Tytuł oryginału: Conscious Parenting of Your Toddler

Autorka: Mihaela Plugarasu

Tłumaczenie: Magdalena Grala-Kowalska/Quendi Language Services

Redaktor prowadzący: Renata Kicka

Redakcja: Karolina Malinowska/Quendi Language Services

Korekta: Anna Stawińska/Quendi Language Services

Skład i łamanie: Andrzej Sobkowski/Magraf s.c., Bydgoszcz

Projekt okładki: Amadeusz Targoński/www.targonski.pl

Opracowanie e-wydania:

Copyright © 2020 by Rockridge Press, Emeryville, California

Copyright of the Polish translation © Edgard 2022

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną oraz kopiowanie na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym skutkuje naruszeniem praw autorskich niniejszej publikacji.

Samo Sedno

Edgard

ul. Belgijska 11

02-511 Warszawa

Tel./fax: (22) 8475123

e-mail: samosedno@samosedno.com.pl

Zapraszamy do naszej księgarni internetowej:

www.SamoSedno.com.pl

Informacje o nowościach i promocjach:

www.Facebook.com/SamoSedno

ISBN 978-83-67219-46-4

ISBN 978-83-67219-87-7 (ebook)

Wydanie I

Warszawa 2022

Książkę dedykuję mojemu synowi, Alexandrowi.

Jesteś moim duchowym nauczycielem. Dzięki Tobie przejrzałam na oczy.

Jestem wdzięczna, że Ty to Ty. Jestem zaszczycona, że wybrałeś mnie na swoją mamę. Nie przestawaj być moim światłem, synku.

Dziękuję, że każdego dnia uczysz mnie, co to znaczy być autentycznym, odważnym i wrażliwym rodzicem. Dziękuję, że nauczyłeś mnie, jak piękne jest bycie tu i teraz, w zabawie i śmiechu. Dziękuję, że pokazałeś mi, czym jest bezwarunkowa miłość.

Kocham cię.

Spis treści

Okładka

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Dedykacja

Spis treści

Motto

Wstęp

CZĘŚĆ 1. ZASADY ŚWIADOMEGO RODZICIELSTWA

Od czego zacząć?

Czym jest świadome rodzicielstwo?

Co wyróżnia świadome rodzicielstwo

Obieranie właściwych celów

Krok 1. Zachowanie spokoju w ferworze emocji

Zdolność samoregulacji

Twoje „wyzwalacze” emocji

Co robić, gdy emocje biorą górę

Krok 2. Zrozumienie zachowania dziecka

Dziecko i ty

Najczęstsze niewłaściwe zachowania

Funkcje wykonawcze

Stworzenie fundamentu

Krok 3. Wytworzenie poczucia bezpieczeństwa

Jak sprawić, aby dziecko czuło się bezpieczne

Reakcja na wycofanie

Radzenie sobie z agresją fizyczną

Zapobieganie agresji

Krok 4. Zbudowanie więzi emocjonalnej

Więź emocjonalna a ludzki mózg

Reakcja na próby zwrócenia na siebie uwagi

Radzenie sobie z trudnościami społecznymi

Krok 5. Podtrzymanie więzi

Uważność i troska o siebie

Budowanie świadomych relacji

Pozytywne relacje z otoczeniem

CZĘŚĆ 2. ŚWIADOME RODZICIELSTWO W PRAKTYCE

Typowe zachowania i obszary konfliktów

Ataki histerii

Marudzenie

Nieposłuszeństwo (zachowania opozycyjno-buntownicze)

Odmowa dzielenia się

Kłamstwo

Brak szacunku i agresja

Zazdrość

Niekontrolowanie impulsów

Trudności związane z jedzeniem

Drzemki i sen nocny

Wyjścia z domu

Spotkania towarzyskie

Schematy i rytuały

Poranki

Posiłki

Kąpiel

Usypianie

Powitanie po rozłące

Obowiązki domowe

Urodziny

Stresujące sytuacje

Kłótnie

Rytuały w walizce

Źródła

Strony internetowe

Książki

Podziękowania

O autorce

Punkty orientacyjne

Spis treści

Okładka

Strona tytułowa

Kolofon

„Wasze dzieci nie są waszymi dziećmi.

Są synami i córkami Życia, które pragnie istnieć.

Przychodzą przez was, ale nie od was

i chociaż są z wami, nie są waszą własnością.

Możecie dać im miłość, lecz nie myśli.

One mają swe własne myśli.

Możecie gościć ich ciała, ale nie dusze.

Ich dusze zamieszkują w domu przyszłości, do którego nie macie wstępu

nawet w swoich snach.

Możecie starać się być jak one, lecz nie próbujcie czynić ich podobnymi do Was”.

Prorok, Khalil Gibran (tłum. Bogusława Jurkevich)

Wstęp

Witam wszystkich rodziców, którzy chcą wcielić w życie ideę świadomego rodzicielstwa! Dziękuję, że zdecydowaliście się dołączyć do mnie w tej podróży.

Jestem mamą, nauczycielką akademicką i certyfikowaną edukatorką rodziców. Dyplom pedagoga wczesnoszkolnego uzyskałam już w wieku 18 lat i przez większość życia zajmowałam się pracą z maluchami, zarówno jako opiekunka, jak i nauczycielka. Niemniej dopiero kiedy sama zostałam mamą, poczułam ciężar odpowiedzialności, jaka wiąże się z narodzinami dziecka: odpowiedzialności za zapewnienia maluszkowi bezpiecznego środowiska do rozwoju, w którym będzie mógł wyrażać swoje emocje, potrzeby i pragnienia, i być naprawdę sobą. Tak jak wszyscy świeżo upieczeni rodzice chciałam oddać się synkowi w całości, być w pełni obecna, uważna i zaradna. A jednak nie udawało mi się to i nie wiedziałam dlaczego. Na szczęście szybko zrozumiałam, że muszę dokonać wewnętrznej przemiany. Zdałam sobie sprawę, że niedostateczna świadomość siebie uniemożliwia mi bycie taką mamą, jaką chciałabym być. Wtedy też wyruszyłam w swoją najpiękniejszą podróż: podróż na spotkanie ze swoim prawdziwym ja, po raz pierwszy w życiu.

Zaangażowałam się w pracę nad własnym rozwojem i autoświadomością. Zaczęłam zadawać sobie takie pytania jak:

Kim tak naprawdę jestem?

Dlaczego zachowuję się tak, jak się zachowuję?

Czego się boję?

Dlaczego w niektórych momentach jestem sparaliżowana emocjonalnie, a w innych – nie?

Obecnie jestem certyfikowaną edukatorką rodziców w nurcie rodzicielstwa więzi (ang. parenting by connection). Mam zaszczyt i radość pracować z różnymi grupami w ramach warsztatów i grup wsparcia.

Dzieci rodzą się jako kompletne jednostki. W czasie ciąży matka znajduje się z dzieckiem w idealnej symbiozie i nie może się doczekać, by go wreszcie zobaczyć.

Po narodzinach maluch jest ucieleśnieniem naszej miłości i pragnienia bliskości. Patrzy na nas niewinnym i ufnym wzrokiem. Widząc jego twarzyczkę, rozpływamy się w środku.

Ale wkrótce dociera do nas, że rodzicielstwo jest trudne, wyczerpujące i osamotniające. Odkrywamy w sobie uczucia, reakcje i myśli, o które nigdy byśmy siebie nie podejrzewali. Niejednokrotnie czujemy się bezsilni, dręczeni poczuciem winy i zawstydzeni własnym zachowaniem.

Świadome rodzicielstwo (ang. conscious parenting) opiera się na znajomości siebie. To postawa odwagi, która podważa nasze dotychczasowe pojmowanie sukcesu, zadowolenia, szczęścia, autorytetu, autonomii, poświęcenia, statusu społecznego, odpowiedzialności i bezwarunkowej miłości. Rozpoczynając naszą wspólną podróż, chcę poprosić cię, abyś zapamiętał „ABC” świadomego rodzicielstwa: A – Autoświadomość, B – Bycie obecnym oraz C – Czas na budowanie więzi.

Obiecuję, że na koniec lektury każdy z tych elementów nabierze sensu.

Mihaela

Niniejsza książka ma pełnić funkcję duchowego i praktycznego przewodnika dla rodziców zainteresowanych ideą świadomego rodzicielstwa. Jej celem nie jest ani diagnozowanie, ani leczenie zaburzeń, ani zastępowanie wskazań medycznych, psychologicznych lub terapeutycznych. Każdy rodzic powinien kierować się przede wszystkim własnym osądem i w razie potrzeby skonsultować się ze specjalistą, tak aby podjąć decyzje najlepsze dla siebie i swojej rodziny.

Część 1. ZASADY ŚWIADOMEGO RODZICIELSTWA

Niniejsza książka składa się z dwóch części. W pierwszej z nich przybliżę ci zasady świadomego rodzicielstwa. Zachęcam, aby często wracać do nich w toku dalszej lektury.

Od czego zacząć?

W tym rozdziale przedstawię ci kluczowe założenia świadomego rodzicielstwa. Dzięki nim nauczysz się lepiej rozumieć samego siebie oraz ufać sobie i swojej intuicji, która podpowiada ci, jak radzić sobie z rodzicielskimi trudnościami i problemami.

Świadome rodzicielstwo to proces bazujący na autorefleksji, szczerości i wykorzenieniu tkwiących w nas szkodliwych przekonań. To ostatnie jest konieczne, abyśmy nie przekazali negatywnych zachowań swoim dzieciom. Proces ten trwa całe nasze życie – i nie wiemy, dokąd nas zaprowadzi. Nie ma też końca. Czasem czujemy się zniechęceni tym, jak jest bolesny i powolny, ale o ile wytrwamy w swoich postanowieniach, pozostaniemy na właściwej drodze.

Na tym polega odwaga świadomego rodzicielstwa – to podejście, które wymaga oddania, zaangażowania, siły i cierpliwości. Nagrodą jest harmonia, świadomość siebie i więź emocjonalna z dzieckiem.

Czym jest świadome rodzicielstwo?

Świadome rodzicielstwo (ang. conscious parenting) to proces oparty na relacji, w którym rodzic zagląda do wnętrza swojej psychiki i postanawia umocnić świadomość siebie oraz swoje umiejętności przywódcze, co przekłada się na więź emocjonalną, autentyczność i rozwój osobisty zarówno dziecka, jak i rodzica.

W świadomym rodzicielstwie nie chodzi o to, aby być perfekcyjnym (perfekcja w rodzicielstwie zwyczajnie nie istnieje) albo mieć zawsze rację. Chodzi o zaglądanie do swojego wnętrza i szukanie odpowiedzi właśnie w nim. Świadome rodzicielstwo polega na lepszym poznaniu własnego „ja” i trosce o siebie (ang. self-parenting).

Kluczowe założenia

Świadome rodzicielstwo czy też self-parenting nie jest koncepcją nową. Jej punktem wyjściowym jest przekonanie, że osoby dorastające w niezdrowych relacjach rodzinnych mogą przekazać wyuczone negatywne zachowania swoim dzieciom. Jeśli w dzieciństwie nasze potrzeby emocjonalne w zakresie bezpieczeństwa, bliskości i ochrony pozostają niezaspokojone, to instynkt przetrwania skłania nas do wytworzenia mechanizmów obronnych. W wyniku długotrwałych, bolesnych lub traumatycznych doświadczeń mechanizmy obronne trwale zakorzeniają się w przekonaniach, które wnosimy w dorosłe życie.

Moje dziecko jest lustrem, którego potrzebuję, aby się wyleczyć. Mam siłę, żeby wybrać budowanie więzi zamiast reagowania na bieżąco.

Ty i dziecko jesteście swoimi odbiciami. Dzieci odsłaniają nasze stare, niezabliźnione rany z dzieciństwa, które musimy uleczyć. Jeśli nie jesteśmy świadomi bagażu emocjonalnego, jaki wnosimy w naszą relację z maluchem, to ryzykujemy, że przekażemy mu nasz ból i poczucie krzywdy, niczym rodzinną klątwę.

Aby temu zapobiec, musimy zbudować z dzieckiem więź emocjonalną. Jest to ważniejsze od dyscypliny czy korygowania zachowań. Podtrzymanie bądź odbudowanie więzi emocjonalnej w burzliwych sytuacjach nie jest łatwe, jednak jeśli rodzic w pierwszej kolejności uświadomi sobie własny stan emocjonalny, może znaleźć w sobie siłę, aby oddzielić własne uczucia od uczuć dziecka i wyjść naprzeciw jego potrzebom.

W jaki sposób jako rodzice możemy podtrzymać emocjonalną więź z malcem? Stosując się do pięciu bardzo konkretnych kroków:

zachowanie spokoju w ferworze emocji,

zrozumienie zachowania dziecka,

wytworzenie poczucia bezpieczeństwa,

zbudowanie więzi emocjonalnej,

podtrzymanie więzi emocjonalnej.

Kluczowym założeniem świadomego rodzicielstwa jest to, że dorosły musi w pierwszej kolejności wziąć odpowiedzialność za samego siebie. Dopiero to pozwala mu być takim rodzicem, jakim chciałby być. Obejmuje to:

przeanalizowanie ran emocjonalnych, które ujawniły się w danej sytuacji, przenosząc się z naszej podświadomości do świadomości,

przepracowanie trudnych doświadczeń w taki sposób, aby wyciągnąć z nich naukę na teraz,

zadbanie o własny rozwój w procesie leczenia ran emocjonalnych.

Nie jesteśmy złymi rodzicami, a jedynie zranionymi, rozbitymi ludźmi. Dawne rany emocjonalne ujawniają się w naszej relacji z dzieckiem, przyjmując formę świadomych lub podświadomych lęków. Mają one różny charakter i nie zawsze są łatwe do zidentyfikowania.

Inne koncepcje rodzicielstwa

Rodzicielstwo jest procesem nauki i warto znaleźć podejście, które najbardziej nam odpowiada. Poszerzanie wiedzy na ten temat oraz eksperymentowanie z różnymi metodami podobnymi do omawianych w niniejszej książce to część procesu stawania się lepszym rodzicem. Finalnie zgromadzona wiedza odzwierciedli się w lepszych zdolnościach kierowania samym sobą i swoim dzieckiem.

Obecnie istnieje kilka popularnych koncepcji rodzicielstwa, które w swoich założeniach są zbliżone do koncepcji świadomego rodzicielstwa.

Rodzicielstwo więzi

Rodzicielstwo bliskości to podejście zakorzenione w rodzicielstwie więzi (ang. attachment parenting), które kładzie nacisk na relację między rodzicem a dzieckiem jeszcze w czasie ciąży, po porodzie i w pierwszych latach życia.

Attachment Parenting International, organizacja non-profit wspierająca rodzicielstwo bliskości na całym świecie, promuje osiem zasad postępowania, m.in. zapewnienie dziecku konsekwentnej i troskliwej miłości, pozytywną dyscyplinę oraz szukanie równowagi w życiu osobistym i rodzinnym.