie ciężko robiły bokami, para kłębiła się nad nimi. Fedia zeskoczył z koziołka, wyszedł przed konie i poklepując ich zmydlone3 szyje, z cicha powtarzał:

– Bóg zapłać, sokoły moje, Bóg zapłać, kochane.

Duży czteroizbowy dom stał na podmurówce z dzikiego kamienia, zbudowany był z tęgich okrąglaków cedrowych, kryty zaś ocynkowaną blachą falistą. Wokoło budynku opasanego szerokim krużgankiem jarzyły się światłem okna, gdyż czekając gościa, nie zamykano okiennic.

– Witajcie, Pawle! Cóż tam u was dobrego słychać?

– Bóg zapłać za dobre słowo. Z pomocą Bożą żyje się pomaleńku, niezgorzej.

Weszliśmy do dużej czystej izby, rzęsiście oświetlonej, pachnącej żywicą cedrową, której krople jak perlista rosa lśniły na nie dość jeszcze przeschniętych kloszach. W prawym rogu izby przed obrazem Zbawiciela, malowanym bizantyjską szkołą, krwawiła karminowym światełkiem lampka oliwna. Ramę obrazu zastępowały białe lniane chusty, szyte ozdobnym czarno-czerwonym haftem. Pod obrazem zawieszony był kiepski oleodruk wyobrażający cara Wszechrosji w kosztownych, czarno-złotych listwach.

Dwa, pod kątem prostym do siebie ustawione tapczany pokryte były wspaniałymi, szronem połyskującymi niedźwiedzimi skórami, a przed nimi stał stół strugany z grubych mahoniowych bali i, o dziwo, zamiast tradycyjnych ław, cztery też mahoniowe zydle, wcale poprawne w rysunku. Przeciwległy róg izby zajmował duży piec zbudowany z modnych chińskich kafli, z obszerną łukową wnęką.

Cała ściana między drzwiami wejściowymi a piecem zajęta była trofeami łowieckimi, między którymi znajdowały się wcale pokaźne rosochy łosi, kilka sztuk ładnych wieńców iziubrzych4, kilkanaście par bardzo dobrych parostków sarnich i szczęk dziczych. Królowała w tej wartościowej kolekcji sroga czaszka tygrysia, w otoczeniu czaszek barsich i rysich.

Pośrodku izby, zgodnie z etykietą syberyjską, powitała mnie pani Marfa Ładrygowa, mając po prawicy swego pierworodnego Michała, z lewej zaś strony płonącą jak róża piętnastoletnią Katiuszę i dwunastoletniego Piotra, który z powagą a starannie wciągał do nosa wilgoć ustawicznie spływającą mu na górną wargę…

W chwili mojego wejścia rodzina złożyła ukłon w pas, a pani domu śpiewnym kontraltem przemówiła.

– Witaj nam, panie i druhu miłościwy, gościu nasz drogi. Czym chata bogata, tym ci służym.

Znając dokładnie miejscowe stosunki postąpiłem pół kroku i odpowiedziałem ceremonialnym ukłonem:

– Bóg zapłać wam, gosposiu kochana, za dobre słowo, a za skromny upominek źle nie osądźcie. – Tu znów ukłoniłem się w stronę drzwi i zawołałem: – Fedia, podaj gościniec!

Fedka stał za drzwiami w pogotowiu, natychmiast więc wszedł i postawił na stole skrzynkę z mandarynkami, paczki ze słodyczami i litrową butelkę araku, z czarnym jak smoła murzynem na etykiecie.

Pani Marta, a za nią młodzież znów się ukłonili, po czym Ładrygowa rzekła:

– Bóg zapłać za szczodrobliwość.

A Paweł dodał z powagą:

– Oj, rozbałamucisz mi ty babę i dzieciaki, gościu miły.

Na tym skończyła się oficjalna część przyjęcia. Mogłem teraz podejść do Marfy, serdecznie ją przywitać, zapytać o zdrowie rodziny, o gospodarstwo, pogłaskać po buzi Katiuszę i oznajmić, że malowana krasawica z niej wyrośnie, wreszcie poklepać po plecach chłopaków.

Pani Marfa z córką podeszły do stołu, by podziwiać „gościńce” i poukładać je na tacy i salaterkach.

– Michał! Pietrek! Do koni! Pomóżcie Fedii – odezwał się gospodarz.

– Czy najpierw samowar pozwolisz podać, czy gorącą potrawę? – zwróciła się do mnie gospodyni.

– Głodny jestem, gosposiu, od południa nic prócz fajki w ustach nie miałem. Zjadłbym coś.

– Słyszysz, sroko? Czego ślepie bałuszysz? Nakrywaj do stołu! – zwróciła się żartobliwie do córki.

Katiusza łypnęła szelmowskimi oczami, powachlowała chwilę firankami długich rzęs i zniknęła za drzwiami. Pani Marfa poszła jej śladem, wynosząc tacę z mandarynkami i owego srogiego murzyna na butelce.

W izbie było bardzo ciepło, zrzuciłem kuchlankę i rozsiadłem się wygodnie na miękkim tapczanie. Paweł usadowił się naprzeciw mnie na zydlu.

– Jak to czas leci, już blisko pół roku jak wasza miłość u mnie byłeś. Ostatni raz chyba w lipcu na młodych ciecierukach5 i hluszach6.

– Leci mój Pawle, leci. To też zmieniło się u was. W lecie mieszkaliście jeszcze w starym budynku, pod ten dopiero podmurówka była gotowa. Ale warto było poczekać, tak piękny dom wystawiłeś.

Ładryga uśmiechnął się z dumą i powiedział:

– Wygodny. Ale robota nas jeszcze duża czeka, jak drzewo w ścianach dobrze przeschnie. Potrzeba będzie na nowo mchem podbijać, okna i drzwi poobsadzać i choć połowę wnętrza otynkować.

– Ale wam się praca i kłopoty opłacają…

– Jakże się nie mają opłacać. Rzetelny trud zawsze popłaca.

– Dużo drzewa macie w tym roku wyrobić?

– Kontrakt mam na dwa tysiące kubików, ale przyjąć to przyjmą wszystko, co ponadto dostawię. Szukają modrzewia i hebanu. Nienasytni.

– I dużo myślicie na tym interesie zarobić?

– To już więcej od Łaski Bożej niż od rachuby ludzkiej zależy. Ja tylko staram się tak kręcić, żeby nie stracić, a już zarobek, od Boga nagroda, za trud, za mozół, za rzetelność – odrzekł z niechęcią. – Któż tu wolę Bożą przewidzieć może.

Widząc, że tego rodzaju indagacje są mu nie w smak, po chwili milczenia zmieniłem temat rozmowy, odzywając się:

– Piękne macie zbiory myśliwskie.

– Dawniej to czy rogi, czy skóra, sprzedawało się, bo grosz był potrzebny. Teraz z innych źródeł pieniądz się zdobywa, a człowiek jak się po świecie rozejrzał, to po ludzku żyć zapragnął. Oko pocieszyć, ludziom pokazać… Popatrzyłem, jak to wy byle głupstwo na ścianie wieszacie, a za wielkie rogi rubla dać nie chcecie… „Cudze – powiadacie. – A ten w pełnym machu od kuli mojej padł, tak i pamiątka na całe życie”. Rozmyślałem ja nad tym i zrozumiałem… Samemu ochota przyszła po ciężkim trudzie myśliwskim mieć pamiątkę izbę przystroić. Ochotnik ja prawdziwy. Mnie mięso to rzeźnia, interes, a dusza, radość, ot gdzie… – I szerokim gestem ramienia powiódł po ścianie. – Prośbę ja do ciebie mam. Wypisz ty mnie na deszczułkach, jak ja to u ciebie widziałem, kiedy i przez kogo każda sztuka zdobyta. Póki sam zdobywałem, w pamięci było. Teraz i Michałek do współzawodnictwa stanął, ot, tego odyńca i tego iziubra w październiku zdobył – odpowiedział chełpliwie, z nietajoną dumą.

Prośbie Ładrygi uczyniłem zadość. Na Wielkanoc otrzymał ode mnie miedziane tabliczki z właściwymi napisami. Cieszył się z nich jak dziecko. A jednak za mojej pamięci ani jednej skóry tygrysiej czy barsiej sobie nie zostawił. Uważał to za zbyt wielką rozrzutność, bo skóry drapieżców rok w rok drożały.

Do izby wpadła Katiusza, nakryła stół haftowanym obrusem, podała klonową stolnicę z ciepłym jeszcze razowcem i postawiła półmisek z dymiącymi się wprost z wędzarni pstrągami. Marfa zjawiła się z misą, w której pławiły się w jakimś sosie marynowane ozory dziczyzny. Zjawił się też talerz z solonymi rydzami i grzybami.

– Spożywajcie na zdrowie, gościu drogi – odezwała się do mnie i wyszła.

Nie było bowiem w zwyczaju, by kobiety i dzieci siadały do stołu razem ze specjalnie honorowanym gościem.

– A jakiż program na jutro? – zagadnąłem Pawła.

– Jutro nie ma się co śpieszyć. Jak wyjedziemy o ósmej, to w sam raz po odśpiewaniu w domach Bożych „Mnoholecia cariu batiuszce” będziemy na miejscu… I nast7 zmięknie, nie tak głośno będzie chrupać pod nogami i zwierza słonko przygrzeje, twardziej zalegnie, prędzej dopuści na strzał.

– To za tropem pójdziemy? – pytałem.

– Tropu świeżego się nie spodziewam, zwierz nie powinien dziś wstawać, chyba ruszony. Bo głusz tam, ludzie się nie włóczą… Mówię „powinien leżeć”, bo widzisz, we wtorek i środę po warchlaku zatłukł, widać zgłodzony tu z dalszych okolic przyszedł. Ja w duszy przekonany jestem, że strzelać, nie strzelać, a oglądać barsa na pewno będziesz… Tylko mnie dzień jutrzejszy wybaczyć musisz, jeżeli zwierza pierwszy na odstrzał dostanę, strzelać będę. Nie popielica to, takiego pokpić nie wolno.

– Ależ naturalnie, kochany Pawle. Gadać nie ma o czym.

– Teraz spójrz na zegarek, tak mi wygląda, że koło północy win no być.

– Masz rację. Kwadrans po dwunastej.

– To i na spoczynek czas. O, popatrz, tu ci baby posłanie wyszykowały – dodał, prowadząc mnie do zasłoniętego derą alkierza. – Ale ja myślę, że te piernaty i pierzyny nie w smak ci będą… Ot, pod ikoną świętą, na tapczanie wygodniej, a i paskudztwo żadne nie przyśni się. No, spoczywaj spokojnie. Jutro sam zbudzę na czas…

Myślę, że nie dłużej niż kilkanaście minut potem, otulony różowym półmrokiem migającej przed obrazem Zbawiciela lampki oliwnej, zapadłem w zdrowy, krzepiący sen.

***

Okrążaliśmy wierzchołek Sierotki i koło południa zatrzymaliśmy mocno zmydlone wierzchowce.

– Już niedaleko – rzekł Paweł. – Trzeba dać odsapnąć koniom, a nam posilić się. Czeka nas droga ciężka i bardzo stroma…

Po kwadransie wypoczynku ruszyliśmy w dalszą drogę pieszo, prowadząc konie za sobą. Wśród skał i osypisk wiła się przed nami zaledwie dostrzegalna ścieżyna – rzeczywiście tak stroma, że o zjeździe nie było można nawet myśleć. Ja jeszcze miałem najmniej kłopotu, bo Deresz chodził za mną jak pies, więc zarzuciłem mu wodze na łęk siodła i pozostawiłem własnej przemyślności, ale Michał, a zwłaszcza Fedia, musieli co raz przystawać, skręcać, to namowami i szturchańcami zmuszać swe konie do dalszego zsuwania się w dół.

Najgorsze jednak było dopiero przed nami. Niebawem bowiem wkroczyliśmy w wiekowy, rzadki bór jodłowy, to zawalony wielkimi wywrotami jodeł, to podszyty gęstą młodą osiczyną. Oczy stale tkwiły pod nogami, szukając jakiegoś oparcia dla stopy. Błyskawicznie zsunąłem się po blisko pięćdziesięciostopniowej pochyłości – to zeskakiwałem z półtorametrowego pnia, to gramoliłem się z oślizgłego, zbutwiałego w środku cielska osikowego złomu, w który się przed chwilą zapadłem.

Na szczęście wszystko na świecie ma swój koniec. Po półgodzinnej walce z diabelskimi wertepami, posiniaczony, z potłuczonymi o kamienie stopami, zlany kroplistym potem, prawie u kresu sił, stanąłem na skraju stosunkowo dość łagodnej pochyłości, pokrytej mieszanym starodrzewem.

Dość posępnie spoglądałem na Pawła.

– Czy to już innej drogi nie można było wybrać, żeby jeśli nie ludzkie, to choć końskie gnaty oszczędzić? – odezwałem się ponuro.

– Wybór był trudny, wasza miłość – odpowiedział spokojnie. – Można było albo wygodniej podjechać od dołu, z wiatrem, ruszyć zwierza i pędzić go w te czortowe zagrody, co wam tak dokuczyły i znaczy stracić go bezpowrotnie, albo podjąć ciężki trud, wziąć kota pod wiatr od góry i pchnąć go w łatwiejszy teren, gdzie można będzie z nim pogadać.

– No, nie gniewaj się, kochany przyjacielu. Okropnie się zmęczyłem, wszystkie gnaty bolą. Dlatego gadam.

– Lekarstwo się znajdzie – odrzekł już wesoło i sięgnął po swoją potężną bakłagę8.

– Fedia! – zawołałem. A daj no tu mój plecak.

Podszedł Fedka, upadając na „wszystkie cztery”.

– Coś ty tak okulał?

– Ja to głupstwo, ale Rydzyk całkiem kulawy, nie wiem, czy w ogóle pójdzie. Zdarł piętkę na prawej tylnej.

– A stoi na nodze?

– Stać to stoi!

– Zatem nie ma strachu! Wygoicie się obaj. Jak dojedziemy, to każ mu postać przez chwilę w strumyku, żeby pęcina odtęchła.

– Słusznie! – zdecydował Paweł. – A ty, Michale, prowadź konie do budanu9. Dopilnuj tam, synku, żeby woda w czajniku stale kipiała. Na wszelki wypadek też posłania w kancelarii pozmieniaj, bo późno już, może wypadnie nocować.

Zsiadłem z Deresza, wyjąłem z kabury paczkę zawiniętą w gazetę i wsunąłem ją do zarękawka kuchlanki, potem załadowałem sztucer, sprawdziłem zamek, zabezpieczyłem. Byłem gotów do drogi.

Michałek z Fedką odjechali. Parę łyków źródlanej wody i lekki północny wiaterek ochłodziły mnie. Pod kuchlankę zaczęło zakradać się zimno, więc z przyjemnością ruszyłem za Pawłem, a po półgodzinie miarowego marszu rozgrzałem się i, rozprężywszy obolałe stopy, szedłem już całkiem żwawo. Maszerowaliśmy tak z godzinę, zanim Paweł wreszcie przystanął. Gdy się z nim zrównałem, pochylił się do mojego ucha i szeptem objaśnił:

– Te kępy osikowych podrostów, które tu widzisz, ciągną się wąskim pasem kilka wiorst. Pójdziemy wzdłuż nich, ja zachodnim, a ty wschodnim brzegiem. Jak byś przeciął wejściowy trop barsa, podaj głos kruka i przystań w miejscu, póki ci nie odpowiem. Gdybyś przeciął trop wyjściowy zwierza, korknij dwukrotnie i zaczekaj na mnie… A idź wolno, rozglądaj się uważnie, bo może blisko podpuścić. No, z Bogiem.

Zdjął z głowy lisi mołochaj, przeżegnał się i ruszył. Przeszedł na zachodnią stronę osikowych podrostów i dał mi znak do marszu.

Posuwaliśmy się o jakieś sto pięćdziesiąt, czasem dwieście kroków od siebie. Osiczyna tylko miejscami wybujała ponad wzrost człowieka, więc mołochaj Pawła widziałem prawie stale. Szliśmy w górę po nieznacznie wznoszącym się stoku.

Nieskończenie długi wydał mi się ten marsz. Początkowo oczekiwanie rychłego spotkania ze zwierzem trzymało w napięciu i nie czułem zmęczenia, kiedy jednak polowanie zamieniło się w dość nudny spacer, obolałe nogi zaczęły znów dawać mi się we znaki. Nic więc dziwnego, że gdy droga skręciła w dół po dość stromym zboczu, dopiero o kilka kroków przed sobą zauważyłem świeży trop wchodowy dużego kota. Przystanąłem i zakrzyknąłem, naśladując kruka. Paweł nie odpowiadał jakoś na mój głos. Korknąłem po raz drugi. Jednocześnie usłyszałem strzał i w chwilę potem wpadł mi w oko długi przywarty do ziemi cień zwierza, który szybkim wężowym ruchem przecinał w poprzek gąszcz osikowy. Należało, nie zwlekając, strzelać, odbezpieczyłem więc broń i zacząłem powoli mierzyć. Lecz czy to zmęczenie, czy z powodu niedokładnej sylwety zakrytego gąszczami kota, a może wprost ze wzruszenia, muszka drżała, tańczyła i chybotała się.

Bars tymczasem przeciął już zarośla, wysunął się na czysty las. I tam najniespodziewaniej, prawdopodobnie spostrzegłszy mnie, przystanął.

Spodziewając się, że zwierz natychmiast ruszy w gąszcz, nacisnąłem szybko spust, choć sztucer tańcował mi nadal w rękach jak żywy.

Bars zaznaczył strzał wielkim rzutem do przodu, błyskawicznie jednak nawrócił i dużymi susami zaczął uchodzić wzdłuż pasa osiczyny. Zdążyłem zarepetować, próbowałem się zmierzyć, osądziłem jednak, że dystans jest już za duży, a wzruszenie zbyt wielkie i nie strzeliłem.

Straciwszy zwierza z oczu, szybkim krokiem ruszyłem sprawdzić strzał na tropie. Dopiero teraz spostrzegłem, że w poprzek osiczyny biegnie ku miejscu strzału także Paweł.

Ładryga wołał już z daleka.

– Rzetelnie dostał i nie powinien daleko pójść. Zalegnie i dostrzelisz go. A, patrz, jak zawinął podbitym przodem… Albo niska łopatka, albo sam łokieć… Ach, szkoda, szkoda… O cal wyżej, a leżałby w ogniu. No, jazda…

Ruszyliśmy za tropem dobrze znaczonym farbą, lecz po przejściu zaledwie stu kroków Paweł przystanął.

– Poczekaj sobie, wasza miłość, chwilę i zapal fajeczkę. Odpoczniemy… Bardzo z niego farba uchodzi, patrzaj, jak w skoku tryska. Nie trzeba go popychać, to prędzej zalegnie.

Rad byłem temu odpoczynkowi. Serce bowiem chciało mi z piersi wyskoczyć, spod mołochaja spływały strugi potu. Usiadłem na przykrytym śniegiem zwale i powoli nabijałem fajkę.

– Ot, i dobrze, posiedź tu, a ja zbadam, jak się to spotkanie odbyło – powiedział Paweł i odszedł.

Niewesołe myśli tłukły mi się po głowie: „Strzelać nie dalej jak na sto pięćdziesiąt kroków, na czystym, do warującego i sfuszerować? Czy myślisz, że doczekasz się jeszcze kiedy w życiu takiego spotkania, ty paskudziarzu, ty… Paweł pociesza, powiada, że mocno strzelony, ale wielka mi rzecz przednia łapa… Na trzech światami pójdzie”.

– Z górki w dół strzelałeś, na dobre sto dwadzieścia kroków. Trzeba było wziąć czut, czut większą muszkę. Ale nie frasujże się tak, panie, nie rozpaczaj… Czy wiesz, że ja na niego, na śpiącego wlazłem? Tak mnie Pan Bóg prowadził, żem do niego, leżącego pod kłodą, na pięćdziesiąt kroków strzelał i nawet kłody nie trafiłem. Kula poszła gdzieś górą… A chyba wierzysz, że strach mnie nie obleciał. Tylko nie lisek to, a zwierz rzetelny, co swoje prawa do duszy myśliwca ma. Spojrzy na niego ochotnik choćby najprzedniejszy i pożądanie mu serce zatrzęsie, oko krwią zaleje… Ot, co. A ty dobrze strzeliłeś. Rzetelnie ci mówię, jak przed Bogiem. No, nie frasuj się. Ajda! Chodź, panie poruczniku, dojdziemy go.

I znów nadzieja wstąpiła we mnie, a z nią i nowe siły. Wcale rześko kroczyłem za tropem Pawła. Niebawem też dobrnęliśmy do miejsca, w którym straciłem zwierza z oczu. Okazało się, że bars wyszedł tu na krawędź stromego urwiska, zwróconego ku północy i porośniętego świerkiem. Potem przeciął gąszcz na ukos i zsunął się w dół wolnym już krokiem, wciąż mocno farbując.

– Ech… wiatr od południa zawraca, niesposobny dla nas. I śnieg zaczyna prószyć. Wygląda, że śnieżyca się zwali. No, ale jeszcze z godzinę czasu mamy. Pośpieszajmy, wasza miłość.

I znów żwawym krokiem ruszyliśmy za tropem. Kot tymczasem przeszedł wąwóz i szemrzący na jego dnie strumyk.

– Widzisz, nie przeskoczył, a przelazł… Zesłabł.

Ale ja nic nie widziałem, nogi zaczynały mi ciążyć jak kłody, głowa napełniała się niby ołowiem…

– No, odbezpiecz i uważaj, może zaległ tu w wiklinie, a jak zaległ, zaatakuje niechybnie – wyszeptał mi do ucha Paweł i zarepetował swojego berdana. – A nie właź w gąszcz, jeszcze nieszczęście sprowadzisz.

Przeszliśmy ze sto kroków w górę strumyka, po czym w miejscu, gdzie wiklina była rzadsza, przeprawiliśmy się na drugą stronę. Po wyjściu z rokicin Paweł przystanął i czemuś pilnie się przyglądał.

– Powlókł się dalej – oznajmił szeptem. – W górę na czyste, w trawy polazł, ale za tropem iść niebezpiecznie, bo może zaległ. Spróbujmy jeszcze raz obciąć.

Ładryga parł naprzód, a ja człapałem za nim. Uszliśmy kilkaset kroków, kiedy znów przystanął, znów bacznie się rozglądał.

– Trudna rada, trzeba ryzykować i wyjść na trop.

Powoli, ostrożnie, jakby skradając się, szliśmy ku brzegowi starodrzewu. Brakowało nam może z pięćdziesiąt kroków do pierwszych krzaków leszczyny, kiedy Ładryga raptem przystanął, chwycił mnie za ramię i raczej zasyczał, niż wyszeptał:

– No widzisz, wstał… Próbuj.

Podniosłem oczy zalane mgłą z wyczerpania. O jakieś sto kroków od nas, wśród drobnej leszczyny ujrzałem utykającego cętkowanego kota wlokącego się ku większej kępie krzaków. Złożyłem się dokładnie, biorąc na muszkę kłąb zwierza.

Huknął strzał, na który bars zgoła nie zareagował.

– Ech, spaskudziłeś. Czut po lewej poszła. Próbuj jeszcze raz.

– Nie mogę. Strzelaj ty.

Paweł powoli wycelował. Znów huknął strzał i znów nie zrobił na zwierzu żadnego wrażenia. Paweł, milcząc, podniósł kolbę do policzka, długo mierzył i wreszcie opuścił broń i wymamrotał:

– Basta. Zmęczeni jesteśmy za bardzo. A i ciemno już. Jego szczęście nie nasze. Za tropem iść, na pewno któryś z nas w pazurach jego będzie… A tu noc, kule niepewne.

Dłuższą chwilę staliśmy w milczeniu. Paweł nad czymś rozmyślał…

– Zapal sobie fajeczkę i poczekaj tu na mnie, a ja pobiegnę rozejrzeć się, gdzie to nas ten diabelski kot wyprowadzi.

Nie powiedziałem ani słowa. Przeżyta katastrofa łowiecka przygniotła mnie swym ciężarem. Chciwie rzuciłem się na fajkę, szukając ucieczki w nikotynie.

Zmrok otulił już tajgę. Wilgotny południowy wiatr pędził duże, coraz bardziej gęste płaty śniegu. Wierzchołki olbrzymów tajgowych prowadziły coraz głośniejsze rozhowory.

Dopaliłem już drugą fajkę, kiedy usłyszałem kroki powracającego Pawła, a po kilku minutach jego ciemna sylweta zarysowała się na śnieżnej kotarze.

– Nie mogę zmiarkować, za ciemno – odezwał się, podchodząc. – Nie ma innej rady, trzeba drogi nadłożyć, a na pewniaka iść. W taką pogodę i zabłądzić nietrudno. Ten strumyk, cośmy go niedawno przeszli, musi wpadać do Sierotki. Jak do rzeczki dojdziemy, to do budanu trafimy. Nie ma co marudzić.

Ruszył, a ja powlokłem się za nim.

Dobrą godzinę trwały tortury powrotnej drogi. Przekląłem tajgę, łowiectwo, zwierzynę, własne życie i już chciałem krzyknąć, że dalej się nie ruszę, kiedy Ładryga przystanął, począł przytupywać nogami i po chwili zwrócił się do mnie:

– Na dobrze przetartą ścieżkę trafiłem. Prowadzi albo do mojego budanu, albo do fanzy Lun-czy-chana. Innych tu dróg nie masz.

Dalej szliśmy już ścieżką. Marsz teraz był o całe niebo lżejszy, nie tłukło się kolan o zwały, nie przełaziło przez wykroty, nie trzeba było namacywać drogi stopami. Posuwaliśmy się naprzód dość prędko. Tym niemniej upłynęła dobra godzina, zanim przed nami zamigotało mdłe światełko.

– Do Lun-czy-chana w gościnę walimy – odezwał się Ładryga i przyśpieszył kroku.

W parę minut potem zatrzymaliśmy się przed słabo oświetlonym oknem, oklejonym przetłuszczonym papierem zamiast szyb.

– Ej, Lun-czy-chan, przyjmuj gości! – zakrzyknął Ładryga.

Na matowym ekranie przetłuszczonego papieru odbił się cień jakiejś postaci i nieco zachrypnięty głos kobiecy odezwał się:

– Nie ma go w domu. A kogo Bóg niesie?

– Bądź zdrowa, Duniu. Tu Paweł Ładryga ze swoim gościem.

Skrzypnęły drzwi, a tenże głos powiedział:

– Wybaczcie, Pawle, nie poznałam głosu. Tajga szumi, źle słychać. Bądźcie zdrowi. Proszę.

– Wchodź, wasza miłość. Z sieni na lewo – zapraszał mnie Ładryga.

Postać w drzwiach zniknęła w głębi domu, a ja wsunąłem się przez rozwarte drzwi do fanzy.

Nielitościwie kopcący kaganek naftowy słabo oświetlał brudną izbę. Wzdłuż pozbawionej okien ściany ciągnął się szeroki przykryty plecionkami kan10, śmierdział naftowy kopeć, rozchodził się obrzydliwy swąd przypalonego kunżutu11, cuchnęły pęczki dzikiego czosnku, zawieszone na drągu pod sufitem.

Wszedł Paweł, a za nim wysmukła postać kobieca w chińskim męskim przyodziewku i filcowych ułach12 na nogach.

– Ot, panie poruczniku, nasza gosposia, Dunia Lunczycha. Proszę polubić i przyhołubić. Setna baba. Pozwólcie kuchlankę z was ściągnąć…

Pomagał mi się rozebrać, indagując jednocześnie kobietę:

– Herbatę, cukier, chleb masz?

– Cegiełkową herbatę mam, cukier jest, chleba nie ma. Zaczyniony, jutro piec będę. Mam za to lepioszki13.

– Ważne… – zakonkludował Paweł. – No, to zagotuj herbatę i podaj swoje lepioszki, bo głodniśmy jak wilki, cały dzień chodziliśmy w tajdze za zwierzem.

Kobieta, milcząc, wysłuchała go i wyszła. Słychać było, jak gdzieś skrzypnęły drzwi.

– Do siebie poszła – zauważył Ładryga. – Zaraz nas nakarmi i pewno niezgorzej. Zwinna to baba i uczona.

Wszystko to mało mnie interesowało, ale kaganek już dostatecznie dał mi się we znaki, prosiłem więc Pawła, by się postarał o łuczywo.

– Racja, racja. Lepsze łuczywo jak ten smród. – Uchylił drzwi i zawołał: – Duniu! A gdzie masz smółkę? Ta twoja likstryka kopci jak szatański bachor. Łuczywo trzeba zapalić.

Położyłem się na ciepłym kanie z kuchlanką pod głową. Bolały mnie wszystkie gnaty. Spożyłem kawałek czekolady i zmorzony zmęczeniem zadrzemałem.

Ocknąłem się, gdy koło mnie zaczął się ruch. Nad kanem wesoło potrzaskiwało łuczywo, na piecu stał miedziany czajnik, z którego dziobka dobywała się para, na czystym ręczniku leżał stos białych lepioszek, obok na talerzu kilkanaście kurzych jaj. Ładryga stał na środku fanzy i zawzięcie strugał jakieś patyki. Zauważywszy, że otworzyłem oczy, odezwał się:

– Przebudziłeś się, to i na posiłek czas. Ej, Dunia, a chodź tu. Czas wieczerzać.

Weszła, niosąc duży cakan14 pełen żarzących się węgli i stolnicę, na której leżał sarni udziec i spory kawałek słoniny. Paweł już odkręcał ze swej bakłażki rogową czarkę, a odkręciwszy, podał mi ją do rąk, nalał do połowy i odezwał się:

– No, teraz pokrzepimy się. Przepij, panie poruczniku, do Duni na pomyślność jutrzejszych łowów. Przecież dzisiejszą krzywdę los winien nam wynagrodzić.

Lunczycha siedziała na kanie, oblana czerwonym światłem łuczywa, i krajała słoninę oraz sarninę na cienkie plasterki. Obserwowałem jej wąskie, rasowe dłonie z długimi, zwinnymi palcami i dziwiłem się, że były rzeczywiście czyste. Zacząłem się jej uważniej przyglądać.

Ciemnokasztanowate włosy, o jakimś złotawym połysku, spadały jej ciężkim węzłem na ramiona. Spod prawie czarnych brwi spoglądały duże, okrągłe, nieco wypukłe oczy, co raz przykrywane długimi, ciemnymi rzęsami, jakby dla ukrycia wypełniającego źrenice smutku i cierpienia. Nosek zgrabny, rasowy, trochę zgarbiony, kłócił się z nieco za szerokimi ustami, o grubej, pożądliwej dolnej wardze.

Lunczycha sięgnęła po wystrugane przez Pawła patyki i szybkimi ruchami nadziewała rożenki kolejno to sarniną, to plasterkami słoniny, po czym, trzymając w ręku patyk nad cakanem, piekła mięso na węglach. Fanzę wnet wypełnił smakowity zapach przypieczonej dziczyzny.

– Widzę, że i powtórzyć jest pod co – ozwał się Ładryga i sięgnął po swoją butlę, a napełniwszy rogowy kusztyczek wyciągnął go do mnie.

– Dziękuję, Pawle.

– Jak wola, ale ty, Duniu, powtórz. Ty przecież nigdy nie masz dosyć.

– Nie zaszkodzi, tylko podaj mi do ust, bo ręce mam zajęte – odrzekła, a gdy zbliżył do niej naczynie, przylgnęła do niego wargami i nie przestając kręcić patyków z sarniną nad ogniem, wolniutko wypiła ostry płyn…

Dopiero piąty czy szósty rożenek smacznego pieczystego zaspokoił mój głód.

– Teraz, gosposiu, poprosiłbym o herbatę, ale nalać nie ma do czego.

Zerwała się z miejsca, rzuciła na stolnicę patyki z sarniną i wybiegła. Wróciła, niosąc na zniszczonej tacy z chińskiej laki trzy fajansowe kubki i szklaną cukiernicę.

– Tylko nalać sobie pan musi sam, bo łapska mam zatłuszczone.

– Poczekam – odrzekłem i zapaliłem fajkę.

Po chwili wróciła i uchwyciła za czajnik.

– Uprzedzam, że herbata bardzo podła, przeszła jakąś smołą czy żywicą podczas transportu.

– Na to radę mam – odezwałem się i wlałem do swego kubka trochę wonnego płynu. – Może skosztujesz? – zwróciłem się do Lunczychy.

– Szkoda tego psuć kiepską herbatą. Jeżeli pan tak łaskaw, to proszę o kieliszek samego.

Napełniłem stopkę koniakiem i podałem jej, następnie rozwinąłem pakunek z czekoladą, wyjąłem tabliczkę i podając jej powiedziałem:

– A to, proszę, na przekąskę, będzie smakowało.

Zerknęła w stronę podawanego przedmiotu i bąkneła:

– Dziękuję! Suchard i nie miałby smakować.

Potem zbliżyła stopkę do ust, umoczyła język w koniaku, pociągnęła powietrze swoimi niespokojnymi nozdrzami i spytała cicho:

– Martell?

Skinąłem potakująco głową. I jednocześnie zrobiło mi się jakoś nieswojo.

Prostackie „ty” już do niej nie pasowało, rozpięty kołnierz mojej czugirki zaczął mnie krępować. Milcząc, popijałem herbatę. Paweł poprawiał łuczywo. Lunczycha delektowała się małymi łykami koniaku i chrupała czekoladę, spoglądając na mnie spode łba swoimi dręcząco smutnymi oczami. Zarumieniła się raptem i nieśmiało przemówiła:

– Już nie pamiętam, kiedy miałam takie smakołyki w ustach. Dziękuję panu serdecznie, ale z kobietami to już tak jest, że jak dasz im palec, to ona by rękę po łokieć odgryzła.

I znów rumieniec zalał jej twarz.

– Czy nie byłby pan taki uprzejmy i nie podarował mi tej oto gazety? – wskazała oczami papier, w który zawinięta była moja czekolada.

– Ależ najchętniej. Proszę bardzo – odpowiedziałem, podając jej gazetę. – Tylko to jakiś stary numer, bodajże sprzed tygodnia.

– O, nic nie szkodzi – odparła smutnie. – Każde drukowane słowo to wiadomości stamtąd, spoza tajgi.

Wzięła gazetę, schowała ją w zanadrze i poczęła sprzątać naczynia, które służyły nam przy wieczerzy.

Wchodząc i wychodząc parę razy, wyniosła wreszcie wszystko i znikła na dłuższy czas. Paweł już kiwał nosem, ja też dopiłem herbatę i dopaliłem fajkę. Lunczycha jeszcze raz wpadła do izby, rozejrzała się wkoło, podbiegła do mnie, dotknęła mej ręki i wyrzekła szybko:

– Jak pan będzie spał w tych strasznych brudach?

– No, Dunia – odezwał się Paweł. – Dziękujemy ci serdecznie za wieczerzę, ale i spocząć czas. Wynoś się stąd!

Wybiegła, natychmiast jednak wróciła z poduszką w rękach, położyła ją koło mnie i mówiła:

– Poduszkę panu przyniosłam, tylko… Tylko to niemożliwe, jak pan tu będzie spać. Tu pana pluskwy zjedzą…

Patrzyła mi w oczy swoimi orzechowymi źrenicami, w których smutek zmieniał się coraz bardziej w zielonkawe płomyki.

– Dziękuję serdecznie, ale na to już nie ma rady. Jakoś przenocuję.

– Rada znalazłaby się. Można by… – zacięła się. – Można by ostatecznie u mnie…

Paweł głośno chrząknął.

– Tam czyściutko i ciepło – dodała cicho, a widząc, że ta propozycja wcale mnie nie zachwyca, ciągnęła już ostrym głosem: – Ostatecznie na strychu w śpiworze lepiej będzie, ale nie tu. Tu naprawdę straszne robactwo…

– Kiedy śpiwora ze sobą nie mam.

– Pożyczę panu swojego.

– O, dziękuję, ale każdy śpiwór ma swoją atmosferę, do której trzeba się przyzwyczaić, by w nim zasnąć.

Błysnęła ku mnie gniewnie palącymi się zielonym światłem oczami, zrzuciła z siebie zatłuszczoną, wyświechtaną kurtę i z siłą cisnęła ją o podłogę.

– Ej, Duńka, nie swawol, bo ci Lun-czy-chan łeb ukręci – sentencjonalnie wtrącił Ładryga.

– Nie ukręci, już ma łapy za krótkie – odrzekła żywo i podbiegła do mnie, po czym chwyciła obiema rękami moją głową i przycisnęła do swej falującej piersi. – Czy bardzo cuchnę? – zapytała przerywanym, dyszącym głosem.

Zapomniałem języka w gębie. Moje nozdrza bowiem wciągnęły zapach piżma, jakichś ziół i delikatną woń czystego, zdrowego, kobiecego ciała. Przez chwilę przytuliła się mocno do mojej twarzy, aż odepchnęła ją od siebie.

– Wobec tak nieodpartych argumentów – odzyskałem wreszcie mowę – proszę o śpiwór.

Wybiegła szybko z izby, trzasnęły jakieś drzwi i w chwilę potem wróciła, rzucając śpiwór na kan. A potem krzyknęła ochryple:

– Niech służy… tylko nie uduś się pan w nim.

I już jej nie było.

– Eh, siarka nie baba. Nie wiedziałem, że w niej taki ogień piekielny. Zawsze była cicha i smutna.

– Co to za wariatka? – spytałem.

– A Bóg ją raczy wiedzieć. Lun-czy-chan ją gdzieś wynalazł i tu sprowadził. Żyje z nią. A z tym strychem, to daj spokój – dodał, zauważywszy, że zabrałem śpiwór i poduszkę i skierowałem się ku drzwiom. – Jak już ona ciebie nie zjadła, to robactwo też nie poradzi. Nie ma strachu.

Zdjął łuczywo ze ściany, otłukł je o glinianą podłogę, przydeptał starannie i wgramolił się na kan. Układając się do snu, odezwał się jeszcze:

– A wiesz, wasza miłość, tę kobietę jakiś robak toczy. Wielki ból czy żal nosi ona w piersiach. A dziś wypiła widać za dużo i rozhasała się. Podejrzewam, czy ona nie z Martwej Wyspy15. Ehe, rozmaicie Wszechmocny losami ludzkimi kieruje. – Westchnął ciężko, niespokojnie przewrócił się z boku na bok. – No, spoczywajcie z Bogiem. Jutro zapewne niejedną wiorstę trzeba będzie przemierzyć.

Już w zupełnym mroku wpakowałem się do tego nieszczęsnego śpiwora, podłożyłem pod głowę poduszkę i próbowałem zasnąć. Daremnie.

Wichura ucichła. Tajga tylko szeptała po cichu o czymś dalekim i smutnym. Przez przetłuszczony papier w oknie sączyła się słabiutka księżycowa poświata.

Cuchnące wnętrze fanzy pachniało mi piżmem i ziołami.

***

Nad ranem widocznie mocno zasnąłem, bo Paweł trząsł mnie długo za ramię, zanim otworzyłem oczy i usiadłem na kanie. W głowie mi jeszcze huczało, ale siły wróciły i zmęczenia nie czułem.

– Pośpiesz się, wasza miłość, słonko już wstało, szkoda czasu. Dzionek piękny, ponowa jak puch. Bóg da, choć po trosze powetujemy wczorajsze niepowodzenie – wywodził Ładryga.

W kilka minut później byłem już na nogach. Parujący czajnik, talerz z jajami i ręcznik z lepioszkami czekały na mnie. Śniadanie nie trwało dłużej niż dziesięć minut. Narzuciłem kuchlankę, przepasałem się, zarzuciłem na plecy bakłażkę i odezwałem się do Pawła:

– Podziękować by trzeba i pożegnać się z naszą gosposią.

– Nie wyjdzie. Narowista baba. Wstyd jej.

– A można jej zostawić parę rubli na kolację?

– Cóż znowu… Skrzywdzisz ją, mocno ona honorna.

Sięgnąłem na kan po broń i mołochaj. Leżały tam trzy pozostałe mi tabliczki czekolady. Dwie z nich wsunąłem do zarękawka kuchlanki, trzecią szybko rozwinąłem z niebieskiego papieru, zapaliłem zapałkę i zwęglonym końcem wypisałem na białej odwrotnej stronie opakowania „Na pamiątkę mojej głupoty”. Zawinąłem czekoladę z powrotem, położyłem ten słodki upominek na Lunczyszynowej poduszce i wybiegłem z fanzy.

Dzień był rzeczywiście piękny. Powietrze zamarło w bezruchu. Z daleka dolatywało rytmiczne kucie dzięcioła rewidującego suchy pień. W pobliżu ćwierkały sikorki i pogwizdywały kowaliki. Na którymś z cedrów szeburzyła popielica łuskająca szyszkę. Słońce złotymi promieniami oblało już od wschodu kolumny strzał cedrowych. Nieskazitelna biel ponowy w cieniu lasu nasiąkała błękitem, płonąc różowymi plamami promieni słonecznych. Kilkustopniowy mróz poszczypywał twarz. Oddychało się łatwo, pełną piersią, toteż żwawo kroczyliśmy tą samą ścieżką, która wczoraj doprowadziła nas do fanzy Lun-czy-chana.

Schodziliśmy w dół wąwozu, kiedy drogę naszą przeciął świeży ślad ludzki. Paweł przystanął.

– Na naszą ścieżkę nie skręcił, zatem szedł nie do Lun-czy-chana. Może ktoś do mojego budanu za robotą.

Ruszyliśmy dalej i po przebyciu kilkuset kroków wdrapaliśmy się na krawędź kilkudziesięciometrowego urwiska. Tu rozścielała się przed nami mocno przerzedzona haliznami tajga.

Paweł zaczął szybkim krokiem przeć naprzód, aż musiałem go gonić. Kiedy byłem od niego o parę kroków, odezwał się, wskazując trop barsa:

– Patrz no, wasza miłość, gdzie to naszą zmorę Pan Bóg wyprowadził. Farbuje tak i wlecze się krok za krokiem… O, jak przednią łapę za sobą ciągnie. Farba też całkiem świeża. To ten go ruszył, cośmy jego trop przecięli. Teraz pójdziemy powoli za zwierzem, daleko nie ujdzie, zalegnie… Chyba dziś mu nie popuścimy – zaszeptał, rozpływając się w szerokim uśmiechu.

Załomotało mi serce słodką nadzieją. Szliśmy, rozglądając się wolno, ostrożnie. Trop prowadził początkowo prawie równolegle do ścieżki, którąśmy przyszli, tylko w odwrotnym kierunku. Wracaliśmy wyraźnie ku fanzie Lun-czy-chana. Wkrótce jednak ślad począł się uchylać ku wschodowi, gdzie las stawał się bardziej zwarty.

Paweł szedł po prawej stronie tropu, ja posuwałem się z lewej o jakieś pięćdziesiąt kroków od Ładrygi. Tak maszerowaliśmy pewnie koło godziny, gdy Paweł zatrzymał się i ruchem głowy przywołał mnie do siebie.

– Patrz no, wspólnika nam los zesłał – odezwał się półgłosem. – To ten sam. Za tropem jucha poszedł. Trzeba się o swoje upomnieć. Ty pilnuj tropu, a ja go do rozmowy zaproszę. Teraz śmiało możesz iść, bo masz przednią straż przed sobą.

Rozpocząłem rzeczywiście intensywny marsz. Nie miałem tej wprawy co Paweł i musiałem się trzymać śladu, nigdzie nie prostując, za to mogłem odczytywać pismo tajgi. Zwierz szedł ciągle krokiem, wlokąc za sobą zestrzeloną łapę. Łopatkę musiał mieć strzaskaną, bo nie unosił łapy, przeciągając ją przez wyższe gąszczyki podszycia i znacząc śnieg brunatną posoką.

Paweł to pojawiał się na chwilę w polu mojego widzenia, to nikł gdzieś w załamaniach terenu. Upłynęło sporo czasu, zanim zobaczyłem go, zdecydowanie zmierzającego ku mnie. Podszedł, przytrzymał mnie za rękaw kuchlanki i począł półgębkiem mówić:

– Nic z tego. Miejscowość falista, las podszyty. Trzeba wyskoczyć gdzieś wyżej i dobrze się rozejrzeć, a może i obciąć… Widzi mi się, że zwierz ma czyste pragnienie się wydostać, tu za ciężko mu się wlec gąszczami. Ty idź dalej aż do pierwszego wąwozu, a jak dojdziesz do jego krawędzi, zatrzymaj się i poczekaj na mnie. Jakby spotkanie jakie, bierz na muszkę i wołaj, żeby rzucił broń… Nie posłucha, bez wahania kulą w brzuch, bo inaczej on ciebie poczęstuje. A krzycz głośno, żebym usłyszał. No, co ciebie uczyć. Sam rozumiesz. – Wykręcił się na pięcie i nieomal biegiem ruszył na zachód.

Szedłem coraz bardziej stromym wzniesieniem, a coraz rzadszym starodrzewem blisko godzinę. Bezsprzecznie dochodziłem do brzegu doliny Sierotki i północnej krawędzi jednego z wąwozów, bo wyraźnie widziałem przed sobą wierzchołki jodeł i świerków rosnących na jego zboczu. Już nie więcej jak sto kroków dzieliło mnie od dobrze zarysowującej się krawędzi, gdy nagle huknął strzał, a prawie jednocześnie rozległ się nieludzki krzyk rozpaczy i bólu. A potem krzyk zamienił się w potępieńcze wycie. Zapadła chwila martwej ciszy zakończona głuchym charczeniem…

Wszelki duch Pana Boga chwali! Czy aby nie stało się coś z Pawłem? Odbezpieczyłem broń i co tchu rzuciłem się naprzód.

Kiedy stanąłem na skraju słabo porośniętego urwiska, o sto kroków pode mną ujrzałem wielkiego cętkowanego kota leżącego czy siedzącego na rozciągniętym na wznak człowieku. Rozjuszony zwierz miażdżył potężnymi szczękami twarz swej ofiary, to znów chwytał ją za gardło i trząsł ciałem z taką wściekłością, że głowa nieszczęśliwego latała z boku na bok, zraszając krwawym pyłem śnieżną biel w promieniu kilku metrów… Tej dantejskiej scenie towarzyszyły piekielne warczenie i urywany poryk wściekłej bestii. Szarpany człowiek już milczał.

Nad podziw spokojnie wymierzyłem, szukając muszką komory barsa. Dziwnie miękko, jakby spoza zasłony zabrzmiał mi w uszach mój strzał.

Zwierz elastycznym ruchem wzniósł się przodem w górę, stanął na moment jakby słupka, runął na lewy bok, i konwulsyjnie szarpał tylnymi kończynami. Nagle musiał zaczepić pazurami za odzież człowieka, bowiem nieruchomo rozkrzyżowane ciało ruszyło się, opisało półkole i burząc śnieg, odpłynęło kilka metrów w bok… Na miejscu, gdzie przedtem spoczywało, dymiła wielka krwawa plama.

Ruszyłem w dół.

– Czekaj! – usłyszałem spoza siebie krzyk Pawła. – Temu i tak nic nie pomożesz, a sam ryzykujesz życie.

Więc to nie był Paweł… Dziwny bezwład, jakaś miażdżąca apatia zawładnęła mną niepodzielnie. Usiadłem na śniegu.

– Zapal pan fajeczkę – przemówił znów Paweł.

Ale fajka dzwoniła mi w zębach, zapałki łamały się w palcach. Wewnętrzny ziąb ściskał mi piersi. Ładryga coś mówił. Nie słyszałem jego głosu. Martwa pustka wypełniła mi głowę.

– Zapal fajeczkę – powtórzył Paweł. – Pewnie myślałeś, że to ja w barsie pazury trafiłem, co?

Kiwnąłem potakująco głową.

– Widać jeszcze Bóg nie sądził. – Oburącz uściskał mi dłoń. – Ech, ty, życie ludzkie…

Sięgnął po swoją butlę i zaczął koło niej manipulować. Westchnął ciężko, nalał pełną rogową szklankę, duszkiem ją wypił, nalał drugą i też wysuszył.

Dłuższą chwilę siedzieliśmy, milcząc. Ja pykałem z fajeczki, Paweł pilnie przyglądał się barsowi, potem nasłuchiwał, aż wreszcie wstał:

– Teraz chodźmy. Ale sztucer miej w pogotowiu, bo z tym diabłem nigdy nic nie wiadomo.

Zeszliśmy urwiskiem w dół. Ładryga podszedł do rozkrzyżowanej postaci ludzkiej, nachylił się, położył rękę na jej żebrach, po chwili otarł o śnieg pokrwawioną dłoń, zdjął mołochaj i solennie się przeżegnał. Poszedłem za jego przykładem. Rysów twarzy nieboszczyka nie można było rozróżnić, tylko odarta ze skóry dolna szczęka wskazywała miejsce, gdzie były usta. Nos, oczy, czoło stanowiły jakąś jednolitą, biało-różową miazgę. Z tętnic na szyi spływała jeszcze purpura żywej krwi.

Paweł wyjął z pochwy nóż myśliwski, podszedł do najbliższej jodły i ciął powoli rozłożyste gałęzie. Zanieśliśmy do trupa kilka naręczy jedliny i szczelnie go nią okryliśmy.

– Niech spoczywa… Choć manza, bałwochwalca, ale zawsze człowiek… Przyjdzie odwilż, to go pochowamy– odezwał się Paweł i skierował się do zwierza. – Ohoho! Tęgi kocur, nie spotkałem jeszcze takiego.

Podniósł prawą przednią łapę barsa do góry.

– A co, nie mówiłem, że postrzał ciężki? Teraz posiedź tu, wasza miłość i popilnuj swojej zdobyczy, a ja pobiegnę i pchnę Lun-czy-chana po nasze konie. Niedaleko, to migiem wrócę.

Począł się wdrapywać urwiskiem w górę i po chwili straciłem go z oczu… Już po kilku minutach samotności poczułem, że nie jestem w stanie pozostać na tym pobojowisku. Ta wielka plama krwi, wciąż jeszcze dymiąca na śniegu, ta ciemna kupa jedliny, spod której wciąż jeszcze rozlewały się coraz większe krwawe kręgi, ten martwy zwierz szczerzący do mnie okrutne kły nie dawały mi spokoju.

Podniosłem się więc i uszedłszy kilkadziesiąt kroków w las, usiadłem pod wiekowym bukiem. Czy cieszyłem się ze zdobyczy pozyskanej z tak ciężkim trudem? Stanowczo nie. Ludzkie życie jako ofiara takiego sukcesu stanowiło zbyt wielką cenę. Niezgłębiona zgroza wypełniała mi duszę po brzegi…

Wielki cień przepłynął przez odkrytą halawkę16. To tajgowi grabarze, białogłowe sępy, zbierały się na ponurą ucztę. Prawie nad samą moją głową odezwał się kruk, ich nieodstępny pomocnik.

Nerwy zaczęły mi odmawiać posłuszeństwa, czułem, że jeszcze chwila, a zerwę się i ucieknę. Szczęśliwie rozległ się głos Pawła, który nadchodząc, wołał z daleka:

– Ot i jestem. Za dwie godziny nadejdą nasze konie, a na wczesny wieczorek będziemy już w domu.

Zeszliśmy w dół. Ładryga stanął nad jodłową trumną i zamaszystym ruchem zaczął skrapiać ją z przyniesionej butelki.

– A to co za ostatnie namaszczenie, Pawle?

– Surowicą naftową kropię, żeby drapieżne ptactwo nie ruszało zwłok. Bez tego do jutra z nieboszczyka kosteczki by tylko zostały.

Podszedł do zwierza, zdjął kuchlankę, zakasał rękawy i klęknąwszy, wprawną ręką ciął skórę kota po wewnętrznej stronie jego tylnych łap…

– Wybacz, Pawle, na ten raz ci nie pomogę…

– I nie trzeba. Czasu dość, sam poradzę. Tyś swoją robotę zrobił. Odpoczywaj spokojnie.

Przyglądałem się jego szybkiej, wprawnej robocie, roześmianej wesołej gębie, figlarnie pomrugującym do mnie oczom i powoli wracał mi zdrowy spokój. Teraz dopiero naprawdę zasmakowała mi fajka.

W pół godziny bars został obielony. Paweł starannie rozpostarł skórę na czystym śniegu sierścią w dół, uważnie ją obejrzał, pooddzielał pozostałe na niej kawałki tłuszczu, powyskrobywał różowiejące gdzieniegdzie pozostałości mięśni i rzekł:

– Niech się przewietrzy i ochłodzi, jak konie nadejdą, spakujemy ją.

Teraz okorował grubą jodłę, z wielką szybkością zmajstrował z kory coś w rodzaju cylindrycznej puszki, po czym zabrał się do obierania kota z tłuszczu, połcie którego składał do swego naczynia. Gdy i ta czynność została skończona, zmajstrował z kory dwa inne naczynia – jedno w kształcie rury, grubości męskiego ramienia, drugie – przypominające kwadratowe pudełko. Postawił je koło siebie ostrożnie, rozpruł brzuch zwierza i wypatroszył go. Spośród wywalonych jelit starannie oddzielił pęcherz, odciął moczopęd17, cewkę i zawiązał je na supły, aby mocz nie wyciekł. Po czym wyciął i obłupił z tłuszczu nerki, oddzielił tłuszcz nadnercza i specjały te starannie wpakował do korowej rury, a na niewypełnionych ściankach naczynia nakłuł nożem kilka dziur, wyszukał w krzakach pęd jakiegoś pnącza i zaszył nim pakunek. Takąż operację przeprowadził z sercem, wątrobą i trzustką zwierza, które poukładał w zrobionym przed chwilą pudełku. Wreszcie obrał z tłuszczu jelita i podbrzusze barsa, dopełnił nim korową konewkę z sadłem i ją również zaszył. Na śniegu leżały teraz trzy zgrabne pakunki, którym przyglądał się z wielkim zadowoleniem.

– Mamy jeszcze czas, możemy sobie przeczytać, co za naukę wypisali nam na śniegu nieboszczycy.

Wdział kuchlankę, zarzucił na plecy berdana i poprowadził mnie do wielkiej krwawej plamy na śniegu, objaśniając:

– Tu manzę dopadł, stąd na niego skoczył. Patrz, jaki sus… W tych paprociach warował, czekając na prześladowcę. Popatrzmy teraz, jaką drogą tu przyszedł.

Powoli wdrapaliśmy się na krawędź.

– Co u licha? Nie ma dalej tropu. – Chwilę rozglądał się uważnie. – A to przemyślny drań! Obszedł kołem i wrócił na ślad człowieka. Patrz, w odbiciach ułów znać jego łapy. Teraz wszystko rozumiem. Dopadł manzę z tyłu. Ale gdzie znikła broń? Przecież strzelił. Chyba karabin pod nim w śniegu nie zatonął.

Nachylił się, podniósł berdana, otarł go z grubsza ze skrwawionego śniegu i burcząc pod nosem, że nie tu miejsce tej broni, odniósł ją i ułożył na wezgłowiu jodłowego grobu.

Gdzieś całkiem niedaleko usłyszałem ludzkie głosy. Zaparskały konie.

– To nasi jadą.

W tej samej chwili nad urwiskiem rozpoczął się rwetes: konie donośnie chrapały i tłukły kopytami, głosy Michała i Fedii rozbrzmiewały coraz głośniej.

– Dajcie spokój. Kota zaczuły. Nie pójdą dalej. Michałku, chodź tu, synku, to mi pomożesz! – krzyknął Paweł.

Na krawędzi urwiska ukazała się wysmukła postać Lunczychy.

– Są konie, Pawle. Ja z wami do budanu pojadę, bo mam interes.

– Nie swawol, Dunia. Nic z tego nie będzie.

– Jakaż tam swawola. Mówię wam, interes mam poważny do was.

– Daj już spokój z tym interesem. Dziękujemy ci za sprowadzenie koni. Wracaj z Bogiem do domu.

Kobieta stała chwilę niezdecydowana, wreszcie zaczęła powoli schodzić na dół, aż stanęła nad miejscem, w którym bars zamordował swą ofiarę. Nachyliła się, podniosła skrwawiony mołochaj zamordowanego, zawiesiła go na pobliskim krzaku i zdecydowanie skierowała się w moją stronę. Podeszła bliziutko, na chwilę utkwiła we mnie swe orzechowe oczy, ale wnet przykryła je rzęsami i odezwała się prawie szeptem:

– Dziękuję panu za słodką pamięć o mnie. O Duńce – przerwała i blady uśmiech na chwilę rozjaśnił jej twarz. Lecz natychmiast spoważniała, podniosła na mnie oczy pełne łez i wzburzonym, przerywanym szeptem wymówiła: – Niech Wszechmogący ześle panu dużo, dużo szczęścia w życiu.

I zanim zorientowałem się, co się dzieje, chwyciła moją rękę i przywarła do niej ustami. Rzęsiste łzy popłynęły jej z oczu.

– Żegnam! – krzyknęła, potem biegiem wydrapała się na urwisko i znikła.

W tej twarzy i całej jakby złamanej nagłym ciosem postaci było tyle niekłamanego tragizmu, że skurcz bólu chwycił mnie za serce…

– Ach, jaki wielki! Jaki piękny! – zachwycał się Michałek, oglądając skórę barsa, którą Paweł już był odwrócił do góry futrem.

– Przywiozłeś troki? – spytał go ojciec.

– Jest wszystko – odrzekł, rzucając na śnieg zwiniętą dziczą skórę i pęk surowcowych rzemieni, które trzymał pod pachą.

Dziczą skórę rozciągnięto szczeciną w dół, starannie ułożono na niej zwinięte w rulon futro barsa i jodłową puszkę z jego sadłem. Całość mocno opakowano dziczą skórą, po czym tłumok ten kilkakrotnie obwiązano rzemieniami.

– Ty, Michałku, wpakuj sobie do kabur te dwie paczki. W tej wątroba, serce i trzustka barsa, a w tamtej pęcherz, nerki i sadło z nich. Zawieziesz to zaraz do Futuja i powiedz, że całość kosztuje dziesięć dobrych styczniowych tumaków. Zanocuj u niego, bo to kawał drogi, a jutro wracaj wprost do Pawłówki.

Michał zabrał oba pakunki i poszedł do koni.

– Komu to, Pawle, wysyłasz te kocie specjały. Co to za jeden ten Futuj?

– Futuj to, widzisz, wasza miłość, aptekarz chiński, co w tajdze siedzi, różne zioła i korzenie zbiera, jagody i grzyby suszy, piżmo i różne świństwo od myśliwych skupuje i z tego wszystkiego leki przyrządza i chińskim aptekom do miast sprzedaje. To całkiem duży interes. Od wiosny do mrozów to u niego ze trzydziestu zbieraczy pracuje, a i przez zimę pięciu uczniów trzyma. Za całkiem świeże podroby z tygrysa i barsa dobrze płaci, a już kabargę18 to myśliwi tylko dla niego biją, bo piżmo z niej więcej kosztuje niż cała koza. Trzeba, żebyś kiedy przy sposobności tę majstrownię obejrzał.

– Ojcze! – krzyczał Michałek. – A podejdź no tu, bo sam nie poradzę. Gniadosz od tych pakunków jak diabeł od kadzidła umyka.

***

Gdyśmy dojechali do budanu, było już po czwartej. Czekał na nas Onufry, który służył teraz u Pawła za dozorcę nad robotami.

– No, jak tam, panie poruczniku, bardzoś głodny? – zapytał Paweł kiedy zsiedliśmy z koni.

– Jeść to mi się nie bardzo chce, ale herbaty napiłbym się chętnie.

– Gotowa herbata, Onufry?

– Woda kipi, tylko zaparzyć.

– To proszę do izby. Bądź łaskaw, wasza miłość.

Znalazłem się w kancelarii budanu. Przy czysto nakrytym stole wypiłem dwa duże kubki herbaty. Przełknąć jednak ani kęsa nie mogłem.

***

Upłynął zaledwie tydzień od opisanych przeze mnie wydarzeń, kiedy znów spotkałem się z Pawłem. Jechał do Władywostoku w swoich sprawach drzewnych i uwiązł na naszej stacyjce.

– Pan nic jeszcze nie wiesz, jaki okropny wypadek u nas zaszedł?

– Nie słyszałem. Cóż się stało?

– Lunczycha nie żyje.

– Jakiż to wypadek? Zabita czy zmarła?

– Zgorzała.

– Niemożliwe!

– Otóż w dwa dni po naszej rozprawie z barsem przybiegł od budanu Michałek, co za dzikami łaził, i powiada, że w tajdze się coś pali, ale nie las, bo swąd całkiem inny. Kazałem osiodłać i pojechaliśmy. Rzeczywiście już koło brodu Zielonego Kamienia czuję, że jakiś przykry swąd zalatuje. Pojechałem pod wiatr i nos mnie doprowadził do miejsca, w którym stała fanza Lun-czy-chana. Z budynku tylko kupa popiołów została. Ani Lun-czy-chana, ani Lunczychy na pogorzelisku nie znalazłem. Obszedłem dokoła, sprawdziłem. Żadnych śladów, nikt koło pożaru nie deptał, ani jednego grata. Dunia prosiaka trzymała, kury. Przecież by gadzinę wypuściła, a tu ani nic z inwentarza nie widać. Kupa gruzów i popiołów tylko, jakby nigdy nikt nie mieszkał. A z tego rogu, gdzie lamus był u nich, to sine płomyki jeszcze migają. Najpierw myślałem, że w nieobecności gospodarzy fanza spłonęła, że wrócą i do mojego budanu się zgłoszą, lecz mijał dzień za dniem i nikt nie przyszedł. Michałek wczoraj tam zaglądał. Powiada, że wszystko śniegiem przyprószyło i śladu żadnej żywej istoty nie widać. Nikt nie przychodził, nikt nie interesował się pogorzeliskiem. Ja myślę, może w nocy kan u nich pękł i od niego się wszystko zajęło. Pewnie obudzili się już w ogniu i dym ich udusił. Może zaczadzieli… Kto to wie? Lun-czy-chana mi nie szkoda, był to kawał drania. Ale Duni żal bardzo. Dobra była kobieta. Taki smutek wielki za czymś z oczu jej wyzierał… Czasami myślę, czy się sama żywcem nie spaliła. A może Lun-czy-chan ją zatłukł i trupa spalił? Może i ona jego razem z sobą spaliła? Wszystko możliwe. Bóg jeden raczy wiedzieć. Wieczny odpoczynek racz jej dać Panie.

– Amen – dodałem cicho.

***

Minęły dwa czy trzy lata… Włóczyłem się po Władywostoku, szukając po sklepach jakiegoś chińskiego czy japońskiego cacka ze starej porcelany, szylkretu, kości słoniowej czy nefrytu. Drobiazg ten chciałem wysłać jako upominek do Europy, znaleźć jednak nic godnego uwagi nie udało mi się. Pokazywano mi albo tandetę, albo rzeczy mało ciekawe.

Wracając zniechęcony z poszukiwania ulicą Świetlańską, spotkałem nagle serdecznego mego przyjaciela, lejtnanta19 marynarki wojennej Mikołaja S.

– Cóż taki kwaśny, rotmistrzu? – zapytał.

Opowiedziałem mu o swoim zmartwieniu.

– No, chodź ze mną do Szuina na drugie śniadanie. Podobno jakieś fantastyczne kalifornijskie wino sprowadził, co pachnie fiołkami, smakuje jak szampan, a w głowie zawraca niczym piękna kobieta… A potem dam ci taki adres, gdzie czego twa dusza zapragnie, wszystko dostaniesz.

– Lepiej podaj mi ten adres od razu i poczekaj na mnie u Szuina. Jak sprawunek załatwię, to do ciebie przybiegnę.

– Znam ja cię dobrze. Jak tam utoniesz, to tyle cię będę widział. Nie marudź. Chodź.

– Naprawdę dziękuję, daj adres.

– No już dobrze, podprowadzę cię. Zresztą to niedaleko, Świetlańska sto dziesięć.

– Ależ ja ten dom znam… Tam na dole mieści się wielka księgarnia Samopomocy Braci Sachalińskiej, ale innego sklepu tam chyba nie ma.

– Toteż nie do sklepu cię prowadzę. Na pierwszym piętrze, mieszkanie numer jeden, pani Rubiec.

– Cóż to za pani Rubiec?

– Przyznam ci, że nie wiem. Byłem tam tylko raz, bo nie co dzień kupuję piękne cacka. Mówią zresztą o niej różnie… Podobno prowadzi potajemną palarnię opium dla Europejczyków. Podobno… Zresztą zapewniam cię, że jest czarującą kobietą. O, to tu, ten podjazd, po schodach i na lewo. No, bądź zdrów.

Uścisnął mi rękę i poszedł.

Schody pokryte szkarłatnym dywanem wiodły na pierwsze piętro, gdzie na drzwiach umieszczona była duża miedziana tabliczka głosząca: „Eudoksja Rubiec. Precjoza i dzieła sztuki wschodu”.

Zadzwoniłem… Otworzył mi elegancki boy w jedwabiach pawiego koloru i z dystynkcją dobrze ułożonego służącego wskazał mi otwarte drzwi, zapraszając do wejścia.

Znalazłem się w obszernym salonie umeblowanym z dużym gustem, ale przeładowanym szyfonierami, gablotami i serwantkami pełnymi chińskiej i japońskiej porcelany, artystycznych rzeźb w kości słoniowej, szylkrecie lub dziwacznie wykrzywionych korzeniach hebanu, jak również japońskich i chińskich haftów.

Kiedy zapatrzyłem się w jakiegoś egzotycznego potworka z jaspisu, rozległ się szelest jedwabi i w drzwiach na prawo stanęła wysmukła kobieca postać w gustownej czarno-białej sukni.

Bujne ciemnokasztanowate włosy miała upięte „a la japonaise”. Na wysokim czole ciemne łuki regularnych brwi, duże orzechowe oczy mieniły się zielonkawymi ogniami, cieniutkie nerwowe nozdrza garbatego noska drżały.

Milcząc, wpatrywała się we mnie. Ukłoniłem się, szukając w pamięci, gdzie ja tę twarz widziałem. Kobieta stała, wciąż milcząc. Aż wreszcie odezwała się:

– Czy pan mnie nie poznaje?

– Wybaczy pani, wiem i jeszcze bardziej czuję, żeśmy się już spotkali, ale zupełnie nie mogę sobie uprzytomnić, w jakich okolicznościach miałem zaszczyt być pani przedstawionym.

Lekki, szyderczy uśmiech przebiegł przez jej nieco za szerokie usta, o grubej dolnej wardze.

– Zaraz panu dopomogę – rzekła opanowanym głosem i wyszła.

Po krótkiej chwili wróciła z dużą bladoniebieską kopertą w wąskiej wypieszczonej dłoni i podała mi ją. Wziąłem kopertę i widząc, że jest bez adresu, stałem zakłopotany, nie bardzo wiedząc, co z tym fantem zrobić.

– Proszę otworzyć i przeczytać – odezwała się. Wyjąłem z koperty czarno-niebieskie opakowanie z czekolady ze złotym nadrukiem „Suchard”… Na jego odwrotnej, białej stronie dużymi literami było nabazgrane węglem: „Na pamiątkę mojej głupoty”.

Jestem najzupełniej pewny, że musiałem mieć srodze głupią minę, gdyż jednocześnie rozległ się wesoły śmiech Lunczychy.

– Zapewniam pana rotmistrza najsolenniej – odezwała się – że nie tylko nie chciałam, ale unikałam spotkania z panem… Wolałam uchodzić za umarłą. Kiedy jednak to spotkanie nastąpiło, zmuszona jestem prosić pana o półgodzinną rozmowę, naturalnie po załatwieniu „interesu” – podkreśliła. – Czym mogę panu służyć? – spytała po chwili dość zjadliwie.

Lecz teraz i ja się opanowałem. Spokojnie wytłumaczyłem jej, o co mi chodzi i z jakim interesem się zjawiłem. Bowiem ironiczna minka i pewność siebie, z jaką się do mnie odnosiła, mocno mnie dotknęły. „Komediantka z tej awanturnicy” – pomyślałem.

– W jakiej cenie? – spytała.

– Pięćset rubli i ani kopiejki ponad to.

– O, to mogę panu służyć piękną rzeczą.

Otworzyła szafkę, wyjęła z inkrustowanej szkatuły japońską amforę i obracając ją do góry dnem, oświadczyła:

– Autentyczna Oroko Usziwary. Oto znak. Emaliowana ręcznie. Srebro osiemdziesięcioprocentowe.

Było to ciemnorubinowe naczynie o srebrnym dnie i takimże odwinięciu kołnierza na gardziołku. Na rubinowej emalii, przez którą przeświecał metal, rzucone były cudowne, jak żywe, białe chryzantemy, wykonane misterną robotą.

– Śliczne, ale za duże. Chciałbym znaleźć coś ładnego, co można by bez cienia przesady określić jako drobiazg.

– Ach, rozumiem. Mała kosztowna zabaweczka, artystyczny klejnocik.

Wysunęła jakąś szufladę i wręczyła mi woreczek z grubego, złotożółtego jedwabiu, zawiązany misternie splecionym, czarnym, jedwabnym ni to sznurkiem, ni to łańcuszkiem. W woreczku tym znajdowało się podłużne hebanowe pudełeczko, którego pokrywkę i boki stanowiła chińska płaskorzeźba wyobrażająca głębię wodną z fantastycznym wodorostami, rybkami z bajki i skorupiakami. Całość niepomiernie plastyczna w rysunku, rzeźbiona była dłonią tkniętą Bożą łaską. W pudełku na czarnym jedwabiu spoczywał starochiński smok. Już sam nefryt, z którego wykonano jaszczura, stanowił dużą rzadkość, albowiem bryłka kamienia zabarwiona była w ten sposób, że gdy głowa potworka nosiła kolor zadymionego szmaragdu, to cielsko stopniowo bladło, obłoki białawych dymów pochłaniały barwę i ogon był już jasno seledynowy. Wystarczył przyjrzeć się łusce pokrywającej ciało smoka w miejscach, gdzie się wężowo wyginała, by ocenić, jak wielkiego mistrza dziełem było to cacuszko.

– Jeżeli pani pozwoli, to chciałbym posiąść tego uroczego potworka – odezwałem się, zawiązując żółty woreczek. – Ile kosztuje?

Przykryła oczy długimi rzęsami i odezwała się:

– Pan miał możność naocznie przekonać się, jak miłą dla kobiety pamiątkę od pana posiadam. Przypuszczam… nie, pewna jestem, że nie odmówi pan przyjęcia tej zabawki na pamiątkę ode mnie.

Poderwało mnie z miejsca.

– Z jakiej racji, na jakiej zasadzie proponuje mi pani tak kosztowny prezent?

„Za wielka poufałość jak na drugie spotkanie” – snuło mi się po głowie.

Wziąłem spokojnie ze stolika moją czapkę i rękawiczki. Wstałem.

– Wygórowana pewność siebie, szanowna pani. Dziękuję i stanowczo odmawiam.

– A to dlaczego?! – wykrzyknęła wzburzonym głosem i nieprzyjazne ogniki błysnęły w jej okrągłych brązowych oczach.

– Bo z zasady nie przyjmuję od kobiet kosztownych prezentów, a nasza przypadkowa znajomość nie nasuwa żadnych racji, bym od tej zasady odstąpił.

Ukłoniłem się i skierowałem do holu.

Dopadła mnie przy drzwiach i z niespodziewaną siłą zacisnęła swe długie palce na moim ramieniu. Przerywanym, stłumionym głosem, jakby ściskana za gardło, powiedziała:

– Nie, pan tak nie odejdzie. Ja… nie mogę… ja nie chcę, żeby pan źle o mnie myślał. I niesprawiedliwie mnie sądził. Niech pan mi wierzy… To nie erotyka, nie kaprys płochej kobiety. To przemawia przez długie lata torturowana dusza ludzka. A pan jest moim dobrym duchem. Pan musi się o tym dowiedzieć… Pan musi to zrozumieć… ja… ja nie puszczę pana…

Patrzyły na mnie znów pełne smutku i gnębiącego cierpienia, zrozpaczone oczy Lunczychy.

Po chwili byłem rozbrojony. Odebrano mi czapkę, rękawiczki, odpięto szablę. Odznaki mojego rycerskiego zawodu zostały oddane w ręce boya…

Siedziałem w fotelu naprzeciw mojego pogromcy, a była nim bynajmniej nie elegancka pani Eudoksja Rubiec, ale zgaszona, o tragicznych oczach Duńka Lunczycha. Kobieta cichym zmęczonym głosem opowiadała:

– Jestem córką znanego w swoim czasie w Moskwie lekarza. Ojciec mój umarł, kiedy miałam czternaście lat. Po śmierci jego odziedziczyłam dużą kamienicę na ulicy Newskiej. Posesja ta dawała mi około dwudziestu tysięcy rubli rocznego dochodu. Byłyśmy więc z matką zabezpieczone, wolne od trosk materialnych. Po skończeniu przeze mnie gimnazjum pojechałyśmy we dwie do zachodniej Europy. Podróż trwała pół roku i mogę powiedzieć, że widziałam wszystko, co powinna była widzieć dziewczyna wstępująca w życie. Po powrocie do domu, mając wielkie zamiłowanie do sztuki i pewne zdolności rysunkowe, wstąpiłam do akademii sztuk pięknych, na wydział malarstwa, do klasy profesora Riepina.

Na jednym z balów studenckich poznałam młodego sędziego śledczego Anatola Rubca. Był bardzo przystojny, dowcipny i twierdził, że do szaleństwa mnie kocha. Podobał mi się. Niespełna w rok po zawarciu tej znajomości wyszłam za niego za mąż. Szczęście trwało krótko. Już w parę miesięcy po ślubie zaznaczyła się różnica charakterów i upodobań. Ja kochałam sztukę, uczęszczałam nadal do akademii, interesowałam się literaturą, kochałam swe ognisko domowe. Mojego męża nic nie obchodziło poza restauracją, kulisami baletu, wyścigami kłusaków. Grał w totalizatora, wydawał dużo pieniędzy.

Miałam koleżankę, Wierę B., bardzo urodziwą dziewczynę, przyjaźniłyśmy się serdecznie. Biedaczka na zabój zakochała się w moim mężu, oddała mu się i zaszła w ciążę. Bardzo bolała nad swoim losem, zwierzyła mi się ze swego nieszczęścia i prosiła o przebaczenie. Cierpiała bardzo, bo mąż mój niedwuznacznie ignorował ją, a nawet będąc pod dobrą datą, maltretował. Moje stosunki z mężem ostatecznie się popsuły. Za poradą matki oświadczyłam mu, że rozpoczynam kroki o separację. Przyjął tę wiadomość zupełnie obojętnie, interesowało go jedynie, ile mu zapłacę za zgodę na rozwód. Wkrótce po tej rozmowie pan Rubiec zachorował. Według orzeczenia lekarzy cierpiał na ostre zapalenie kiszek, skutkiem czego wywiązało się zapalenie otrzewnej. Wiera codziennie mnie odwiedzała, dla chorego była bardzo czuła. Pielęgnowała go, pilnowała diety. Widocznie przebaczyła mu jego przykry stosunek do niej. Po trzech tygodniach choroby Anatol zmarł. Kolega i przyjaciel mego męża, również sędzia śledczy przy sądzie okręgowym, w dniu śmierci męża złożył prokuratorowi oświadczenie, iż mąż mój parę dni przed zgonem mówił mu, że jest pewny, iż ja go otruję. Na tej podstawie zarządzono sekcję zwłok, która wykazała, że nieboszczyk rzeczywiście był otruty ostrożnie dozowanymi dawkami arszeniku. Rozpoczęto ostre śledztwo, dręczono mnie badaniami. Przy rewizji w domu znaleziono w książce leżącej na moim biurku papierową torebkę po arszeniku. Adwokat mój prowadzący sprawę o separację zeznał w sądzie, iż mąż mój godził się na rozwód i gotów był przyjąć winę na siebie, o ile wypłacę mu sto tysięcy rubli. Na co ja kazałam mu odpowiedzieć, że obrabować się nie dam, a użyję innych środków obrony. Mówiąc to, miałam na myśli nabycie od lichwiarzy weksli Anatola. To zeznanie pogrzebało moją sprawę. Stanęłam przed sądem. Bronił mnie znakomity kryminalista Plewako. Pomimo to sąd uznał oskarżenie otrucia męża za udowodnione i skazał mnie na pięć lat sachalińskiej katorgi.

Przerwała na chwilę… Wlepiła we mnie swe tragiczne oczy i powiedziała twardo:

– Lecz to nieprawda, ja go nie otrułam… Czy pan mi wierzy?

– Wierzę – odpowiedziałem cicho i ucałowałem jej rękę.

Rzęsiste łzy posypały się z jej oczu.

– Niech pani przestanie… To pani szarpie nerwy. Pani cierpi. Po co to?

Potrząsnęła przecząco głową.

– Nie… Pan musi wszystko wiedzieć do końca. Pan jest moją dobrą wróżką. Proszę mnie do końca wysłuchać. Na więziennym parostatku „Jarosław” przywieziono mnie na Sachalin. Dzięki wielkim wpływom Plewaki, który wiedział, że nie zawiniłam i starał się, ile mógł, mój los złagodzić, matka moja otrzymała zezwolenie przysyłania mi trzystu rubli rocznie. Myślę, że dzięki tymże wpływom nie pracowałam fizycznie, a od razu przydzielono mnie do kancelarii zarządu katorgą. Życie moje byłoby zupełnie znośne, gdyby nie okrutne, na chwilę nieustające prześladowanie mnie jako kobiety przez niektórych urzędników administracji. Każdy z tych łotrów żądał, bym była jego kochanką. Żądał. Musiałam ulec i uległam nie raz i… nie dwa. Stałam się bydlęciem.

I znów wielkie krople łez spłynęły po jej jagodach. Ująłem ją za rękę i całowałem jej długie kształtne palce. Uśmiechnęła się do mnie przez łzy i ciągnęła dalej:

– Dzięki wpłacie pięciuset rubli przyjęto mnie do organizacji montującej kilkunastoosobową ucieczkę z wyspy. Rozumiałam, że stawiam życie na jedną kartę, jednak zdecydowałam się. Dalej tak żyć nie mogłam… Dziewiątego miesiąca po przybyciu na Sachalin w mglistą noc, w towarzystwie jedenastu mężczyzn na chińskim sampanie odbiłam od brzegu Martwej Wyspy. Szczęśliwie przebyliśmy Cieśninę Sachalińską. Już rysował się w ciemnościach upragniony ląd, a sampan otarł się o piaszczystą mieliznę i ludzie stłoczyli się, by jak najprędzej skoczyć na brzeg, gdy huknął pierwszy strzał… Potem drugi i trzeci. Jakieś silne ręce chwyciły mnie wpół, jak piórko poniosły w tył sampana i złożyły na dnie łódki. Ktoś wsiadł do czółna, przeciął nożem sznur, którym było przywiązane do stateczku i chwycił za wiosło. Strzały, choć rzadkie, nie ustawały, kule pluskały o wodę. Leżałam u stóp mojego zbawcy. Byłam zupełnie zrezygnowana i nie myślałam o niczym. Naraz coś jakby uderzyło o nasz stateczek, mój sternik wypuścił wiosło z rąk. Nie zdawałam sobie sprawy z tego, co zaszło. Moja rezygnacja trwała nadal i leżałam jak omdlała, nie byłam w stanie wykonać najmniejszego ruchu. Słyszałam jeszcze strzały, wrzaski i wreszcie wszystko ucichło… Traciłam przytomność.

Tymczasem błogosławiony prąd Amuru, spływającego w tym miejscu do morza, niósł moją skorupkę na otwarty ocean. O świcie płynący pod żaglami duży sampan wziął mnie na swój pokład. Na statku znajdowało się pięciu Chińczyków. Jeden z nich dobrze mówił po rosyjsku i zapytał, jaka przygoda mnie spotkała. Bez ogródek powiedziałam prawdę, dodając, że proszę, by mnie nie wydawano władzom, a wysadzono w najbliższej nadbrzeżnej wiosce rosyjskiej. Poklepał mnie po ramieniu i powiedział, że nie tylko mnie nie wydadzą, ale on wyrobi mi dokumenty, z którymi będę mogła znaleźć pracę. Sprowadził mnie pod pokład, napoił gorącą herbatą, dał dwie chińskie bułki, ułożył na jakimś suchym barłogu, okrył derkami i poszedł. Leżałam mokra, skostniała… Jednostajna miarowa kołysanka fali, plusk wody o burtę i okrutne zmęczenie uśpiły mnie… Gdy się obudziłam, była noc. Przespałam cały dzień… Zamigotała latarka, na schodach wiodących na pokład zjawił się mój opiekun, zaświecił mi latarką w oczy, oznajmił, że wkrótce wylądujemy. Przyniósł mi znów gorącej herbaty, bułek i gotowaną rybę morską.

Przed świtem przybiliśmy do brzegu. „Chodź prędko… Tu policja” – rzekł do mnie i zaprowadził do jakiegoś domu zamieszkałego przez Chińczyków. Tu wziął ode mnie sto rubli i kupił mi męskie chińskie ubranie, kilka perkalowych koszul oraz derę. To, co miałam na sobie, nowo nabyte koszule, zawinął w derkę i zawiązał w tłumok, po czym zarzucił mi na plecy. Sam zabrał duży tobołek i poprowadził mnie dalej. Dwie doby trwała męcząca droga przez tajgę ledwo przetartymi ścieżkami. Już zupełnie opadałam z sił, kiedy trzeciego dnia pod wieczór dobrnęliśmy do fanzy, w której pan nocował. W tej fanzie zastałam młodą Koreankę, zdaje się będącą w ciąży. Nocowałam na kanie, na którym i pan nocował. Spałam jak zabita… Na rano Lun-czy-chan powiedział mi, że Koreanka w nocy umarła i zagrzebał ją gdzieś w tajdze. Wieczorem tego dnia rzekł ostro:

– Chodź spać ze mną, tam ci będzie lepiej.

Gdy się stanowczo oparłam, skatował mnie w bestialski sposób, półżywą zgwałcił i obrabował z pieniędzy. Tak stałam się niewolnicą tego cuchnącego zwierza. Jego sługą i kochanką. Pędziłam przez długie pięć miesięcy życie pełne grozy i rozpaczy. Moja udręka potęgowała się z każdym dniem, a mój kat ciągle groził mi oddaniem w ręce policji. Za najmniejszy objaw własnej woli z mej strony, tłukł mnie do utraty przytomności. Byłam już u kresu sił. Lada dzień miałam skończyć samobójstwem. Innego wyjścia nie było. Ale oto nadszedł ten szczęśliwy wieczór, w którym Ładryga przyprowadził do fanzy pana. Mojego dobrego ducha, moją dobrą wróżkę.

Wszedł boy, prosząc na kolację.

– Pozwoli pan – rzekła, wstając.

Nie odmówiłem… Ciekawość moja była napięta do ostatnich granic. Chciałem nareszcie wiedzieć, z jakiej racji byłem dobrym duchem tej tak ciężko przez los doświadczonej kobiety. Przy kolacji Lunczycha ożywiła się nieco. Parę kieliszków dobrego wina wzmocniło jej poszarpane nerwy. Usiłowałem bez skutku ją zabawić. Po trochu jednak oczy jej nabierały żywszego wyrazu, zaczęła się blado uśmiechać. Jak ciężko chory wracała powoli do zdrowia.

– I tak mój dobry duchu, spotkałam pana i duszę zalały mi promienie nadziei. Źle mówię, nie nadziei, lecz pewności, że mogę i będę żyć. Ofiarował mi pan wtedy gazetę, w którą zawinięta była czekolada. Los chciał, że pierwsze, co mi wpadło w oczy, to duże ogłoszenie z moim imieniem i nazwiskiem, wydrukowanym tłustymi czcionkami. Ogłoszeniem tym prokurator sądu okręgowego we Władywostoku po raz trzeci wzywał katorżniczkę numer pięć tysięcy pięćset jeden, obecnie przez pałatę20 sądową w Moskwie uniewinnioną, do stawienia się w sądzie okręgowym we Władywostoku celem dokonania formalności związanych z powrotem jej do czci i utraconych praw cywilnych i obywatelskich.

Oszalałam z radości. Nie wiedziałam, co mam z sobą robić. Więc koniec męki, więc jutro mogę się udać do Pawła, wyznać przed nim wszystko, oddać się pod jego opiekę. Być wolną. To jutro. A dziś. Dziś chciałam za wszelką cenę pozostać na chwilkę z panem sam na sam, by ucałować tę błogosławioną rękę, co mnie wydarła od niechybnej śmierci. Przyznaję, zachowałam się głupio. Niegodnie, byłam wstrętna. To bezmierne szczęście radości odzyskanego życia i pański koniak zamąciły mi w głowie. Pan mógł, pan powinien był mnie źle zrozumieć, niesprawiedliwie osądzić, skarcić surowo. Upokorzyć. Beczałam prawie całą noc. Byłam wściekła na siebie i… na pana. Potem wstał cudny poranek. Pańska czekoladowa pamięć o biednej poniewieranej Duńce Lunczysze przywróciły mi świadomość mojego szczęścia. O, z jaką radością pędziłam, z polecenia Pawła, po pańskie konie. Jak marzyłam przez drogę, że już niedługo, za parę godzin, polecę za waszymi śladami, by już nigdy tu nie wrócić… Obawiałam się tylko spotkania z Lun-czy-chanem. Mógł mnie przecież zabić jak psa. Mój tłumoczek był spakowany. Mosiężną blachę katorżniczki numer pięć tysięcy pięćset jeden zawiesiłam na sznurku na szyi. A gdy przybiegłam z końmi, kiedy podniosłam ten skrwawiony mołochaj i jedno spojrzenie upewniło mnie, że należy do Lun-czy-chana, gdy sobie uprzytomniłam, że i to już skończone, że miłosierny Bóg już wydał swój wyrok, poczułam, że mi serce pęknie z nadmiaru radości.

Spojrzałam na pana i uświadomiłam sobie, że i tu Wszechmocny użył pańskiej ręki, by skierować mego ciemiężcę na drogę zagłady. Że i tu, choć nieświadomie, pan się przyczynił do mojego wyzwolenia. Chciałam się rzucić do pańskich nóg i psim skowytem oznajmić, że nie ma granic mojej wdzięczności. Proszę osądzić teraz, czy nie mam podstaw uważać pana za swoją maskotę, za swego dobrego ducha.

Umilkła. Po dłuższej chwili ledwie dosłyszalnie wyszeptała:

– Spowiedź moją skończyłam. Czy dostanę rozgrzeszenie?

Rozgrzeszałem ją, jak tylko umiałem najczulej, śmieliśmy się. Sypały się pytania i odpowiedzi. Dowiedziałem się, że nazajutrz po moim wyjeździe, o świcie, podpaliła fanzę, z którą były związane najczarniejsze wspomnienia jej życia. Jak pobiegła do bikińskiego traktu i tam wynajęła konie do stacji kolejowej i jak wreszcie dostała się do Władywostoku. Jak prokurator, człowiek bardzo uczynny, od ręki załatwił jej sprawy i poinformował ją, iż męża jej otruła Wiera, która popełniając samobójstwo, zeznała to w pozostawionym liście. Jak doręczył jej również kilkanaście tysięcy rubli pozostawionych jej przez matkę, która zmarła na udar serca. Jak natychmiast wyjechała do Moskwy i zlikwidowała tam swoje interesy, jak powróciła tu i nabyła ten dom, w którym obecnie siedzimy, i stale podróżuje po Chinach i Japonii, kupując stare dzieła sztuki tych krain.

A potem dowiedziałem się innych, obchodzących tylko nas dwoje rzeczy, że wcale nie jestem takim okrutnikiem, jak ona początkowo myślała i że wydaję się o wiele przystojniejszy niż w tajdze, i że chciałaby się jeszcze upewnić, czy zmądrzałem od czasu naszego pierwszego spotkania.

Długo, długo w pachnącą noc lipcową przeciągała się nasza gawęda.

***

Niezbadane są zrządzenia Opatrzności… Wychodziłem z tego domu z nienaruszonymi zasadami, lecz za to z nefrytowym potworkiem w kieszeni, nie zapłaciwszy za niego ani grosza.

1 Manzowie – chińscy robotnicy.

2 Obecnie Ussuryjsk.

3 Zmydlony – tu: spieniony.

4 Iziubr (Cervus canadensis liihdorf) – podgatunek jelenia szlachetnego.

5 Ciecieruk – reg. cietrzew.

6 Hlusz, hluszec – reg. głuszec.

7 Nast – stwardniała, zlodowaciała pokrywa śniegu.

8 Bakłaga – rodzaj podłużnego naczynia z szyjką.

9 Budan – szałas myśliwski z desek nakryty częściowo ziemią.

10 Kan, kana – kanał dymowy przebiegający pod podłogą funkcjonujący jako rodzaj pieca.

11 Kunżut – roślina oleista lub olej z tej rośliny; inaczej sezam wschodni.

12 Uły – rodzaj głębokich butów chińskich.

13 Lepioszki – suche placki pszenne przypominające macę.

14 Cakan – żelazny kosz z dnem wylepionym gliną.

15 Takim mianem często określano wyspę Sachalin będącą miejscem zsyłek i katorgi.

16 Halawa – miejsce bezdrzewne w lesie.

17 Moczopęd – moczowód.

18 Kabarga – bezrogi jeleń piżmowy (Moschus moschiferus).

19 Lejtnant – spolszczona nazwa rosyjskiego oficerskiego stopnia wojskowego, odpowiednik porucznika.

20 Pałata – izba.

OGARY I FUTERKA

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

ŻULIK

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

W PIERWOTNEJ TAJDZE

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

JUŻ W SPRZEDAŻY

Tom I: Nad wodami Sujfunu

Redakcja i korekta: PRE-TEKST Paulina Kielan

Rysunki: Piotr Daniluk

Ilustracja na okładce:

2021

Wydanie I

Copyright © by Atra Tomasz Krawczyk, 2021

ISBN 978-83-65443-95-3

Wydawca:

ATRA WORLD

ul. Powstańców Śląskich 19/33

47-120 Zawadzkie

biuro@atraworld.pl

www.atraworld.pl

tel. 696 610 827

Nasze książki można kupić na www.atraworld.pl

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotowała Aneta Pudzisz