dr Mateusz Dróżdż

Prawo handlowe – spółki osobowe

WYDAWNICTWO C.H.BECK
WARSZAWA 2016

Wydawca: Aneta Flisek

Publikacja została dofinansowana przez Uczelnię Łazarskiego w Warszawie

© Wydawnictwo C.H.Beck 2016

Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o.
ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa

www.ksiegarnia.beck.pl

Skład i łamanie: DTP Service
Przygotowanie wersji elektronicznej: Wydawnictwo C.H.Beck

ISBN epub: 978-83-255-9461-9

Wykaz skrótów

1. Akty prawne

KC

Kodeks cywilny

KH

rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.6.1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.)

KK

Kodeks karny

Konstytucja RP

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i sprost.)

KP

Kodeks pracy

KPA

Kodeks postępowania administracyjnego

KPC

Kodeks postępowania cywilnego

KSH

Kodeks spółek handlowych

OrdPod

ustawa z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.)

PrUpad

ustawa z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 233 ze zm.)

TFUE

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana Dz.Urz. UE C 83 z 20.3.2010 r., s. 47)

TWE

Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (wersja skonsolidowana Dz.Urz. UE C 321E z 29.12.2006 r., s. 37)

KRSU

ustawa z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 687 ze zm.)

ZNKU

ustawa z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.)

2. Publikatory i czasopisma

Acta UWr.

Acta Universitatis Wratislaviensis

Apel. W-wa

Apelacja Warszawska

Biul. SAKa

Biuletyn Sądu Apelacyjnego w Katowicach

Biul. SN

Biuletyn Sądu Najwyższego

Dz.U.

Dziennik Ustaw

Dz.Urz.

Dziennik Urzędowy

GSP

Gdańskie Studia Prawnicze

GSP-Prz. Orz.

Gdańskie Studia Prawnicze Przegląd Orzecznictwa

KPP

Kwartalnik Prawa Prywatnego

MoPod

Monitor Podatkowy

MoP

Monitor Prawniczy

OSA

Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych

OSN

Orzecznictwo Sądu Najwyższego

OSNC

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna

OSNCP

Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna i Administracyjna oraz Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

OSNC-ZD

Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Zbiór Dodatkowy

OSNKW

Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa

OSP

Orzecznictwo Sądów Polskich

OSPiKA

Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych

PiP

Państwo i Prawo

PiZS

Praca i Zabezpieczenie Społeczne

POSAG

Przegląd Orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku

PPA

Przegląd Prawa i Administracji

PPH

Przegląd Prawa Handlowego

Pr. Bank.

Prawo Bankowe

Pr. Przed.

Prawo Przedsiębiorcy

Pr. Sp.

Prawo Spółek

Prok. i Pr.

Prokuratura i Prawo

Prz. Pod.

Przegląd Podatkowy

PS

Przegląd Sądowy

PUG

Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego

RPEiS

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

SP

Studia Prawnicze

St. Iur.

Studia Iuridica

TPP

Transformacje Prawa Prywatnego

3. Inne

art.

artykuł

lit.

litera

pkt

punkt

PKD

Polska Klasyfikacja Działalności

SA

sąd apelacyjny

SN

Sąd Najwyższy

SW

sąd wojewódzki

UOKiK

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

ust.

ustęp

w zw.

w związku

ze zm.

ze zmianami

zd.

zdanie

zm.

zmiana, zmieniony

Wykaz literatury

Allerhand M., Kodeks handlowy. Komentarz, t. II, Bielsko-Biała 1991.

Banaszczyk Z., [w:] M. Safjan (red.), System prawa prywatnego, t. 1, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2007.

Bilewska K., Chłopecki A., Prawo handlowe, Warszawa 2015.

Brol J., Spółki prawa handlowego, Warszawa 1993.

Brzozowski A., Kocot W.J., Skowrońska-Bocian E., Prawo cywilne. Część ogólna, Warszawa 2010.

Ciszewski J. (red.), Polskie prawo handlowe, Warszawa 2015.

Darłak T., Spółka partnerska. Zagadnienia praktyczne, Warszawa 2013.

Gorczyński G., Spółka jawna jako podmiot prawa, Warszawa 2009.

Gniewek E., Machnikowski P. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2013.

Jacyszyn J., Krześ S., Marszałkowska-Krześ E., Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2001.

Janeta J., Kidyba A., Tobolska-Grela K., Spółka komandytwo-akcyjna, Warszawa 2013.

Kappes A., Kidyba A., Spółka komandytowa, Warszawa 2014

Kidyba A., Handlowe spółki osobowe, Kraków 2005.

Kidyba A., Prawo handlowe, Warszawa 2005.

Kidyba A., Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Komentarz, Warszawa 2005.

Kidyba A., Atypowe spółki handlowe, Kraków 2006.

Kidyba A., Kodeks spółek handlowych, t. I, Komentarz do art. 1–300 KSH, Kraków 2013.

Kidyba A., Kodeks spółek handlowych, t. II, Komentarz do art. 301–633 KSH, Kraków 2013.

Kidyba A., Prawo handlowe, Warszawa 2013.

Koch A., Napierała J. (red.), Prawo spółek handlowych, Warszawa 2015.

Kopaczyńska-Pieczniak K., Ustanie członkostwa w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, Kraków 2002.

Kruczalak K. (red.), Kodeks handlowy. Komentarz, Warszawa 1999.

Kruczalak K. (red.), Kodeks spółek handlowych, Warszawa 2001.

Michnik A., Ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym. Komentarz, Warszawa 2013.

Naworski J.P., Strzelczyk K., Siemiątkowski T., Potrzeszcz R., Komentarz do kodeksu spółek handlowych. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, Warszawa 2001.

Naworski J.P., Potrzeszcz R., Rodziewicz J., Siemiątkowski T., Strzelczyk K., Kodeks spółek handlowych, t. 2, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, red. Siemiątkowski T., Potrzeszcz R., Warszawa 2011.

Nieradek-Bernciak M., Rodek J., Zięba Sz., Rogulska-Kikoła A., Spółka jawna. Zagadnienia praktyczne, Warszawa 2012.

Modrzejewska M. (red.), Prawo handlowe XXI wieku. Czas stabilizacji, ewolucji czy rewolucji. Księga jubileuszowa Profesora Józefa Okolskiego, Warszawa 2010.

Okolski J., Modrzejewska M. (red.), Prawo handlowe, Warszawa 2016.

Pyzioł W. (red.), Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2012.

Pyzioł W., Szumański A., Weiss I., Prawo spółek, Bydgoszcz–Kraków 2002.

Radwański Z. (red.), System Prawa Prywatnego, t. 2, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2008.

Radwański Z., Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2007.

Rodzynkiewicz M., Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2005,

Sołtysiński S. (red.), System prawa prywatnego, t. 17A i 17B, Prawo spółek kapitałowych, Warszawa 2010.

Przedmowa

Przekazywane do rąk Czytelnika opracowanie stanowi omówienie zagadnień związanych z prawem spółek, a dokładniej ze spółkami osobowymi. Opracowanie to zawiera omówienie każdej ze spółek osobowych – spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej oraz komandytowo-akcyjnej. Skrypt porusza także problematykę funkcjonowania Krajowego Rejestru Sądowego, firmy oraz prokury.

Ze względu na fakt, iż Autor publikacji jest także radcą prawnym wykonującym czynnie zawód, książka zawiera liczne przykłady, wzory, tabele, komentarze oraz kazusy, które w sposób obrazowy przedstawiają problematykę spółek osobowych, także w praktyce stosowania przede wszystkim przepisów ustawy – Kodeks spółek handlowych. Niniejszy skrypt poszerzono o dorobek orzecznictwa oraz najnowszą literaturę.

Autor nie ograniczył się jedynie do opracowania podstawowych zagadnień, ale potraktował temat w sposób możliwie szeroki, starając się odzwierciedlić pełne spektrum problematyki spółek osobowych. Skrypt uwzględnia także omówienie problematyki nie tylko z punktu widzenia teoretycznego, ale przede wszystkim praktycznego. Co więcej przy opracowaniu niniejszego skryptu, Autor kierował się również własnym doświadczeniem dydaktycznym z prowadzonych zajęć m.in. na Uczelni Łazarskiego w Warszawie.

Niniejszy skrypt nie zastępuje podręcznika, ponieważ ma on spełniać inną funkcję. Przede wszystkim ma wskazać na kwestie o większym znaczeniu, które mają służyć pomocą w trakcie nauki przede wszystkim studentom. Książka ta może jednak służyć także aplikantom oraz osobom, wykonującym inne zawody prawnicze.

Opracowanie to ma za zadanie przede wszystkim pomóc Czytelnikowi w zrozumieniu i usystematyzowaniu instytucji prawa spółek – spółek osobowych. Autor ma nadzieję, że niniejszy skrypt okaże się pomocny w usystematyzowaniu i pogłębianiu wiedzy z zakresu problematyki spółek osobowych oraz będzie służył studentom oraz prawnikom.

Stan prawny, literaturę i orzecznictwo uwzględniono do listopada 2016 r.

r.pr. dr Mateusz Dróżdż

Rozdział I. Źródła, zakres i systematyka prawa handlowego

Literatura: M. Allerhand, Kodeks handlowy. Komentarz, t. II, Bielsko-Biała 1991; Z. Banaszczyk, [w:] M. Safjan (red.), System prawa prywatnego, t. 1, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2007; K. Bilewska, A. Chłopecki, Prawo handlowe, Warszawa 2015; J. Brol, Spółki prawa handlowego, Warszawa 1993; A. Brzozowski, W.J. Kocot, E. Skowrońska-Bocian, Prawo cywilne. Część ogólna, Warszawa 2010; J. Ciszewski (red.), Polskie prawo handlowe, Warszawa 2013; K. Kruczalak (red.), Kodeks handlowy. Komentarz, Warszawa 1999; K. Kruczalak (red.), Kodeks spółek handlowych, Warszawa 2001; W. Pyzioł (red.), Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2012; J. Jacyszyn, S. Krześ, E. Marszałkowska-Krześ, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2001; E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2013; A. Kidyba, Handlowe spółki osobowe, Kraków 2005; A. Kidyba, Prawo handlowe, Warszawa 2005; A. Kidyba, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Komentarz, Warszawa 2005; A. Kidyba, Atypowe spółki handlowe, Kraków 2006; A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych, t. I, Komentarz do art. 1–300 KSH, Kraków 2013; A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych, t. II, Komentarz do art. 301–633 KSH, Kraków 2013; A. Kidyba, Prawo handlowe, Warszawa 2013; A. Koch, J. Napierała (red.), Prawo spółek handlowych, Warszawa 2015; K. Kopaczyńska-Pieczniak, Ustanie członkostwa w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, Kraków 2002; A. Michnik, Ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym. Komentarz, Warszawa 2013; J.P. Naworski, K. Strzelczyk, T. Siemiątkowski, R. Potrzeszcz, Komentarz do kodeksu spółek handlowych. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, Warszawa 2001; R. Potrzeszcz, T. Siemiątkowski (red.), Kodeks spółek handlowych, t. 2, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, Warszawa 2011; M. Modrzejewska (red.), Prawo handlowe XXI wieku. Czas stabilizacji, ewolucji czy rewolucji. Księga jubileuszowa Profesora Józefa Okolskiego, Warszawa 2010; J. Okolski, M. Modrzejewska (red.), Prawo handlowe, Warszawa 2016; W. Pyzioł, A. Szumański, I. Weiss, Prawo spółek, Bydgoszcz–Kraków 2002; Z. Radwański (red.), System Prawa Prywatnego, t. 2, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2008; Z. Radwański, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2007; M. Rodzynkiewicz, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2005; S. Sołtysiński (red.), System prawa prywatnego, t. 17A i 17B, Prawo spółek kapitałowych, Warszawa 2010; S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych, t. I, Komentarz do artykułów 1–150, Warszawa 2001; S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych, t. II, Komentarz do artykułów 151–300, Warszawa 2002; S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych, t. IV, Komentarz do artykułów 459–633, Warszawa 2003; J.A. Strzępka (red.), Kodeks spółek handlowych. Komentarz, t. I, Warszawa 2005; R. Szyszko, Prawo spółek handlowych – wybrane zagadnienia. Skrypt dla aplikantów, Warszawa 2014; S. Włodyka (red.), Prawo spółek, Kraków 1996; A.W. Wiśniewski, Prawo o spółkach. Podręcznik praktyczny, t. I, Warszawa 1991; A.W. Wiśniewski, Prawo o spółkach. Podręcznik praktyczny, t. II, Warszawa 1992; A.W. Wiśniewski, Prawo o spółkach. Podręcznik praktyczny, t. III, Warszawa 1993; S. Włodyka (red.), System prawa handlowego, t. 2, Prawo spółek handlowych, Warszawa 2012; A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 2000.

§ 1. Definicja, cechy oraz źródła prawa handlowego

Zgodnie z przeważającym stanowiskiem przedstawianym w doktrynie prawo handlowe, należy do zespołu norm prawa prywatnego, zawierającym normy prawne, których celem jest ochrona interesu jednostek i regulacja stosunków pomiędzy nimi. Rozróżnienie prawa prywatnego i publicznego, jest negowane chociażby przez większość komentatorów systemu common law. Podział ten ma jednak olbrzymie znaczenie przede wszystkim przy interpretacji przepisów np. Kodeksu spółek handlowych.

W doktrynie wyróżnia się następujące, podstawowe cechy prawa handlowego:

a) równość podmiotów gospodarczych;

b) autonomia woli podmiotów gospodarczych;

c) przewaga norm względnie obowiązujących;

Pamiętaj!

Wyjątek od tej zasady został ustanowiony np. w art. 38 § 2 KSH.

d) realizacja zasad obrotu gospodarczego.

Tym samym prawo handlowe ma na celu ochronę przede wszystkim interesów prywatnych a jego normy charakteryzują się przede wszystkim równorzędnością.

Prawo handlowe nie jest jednak jednolitą dyscypliną. Zawiera zespół różnych norm. Odnoszą się przede wszystkim do przedsiębiorców i regulują obrót gospodarczy, o charakterze wewnętrznym, jak i międzynarodowym. Z wielu definicji przedstawionych w doktrynie na uwagę zasługuje przede wszystkim ta, zaproponowana przez K. Kruczalaka, który wskazał, że prawo handlowe to: „Zespół norm z natury rzeczy należących przede wszystkim do dziedziny prawa cywilnego, które regulują organizację przedsiębiorców oraz czynności handlowe między nimi oraz między przedsiębiorcami a innymi osobami w obrocie gospodarczym zarówno wewnętrznym, jak i międzynarodowym”.

Tym samym, jak słusznie wskazuje A. Kidyba wyróżnić można prawo handlowe ze względu na podmiot (przedsiębiorca) oraz przedmiot (umowy handlowe). Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego a dokładnie art. 43¹ KC przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 33¹ § 1 KC (często nie do końca słusznie nazywana tzw. ułomną osobą prawną), prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Słusznie w doktrynie wskazuje się, że definicja z art. 43¹ KC opiera się także na dwóch kryteriach: podmiotowym (tj. przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna, której ustawa przyznała zdolność prawną) oraz funkcjonalnym (tj. prowadzi działalność gospodarczą lub zawodową). W Kodeksie cywilnym nie zawarto definicji pojęcia ,,działalność gospodarcza”, która istnieje np. w art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (termin „działalność gospodarcza” jest definiowany także w innych ustawach, zwłaszcza z zakresu prawa podatkowego). Zgodnie z tym przepisem działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Tym samym w literaturze i orzecznictwie wskazuje się, że działalność gospodarcza to działalność polegająca na dostawie towarów lub świadczeniu usług w sposób zarobkowy na rynku właściwym.

Pamiętaj!

Pojęcie przedsiębiorcy generalnie różni się od definicji przedmiotowej przedsiębiorstwa, czyli zespołu składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej.

Nie wchodząc w zasadniczy spór na temat definicji konsumenta, należy wskazać, iż zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 221 KC jest nim osoba fizyczna, która dokonuje czynności prawnej z przedsiębiorcą niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Także i ta definicja łączy kryterium podmiotowe (za konsumenta może być uważana tylko osoba fizyczna) oraz przedmiotowa (dokonuje czynności cywilnoprawnej, mającej wywołać skutek prawny w jej relacji z przedsiębiorcą i nie może ona być bezpośrednio związana z prowadzoną działalnością gospodarczą lub zawodową).

Tym samym umowy handlowe można podzielić na dwie grupy: umowy dwustronnie handlowe (obrót profesjonalny) i jednostronnie handlowe (obrót konsumencki). W tych pierwszych, po dwóch stronach przedmiotowej czynności prawnej występują osoby zajmujące się prowadzeniem działalności gospodarczej. Umowy jednostronnie handlowe to takie, w których tylko po jednej stronie umowy występuje przedsiębiorca, a po drugiej – osoba, która w zakresie dokonanej czynności nie jest przedsiębiorcą, zazwyczaj konsumentem. Przeciwieństwem tego rodzaju umów są tzw. umowy niehandlowe, czyli umowy w których w zakresie dokonanej czynności prawnej żadna ze stron nie występuje w stosunku do siebie w charakterze przedsiębiorcy.

Pamiętaj!

Umowa może mieć dwie strony umowy, np. gdy występuje jeden sprzedawca i jeden kupujący, ale może wystąpić także sytuacja, gdy strony są dwie, a trzy podmioty (np. dwóch kupujących i jeden sprzedawca). Możliwe jest także występowanie więcej stron umowy, jak w przypadku umowy spółki cywilnej, gdzie mogą występować trzy strony umowy, np. trzech „wspólników” spółki cywilnej.

Tym samym można wskazać następujący schemat, który podkreśla skąd wywodzi się prawo handlowe:

Z kolei prawo handlowe generalnie można podzielić na:

Źródłami prawa handlowego w znaczeniu formalnym są przede wszystkim: krajowe akty prawa stanowionego oraz międzynarodowe źródła prawa stanowionego.

Do pierwszej grupy można zaliczyć:

a) Konstytucję RP, która reguluje w określonym zakresie podejmowanie działalności gospodarczej;

b) Kodeks cywilny, który reguluje podstawowe zagadnienia dotyczące podmiotów uczestniczących w obrocie gospodarczym, ale przede wszystkim stanowi podstawę interpretacji czynności podejmowanych przez te podmioty w obrocie oraz reguluje umowy handlowe zawarte w części szczególnej zobowiązań;

c) Kodeks spółek handlowych, który reguluje tworzenie, organizację, funkcjonowanie, rozwiązywanie, łączenie, podział i przekształcanie spółek handlowych;

d) ustawy szczególne dot. działalności gospodarczych, np.: ustawę o swobodzie działalności gospodarczej, ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, Prawo upadłościowe, Prawo spółdzielcze, ustawę o obligacjach, ustawę o obrocie instrumentami finansowymi, Prawo bankowe czy chociażby Prawo prywatne międzynarodowe i szereg innych ustaw.

Natomiast do drugiej grupy można zaliczyć: Konwencję Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów, Konwencję europejską o międzynarodowym arbitrażu handlowym, czy chociażby Konwencję o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR).

Pamiętaj!

Szczególnie w międzynarodowym prawie handlowym istnieją także akty prawne, które nie mają mocy wiążącej ex lege, tj. o ich stosowaniu musi stanowić umowa lub dana czynność prawna. Przykładem takiego aktu są np. reguły Incoterms2010 inaczej Międzynarodowe Reguły Handlu, czyli zbiór międzynarodowych reguł, określających warunki sprzedaży, których stosowanie jest szeroko przyjęte na całym świecie. Reguły te dzielą koszty i odpowiedzialność pomiędzy nabywcę i sprzedawcę oraz odzwierciedlają rodzaj uzgodnionego transportu.

Należy pamiętać, że po wejściu do Unii Europejskiej Polskę obowiązują ogólne zasady dotyczące prawa europejskiego, w szczególności: prawo pierwotne, które zawiera normy wynikające z aktów założycielskich UE oraz prawo wtórne, czyli:

i. rozporządzenia;

ii. dyrektywy;

iii. inne formy, w tym decyzje, zalecenie, czy chociażby opinie.

W mojej ocenie od źródeł prawa handlowego należy odróżnić akty stosowania prawa, które na gruncie tego prawa mogą stanowić: regulacje umowne, zwyczaj, orzecznictwo sądowe i wypowiedzi komentatorów.

Pamiętaj!

Zwyczaj to nie to samo, co prawo zwyczajowe, które co do zasady stanowi zespół niepisanych norm, powstających wskutek stosowania tego samego działania w czasie na tyle długim, aby w powszechnym przekonaniu stały się wiążące.

Orzecznictwo

I. Wyrok SA w Łodzi z 20.7.2015 r., III AUa 1339/14, Legalis.

Kluczowe znaczenie dla zdefiniowania pojęcia przedsiębiorcy ma element funkcjonalny, łączący się z prowadzeniem działalności gospodarczej lub zawodowej. Ustawa wymaga bowiem, aby przedsiębiorca „prowadził” działalność gospodarczą lub zawodową. Samo stwierdzenie „prowadzi działalność” zakłada określony ciąg działań, a nie tylko pojedyncze czynności. Przedsiębiorcą jest więc tylko ten, kto wykonuje czynności powtarzalne i to w taki sposób, że tworzą one pewną całość, a nie stanowią oderwanego świadczenia czy też świadczeń określonych rzeczy lub usług. Tylko jeżeli takie działania mają charakter gospodarczy lub zawodowy istnieją podstawy do uznania, że podmiot podejmujący je jest przedsiębiorcą.

II. Wyrok SN z 22.8.2003 r., I PK 284/02, OSNP 2004, Nr 17, poz. 297.

Pracodawcą (art. 3 KP) jest przedsiębiorca, który jako osoba fizyczna prowadzi działalność na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, nie zaś prowadzone przez niego przedsiębiorstwo jako zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej (art. 55¹ KC).

III. Wyrok SA w Warszawie z 28.4.2015 r., VI ACa 775/14, Legalis.

Definicja konsumenta dająca się wyinterpretować z art. 22¹ KC zawiera cztery elementy. Po pierwsze, konsumentem może być tylko osoba fizyczna, po drugie, musi ona dokonywać czynności prawnej, po trzecie, czynność ta pozostaje w określonej relacji z rolą społeczną tej osoby, a po czwarte, adresatem oświadczenia woli jest przedsiębiorca. Zróżnicowanie sytuacji prawnej dwóch specjalnych kategorii podmiotów obrotu cywilnoprawnego, a mianowicie konsumentów i przedsiębiorców, tylko z formalnoprawnego punktu widzenia nie jest zgodne z metodą cywilnoprawną, która stawia na pierwszym miejscu właśnie równorzędną pozycję uczestników tego obrotu. W istocie jednak znacznie silniejsza pozycja ekonomiczna oraz społeczna i organizacyjna przedsiębiorcy wymaga zapewnienia konsumentowi równorzędności materialnej, rzeczywistej, dającej mu niezbędne „wyprzedzenie” (handicap) w relacjach z przedsiębiorcą.

IV. Wyrok SA w Szczecinie z 28.8.2012 r., I ACz 399/12, Legalis.

Osoba fizyczna, by stać się konsumentem powinna nawiązać relacje prawne z podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą. W przypadku pojęcia konsumenta nie chodzi o cechę własną osoby fizycznej, a analizę stosunku zobowiązaniowego, z jakiego dochodzi ona roszczenia. O tym, czy podmiot jest konsumentem, czy też nie decyduje to, z kim wchodzi w relacje i jaki mają one charakter.

V. Wyrok SA w Warszawie z 26.1.2016 r., I ACa 612/15, niepubl.

i. Obecnie przyjmuje się, że konsument to nie jest osoba nieświadoma, którą należy zawsze chronić w kontaktach z profesjonalistą, jakim jest bank, lecz uznaje się model konsumenta, jako osoby dobrze poinformowanej, uważnej i działającej racjonalnie, a więc dbającej o własne interesy.

ii. Doradca klienta jest osobą wyznaczaną przez bank, której nie łączy z klientem żaden stosunek obligacyjny.

§ 2. Prawo handlowe a prawo cywilne

Prawo handlowe stanowi dział prawa cywilnego, które z kolei jest zaliczane do prawa prywatnego. Na ziemiach Polski podstawowym aktem prawnym, który regulował stosunki gospodarcze było rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.6.1934 r. – Kodeks handlowy. Akt ten stanowił podstawę polskiego prawa prywatnego, aczkolwiek zawierał on przepisy, które dotyczyły wyłącznie czynności handlowych. Różniły się one od przepisów generalnie przyjętych w obrocie powszechnym. Tym sposobem zaczęto wyróżniać tzw. dualistyczną koncepcję regulacji stosunków majątkowych. Obrót powszechny był regulowany przez normy prawa cywilnego a gospodarczy przez normy prawa handlowego.

Z dniem 1.6.1965 r. utraciły moc postanowienia zawarte w II księdze Kodeksu handlowego. W tym samym czasie weszła w życie ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny, który spowodował, że zakres regulacji dla obrotu gospodarczego był także regulowany normami prawa cywilnego. Tym samym dualistyczna koncepcja regulacji stosunków majątkowych została zastąpiona koncepcją jedności prawa cywilnego, która w systemie common law nazywana jest jako satellite codification. Zgodnie z tą metodą, Kodeks cywilny zawiera naczelne zasady lub normy (stanowi w rozumieniu niektórych komentatorów common law w pewnym sensie „planetę główną”), które są następnie uzupełniane przez te obowiązujące w prawie handlowym (w rozumieniu niektórych komentatorów common law w pewnym sensie stanowią „satelity krążące wokół głównej planety”). Nie oznacza to jednak negacji podziału na prawo cywilne i prawo handlowe. Pomimo uchwalenia Kodeksu cywilnego, prawo handlowe jest regulowane m.in. przez Kodeks spółek handlowych, który został uchwalony w dniu 15.9.2000 r., ostatecznie uchylił większość pozostałych przepisów Kodeksu handlowego. Tym samym prawo handlowe stanowi samodzielną dyscyplinę prawną, ale nie stanowi odrębnej gałęzi prawa, jak prawo cywilne.

Prawo handlowe reguluje generalnie organizację przedsiębiorców oraz dokonywane przez nich czynności handlowe w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Normy prawa handlowego mogą być stosowane więc jedynie przy uwzględnieniu tych, wynikających z Kodeksu cywilnego. Nie oznacza to jednak dolnego charakteru stosowania norm prawa cywilnego w stosunkach gospodarczych, o czym najlepiej świadczy zawarta w art. 2 KSH zasada ograniczonej autonomii prawa spółek handlowych.

Artykuł 1 KSH stanowi, że ustawa reguluje tworzenie, organizację, funkcjonowanie, rozwiązywanie, łączenie, podział i przekształcanie spółek handlowych. Zgodnie z § 2 tego przepisu spółkami handlowymi są: spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka komandytowo-akcyjna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i spółka akcyjna. Co jednak niezmiernie istotne zgodnie z art. 2 KSH w sprawach określonych w art. 1 § 1 nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego. Jeżeli wymaga tego właściwość (natura) stosunku prawnego spółki handlowej, przepisy Kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio. Tym samym można przedstawić następujący schemat stosowania norm prawa cywilnego:

Pamiętaj!

KSH nie reguluje kwestii związanych ze spółką cywilną. Normy dla niej właściwe zostały zawarte w KC.

Przesłankami stosowania Kodeksu cywilnego wprost, jak wskazuje K. Bilewska oraz A. Chłopecki są:

a) brak regulacji negatywnej, która wyłącza zastosowanie przepisów KC (dla przykładu art. 252 KSH, który wyłącza w określonym zakresie zastosowanie art. 58 § 1 KC);

Pamiętaj!

W doktrynie występuje spór, czy na podstawie art. 2 stosuje się, w zakresie oceny ważności uchwał podejmowanych w spółkach handlowych, art. 58 § 1 KC w części statuującej nieważność czynności prawnej dokonanej w celu obejścia ustawy oraz art. 58 § 2 KC, wprowadzający nieważność czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego.

b) brak uregulowania danej kwestii przez KSH (dla przykładu problematyka pełnomocnictwa, regulowanego przez przepisy KC);

c) brak przesłanek usprawiedliwiających wypełnienie luki przy wykorzystaniu innych przepisów ustawy – Kodeks spółek handlowych w drodze analogii – analogia legis. (Przyjmuje się, pomimo różnych zdań w doktrynie, że generalnie w przypadku spółek osobowych stosowanie analogii jest dopuszczalne w pełnym zakresie, zaś w przypadku spółek kapitałowych może być stosowana w ograniczonym zakresie, aczkolwiek wyłącza się możliwość stosowania przepisów o spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w sprawach nieuregulowanych w spółce akcyjnej).

Pamiętaj!

Analogia legis generalnie oznacza analogię z przepisu prawa, w której określa się skutki prawne stanu faktycznego przez prawo nieuregulowanego poprzez odwołanie się do przepisu prawa, jaki normuje podobny do niego stan faktyczny. Należy ją odróżniać od analogi iuris, czyli analogia z ducha (istoty) prawa.

Przesłankami stosowania odpowiednio przepisów Kodeksu cywilnego są:

Pamiętaj!

Jak wskazuje J. Nowacki, odpowiednie stosowanie przepisów, nie jest czynnością jednorodną, bo zdarzają się tu, co najmniej trzy grupy przypadków, tj. takie które: bez żadnych zmian (modyfikacji) są stosowane do drugiego zakresu odniesienia; będą doń stosowane z pewnymi zmianami, oraz nie mogą być i nie bywają stosowane do drugiego zakresu odniesienia, głównie ze względu na ich bezprzedmiotowość bądź sprzeczność z przepisami ustanowionymi dla tych stosunków, do których mają one być stosowane odpowiednio.

właściwość (natura) stosunku prawnego spółki handlowej tego wymaga (jak wskazuje W. Pyzioł art. 2 KSH nie zawiera żadnej wskazówki, co do tego, jak należy rozumieć pojęcie właściwości (natury) stosunku spółki handlowej). Z pewnością nie jest to określenie tożsame z pojęciem właściwości (natury) stosunku prawnego, o którym mowa w przepisie art. 353¹ KC (w tym ostatnim przepisie chodzi o wyznaczenie granic tzw. swobody umów). Określenie właściwości (natury) stosunku prawnego spółki handlowej jest zadaniem doktryny i orzecznictwa, przy czym może mieć ono praktyczny walor jedynie w odniesieniu do konkretnego typu spółki handlowej. Należy także dodać, że właściwość (natura) stosunku prawnego oznacza konstytutywne, naczelne cechy, którymi charakteryzuje się stosunek prawny danej spółki handlowej. Słusznie wskazuje J. Jacyszyn, że badanie natury stosunku prawnego spółki handlowej powinno być dokonane na podstawie obowiązujących przepisów, a przede wszystkim ich możliwych i realnych do przeprowadzenia powiązań). 

Pamiętaj!

W spółce akcyjnej obowiązuje tzw. zasada surowości statutu (art. 304 § 3 i 4 KSH), zgodnie z którą statut S.A. może zawierać postanowienia odmienne od tych zawartych w KSH tylko w przypadku gdy:

(1) ustawa wprost na to zezwala (nie można więc tego domniemywać);

(2) ustawa nie reguluje danej kwestii w sposób wyczerpujący;

(3) przewidywane dodatkowe postanowienie nie jest sprzeczne z:

(a) naturą spółki akcyjnej,

(b) dobrymi obyczajami.

W doktrynie toczy się spór, czy odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego do sfery prawnej objętej zakresem normowania Kodeksu spółek handlowych dotyczy np. przepisów Kodeksu cywilnego o wadach oświadczeń woli (art. 82–88 KC) w przedmiocie nieważności uchwał spółek kapitałowych.

Stosowanie do przepisów KC jest więc zagadnieniem złożonym. Można więc wyróżnić pewne regulacje, które znajdą zastosowanie na podstawie art. 2 KSH. Są nimi m.in. przepisy dotyczące:

1) organizacji i funkcjonowania osób prawnych i jednostek organizacyjnych (art. 33–43 KC);

2) tzw. prawa firmowego (43¹–43¹⁰ KC);

3) przedsiębiorstwa oraz jego zbycia (55¹–55⁴ KC);

4) czynności prawnych (w szczególności art. 57 oraz w określonym zakresie art. 58 KC);

5) formy czynności prawnych (w szczególności art. 75¹ KC);

6) warunku (art. 89–92 KC);

7) terminu (art. 110–116 KC);

8) prokury (art. 109¹–109⁹ KC).

Pamiętaj!

Spory w doktrynie budzi możliwość odpowiedniego stosowania do wadliwych aktów organów (art. 39 KC) przepisów o potwierdzaniu umów zawartych przez rzekomego pełnomocnika (art. 103 § 1 KC), którą to najpierw dopuścił SN, po czym jednak ją zanegował.

Orzecznictwo

I. Wyrok SN z 4.3.2015 r., IV CSK 378/14, Legalis.

Artykuł 189 KPC znajdujący się wśród przepisów o postępowaniu cywilnym, odnosi się do skutków o charakterze materialno-prawnym i może zostać zastosowany nawet w razie wskazywania przez stronę art. 252 KSH jako przepisu, który uważa ona za możliwy do zastosowania przez analogię. Przepisów dotyczących wadliwości uchwał zgromadzenia wspólników (akcjonariuszy) nie należy stosować w razie wadliwości uchwał innych organów spółek, tylko na podstawie art. 2 KSH stosować przepisy ogólne o czynnościach prawnych według kodeksu cywilnego.

II. Wyrok SN z 7.8.2014 r., II CSK 740/13, Legalis.

Czynność prawna zobowiązująca do przeniesienia prawa na rzecz spółki w organizacji może wywołać zarazem skutek rozporządzający, przy spełnieniu przesłanek z art. 155 § 1 KC w zw. z art. 2 KSH. Zgodnie z art. 11 § 1 KSH spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji posiada zdolność prawną – co przekłada się m.in. na możliwość nabywania przez nią praw we własnym imieniu.

III. Wyrok SN z 7.2.2013 r., II CSK 300/12, OSNC 2013, Nr 7–8, poz. 98.

Przepis art. 58 § 3 KC w zw. z art. 2 KSH ma odpowiednie zastosowanie w sprawach o stwierdzenie nieważności uchwały walnego zgromadzenia spółki akcyjnej (art. 425 § 1 KSH).

IV. Wyrok SN z 27.2.2009 r., II CSK 509/08, Legalis.

Na tle umowy założycielskiej spółki komandytowej pojawia się zagadnienie dotyczące formy podejmowanej uchwały o udzieleniu pełnomocnictwa do jej zawarcia. Kodeks spółek handlowych nie zawiera regulacji tej kwestii. Oznacza to, że należy poprzez art. 2 KSH sięgnąć do unormowań zawartych w Kodeksie cywilnym, w szczególności do art. 99 KC, który znajduje tu zastosowanie wprost, gdyż nie sprzeciwia się temu właściwość (natura) stosunku spółki. Dodać można, że ta reguła dotyczy wszystkich wypadków, w których Kodeks spółek handlowych wymaga formy aktu notarialnego dla umowy spółki handlowej.

V. Wyrok SN z 29.11.2001 r., V CKN 536/00, Legalis.

Do umowy zbycia udziału w spółce z o.o. zawartej bezwarunkowo, mimo zastrzeżonego dla wspólników prawa pierwszeństwa nabycia udziału, możliwe jest odpowiednie stosowanie art. 59 KC.

VI. Wyrok SN z 26.9.2008 r., V CSK 91/08, OSNC 2009, Nr A, poz. 24.

Umieszczenie uchwał walnego zgromadzenia akcjonariuszy w załączniku do protokołu sporządzonego przez notariusza stanowi naruszenie bezwzględnie obowiązujących przepisów o formie czynności prawnej (art. 421 § 1 KSH oraz art. 73 § 2 KC w związku z art. 2 KSH).

VII. Wyrok SN z 6.4.2016 r., IV CSK 403/15, OSG 2016, Nr 8, poz. 71.

Zdarzeniem prawnym stanowiącym podstawę cesji może być umowa (akt założycielski) spółki kapitałowej, gdy przedmiotem aportu wspólnika są wierzytelności. Podnosi się, że w sprawach określonych w art. 1 § 1 KSH, nieuregulowanych w ustawie, zgodnie z art. 2 KSH stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego wprost, a jeżeli wymaga tego właściwość stosunku prawnego spółki handlowej odpowiednio. Z tych względów art. 510 § 1 KC ma zastosowanie do umowy spółki z o.o., której zawarcie prowadzi do powstania spółki z o.o. w organizacji, jako podmiotu prawa – jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną (art. 11 w zw. z art. 161 KSH). Z art. 2 zdanie drugie KSH w zw. z art. 510 § 1 KC wynika, że w chwili zawarcia umowy spółki z o.o. (jako innej umowy o podwójnym skutku w rozumieniu art. 510 § 1 KC) na powstałą wskutek tej czynności prawnej spółkę z o.o. w organizacji przejdą wierzytelności wnoszone tytułem wkładu. Inaczej regulowane jest następstwo prawne po spółce z o.o. w organizacji. Taka spółka może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe oraz zaciągać zobowiązania. Zgodnie z art. 12 KSH z chwilą wpisu do rejestru dotychczasowa spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji staje się spółką z ograniczoną odpowiedzialnością i podmiotem praw i obowiązków spółki w organizacji. Zasada przejścia zwana zasadą kontynuacji podmiotowej nie stanowi przekształcenia spółki w organizacji ani sukcesji uniwersalnej praw i obowiązków tylko zmianę formy ustroju prawnego. Konsekwentnie zaciągnięte zobowiązania (prywatne i publiczne) zostaną przejęte przez spółkę w stosunkach wewnętrznych dopiero wtedy, gdy potwierdzi ona dokonanie czynności na zgromadzeniu wspólników (art. 13 w zw. z art. 161 § 3 KSH), a w stosunkach zewnętrznych wobec wierzycieli spółki w organizacji osoby, które ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania takiej spółki, pozostają w dalszym ciągu odpowiedzialne razem ze spółką zarejestrowaną do czasu ich wygaśnięcia. Wskazany przepis dotyczy jedynie zobowiązań w znaczeniu długów, zatem kontynuacja w zakresie wierzytelności nie wymaga dalszych czynności. O przejściu tych praw względnych decyduje wpis do rejestru przedsiębiorców.

§ 3. Przedsiębiorca (firma, prokura, rejestr)

I. Firma

Firma jest oznaczeniem przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą (art. 43² § 1 KC). Jest ona prawem podmiotowym bezwzględnym, które charakteryzuje się określonymi zasadami, w tym w przedmiocie tworzenia firmy.

Jak wskazuje, P. Nazaruk funkcje firmy polegają przede wszystkim na indywidualizacji przedsiębiorcy jako podmiotu praw i obowiązków, dlatego odgrywa ona dla przedsiębiorcy rolę podobną do tej, jaką dla człowieka odgrywa jego nazwisko. Funkcja indywidualizująca (identyfikacyjna, odróżniająca) przedsiębiorcę jest podstawową funkcją firmy. Oprócz tego firma może pełnić także inne funkcje, w szczególności: informacyjną, reklamową oraz budowania wizerunku przedsiębiorcy. Firmę ujawnia się we właściwym rejestrze, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej.

Pamiętaj!

Firmę przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną rejestruje się w ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez gminę właściwą dla miejsca zamieszkania takiej osoby. Firmy przedsiębiorców podlegających obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców prowadzonego przez Krajowy Rejestr Sądowy. Obowiązku ujawnienia firmy we właściwym rejestrze nie muszą spełniać indywidualni rolnicy, ogrodnicy, sadownicy, hodowcy, rybacy (śródlądowi), prowadzący działalność agroturystyczną itp., którym na gruncie przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej odmawia się statusu przedsiębiorców.

Firma składa się z korpusu (rdzenia) firmy oraz dodatków. Dodatki z kolei można podzielić na te fakultatywne oraz obligatoryjne.

Firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko. Nie wyklucza to włączenia do firmy pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy, miejsce jej prowadzenia oraz innych określeń dowolnie obranych (art. 43² § 1 KC).

Pamiętaj!

Należy odróżniać firmę od nazwy przedsiębiorstwa. Ten drugi termin oznacza składnik materialny przedsiębiorstwa.

Przykłady:

1. Kancelaria Radcy Prawnego Mateusz Dróżdż (Korpus – Mateusz Dróżdż, Dodatek – Kancelaria Radcy Prawnego).

2. Usługi hydrauliczne Kowalex Jan Kowalski (Korpus – Jan Kowalski, Dodatek – Usługi hydrauliczne Kowalex).

Firmą osoby prawnej jest jej nazwa. Firma zawiera określenie formy prawnej osoby prawnej, które może być podane w skrócie, a ponadto może wskazywać na przedmiot działalności, siedzibę tej osoby oraz inne określenia dowolnie obrane (art. 43⁵ § 1 KC). Przedsiębiorca może posługiwać się skrótem firmy. Firma osoby prawnej może zawierać nazwisko lub pseudonim osoby fizycznej, jeżeli służy to ukazaniu związków tej osoby z powstaniem lub działalnością przedsiębiorcy. Umieszczenie w firmie nazwiska albo pseudonimu osoby fizycznej wymaga pisemnej zgody tej osoby, a w razie jej śmierci – zgody jej małżonka i dzieci.

Pamiętaj!

Należy odróżniać firmę od znaku towarowego. Dla przykładu znak towarowy to „Orange”, ale firma tego przedsiębiorcy to „Orange Polska Spółka Akcyjna”.

Zmiana firmy wymaga ujawnienia w rejestrze. W razie przekształcenia osoby prawnej można zachować jej dotychczasową firmę z wyjątkiem określenia wskazującego formę prawną osoby prawnej, jeżeli uległa ona zmianie. To samo dotyczy przekształcenia spółki osobowej.

Przykład: Przed przekształceniem firma spółki brzmiała Cuprum-Med sp. z o.o. Po przekształceniu spółki z ograniczoną w spółkę akcyjną, firma powinna brzmieć – Cuprum-Med spółka akcyjna.

Firma oddziału osoby prawnej zawiera pełną nazwę tej osoby oraz określenie „oddział” ze wskazaniem miejscowości, w której oddział ma siedzibę (art. 43⁶ KC).

Przykład: Cuprum-Med sp. z o.o. oddział we Wrocławiu.

Przy tworzeniu firmy osoby prawnej bardzo często należy stosować przepisy KC i dodatkowo odpowiednie przepisy poszczególnych ustaw. Dla przykładu poszczególne regulacje są zawarte w KSH:

Pamiętaj!

Reguły te znajdą także zastosowanie do tzw. „ułomnych osób prawnych”.

a) sp.j. – art. 24 KSH;

b) sp.p. – art. 90 KSH;

c) sp.k. – art. 104 KSH;

d) S.K.A. – art. 127 KSH;

e) sp. z o.o. – art. 160 KSH;

f) S.A. – art. 305 KSH.

Pamiętaj!

Istnieją także inne ograniczenia w zakresie tworzenia firmy wynikające z innych ustaw szczególnych. Dla przykładu oznaczenia „bank” nie może używać inna spółka niż tylko prowadząca działalność bankową w rozumieniu przepisów prawa bankowego.

W spółkach handlowych rdzeń (korpus) firmy powinien zawierać:

a) w sp.j. – nazwiska lub firmy jednego lub kilku wspólników;

b) w sp.p. – nazwiska jednego lub kilku partnerów;

c) w sp.k. – nazwiska lub firmy jednego lub kilku komplementariuszy;

Dodatkowo, jeżeli komplementariuszem w sp.k. jest osoba prawna, firma powinna zawierać pełne brzmienie firmy (nazwy) tej osoby prawnej z dodatkowym oznaczeniem „spółka komandytowa”. Nie wyklucza to zamieszczenia nazwiska komplementariusza, który jest osobą fizyczną. Nazwisko/firma komandytariusza nie może być zamieszczona w firmie spółki. W przypadku zamieszczenia nazwiska lub firmy (nazwy) komandytariusza w firmie spółki, komandytariusz ten odpowiada wobec osób trzecich tak, jak komplementariusz (art. 104 § 3–4 KSH).

Pamiętaj!

W praktyce występują wątpliwości, czy skrót osoby prawnej – komplementariusza może być także wyrażony w firmie w formie skrótu.

d) w S.K.A. – nazwiska lub firmy jednego lub kilku komplementariuszy;

Dodatkowo, jeżeli komplementariuszem S.K.A. jest osoba prawna, firma spółki powinna zawierać pełne brzmienie firmy (nazwy) tej osoby prawnej z dodatkowym oznaczeniem „spółka komandytowo-akcyjna”. Nie wyklucza to zamieszczenia nazwiska komplementariusza, który jest osobą fizyczną. Nazwisko albo firma (nazwa) akcjonariusza nie może być zamieszczane w firmie spółki. W przypadku zamieszczenia nazwiska albo firmy (nazwy) akcjonariusza w firmie spółki akcjonariusz ten odpowiada wobec osób trzecich tak, jak komplementariusz (art. 127 § 3–4 KSH);

e) w spółce z o.o. – dowolnie obraną nazwę bądź imię i nazwisko lub pseudonim osoby fizycznej, jeśli służy to ukazaniu związków tej osoby z powstaniem lub działalnością przedsiębiorcy;

f) w spółce akcyjnej dowolnie obraną nazwę bądź imię i nazwisko lub pseudonim osoby fizycznej, jeśli służy to ukazaniu związków tej osoby z powstaniem lub działalnością przedsiębiorcy.

Przykłady:

1. Cuprum-Med sp. z o.o. (Korpus – Cuprum-Med, dodatek obligatoryjny wyrażony skrótem – sp. z o.o.).

2. KGHM Spółka Akcyjna (Korpus – KGHM, dodatek obligatoryjny – Spółka Akcyjna).

3. KGHM International Spółka Akcyjna (Korpus – KGHM, dodatek fakultatywny – International, dodatek obligatoryjny – Spółka Akcyjna).

W przypadku utraty członkostwa przez wspólnika, którego nazwisko było umieszczone w firmie, spółka może zachować w swej firmie nazwisko byłego wspólnika tylko za wyrażoną na piśmie jego zgodą, a w razie jego śmierci – za zgodą jego małżonka i dzieci. Regułę tę stosuje się odpowiednio w wypadku kontynuowania działalności gospodarczej osoby fizycznej przez inną osobę fizyczną będącą jej następcą prawnym (art. 43⁸ § 1 oraz § 2 KC).

Zgodnie z art. 43⁸ § 3 KC kto nabywa przedsiębiorstwo, może je nadal prowadzić pod dotychczasową nazwą. Powinien jednak umieścić dodatek wskazujący firmę lub nazwisko nabywcy, chyba że strony postanowiły inaczej.

Pamiętaj!

W tym przypadku nie chodzi o nabycie firmy, ale przedsiębiorstwa. Firma nie wchodzi w skład przedsiębiorstwa i nie może być zbyta ani wraz z nim, ani samodzielnie.

Przykład: Cuprum-Med sp. z o.o. posiadało przedsiębiorstwo Buddrox. Spółka ta sprzedała je Janowi Kowalskiemu. Generalnie więc przedsiębiorstwo może nazywać się Jan Kowalski Buddrox.

Pamiętaj!

W takiej sytuacji jest to uprawnienie nabywcy, a nie jego obowiązek.

Należy także pamiętać, że zgodnie z art. 43¹⁰ KC przedsiębiorca, którego prawo do firmy zostało zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać usunięcia jego skutków, złożenia oświadczenia lub oświadczeń w odpowiedniej treści i formie, naprawienia na zasadach ogólnych szkody majątkowej lub wydania korzyści uzyskanej przez osobę, która dopuściła się naruszenia. Katalog środków ochrony firmy jest zamknięty. Nie ma wśród nich roszczenia o zadośćuczynienie. Prawo do firmy wygasa z chwilą wykreślenia przedsiębiorcy z ewidencji, a więc wraz z ustaniem bytu prawnego przedsiębiorcy.

Pamiętaj!

Artykuł 43¹⁰ KC, podobnie jak art. 24 KC, przyjmuje domniemanie bezprawności naruszenia dobra podlegającego ochronie. Tym samym zwalnia on przedsiębiorcę od udowodnienia bezprawności zachowania sprawcy i przerzuca na pozwanego ciężar wykazania, że nie działał bezprawnie.

W przepisach Kodeksu cywilnego ustawodawca określił ogólne zasady tworzenia, używania i ochrony firmy, składające się na tzw. zasady prawa firmowego. Andrzej Kidyba wskazuje, że katalog tych zasad obejmuje:

Pamiętaj!

Jak wskazuje J. Szwaja, brzmienie firmy nie może naruszać ogólnych zasad porządku prawnego, wyrażonych w art. 5 i 58 KC, tzn. nie może być sprzeczne z prawem, z jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem oraz zasadami współżycia społecznego.

1) zasadę wyłączności (odrębności) firmy (art. 43³ KC). Firma powinna odróżniać się dostatecznie od firm innych przedsiębiorców prowadzących działalność na tym samym rynku;

Pamiętaj!

Przesłanka ta wzbudza w doktrynie i praktyce wiele wątpliwości. Przyjmuje się, że chodzi w szczególności o rynek wyznaczony na podstawie kryterium geograficznego, przedmiotowego oraz czasowego.

2) zasadę prawdziwości firmy (art. 43³ KC). Używana przez przedsiębiorcę firma winna być zgodna z rzeczywistym stanem faktycznym i prawnym. Firma nie może wprowadzać w błąd;

3) zasadę jedności firmy (art. 43⁵ KC). Przedsiębiorca może używać tylko jednej firmy;

4) zasadę jawności (notyfikacji) firmy (art. 43² § 2 i art. 43⁷ KC). Firma winna być dostępna dla uczestników obrotu w związku z czym podlega ona obowiązkowi ujawnienia we właściwym rejestrze także w razie jej zmiany;

5) zasadę ciągłości (kontynuacji) firmy (art. 43⁷ i 43⁸ KC). Pomimo określonych zmian przedsiębiorca może prowadzić firmę pod tą sama nazwą;

6) zasadę niezbywalności firmy (art. 43⁹ KC). Firma nie może być zbyta.

Orzecznictwo

I. Wyrok SA w Katowicach z 14.3.2006 r., I ACa 2057/05, OSAK 2006, Nr 3, poz. 1.

W przepisie art. 43¹⁰ KC firma uzyskała samodzielną, autonomiczną ochronę, oderwaną od roszczeń określonych w art. 24 KC. Przepis ten zatem wyłącza stosowanie w szczególności art. 24 § 1 zdanie drugie, co oznacza, że uprawniony przedsiębiorca nie może żądać zadośćuczynienia, a służy mu roszczenie odszkodowawcze na zasadach ogólnych albo o wydanie korzyści uzyskanej przez osobę, która dopuściła się naruszenia firmy (...). Tym samym powództwo o zapłatę zadośćuczynienia nie znajduje podstawy prawnej i podlegać musi oddaleniu.

II. Wyrok SN z 14.6.1988 r., II CR 367/87, OSP 1990, z. 9, poz. 328.

Między znakiem towarowym a nazwą przedsiębiorstwa (firmą), jak również między gospodarczymi i prawnymi funkcjami obu tych instytucji występują istotne różnice. O ile znak towarowy służy do odróżniania określonych rodzajów towarów pochodzących z określonego przedsiębiorstwa, to nazwa (firma) indywidualizuje przedsiębiorstwo w obrocie prawnym.

III. Orzeczenie SN z 3.3.1936 r., II C 2564/35, OSNC 1936, Nr 10, poz. 396.

Dodatki do firmy spółki z o.o., oznaczające pokrewieństwo wspólników, powinny odpowiadać prawdzie; niedopuszczalny zatem jest dodatek w firmie wyrazu „bracia”, jeżeli wspólnicy nie są braćmi.

IV. Wyrok SA w Katowicach z 31.8.2007 r., V ACa 427/07, niepubl.

1. W przypadku stwierdzenia czynu nieuczciwej konkurencji określonego w art. 5 ZNKU (lub w art. 3 jako normie generalnej) uprawnionemu służą określone – roszczenia przewidziane w art. 18 cyt. ustawy. Nie oznacza to jednak, że ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji kształtuje prawa przedmiotowe przedsiębiorcy do firmy (oznaczenia przedsiębiorstwa). Prawa te uregulowane są w przepisach art. 43²– 43¹⁰ KC.

2. Funkcje firmy – indywidualizacja przedsiębiorcy, jego identyfikacja w obrocie gospodarczym, funkcja reklamowa oznacza, iż firma jest dobrem, któremu przyznana została ochrona a zatem jest prawem podmiotowym przedsiębiorcy skutecznym erga omnes i powstaje z chwilą jej wpisania do ewidencji działalności gospodarczej, w każdym razie z chwilą użycia firmy po raz pierwszy w obrocie gospodarczym.

V. Wyrok SN z 9.12.2011 r., III CSK 120/11, Legalis.

Pojęcie przedsiębiorstwa konkurencyjnego należy rozumieć szeroko. Używanie przez firmę takiego samego oznaczenia, jak ma inna firma, to wprowadzanie w błąd klienta co do tożsamości przedsiębiorstwa.

VI. Wyrok SA w Katowicach z 11.6.2012 r., V ACa 255/12, OSA 2013, Nr 7, poz. 17.

i. Prawo do firmy ma charakter nie tylko osobisty jako prawo do niezbywalnego oznaczenia podmiotu prawa służącego do jego identyfikacji w obrocie gospodarczym. Z chwilą, gdy nazwisko osoby fizycznej staje się częścią firmy przedsiębiorcy zaczyna pojawiać się majątkowy charakter tego dobra.

ii. Firma jest tworzona z oznaczeń stanowiących dobra osobiste podmiotów prawa cywilnego, chronione na podstawie art. 24 KC. Z chwilą jednak, gdy dobra te służące oznaczeniu przedsiębiorcy przeistaczają się w jego firmę, ochrona tych dóbr dokonywa się na podstawie art. 43¹⁰ KC i wyłączone jest stosowanie art. 24 KC Wyłączenie stosowania art. 24 KC oznacza, że w przypadku naruszenia prawa do firmy przedsiębiorcy służą jedynie roszczenia określone w art. 43¹⁰ KC. W katalogu tych roszczeń nie jest wymienione roszczenie (przewidziane w art. 24 KC) o zapłatę odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny.

iii. Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą na podstawie umowy spółki cywilnej określają nazwę tej spółki przez wskazanie imion i nazwisk wspólników (ewentualnie dodatkowo innych określeń wskazujących na przedmiot działalności), to w istocie upoważniają się wzajemnie do używania swojej firmy (imienia i nazwiska). Wówczas przedsiębiorcy posługując się takim oznaczeniem używają kilku firm na oznaczenie działalności gospodarczej.

iv. Po dniu rozwiązania spółki cywilnej wspólne używanie firmy przez wspólników utraciło swoją podstawę prawną. Dalsze funkcjonowanie w obrocie takiego oznaczenia byłoby naruszeniem obowiązku wynikającego z art. 43³ § 2 KC.

II. Prokura

Prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa (art. 109¹ § 1 KC).

Pamiętaj!

Istnieją w doktrynie wątpliwości, czy prokury może udzielić przedsiębiorca będący osobą fizyczną.

Prokury może udzielić tylko przedsiębiorca podlegający wpisowi do rejestru przedsiębiorców. Zakresem prokury jest objęte umocowanie do czynności sądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Prokura powinna być pod rygorem nieważności udzielona na piśmie. W związku z tym niezachowanie formy pisemnej powoduje nieważność udzielenia prokury (art. 73 § 1 KC). Na podstawie art. 109² § 1 zd. 2 KC do udzielenia prokury nie stosuje się art. 99 § 1 KC. Oznacza to, że jeżeli zakres umocowania prokurenta obejmuje dokonywanie czynności prawnych, dla ważności których wymagana jest szczególna forma, nie ma zastosowania wymóg udzielenia prokury w tej właśnie formie.

Pamiętaj!

Wyłączone jest udzielenie prokury dla spółki w likwidacji.

Udzielenie prokury jest jednostronną czynnością prawną.

Prokurentem może być jedynie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Prokura nie może zostać przeniesiona. Prokurent może jednak ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub pewnego rodzaju czynności.

Pamiętaj!

Art. 100 KC dopuszcza udzielenie pełnomocnictwa (nawet ogólnego) osobie mającej ograniczoną zdolność do czynności prawnych.

Większość przedstawicieli doktryny przyjmuje, że przez pojęcie nieprzenoszalności prokury należy rozumieć także zakaz udzielenia dalszych prokur dla przedsiębiorcy (prokury substytucyjnej).

Tym samym prokura różni się od typowego pełnomocnictwa m.in. tym, że:

1) pełnomocnictwa może udzielić osoba fizyczna a prokury – przedsiębiorca;

2) zakres prokury jest szerszy niż pełnomocnictwo;

3) prokury nie można przenieść;

4) prokury nie można ograniczyć;

Pamiętaj!

Wyjątek stanowi prokura oddziałowa – art. 109⁵ KC.

5) prokurentem może być tylko osoba posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych;

Pamiętaj!

Istnieją w prawie liczne przepisy, które ustanawiają zakaz pełnienia funkcji prokurenta przez wskazane w nich osoby ze względu na pełnione funkcje bądź zajmowane stanowiska. Dla przykładu takim przepisem jest art. 4 ustawy z 21.8.1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne.

6) prokura podlega obowiązku wpisowi do rejestru.

Prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców (wpis deklaratoryjny), które obejmuje umocowanie do czynności sądowych (np. do składania pozwu) i pozasądowych (np. do zawierania umów), jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa.

Pamiętaj!

W postępowaniach tych prokurent nie jest stroną, ale przedstawicielem przedsiębiorcy.

Do zbycia przedsiębiorstwa, do dokonania czynności prawnej, na podstawie której następuje oddanie go do czasowego korzystania, oraz do zbywania i obciążania nieruchomości jest wymagane pełnomocnictwo do poszczególnej czynności (art. 109³ § 1 KC). Do dokonania czynności wskazanych w komentowanym przepisie jest konieczne pełnomocnictwo szczególne, w którego treści powinna być oznaczona czynność prawna.

Pamiętaj!

Pełnomocnictwo do dokonania wskazanych czynności wymaga zachowania tej samej formy, jaka jest potrzebna do ważności tych czynności.

Należy także pamiętać, że nie można ograniczyć prokury ze skutkiem wobec osób trzecich, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (takim przepisem szczególnym jest np. art. 109¹ § 2 KC).

Przykład: Jeżeli postanowiono, że prokurent Adam Nowak może zawierać umowy wyłącznie do 20 000 zł to postanowienie takie wywołuje skutek wyłącznie pomiędzy udzielającym prokury a prokurentem. Umowa zawarta przez prokurenta Adama Nowaka – nawet powyżej takiej kwoty będzie, co do zasady ważna a on ponosi odpowiedzialność względem udzielającego prokury na podstawie art. 471 KC.

Należy także odróżniać udzielenie od ustanowienia prokury. Ustanowienie prokury jest decyzją wewnętrzną należącą do stosunków wewnętrznych przedsiębiorcy i nie wywołuje skutków prawnych wobec osób trzecich. Udzielenie prokury jest oświadczeniem woli, aktem reprezentacji składanym w stosunkach zewnętrznych.

Ustanowienie (powołanie) prokury

Udzielenie prokury

charakter wewnętrzny

charakter zewnętrzny

prowadzenie spraw spółki

reprezentowanie spółki

skutek pomiędzy wspólnikami

skutek „na zewnątrz”

W doktrynie wyróżnia się następujące rodzaje prokury:

Prokura samodzielna oznacza prokurę, gdy przedsiębiorca udziela prokury (uprawniającej do samodzielnego działania) jednej lub kilku osobom.

Przykład: Jan Kowalski (przedsiębiorca) udziela prokury Mateuszowi Nowakowi.

Prokura łączna oznacza prokurę, gdy do złożenia oświadczenia woli w imieniu przedsiębiorcy konieczne jest współdziałanie co najmniej dwóch prokurentów (w takim przypadku zgłoszenie o udzieleniu prokury powinno określać jej rodzaj, a w przypadku prokury łącznej także sposób jej wykonywania).

Przykład: Jan Kowalski (przedsiębiorca) udziela prokury Mateuszowi Nowakowi, Marii Pięknej i Danucie Jarząbek, wskazując że do złożenia oświadczenia woli konieczne jest współdziałanie minimum dwóch prokurentów.

Prokura oddziałowa oznacza prokurę, w której zakres umocowania prokurenta ograniczony jest do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa.

Przykład: Jan Kowalski (przedsiębiorca) udziela prokury ograniczonej do czynności związanych z prowadzeniem Oddziału Spółki w Piasecznie.

Pamiętaj!

Można także udzielić prokury tzw. mieszanej, np. łączno-oddziałowej.

W doktrynie bardzo często wyróżniano także prokurę łączną mieszaną, nazywaną także nieprawidłową. Sąd Najwyższy uchwałą składu 7 sędziów SN z 30.1.2015 r. stwierdził jednak, iż: „Niedopuszczalny jest wpis do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym jednego prokurenta z zastrzeżeniem, że może on działać tylko łącznie z członkiem zarządu.” (III CZP 34/14, MoP 2015, Nr 4, s. 172). Tym samym jednoznacznie stwierdzono niedopuszczalność prokury łącznej nieprawidłowej.

Prokura może być w każdym czasie odwołana. Odwołanie prokury jest jednostronną czynnością prawną. Dochodzi ono do skutku poprzez złożenie prokurentowi przez mocodawcę oświadczenia woli o odwołaniu prokury. Następuje ono z chwilą dojścia do prokurenta oświadczenia o odwołaniu prokury w taki sposób, że mógł on się zapoznać z jego treścią (art. 61 § 1 KC).

Pamiętaj!

Od odwołania lub wygaśnięcia należy odróżniać zrzeczenie się prokury, która oznacza oświadczenie o odmowie wykonania umocowania. W takim przypadku prokura nie powstaje albo przestaje istnieć.

Szczegółowe zasady odwołania prokury regulują przepisy KSH. W spółkach osobowych w stosunkach wewnętrznych spółki odwołać prokurę może, co do zasady, każdy wspólnik, partner czy komplementariusz mający prawo prowadzenia spraw spółki (zob. np. art. 41 § 2 KSH).

Wygaśnięcie prokury z mocy prawa następuje wskutek:

1) wykreślenia przedsiębiorcy z rejestru (skutek ten następuje z chwilą dokonania wpisu o wykreśleniu, wpis ma charakter konstytutywny);

2) ogłoszenia upadłości (następuje ono w razie wydania postanowienia sądu o ogłoszeniu upadłości, które jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania (art. 51 PrUpad);

3) wydania tego postanowienia (jest datą upadłości – art. 52 PrUpad). Do wygaśnięcia prokury dochodzi bez potrzeby dokonania jakichkolwiek czynności przez upadłego przedsiębiorcę czy jego wierzycieli);

4) otwarcia likwidacji (otwarcie likwidacji następuje z mocy prawa i nie wymaga podjęcia jakichkolwiek dodatkowych czynności przez przedsiębiorcę czy inne podmioty, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej);

5) przekształcenia przedsiębiorcy (przekształcenie należy rozumieć jako zmianę formy organizacyjno-prawnej przedsiębiorcy, przy zachowaniu tożsamości podmiotowej i w warunkach kontynuacji prowadzonej działalności).

Zdarzeniem prawnym powodującym także wygaśnięcie prokury z mocy prawa, a dotyczącym prokurenta jest jego śmierć. Należy pamiętać, iż śmierć przedsiębiorcy ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury.

Pamiętaj!

Czym innym jest zdarzenie prawne a czym innym czynność prawna. Zdarzenie prawne jest to każde zdarzenie faktyczne wywołujące skutek prawny, do którego zalicza się czynność prawną, ale także np. działania niezależne od woli ludzkiej.

Orzecznictwo

I. Postanowienie SN z 15.3.2013 r., V CSK 177/12, OSNC 2013, Nr 11, poz. 131.

Prokurent nie ponosi odpowiedzialności za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a zatem konsekwencji uchybienia obowiązkowi podjęcia stosownych działań i złożenia wniosku w odpowiednim terminie, ponieważ czynność złożenia wniosku mieści się w zakresie uprawnień prokurenta, a nie jego obowiązków.

II. Wyrok SN z 20.10.2005 r., II CK 120/05, MoP 2005, Nr 22, s. 1095.

Prokura jest ważna, mimo że nie została wpisana do rejestru sądowego. Wpis do rejestru ma jednak istotne znaczenie z punktu widzenia pewności i bezpieczeństwa obrotu prawnego i to z dwóch powodów. Po pierwsze, łączy się z nim domniemanie ważności udzielenia prokury, wynikające z art. 17 ust. 1 KRSU. Po drugie, prokurent uzyskuje możliwość skutecznego wylegitymowania się odpisem lub wyciągiem z rejestru sądowego. Dotyczy to zarówno udziału prokurenta w obrocie gospodarczym, jak i w postępowaniu przed sądem, prokurent powinien bowiem przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy odpis lub wyciąg z rejestru sądowego, który zastępuje wymagane od pełnomocnika – zgodnie z art. 89 § 1 KPC – pełnomocnictwo procesowe.

III. Uchwała SN 30.1.2015 r., III CZP 34/14, OSNC 2015, Nr 7–8, poz. 80.

Niedopuszczalny jest wpis do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym jednego prokurenta z zastrzeżeniem, że może on działać tylko łącznie z członkiem zarządu.

IV. Wyrok SN z 20.10.2005 r., II CK 120/05, MoP 2005, Nr 22, s. 1095.

Jedynym dokumentem, który potwierdza status prokurenta, jest wyciąg z Krajowego Rejestru Sądowego. Jak nakazuje art. 109⁸ KC, udzielenie i wygaśnięcie prokury przedsiębiorca powinien zgłosić do rejestru. Dlatego dokumentem, który pozwala prokurentowi wykazać swój status, jest wypis z tego rejestru.

V. Wyrok SN z 25.2.2016 r., II PZ 24/15, Legalis.

Skoro prokura łączna polega na tym, że do skuteczności złożenia oświadczenia woli w imieniu reprezentowanego wymagane jest współdziałanie co najmniej dwóch prokurentów łącznych, to drugą osobą w prokurze łącznej nie może być inna osoba niż prokurent.

VI. Wyrok SN z 11.10.2013 r., II PZ 24/15, OSNC 2014, Nr 12, poz. 119.

i. Artykuł 87 SwDziałGospU zawiera regulację autonomiczną, niedającą się w pełni wprost utożsamić z żadną z klasycznych konstrukcji prawa cywilnego, zwłaszcza z pełnomocnictwem. Wynikająca z tego przepisu konstrukcja łączy w sobie elementy przedstawicielstwa (do którego zastosowanie mogą mieć per analogiam art. 95 i n. KC) oraz upoważnienia do dokonywania czynności faktycznych.

ii. Artykuł 87 SwDziałGospU przewiduje odrębne w stosunku do określonych w Kodeksie cywilnym umocowanie, co do zakresu o cechach zbliżonych do prokury oddziałowej (art. 109⁵ KC). Należy też przyjąć, że analogicznie do kodeksowego uregulowania dotyczącego prokury, ustanowienie osoby upoważnionej oznacza, że jest ona ex lege (na podstawie normy wynikającej z art. 87 SwDziałGospU) umocowana również do dokonywania czynności sądowych. Z uwagi jednak na to, że w obowiązującym porządku prawnym nie występuje pełnomocnictwo o nieograniczonym zakresie umocowania, a prokura jest pełnomocnictwem o najszerszym zakresie umocowania, przyjąć należy, iż zakres umocowania osoby upoważnionej nie może, podobnie jak przy prokurze, obejmować czynności, o których mowa w art. 109³ KC.

III. Rejestr przedsiębiorców

Dane dotyczące przedsiębiorców mają przede wszystkim zapewnić bezpieczny obrót prawny poprzez ustanowienie specjalnych instytucji umożliwiających przede wszystkim osobom trzecim uzyskanie informacji na temat danego przedsiębiorcy.

W Polsce funkcjonują dwa podstawowe rejestry dotyczące przedsiębiorców. Są nimi:

Pamiętaj!

Istnieją także inne rejestry, które gromadzą dane o przedsiębiorcach, np.: Rejestr Funduszy Emerytalnych (prowadzony przez Sąd Okręgowy w Warszawie), Rejestr Funduszy Inwestycyjnych (prowadzony przez Sąd Okręgowy w Warszawie).

a) Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej, która dotyczy osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, jest prowadzona przez gminy;

b) Krajowy Rejestr Sądowy, który dotyczy większości przedsiębiorców, jest prowadzony przez Wydziały Gospodarcze Sądów Rejestrowych.

Krajowy Rejestr Sądowy składa się z trzech rejestrów:

Zgodnie z art. 36 KRSU wpisowi do KRS do rejestru przedsiębiorców podlegają:

1) spółki jawne;

2) europejskie zgrupowania interesów gospodarczych;

3) spółki partnerskie;

4) spółki komandytowe;

5) spółki komandytowo-akcyjne;

6) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością;

7) spółki akcyjne;

8) spółki europejskie;

9) spółdzielnie;

10) spółdzielnie europejskie;

11) przedsiębiorstwa państwowe;

12) instytuty badawcze;

13) przedsiębiorcy określeni w przepisach o zasadach prowadzenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne, zwane dalej „przedsiębiorstwami zagranicznymi”;

14) towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych;

15) towarzystwa reasekuracji wzajemnej;

16) inne osoby prawne, jeżeli wykonują działalność gospodarczą i podlegają obowiązkowi wpisu do rejestru, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2 (stowarzyszenia, inne organizacje społeczne i zawodowe, fundacje, publiczne zakłady opieki zdrowotnej);

17) oddziały przedsiębiorców zagranicznych działających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

18) główne oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeń;

19) główne oddziały zagranicznych zakładów reasekuracji;

20) instytucje gospodarki budżetowej.

Zgodnie z art. 49 ust. 1 KRSU obowiązkowi wpisu do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej podlegają: stowarzyszenia, inne organizacje społeczne i zawodowe, fundacje oraz samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej. Ponadto, zgodnie z art. 49a KRSU do rejestru stowarzyszeń wpisuje się także organizacje pożytku publicznego, jeżeli nie mają, z innego tytułu, obowiązku dokonania wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego.

Wpisy do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej są dokonywane zgodnie z zasadami przyjętymi dla rejestru przedsiębiorstw, jeżeli przepisy art. 49–54 KRSU nie stanowią inaczej. Artykuł 49 KRSU przewiduje dla rejestru stowarzyszeń następujące odrębności:

– wpisy do rejestru nie podlegają obowiązkowi ogłaszania w Monitorze Sądowym i Gospodarczym;

– nie stosuje się przepisu art. 26 oraz art. 28–33 KRSU (o kuratorze).

Do rejestru dłużników niewypłacalnych wpisuje się z urzędu:

1) osoby fizyczne wykonujące działalność gospodarczą, jeżeli ogłoszono ich upadłość lub jeżeli wniosek o ogłoszenie ich upadłości został prawomocnie oddalony z tego powodu, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania albo umorzono prowadzoną przeciwko nim egzekucję sądową lub administracyjną z uwagi na fakt, iż z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych;

2) osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej, jeżeli ogłoszono ich upadłość;

3) wspólników ponoszących odpowiedzialność całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki, z wyłączeniem komandytariuszy w spółce komandytowej, jeżeli ogłoszono jej upadłość lub jeżeli wniosek o ogłoszenie jej upadłości został prawomocnie oddalony z tego powodu, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania albo umorzono prowadzoną przeciwko nim egzekucję sądową lub administracyjną z uwagi na fakt, iż z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych;

4) dłużników, którzy zostali zobowiązani do wyjawienia majątku w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu egzekucyjnym;

5) osoby, które przez sąd upadłościowy zostały pozbawione prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu;

6) dłużników, o których mowa w art. 1086 § 4 KPC (wobec których dochodzone są należności alimentacyjne i powstała zaległość przekracza 6 miesięcy).

Na wniosek wierzyciela posiadającego tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie fizycznej wpisuje się do rejestru dłużników niewypłacalnych dłużnika, który w terminie 30 dni od daty wezwania do spełnienia świadczenia nie zapłacił należności stwierdzonej tytułem wykonawczym.

Wpisy w rejestrze dłużników niewypłacalnych nie podlegają obowiązkowi ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Wpisy dokonane w rejestrze dłużników niewypłacalnych podlegają wykreśleniu z urzędu po upływie 10 lat od dokonania wpisu. Jeżeli w orzeczeniu sądu prowadzącego postępowanie upadłościowe został oznaczony krótszy termin zakazu, wykreślenie może nastąpić na wniosek dłużnika po upływie tego terminu. Wpisy wykreślone w całości nie podlegają ujawnieniu.

Pamiętaj!

Wpisy przedsiębiorców podlegają wpisowi do MSiG.

Jest to wyjątek od generalnej zasady, że wpisy do KRS nie podlegają wykreśleniu.

Rejestr przedsiębiorców składa się z 6 działów:

W Dziale I rejestru zamieszcza się m.in.:

a) nazwę lub firmę, pod którą działa;

b) oznaczenie jego formy prawnej;

c) jego siedzibę i adres;

d) jeżeli podmiot wpisany do rejestru przedsiębiorców posiada oddziały – także ich siedziby i adresy;

e) oznaczenie jego poprzedniego numeru rejestru sądowego lub numeru w ewidencji działalności gospodarczej;

f) jeżeli podmiot wpisany do rejestru przedsiębiorców utworzony został w wyniku przekształcenia lub podziału innego podmiotu albo połączenia innych podmiotów, zamieszcza się w tym rejestrze wzmiankę o sposobie powstania podmiotu, a także oznaczenia poprzednich numerów rejestru. Jeżeli podmiot wpisany do rejestru przedsiębiorców utworzony został w wyniku koncentracji innych podmiotów, zamieszcza się w tym rejestrze także oznaczenie poprzednich numerów tego rejestru oraz numer i datę decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o zgodzie na dokonanie koncentracji, wydanej zgodnie z przepisami o ochronie konkurencji i konsumentów;

g) wzmiankę o wykonywaniu działalności gospodarczej z innymi podmiotami na podstawie umowy spółki cywilnej;

h) NIP albo informację o jego unieważnieniu lub uchyleniu;

i) w przypadku, gdy podmiot je posiada – adres strony internetowej i adres poczty elektronicznej.

Dział II rejestru zawiera m.in. informacje o oznaczeniu organu uprawnionego do reprezentowania podmiotu oraz osób wchodzących w jego skład, ze wskazaniem sposobu reprezentacji, a w przypadku gdy w spółkach osobowych nie ma takiego organu – wskazanie wspólników uprawnionych do reprezentowania spółki, a także sposobu reprezentacji. W przypadku oddziałów przedsiębiorców zagranicznych, głównych oddziałów zagranicznych zakładów ubezpieczeń oraz głównych oddziałów zagranicznych zakładów reasekuracji dane te podlegają ujawnieniu co do przedsiębiorców zagranicznych, zagranicznych zakładów ubezpieczeń i zagranicznych zakładów reasekuracji, odpowiednio z uwzględnieniem odmienności struktury ich organów.

W Dziale III rejestru wykazany jest przedmiot działalności przedsiębiorcy według kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności, wzmianka o złożeniu rocznego sprawozdania finansowego, uchwały o jego zatwierdzeniu, sprawozdania z działalności jednostki oraz o złożeniu opinii biegłego rewidenta z badania sprawozdania finansowego, jeżeli przedmiotowe sprawozdanie podlegało badaniu – wraz ze wskazaniem okresu, za który zostały złożone wszystkie wymienione wcześniej dokumenty.

Pamiętaj!

Aktualnie podaje się nie więcej niż dziesięć pozycji, w tym jeden przedmiot przeważającej działalności na poziomie podklasy, z tym że w przypadku oddziałów przedsiębiorców zagranicznych, głównych oddziałów zagranicznych zakładów ubezpieczeń oraz głównych oddziałów zagranicznych zakładów reasekuracji przedmiot działalności i przedmiot przeważającej działalności określa się dla oddziału.

W Dziale IV zawarte są m.in. informacje o powstaniu zaległości podatkowych, celnych oraz z tytułu składek za ubezpieczenia społeczne, a także o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przeciwko dłużnikowi z uwagi na fakt, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych. Zawiera on również informacje o zabezpieczeniu majątku dłużnika w postępowaniu upadłościowym poprzez zawieszenie prowadzonych przeciwko niemu egzekucji, o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na fakt, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania.

Pamiętaj!

Dział IV nie stanowi rejestru dłużników niewypłacalnych, czy chociażby nie jest to Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej S.A.

W Dziale V rejestru przedsiębiorców zamieszcza się wzmiankę o powołaniu i odwołaniu kuratora.

Dział VI zawiera m.in. informacje o otwarciu i zakończeniu likwidacji, ustanowieniu zarządu i zarządu komisarycznego, dane likwidatorów bądź zarządców wraz ze sposobem reprezentacji. W dziale tym podlegają również ujawnieniu dane o połączeniu lub przekształceniu przedsiębiorcy, informacja o ogłoszeniu upadłości, wszczęciu postępowania naprawczego wraz z danymi syndyka albo zarządcy przymusowego.

Każdy podmiot posiada odrębny numer KRS, pod którym wpisane są wszystkie wskazane powyżej dane. Dokumentacja jest przechowywana w sądzie rejestrowym w postaci akt rejestrowym.

Pamiętaj!

Wyszukiwarka podmiotów została zamieszczona na stronie https://ems.ms.gov.pl/krs/wyszukiwaniepodmiotu. Pobrane samodzielnie wydruki komputerowe, aktualnych informacji o podmiotach wpisanych do Rejestru, mają moc zrównaną z mocą dokumentów wydawanych przez Centralną Informację, o których mowa w ust. 3, jeżeli posiadają cechy umożliwiające ich weryfikację z danymi zawartymi w Rejestrze.

Odpisy, wyciągi i zaświadczenia wydaje Centralna Informacja KRS, która posiada oddziały przy sądach rejestrowych. Instytucja ta udziela także informacji z rejestru, które mają moc dokumentów urzędowych, jeżeli zostały wydane w formie papierowej. Wydaje także z katalogu, drogą elektroniczną, kopie dokumentów, które są poświadczane za zgodność z dokumentami znajdującymi się w aktach rejestrowych podmiotu.

Pamiętaj!

W celu uzyskania tych informacji wymagane jest użycie specjalnych formularzy.

1. Postępowanie rejestrowe

Do postępowania przed sądami rejestrowymi stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 7 KRSU), w szczególności będą to art. 694¹–694⁸ KPC.

Pamiętaj!

Uczestnikiem postępowania rejestrowego jest osoba, której praw dotyczy to postępowanie, o ile weźmie udział w sprawie (art. 510 § 1 KPC).

W sprawach rejestrowych wyłącznie właściwy jest sąd rejonowy (sąd gospodarczy) właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę podmiotu, którego wpis dotyczy (sąd rejestrowy). Wniosek o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego składa podmiot podlegający wpisowi do tego rejestru, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Podmiot podlegający wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego jest uczestnikiem postępowania, chociażby nie był wnioskodawcą. W postępowaniu tym nie stosuje się art. 510 § 2 KPC, co oznacza, że sąd rejestrowy nie ma obowiązku wzywania do udziału w postępowaniu rejestrowym innych osób zainteresowanych.

Pamiętaj!

Siedziba to miejscowość, a nie adres np. spółki.

Takim przepisem szczególnym jest art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach, który stanowi, że po zakończeniu likwidacji, likwidator zgłasza sądowi wniosek o wykreślenie stowarzyszenia z Krajowego Rejestru Sądowego.

Postępowanie, co do zasady jest wszczynane na wniosek, o ile przepis szczególny nie przewiduje wszczęcia postępowania z urzędu (np. zgodnie z art. 694³ § 2¹ KPC). Brak organu lub brak w składzie organu powołanego do reprezentacji podmiotu podlegającego wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego nie stanowi przeszkody do dokonania wpisu z urzędu lub też z urzędu następuje wykreślenie z rejestru spółek przejmowanych oraz spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki (art. 493 § 5 KSH). Wniosek o wszczęcie postępowania powinien być złożony w terminie 7 dni od dnia zdarzenia uzasadniającego dokonanie wpisu, o ile przepis szczególny nie stanowi inaczej (art. 22 KRSU). W postępowaniu rejestrowym rozprawa nie jest obligatoryjna, posiedzenia wyznaczane są zgodnie z art. 514 KPC. Dokumenty, na podstawie których dokonuje się wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, składa się w oryginałach albo poświadczonych urzędowo odpisach lub wyciągach.

Pamiętaj!

Wnioski są składane na specjalnych formularzach. Dla przykładu, wniosek KRS-W2 wymagany jest do zarejestrowania spółki komandytowo-akcyjnej. Dodatkowo do wniosku należy załączyć informacje i dokumenty niezbędne do dokonania wpisu.

Większość wpisów ma charakter deklaratoryjny, ale istnieją także wpisy konstytutywne (np. w kwestii podwyższenia kapitału zakładowego).

Urzędowego poświadczenia dokumentów za zgodność dokonuje notariusz (art. 96 pkt 1 PrNot).

Wniosek złożony do sądu rejestrowego drogą elektroniczną powinien być opatrzony bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu albo podpisem potwierdzonym profilem zaufanym Platformy Usług Administracji Publicznej (ePUAP). Urzędowego poświadczenia dokumentów za zgodność dokonuje notariusz (art. 96 pkt 1 PrNot).

Ryszard Szyszko wskazuje, że badanie wniosku przez sąd można podzielić na trzy etapy:

Przedmiotem badania na podstawie pierwszego etapu jest analiza dopuszczalności wszczęcia i prowadzenia postępowania rejestrowego. Ze względu na to, że wniosek o wpis składa się na urzędowym formularzu albo na formularzu udostępnionym w systemie teleinformatycznym, wnioskodawca bez wezwania uiszcza opłatę sądową, a jeżeli wpis podlega ogłoszeniu – również opłatę za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. W takim przypadku, wskutek badania kontroli formalnej wniosek złożony z naruszeniem tej zasady lub nieprawidłowo wypełniony podlega zwróceniu, bez wzywania do uzupełnienia braków. W przypadku innych braków niż te określone w art. 19 ust. 3 KRSU – wnioskodawca jest wzywany pod rygorem zwrotu do ich uzupełnienia.

Pamiętaj!

Zasady te pomimo tego, że wydają się jasne to wypełnienie wniosków do KRS nie jest sprawą błahą. Dla przykładu omyłkowe pozostawienie nieprzekreślonego pustego pola (np. „drugie imię”) skutkuje zwróceniem wniosku.

Przykład: Spółka x. sp. z o.o. w organizacji opłaciła wniosek za rejestrację spółki w wysokości 350,00 zł (powinna opłacić go w wysokości 600,00 zł). Sąd gospodarczy na podstawie art. 19 ust. 3 KRSU zwraca wniosek oraz uiszczone 350,00 zł, bez wezwania do opłacenia zaległej sumy. W takim przypadku wnioskodawca może w terminie 7 dni od otrzymania wniosku złożyć ponownie wniosek (nowy formularz KRS-Z3 z załącznikami) i wnieść o zaliczenie na poczet sprawy wszczętej tym nowym wnioskiem. W takim przypadku datą złożenia wniosku będzie data jego pierwotnego wniesienia.

Najwięcej jednak problemów w praktyce wzbudza tzw. kontrola merytoryczna. Artykuł 23 KRSU wskazuje, w jakim zakresie sąd rejestrowy analizuje dane wskazane przez wnioskodawcę oraz dokumenty załączone do wniosku. Zgodnie z przepisem sąd rejestrowy bada:

– dokumenty pod kątem zgodności ich formy i treści z przepisami prawa;

– wskazane we wniosku o wpis do Rejestru dane identyfikujące podmioty (nazwisko i imiona, pesel, nazwę lub firmę, REGON, numer KRS), pod kątem ich prawdziwości;

– jeżeli ma w tym względzie uzasadnione wątpliwości – pozostałe dane zgłoszone we wniosku, pod kątem zgodności z rzeczywistym stanem.

Badanie to nazywane jest w doktrynie tzw. ograniczoną kognicją sądów rejestrowych. W praktyce jednak sądy interpretują ten przepis rozszerzająco. Dla przykładu SN w orzeczeniu z 2.10.2008 r. (II CSK 186/08, Glosa 2015, Nr 3, s. 10), wskazał, że: „obowiązek badania zgodności treści dokumentu z przepisami prawa należy rozumieć nie tylko jako obowiązek oceny, czy wszystkie dokumenty wymagane do wpisu przekształconej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zostały sporządzone i załączone do wniosku, ale także jako obowiązek oceny złożonego wniosku i załączonych do niego dokumentów pod względem merytorycznym. Kontrola Sądu Rejestrowego obejmuje zatem także zachowanie ustawowych wymagań przewidzianych dla poszczególnych czynności zmierzających do uzyskania wpisu przekształcenia spółki kapitałowej w Krajowym Rejestrze Sądowym”.

Zgodnie z art. 694⁵ KPC wpis do Krajowego Rejestru Sądowego następuje na podstawie postanowienia, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej. Postanowienia co do istoty sprawy (dotyczą np. wpisu podmiotu) są skuteczne i wykonalne (w literaturze wskazuje się, że terminu „wykonalność” użyto w znaczeniu czynności technicznej wprowadzenia danych do systemu informatycznego rejestru, a nie w sensie zdatności orzeczenia do wykonania w drodze egzekucji) z chwilą ich wydania, z wyjątkiem postanowień dotyczących wykreślenia podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego. Postanowieniom dotyczącym stosowania środków przymusu (dla przykładu, w przypadku stwierdzenia, że wniosek o wpis do Rejestru lub dokumenty, których złożenie jest obowiązkowe, nie zostały złożone pomimo upływu terminu, sąd rejestrowy wzywa obowiązanych do ich złożenia, wyznaczając dodatkowy 7-dniowy termin, pod rygorem zastosowania grzywny przewidzianej w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o egzekucji świadczeń niepieniężnych – postępowanie przymuszające) sąd rejestrowy może nadać rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli wymaga tego interes wierzyciela lub innych osób. Postanowienie co do istoty sprawy wydane zgodnie z wnioskiem nie wymaga uzasadnienia. Sąd rejestrowy z urzędu sporządza uzasadnienie postanowienia co do istoty sprawy, które zostało wydane z urzędu.

Pamiętaj!

Wpisem do KRS, zgodnie z art. 20 ust. 4 KRSU, jest również jego wykreślenie.

Czym innym jest wykonalność, prawomocność a jeszcze, czym innym skuteczność postanowienia, czy też wyroku.

Pamiętaj jest to odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 521 § 1 KPC, zgodnie z którym postanowienie orzekające co do istoty sprawy, wydane w postępowaniu nieprocesowym, staje się skuteczne, a jeżeli wymaga wykonania – także wykonalne, po uprawomocnieniu się.

Tymi wyjątkami są wpisy:

1) dotyczące wykreśleń danych niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy lub dokonania wpisu danych odpowiadających rzeczywistemu stanowi rzeczy dokonywane przez sąd rejestrowy z urzędu na podstawie art. 24 ust. 3 i 4 KRSU;

2) zaległości podatkowych i celnych, należności na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz niezaspokojonych wierzytelności (art. 41 pkt 1, 2 i 3 KRSU);

3) osoby fizycznej do rejestru dłużników niewypłacalnych (art. 56 KRSU).

W sprawach rejestrowych sąd II instancji nie jest władny orzekać reformatoryjnie. W sytuacji uwzględnienia środka odwoławczego od orzeczenia wydanego w postępowaniu rejestrowym, dotyczącego wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, sąd II instancji uchyla zaskarżone orzeczenie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi rejestrowemu. Rozpoznając ponownie sprawę, sąd rejestrowy uwzględnia wskazania sądu II instancji oraz aktualny stan rejestru.

2. Jawność rejestru

Niezmiernie istotnym zagadnieniem jest kwestia jawności Krajowego Rejestru Sądowego. Podział jawności obrazuje poniższy schemat:

Jawność formalna zwykła została ustanowiona w art. 8 KRSU oraz art. 10 KRSU. Pierwszy z przepisów stanowi, że każdy ma prawo dostępu do danych zawartych w Rejestrze za pośrednictwem Centralnej Informacji oraz, że ma prawo otrzymać, również drogą elektroniczną, poświadczone odpisy, wyciągi, zaświadczenia i informacje z Rejestru. Drugi z przepisów stanowi, że każdy ma prawo przeglądania akt rejestrowych podmiotów wpisanych do Rejestru, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Pamiętaj!

Akta dotyczące wpisu do rejestru dłużników niewypłacalnych podmiotu, który uległ wykreśleniu na podstawie art. 59 i 60 KRSU, nie podlegają ujawnieniu, są dostępne wyłącznie dla podmiotu, którego dotyczył wpis, oraz wierzyciela, na którego wniosek orzeczono o wpisaniu podmiotu.

Jawność formalna rozszerzona została ustanowiona w art. 13 KRSU, który stanowi, że wpisy do Rejestru podlegają obowiązkowi ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Pamiętaj!

KRSU zawiera wyjątki od tej zasady. Dla przykładu, nie podlegają ogłoszeniu wpisy danych zamieszczanych w dziale 4 rejestru przedsiębiorców (art. 42 w zw. z art. 41 KRSU).

Jawność materialna jest związana ze skutkami prawnymi wpisu. W aspekcie negatywnym została ona ustanowiona w art. 14 KRSU. Oznacza, iż podmiot obowiązany do złożenia wniosku o wpis do rejestru nie może powoływać się wobec osób trzecich działających w dobrej wierze na dane, które nie zostały wpisane do rejestru lub uległy wykreśleniu z rejestru.

Pamiętaj!

Często jest ona w doktrynie określana, jako domniemanie tzw. dobrej wiary osoby trzeciej.

Jawność materialna w aspekcie pozytywnym oznacza, że od dnia ogłoszenia w MSiG nikt nie może zasłaniać się nieznajomością ogłoszonych wpisów (jednak w odniesieniu do czynności dokonanych przed upływem 16. dnia od dnia ogłoszenia podmiot wpisany do rejestru nie może powoływać się na wpis wobec osoby trzeciej, jeżeli ta udowodni, że nie mogła wiedzieć o treści wpisu), a w przypadku rozbieżności między wpisem do rejestru, a ogłoszeniem w MSiG obowiązuje wpis w rejestrze (jednak osoba trzecia może powoływać się na treść ogłoszenia, chyba że podmiot wpisany do rejestru udowodni, że osoba trzecia wiedziała o treści wpisu). Co więcej, osoba trzecia może się powoływać na dokumenty i dane, w odniesieniu do których nie dopełniono jeszcze obowiązku ogłoszenia, jeżeli niezamieszczenie ogłoszenia nie pozbawia ich skutków prawnych (przykładem takiej sytuacji jest możliwość wykorzystania uchwały powołującej na członka zarządu, pomimo że jej skutki nie znalazły odzwierciedlenia w KRS).

Pamiętaj!

Jawność materialna w aspekcie pozytywnym często jest w doktrynie wskazywana, jako domniemanie tzw. znajomości wpisu.

Jeżeli wpis do Rejestru nie podlega obowiązkowi ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, to nikt nie może zasłaniać się nieznajomością treści wpisu w Rejestrze, chyba że mimo zachowania należytej staranności nie mógł wiedzieć o wpisie. W praktyce przepis ten w większości przypadków nie ma zastosowania.

Należy pamiętać, że art. 17 KRSU przewiduje niezwykle istotne domniemanie wiarygodności danych w Krajowym Rejestrze Sądowym. Domniemanie przyjęte w tym przepisie jest domniemaniem prawnym wzruszalnym i polega na przyjęciu fikcji prawnej zgodności danych wpisanych do rejestru ze stanem rzeczywistym. Zgodnie z art. 17 ust. 2 KRSU jeżeli dane wpisano do Rejestru niezgodnie ze zgłoszeniem podmiotu lub bez tego zgłoszenia, podmiot ten nie może zasłaniać się wobec osoby trzeciej, działającej w dobrej wierze zarzutem, że dane te nie są prawdziwe, jeżeli zaniedbał wystąpić niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu.

Pamiętaj!

Zgodnie z art. 42 KRSU domniemanie przewidziane w art. 17 ust. 1 KRSU nie obejmuje danych wpisywanych w dziale 4 rejestru przedsiębiorców.

Podmiot wpisany do rejestru ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną zgłoszeniem do rejestru nieprawdziwych danych, jeżeli podlegały obowiązkowi wpisu na jego wniosek, a także niezgłoszeniem danych podlegających obowiązkowi wpisu do rejestru w ustawowym terminie, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.

Pamiętaj!

Jest to odpowiedzialność na zasadzie ryzyka niezależna ani od winy podmiotu podlegającego wpisowi do rejestru, ani od winy osób, za które ponosi on odpowiedzialność.

Jeżeli do rejestru jest wpisana osobowa spółka handlowa, odpowiedzialność tą ponoszą solidarnie ze spółką osoby odpowiadające za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem.

Pamiętaj!

To uregulowanie wyłącza zastosowanie art. 31 KSH zgodnie z którym odpowiedzialność wspomnianych osób jest subsydiarna, a zatem najpierw należałoby wystąpić z roszczeniem przeciwko spółce a dopiero potem przeciwko wspólnikom.

Należy także pamiętać, że dane zawarte w rejestrze nie mogą być z niego usunięte, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli okaże się, że w rejestrze znajduje się wpis zawierający oczywiste błędy lub niezgodności z treścią postanowienia sądu, sąd z urzędu sprostuje wpis.

Pamiętaj!

Wyjątek od tej reguły został ustanowiony w art. 46 ust. 3, art. 59 ust. 1 i 3 oraz art. 60 ust. 1 KRSU. Stanowią, że nie podlegają ujawnieniu wpisy w całości wykreślone z działu 4 rejestru przedsiębiorców. Przepisy te wskazują, że nie podlegają ujawnieniu wpisy w całości wykreślone z rejestru dłużników niewypłacalnych.

Jeżeli w rejestrze są zamieszczone dane niedopuszczalne ze względu na obowiązujące przepisy prawa, sąd rejestrowy, po wysłuchaniu zainteresowanych osób na posiedzeniu lub po wezwaniu do złożenia oświadczenia pisemnego, wykreśla je z urzędu.

Orzecznictwo

I. Postanowienie SN z 24.7.2013 r., III CNP 1/13, MoP 2014, Nr 13, s. 701–702.

W ramach kognicji określonej w art. 23 ust. 1 KRSU sąd rejestrowy może samodzielnie oceniać zgodność z prawem uchwały zgromadzenia wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością stanowiącej podstawę wpisu w rejestrze.

II. Uchwała SN z 20.1.2010 r., III CZP 122/09, Biul. SN 2010, Nr 1, s. 11.

Sąd rejestrowy, na podstawie art. 23 ust. 1 KRSU, jest uprawniony do badania wpływu naruszeń procedury podejmowania uchwał przez walne zgromadzenie akcjonariuszy spółki akcyjnej na ich treść.

III. Wyrok SN z 12.2.2014 r., IV CSK 361/13, OSNC 2015, Nr 1, poz. 10.

Czynność prawna dokonana przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, reprezentowaną przez odwołanego członka zarządu, który w chwili jej dokonywania był nadal wpisany do rejestru przedsiębiorców, nie jest dotknięta sankcją nieważności bezwzględnej.

IV. Postanowienie SN z 2.10.2008 r., II CSK 186/08, Glosa 2015, Nr 3, s. 10.

Obowiązek badania zgodności treści dokumentu z przepisami prawa należy rozumieć nie tylko jako obowiązek oceny, czy wszystkie dokumenty wymagane do wpisu przekształconej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zostały sporządzone i załączone do wniosku, ale także jako obowiązek oceny złożonego wniosku i załączonych do niego dokumentów pod względem merytorycznym.

V. Uchwała SN z 21.7.2010 r. III CZ P 49/10, OSNC 2011, Nr 1, poz. 7.

Stosownie do art. 252 § 2 w zw. z art. 249 § 2 KSH postępowanie rejestrowe może zawiesić sąd rejestrowy. Nie wyłącza to jednak dopuszczalności zabezpieczenia roszczenia o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez zawieszenie postępowania rejestrowego.