Tytuł oryginału:
Les Contes rouges du chat perché

© Éditions Gallimard, Paris, 1939

© Copyright for the Polish edition
by Wydawnictwo Siedmioróg, Wrocław 2022

ISBN 978-83-8279-495-3

Żaden fragment książki nie może być powielany
ani reprodukowany w jakiejkolwiek formie
bez pisemnej zgody wydawcy.

Siedmiorog.pl – księgarnia internetowa dla dzieci

Konwersja: eLitera s.c.

.

Kanon literatury dziecięcej

W serii ukazały się dotąd następujące utwory Marcela Aymé:

Kot, który mówi. Czerwone opowieści

Kot, który mówi. Niebieskie opowieści

Wilk

Ukryty za żywopłotem, wilk wytrwale obserwował obejście. Zauważył z radością, że rodzice wychodzą z kuchni. Już od progu wydali ostatnie polecenie:

– Pamiętajcie, by nikomu nie otwierać drzwi, choćby ktoś prosił albo i groził. Wrócimy przed nocą.

Gdy tylko rodzice zniknęli za ostatnim zakrętem ścieżki, wilk – kuśtykając – obszedł dom naokoło, ale wszystkie drzwi były starannie pozamykane. Na świnki i krowy nie było co liczyć. Ten gatunek zwierząt ma za mało sprytu, by pod wpływem perswazji pozwolić się pożreć. Wilk zatrzymał się naprzeciw kuchni, oparł łapy na parapecie i zajrzał do środka.

Delfina i Marynia siedziały koło pieca i grały w kości. Marynia, młodsza, o jaśniejszych włosach, skarżyła się przy tym Delfinie:

– Nie można się dobrze bawić we dwójkę. Nie można bawić się w kółko graniaste.

– To prawda, ani w kółko graniaste, ani w piłkę do dołka.

– Ani w chodzi lisek koło drogi, ani w czarnego luda.

– Ani w pannę młodą, ani w zbijaka.

– A czyż jest coś milszego od zabawy w kółko graniaste lub w piłkę do dołka?

– Ach! Gdyby nas było choć troje...

Ponieważ małe stały do niego odwrócone tyłem, wilk stuknął nosem w szybę, dając w ten sposób znać o sobie. Porzuciwszy zabawę, podeszły do okna, trzymając się za ręce.

– Dzień dobry – odezwał się wilk. – Nie jest zbyt gorąco na dworze, mróz trochę szczypie.

Dziewczynka o jaśniejszych włosach wybuchnęła śmiechem, tak jej się wydał zabawny ze spiczastymi uszami i pędzelkiem zjeżonych kudłów na czubku głowy. Ale Delfina nie dała się zwieść pozorom. Ściskając rękę młodszej siostry, szepnęła:

– To wilk.

– Wilk? – rzekła Marynia. – A więc trzeba się bać?

– Trzeba się bać, oczywiście.

Całe drżące, dziewczynki objęły się za szyje tak, że posplatały się ich włosy i szepty. Wilk nie mógł oprzeć się uczuciu, iż nigdy, odkąd ugania się po lasach i wertepach, niczego równie ładnego nie spotkał. Wzruszył się tym do głębi.

„Cóż się takiego ze mną dzieje? – przemknęło mu przez łeb. – Łydki mi całe dygocą”.

Po namyśle zrozumiał, że nagle stał się dobry. Taki dobry i taki łagodny, że nigdy więcej nie będzie mógł zjeść dziecka.

Przechylił głowę w lewo, jak zwykło się to robić, kiedy jest się dobrym, i odezwał się głosem bardzo łagodnym:

– Zimno mi i łapa mnie boli. Lecz co najważniejsze – jestem dobry. Gdybyście zechciały otworzyć mi drzwi, wszedłbym się rozgrzać przy piecu i wspólnie spędzilibyśmy popołudnie.

Dziewczynki, nieco zaskoczone, popatrzyły na siebie. Nie sądziły nigdy, że wilk może mieć tak łagodny głos. Jaśniejsza z nich, już uspokojona, pomachała mu przyjaźnie ręką, lecz Delfina, którą trudniej było wywieść w pole, szybko oprzytomniała:

– Idź sobie – rzekła – jesteś wilkiem.

– Zrozum – dodała z uśmiechem Marynia – nie wyrzucamy cię, lecz rodzice zabronili nam otwierać drzwi komukolwiek, choćby proszono lub grożono.

Wówczas wilk westchnął głęboko i położył spiczaste uszy po obu stronach głowy. Od razu było widać, jak bardzo jest mu smutno.

– Wiecie – rzekł – opowiadają najróżniejsze historie o wilkach, nie trzeba wierzyć we wszystko, co się słyszy. Prawdą jest to, że wcale nie jestem groźny.

I znów westchnął głęboko, aż łzy napłynęły Maryni do oczu.

Dziewczynki zafrasowały się na myśl, że wilk marznie i że boli go łapa. Jaśniejsza z nich szepnęła coś siostrze na ucho, mrugając przy tym do wilka, aby zrozumiał, że ona jest za nim, po jego stronie. Delfina trwała w zamyśleniu, bo nie miała zwyczaju lekkomyślnie podejmować decyzji.

– Wydaje się łagodny – rzekła – lecz mu nie dowierzam. Przypomnij sobie „Wilka i jagnię”. A przecież jagnię nie uczyniło mu nic złego.

Ponieważ wilk zapewniał o swych dobrych zamiarach, rzuciła mu prosto w nos:

– A co z jagnięciem wobec tego? Tak, z jagnięciem, któreś pożarł?

Wilk bynajmniej się nie speszył.

– Z jagnięciem? Które masz na myśli? Mówił o tym całkiem spokojnie, jak o rzeczy zupełnie naturalnej, a minę i ton przybrał tak niewinne, że aż ciarki po plecach przechodziły.

– Jak to? A więc pożarłeś ich kilka! – zawołała Delfina. – Ładne rzeczy!

– Oczywiście, że zjadłem niejedno. Nic w tym nie widzę złego. A wy, wy także jadacie baraninę!

Nie sposób było zaprzeczyć. Właśnie tego dnia był na obiad udziec barani.

– Widzicie przecież, że nie jestem zły – powiedział wilk. – Otwórzcie mi drzwi, usiądziemy sobie przy piecu i będę wam opowiadał różne historyjki. Od tak dawna już włóczę się po lasach i polach, że znam ich niemało. Już sama opowieść o tym, co się ostatnio przydarzyło trzem królikom na skraju lasu, rozśmieszy was do łez.

Małe sprzeczały się po cichu. Jaśniejsza była zdania, że należy wpuścić wilka – i to natychmiast. Nie można go, drżącego z zimna, zostawić na wietrze, w dodatku z bolącą nogą. Lecz Delfina nadal mu nie ufała.

– Nie będziesz mu przecież wymawiać jagniąt, które pożarł. Trudno, zginąłby z głodu!

– Może jadać kartofle – odpowiadała Delfina. Marynia poczęła nalegać, wstawiała się za wilkiem z takim przejęciem w głosie i z oczami tak pełnymi łez, że starsza siostra ulitowała się wreszcie. Już szła w kierunku drzwi, gdy nagle zmieniwszy zdanie, wzruszyła ramionami i wybuchnęła śmiechem, oświadczając zbolałej Maryni:

– No, jednak nie, to byłoby zbyt nieroztropne! I zaglądając wilkowi głęboko w oczy, rzekła:

– Posłuchaj no, wilku, zapomniałabym o Czerwonym Kapturku. Porozmawiajmy o Czerwonym Kapturku, dobrze?

Wilk spuścił pokornie głowę. Tego się nie spodziewał. Dziewczynki usłyszały przez szybę, jak pociąga nosem.

– Prawda – przyznał – zjadłem Czerwonego Kapturka. Lecz wierzcie mi, że miałem potem straszne wyrzuty sumienia. Gdyby to było można odrobić...

– Tak, tak, zawsze się mówi w ten sposób. Wilk uderzył się w piersi, w miejsce, gdzie powinno znajdować się serce. Przemawiał teraz głosem poważnym, przejmującym.

– Słowo daję, gdyby można było to odrobić, wolałbym zginąć z głodu.

– A jednak – westchnęła jaśniejsza z dziewczynek – pożarłeś Czerwonego Kapturka.

– Nie wypieram się – przyznał wilk. – Zjadłem go rzeczywiście. Ale to grzech młodości. I jakże dawno temu, prawda? Trzeba mieć trochę miłosierdzia dla grzeszników. Gdybyście zresztą wiedziały, jakie miałem kłopoty z powodu tej małej! Wyobraźcie sobie, że mi zarzucono, iż zjadłem najpierw babcię. Co za pomysł! Wcale nieprawda.

W tym miejscu wilk zaśmiał się mimo woli, najprawdopodobniej nie zdając sobie nawet sprawy z tego, że się śmieje.

– Powiedzcie no same! Pożerać babcię, kiedy czeka mnie na obiad młodziusieńkie dziewczątko! Już taki durny nie jestem.

I mimo woli, na wspomnienie tego pysznego obiadu, wilk parokrotnie oblizał wargi ozorem, odsłaniając długie spiczaste zęby, co bynajmniej nie podziałało uspokajająco na obie dziewczynki.

– Kłamczuch z ciebie, wilku! – krzyknęła Delfina. – Gdybyś rzeczywiście miał wyrzuty sumienia, nie oblizywałbyś się w ten sposób!

Wilkowi zrobiło się przykro, że łykał ślinkę na wspomnienie delikatnej smarkuli, chrupiącej pod zębem. Czuł się jednak taki dobry, taki zacny, że nie zamierzał zwątpić o swych uczciwych zamiarach.

– Wybaczcie mi – powiedział. – To złe przyzwyczajenie, które wyniosłem z domu, lecz to nie znaczy...

– Tym gorzej, skoro jesteś źle wychowany – oświadczyła Delfina.

– Nie mów tak – westchnął wilk – mam takie wyrzuty sumienia...

– Czy również z domu wyniosłeś zwyczaj zjadania małych dziewczynek? Zrozum, że kiedy przyrzekasz nie jeść więcej dzieci, to tak jak gdyby Marynia miała przyrzec, że nigdy nie ruszy deseru.

Marynia oblała się rumieńcem, wilk zaś próbował się bronić:

– Skoro wam przysięgam...

– Dajmy już temu spokój i ruszaj w dalszą drogę. Rozgrzejesz się, biegając.

Wówczas – dostrzegłszy, że jego zapewnienia o dobroci nie zyskują wiary – wilk wpadł w złość.

– Tego już trochę za wiele – krzyczał – nikt nie chce wierzyć prawdzie! Obrzydzenia można nabrać do własnej uczciwości. Nie wolno – jak wy to czynicie – zniechęcać tych, co są pełni dobrych chęci. I jeśli kiedykolwiek pożrę jakieś dziecko, będzie to z waszej winy!

Słuchając go, dziewczynki nie kłopotały się zbytnio o brzemię odpowiedzialności i wyrzuty sumienia, jakie miałyby ściągnąć na siebie. Widok spiczastych uszu wilka, całych rozedrganych, błyszczących zimnym blaskiem oczu oraz kłów wyzierających spod ściągniętych warg poraził je bowiem tak, że zamarły ze strachu.

Wilk zrozumiał, iż groźbą niewiele zyska. Przeprosił więc za porywczość i przeszedł w prośby. Gdy tak do nich przemawiał, oczy zaszły mu mgłą, uszy opadły, nos oparty o szybę spłaszczył się, nabierając łagodnego wyrazu krowiego pyska.

– Widzisz, że nie jest zły – rzekła jaśniejsza z dziewczynek.

– Może – odparła Delfina – może.

Do głębi przejęta błagalnym tonem wilka, Marynia nie wytrzymała i ruszyła w stronę drzwi. Delfina chwyciła ją przestraszona za kosmyk włosów. Doszło nawet do rękoczynów. Wilk za szybą powtarzał, że raczej woli odejść, niż stanowić przedmiot niezgody dwóch najładniejszych jasnowłosych istot, jakie dane mu było kiedykolwiek zobaczyć. I rzeczywiście odstąpił od okna, po czym, wstrząsany szlochem, oddalił się.

„Co za pech – myślał. – Ja, taki dobry, taki łagodny... a one nie chcą mojej przyjaźni. Stałbym się jeszcze lepszy, nie jadłbym nawet jagniąt”.

Tymczasem Delfina patrząc, jak wilk – skostniały i przejęty smutkiem – odchodzi, kuśtykając na trzech łapach, krzyknęła przez okno zdjęta współczuciem:

– Wilku! Już się nie boimy. Szybko wracaj się rozgrzać!

Jaśniejsza otwarła na oścież drzwi i wybiegła wilkowi na przeciw.

– Mój Boże – wzdychał wilk – jak to miło siedzieć sobie przy ogniu. Cóż może być lepszego niż życie rodzinne. Zawsze tak myślałem.

Oczami zamglonymi ze wzruszenia spoglądał na dziewczynki, nieśmiało stojące w pewnym oddaleniu. Wylizawszy obolałą łapę, wygrzawszy brzuch i grzbiet w cieple przy kominie, począł snuć opowieści. Małe podeszły bliżej, by słuchać o przygodach lisa, wiewiórki, kreta oraz trzech królików ze skraju lasu. Niektóre z tych przygód były tak zabawne, że wilk musiał je powtarzać po dwa lub trzy razy.

Marynia już objęła przyjaciela za szyję, ciągnąc go dla zabawy za spiczaste uszy, głaszcząc futro – z włosem i pod włos. Delfina oswajała się dłużej i gdy po raz pierwszy, dla żartu, wsunęła mu rękę do pyska, nie zdołała powstrzymać się od spostrzeżenia:

– Ach! Jakie masz wielkie zęby...

Wilk wydał się tym tak zawstydzony, że Marynia, przytuliwszy go, ukryła mu głowę we własnych ramionach.

Z delikatności wilk słowem nie wspomniał o głodzie, jaki mu skręcał kiszki.

„Ależ potrafię być dobry – myślał z rozkoszą – to wprost nie do wiary.”

Gdy im opowiedział wiele historyjek, dziewczynki zaproponowały wspólną zabawę.

– Zabawę? – zdziwił się wilk. – Ależ ja nie znam żadnej zabawy.

W chwilę później umiał już bawić się w łapki, w piłkę do dołka, w gonionego i w kółko graniaste.

Całkiem nieźle śpiewał „Jawor, jawor, jaworowi ludzie, co wy tu robicie...” oraz „Szedł kapucyn przez rzeczkę i zgubił czerwoną czapeczkę”. W kuchni panował zgiełk, zamęt, słychać było okrzyki, wybuchy śmiechu i hałas przewracanych krzeseł. Trójka przyjaciół bez najmniejszego skrępowania rozmawiała z sobą tak, jakby znała się od zawsze.

– Skusiłeś, wilku!

– Nie, to ty! Tyś się ruszyła! Ona się ruszyła. – Wilk śmiał się tak, jak dotąd nigdy w życiu, aż rozbolały go szczęki.

– Nie myślałem, że zabawa może być aż tak przyjemna. Szkoda, że nie można bawić się codziennie!

– Ależ, wilku – odparły dziewczynki – jeszcze tu powrócisz. Co czwartek po południu rodzice wychodzą z domu. Gdy zobaczysz, że wyszli, zastukasz w szybę jak dzisiaj.

Na zakończenie bawiono się w konia. Była to piękna zabawa. Wilk udawał konia, Marynia siedziała mu okrakiem na grzbiecie, podczas gdy Delfina trzymając go za ogon, pędem wjeżdżała zaprzęgiem w barykadę z krzeseł. Z wywieszonym ozorem, paszczą rozwartą od ucha do ucha, zdyszany z wysiłku i śmiechu, od którego aż mu się boki trzęsły, wilk prosił czasami o chwilę wytchnienia.

– Zamawiam! – mówił urywanym głosem. – Pozwólcie mi się wyśmiać... Już nie mogę... O, nie, dajcie mi się wyśmiać!

Wówczas Marynia zeskakiwała ze swego konia. Delfina puszczała ogon i – usiadłszy na podłodze – wszyscy zanosili się od śmiechu.

Pod wieczór radość ustała, należało pomyśleć o rozstaniu z wilkiem. Małym zbierało się na płacz, Marynia zaś błagała:

– Wilku, zostań z nami, pobawimy się jeszcze. Rodzice nic nie powiedzą, zobaczysz.

– O nie! – odpowiadał wilk. – Rodzice są zbyt rozsądni. Nigdy nie zrozumieją, że wilk może stać się dobry. O! Znam ja rodziców.

– Tak – przyznała Delfina – pośpieszmy się lepiej. Bałabym się, że może cię spotkać coś złego.

Trójka przyjaciół wyznaczyła sobie spotkanie na przyszły czwartek. Padały obietnice i wylewne oświadczenia. Wreszcie, gdy Marynia zawiązała mu niebieską kokardę na szyi, wilk wymknął się na dwór i zapadł w lasy.

Obolała łapa dawała mu się jeszcze we znaki, lecz rozmyślając o przyszłym czwartku, kiedy to na nowo spotka się z dziewczynkami, nucił beztrosko, ku oburzeniu kruków uśpionych w koronach drzew:

„Jaworowi ludzie,

Co wy tu robicie?

– Budujemy mosty

Dla pana starosty...”

Wróciwszy do domu, już od progu kuchni rodzice zaczęli pociągać nosem.

– Czuć tu jakby zapach wilka – powiedzieli.

Wtedy dziewczynki uznały, że muszą skłamać i robić zdziwioną minę, co jest nieuniknione, gdy przyjmuje się wilka w sekrecie przed rodzicami.

– Jakże możecie czuć zapach wilka – zaprzeczyła Delfina. – Gdyby wilk wszedł do kuchni, zjadłby nas obydwie.

– To prawda – przyznał ojciec – nie pomyślałem o tym. Wilk by was pożarł.

Lecz młodszą, która nie potrafiła wypowiedzieć dwóch kłamstw bezpośrednio po sobie, oburzyła przewrotność, z jaką ośmielono się wyrazić o wilku.

– Nieprawda – powiedziała, tupiąc – wilk nie zjada dzieci, a również nieprawda, że jest zły. Najlepszy dowód...

Na szczęście Delfina kopnęła ją w kostkę, inaczej wszystko by wygadała.

Wówczas rodzice wygłosili całe kazanie, w którym mowa była przede wszystkim o żarłoczności wilka. Matka chciała skorzystać z okazji, by raz jeszcze opowiedzieć przygodę Czerwonego Kapturka, lecz przy pierwszym zdaniu Marynia jej przerwała.

– Wiesz, mamo, nie było tak, jak sądzisz. Wilk wcale nie pożarł babci. Zrozum, nie potrzebował zapychać sobie żołądka przed samym obiadem, na który miał zjeść smakowitą dziewczynkę.

– A poza tym – dodała Delfina – nie można wiecznie mu mieć za złe, temu wilkowi.

– To stare dzieje...

– Grzech młodości...

– Trzeba trochę miłosierdzia dla grzeszników.

– Wilk nie jest już taki jak niegdyś.

– Nie wolno zniechęcać tych, którzy mają dobrą wolę.

Rodzice nie wierzyli własnym uszom.

Ojciec uciął krótko te oburzające mowy obrończe stwierdzeniem, że dziewczynki są postrzelone. Następnie, w oparciu o starannie dobrane przykłady, usiłował dowieść, iż wilk na zawsze pozostanie wilkiem i nierozsądne byłoby sądzić, że kiedykolwiek się poprawi. Gdyby zdarzyło mu się udawać dobrotliwe zwierzątko, stałby się przez to jeszcze niebezpieczniejszy.

Gdy tak przemawiał, dziewczynki wspominały zabawę w konia i w piłkę do dołka, na których upłynęło im popołudnie, a również rozradowaną minę wilka śmiejącego się całą paszczą aż do utraty tchu.

– Widać, żeście nigdy nie miały do czynienia z wilkiem – zakończył ojciec.

Wtedy młodsza trąciła siostrę łokciem i dziewczynki roześmiały się ojcu prosto w nos. Za to bezczelne zachowanie poszły spać bez kolacji, lecz jeszcze długo śmiały się z naiwności rodziców.

Przez następne dni, dla zabicia czasu oczekiwania na powrót przyjaciela, a także z pewnej przekory, która matkę drażniła niepomiernie, małe wpadły na pomysł, żeby bawić się w wilka. Młodsza śpiewała rytualną formułkę:

„Chodzimy do lasu, gdy wilk nie ma czasu.

Wilku, czy ty słyszysz mnie? Co robisz? –

Odezwij się.”

Wówczas ukryta pod stołem Delfina odpowiadała:

– Wkładam koszulę.

– Marynia ponawiała pytanie tak długo, jak tego wymagało wyliczenie wszystkich niezbędnych części garderoby wilka – od skarpetek poczynając, na mieczu kończąc – a wtedy wilk rzucał się na nią i ją pożerał.

Atrakcyjność tej zabawy polegała na zaskoczeniu, nie zawsze bowiem wilk wyłaniał się z lasu w pełnym rynsztunku. Zdarzało mu się już w koszuli rzucić na ofiarę albo nawet wtedy, gdy miał jedynie kapelusz na głowie.

Rodzice bynajmniej nie doceniali uroku tej zabawy. Trzeciego dnia, zniecierpliwieni powtarzającym się nieustannie refrenem, zakazali go śpiewać pod pretekstem, że uszy im pękają od tego hałasu. Dziewczynki, rzecz jasna, nie miały na inną zabawę ochoty toteż do samego czwartku w domu zapanowała grobowa cisza.

Przez cały ranek wilk szorował pysk, wyczesywał futro do połysku i tapirował kudły na karku. Wyprzystojniał tak, że napotykani przezeń inni mieszkańcy lasu nie mogli go w pierwszej chwili rozpoznać. Dwie wrony, które po obiedzie gapiły się swoim zwyczajem przed siebie, spytały go, gdy znalazł się już w polu, czemu jest aż tak wytworny.

– Idę odwiedzić moje przyjaciółki – powiedział dumnie wilk. – Wyznaczyły mi spotkanie wczesnym popołudniem.

– Muszą być bardzo piękne, skoroś tyle pracy włożył w toaletę.

– I jak jeszcze! W całej okolicy nie znajdziecie dziewczynek, które by miały włosy jaśniejsze niż one.

Od tej chwili wrony poczęły wytrzeszczać oczy z podziwu, lecz stara sroka skrzeczka, podsłuchawszy tę rozmowę, wybuchnęła gromkim śmiechem.

– Nie znam twoich przyjaciółek, wilku, lecz nie wątpię, żeś je wybrał starannie, są pewnie pulchniutkie i mięciutkie. Chyba się nie mylę.

– Cicho bądź, wiedźmo! – krzyknął rozgniewany wilk. – Oto w jaki sposób plotki starej sroki narażają na szwank czyjąś reputację. Na szczęście mam jeszcze sumienie!

Dotarłszy do domu, wilk nie musiał stukać w szybę, gdyż obie dziewczynki czekały w progu. Ściskali się bez końca, serdeczniej jeszcze niż poprzednim razem, tak niecierpliwie był wyczekiwany po tygodniowym rozstaniu.

– Ach, wilku – mówiła jaśniejsza – jakiż przez cały tydzień panował smutek w domu. Mówiłyśmy stale o tobie.

– I nie myliłeś się, wilku. Rodzice nie chcą uwierzyć, że jesteś dobry.

– Nic mnie to nie dziwi. Gdybym wam powtórzył, co powiedziała przed chwilą stara sroka...

– Lecz mimo wszystko broniłyśmy cię dzielnie, chociaż rodzice posłali nas do łóżka bez kolacji.

– A w niedzielę zakazali nam bawić się w wilka. Troje przyjaciół miało sobie tyle do opowiedzenia, że nim przystąpili do zabawy, zasiedli koło pieca. Wilk nie wiedział już, od czego ma zacząć. Dziewczynki chciały dowiedzieć się o wszystkim, co robił w ciągu tygodnia, czy nie marzł, czy łapa mu się zagoiła, czy spotkał lisa, bekasa, dzika.

– Wilku – rzekła Marynia – gdy nadejdzie wiosna, zabierz nas do lasu, daleko, tam, gdzie są różne zwierzęta. Z tobą nie będziemy się bały.

– Na wiosnę, moje miłe, niczego nie będziecie się musiały obawiać. Zdążę do tej pory nawrócić najgroźniejszych towarzyszy leśnych, tak że staną się łagodni jak baranki. Na przykład, nie dalej jak przedwczoraj spotkałem lisa, który wydusił wszystkie kury w pewnej zagrodzie. Powiedziałem mu, że dalej tak być nie może, że musi zmienić sposób życia. Ach! Zdrowo go napomniałem! On zaś, taki zawsze sprytny, wiecie, co mi odpowiedział? „Wilku, pragnę iść tylko za twoim przykładem. Wrócimy jeszcze do naszej rozmowy, a po jakimś czasie, oceniwszy twoje dobre uczynki, nie omieszkam sam się poprawić.” Oto co mi odpowiedział, pomimo że to lis.

– Jakiś ty dobry – szepnęła Delfina.

– O tak, jestem dobry, trudno temu zaprzeczyć. A jednak, popatrzcie, wasi rodzice nigdy w to nie uwierzą. Przykro się robi, gdy o tym pomyśleć.

Dla zmiany nastroju po tej melancholijnej uwadze, Marynia zaproponowała zabawę w konia. Wilk bawił się z większą jeszcze werwą niż w poprzedni czwartek. Kiedy skończyli, Delfina spytała:

– Wilku, a gdyby się tak pobawić w wilka? Ponieważ nie znał tej zabawy, wyjaśniono mu zasady i wyznaczono rolę wilka. Ukrył się więc pod stołem, dziewczynki zaś chodziły naokoło, nucąc refren:

– Chodzimy do lasu, gdy wilk nie ma czasu. Wilku, czy ty słyszysz mnie? Co robisz? Odezwij się!

Wilk, który trzymał się pod boki, odparł, krztusząc się ze śmiechu:

– Wkładam gatki.

Śmiejąc się nadal, odpowiadał, że wkłada spodnie, potem szelki, kołnierzyk, kamizelkę. Kiedy doszło do wciągania butów, spoważniał.

– Dopinam pasa – oznajmił z nerwowym śmieszkiem. Czuł się nieswojo, jakiś niepokój ściskał mu gardło, pazury darły kamienną posadzkę kuchni.

Na widok migających wciąż nóg obydwu dziewczynek rozbłysły mu oczy. Po krzyżu przebiegł dreszcz, wargi uniosły się, obnażając kły.

– ...Wilku, czy ty słyszysz mnie? Co robisz? Odezwij się!

– Przypasuję miecz! – odpowiedział chrapliwym głosem, w głowie zaś poczęło mu wszystko wirować. Przestał widzieć nogi dziewczynek, już je tylko wietrzył.

– ...Wilku, czy ty słyszysz mnie? Co robisz? Odezwij się!

– Dosiadam konia i wyjeżdżam z lasu!

I z przeraźliwym wyciem wilk jednym susem wyskoczył z kryjówki, rozwarłszy paszczę i wysunąwszy pazury. Dziewczynki nie zdążyły nawet się przestraszyć, tak szybko je pożarł. Na szczęście wilk nie potrafił otwierać drzwi, nie udało mu się więc wydostać z kuchni. Wróciwszy do domu, rodzice po prostu otworzyli mu brzuch, wyswabadzając w ten sposób dziewczynki. W gruncie rzeczy jednak nie była to już zabawa.

Delfina i Marynia miały mu nieco za złe, że pochłonął je, nie patyczkując się zbytnio, lecz wspominając udaną zabawę, ubłagały rodziców, by puścili go wolno. Zaszyto mu porządnie brzuch przy pomocy dwóch metrów sznurka nasyconego łojem oraz grubej igły tapicerskiej. Dziewczynki płakały, widząc, że cierpi, ale wilk łykając łzy, mówił:

– Zasłużyłem sobie na to i jesteście za dobre, litując się jeszcze nade mną. Przysięgam wam, że już zawsze będę panował nad swoim łakomstwem. A przede wszystkim na widok dzieci będę brał nogi za pas.

I chyba wilk słowa dotrzymał. W każdym razie nie słyszano nigdy, by zjadł jakąś dziewczynkę od czasu owej niefortunnej przygody z Delfiną i Marynią.

Jeleń i pies

Delfina głaskała domowego kota, Marynia zaś, trzymając na kolanach żółte kurczątko, śpiewała mu piosenkę.

– Oho, wół! – rzekło kurczątko, spoglądając ku drodze.

Marynia podniosła głowę i zobaczyła jelenia, który pędził przez łąkę w kierunku zagrody. Było to wielkie zwierzę z pięknym porożem. Jednym susem przesadził rów przydrożny i wpadłszy na podwórze, przystanął obok dziewczynek. Boki jego wzdymały się i opadały, delikatne nogi drżały, był tak zdyszany, że przez chwilę nie mógł wykrztusić słowa. Popatrzył na Delfinę i Marynię łagodnymi, wilgotnymi oczami, po czym przyklęknąwszy, poprosił błagalnym głosem:

– Ukryjcie mnie. Psy są na moim tropie. Chcą mnie pożreć. Ratujcie.

Małe objęły go za szyję, tuląc głowy do jego łba, lecz kot począł smagać im nogi ogonem, besztając:

– Doskonała chwila na pieszczoty! Kiedy psy go dopadną, będzie się miał z pyszna! Słyszę już, jak ujadają na skraju lasu. Szybko, otwórzcie mu drzwi do domu i zaprowadźcie do swego pokoju.

Mówiąc to, nie przestawał machać ogonem i okładać nim dziewczynki po nogach, jak umiał najmocniej. Zrozumiały, że już straciły za wiele czasu. Delfina pobiegła otworzyć drzwi, Marynia zaś, wskazując jeleniowi drogę, popędziła do pokoiku, który dzieliła z siostrą.

– Proszę bardzo – rzekła – odpocznij i nie obawiaj się niczego. Czy chcesz, żebym rozłożyła koc na podłodze?

– O, nie – odparł jeleń – nie trzeba. Zbyt jesteś uprzejma.

– Musisz być strasznie spragniony. Naleję ci wody do miski. Jest świeża, dopiero co naczerpana ze studni. Ale słyszę, że kot mnie woła. Zostawiam cię. Do zobaczenia.

– Dzięki – powiedział jeleń. – Nigdy ci tego nie zapomnę.

Kiedy Marynia znalazła się na podwórzu i drzwi starannie zamknięto, kot powiedział dziewczynkom:

– Przede wszystkim zachowujmy się, jak gdyby nigdy nic. Usiądźcie jak poprzednio, zajmijcie się kurczątkiem i głaszczcie mnie po grzbiecie.

Marynia wzięła z powrotem kurczątko na kolana, lecz ono nie mogło usiedzieć spokojnie i podskakiwało, ćwierkając:

– Co to wszystko znaczy? Nic z tego nie rozumiem. Chciałbym wiedzieć, dlaczego wpuściłyście wołu do domu?

– To nie wół, lecz jeleń.

– Jeleń? Ach! To jeleń... No, no, jeleń...

Marynia zanuciła mu „Aaa, kotki dwa”, a ponieważ kołysała go równocześnie, zasnął w jej fartuszku.

Kot, pod wpływem pieszczot Delfiny, wydawał głośne pomruki i wyginał grzbiet. Po chwili tą samą drogą co jeleń, przypędził myśliwski pies o długich zwisających uszach. Nie zwalniając tempa, przebiegł przez drogę i zatrzymał się dopiero na środku podwórza, by obwąchać ziemię. Znalazł się w ten sposób naprzeciw dziewczynek i odezwał się opryskliwie:

– Przechodził tędy jeleń. Dokąd się udał?

– Jeleń? – zapytały małe. – Jaki jeleń?

Pies obrzucił wzrokiem każdą z nich po kolei i widząc, że oblewają się rumieńcem, począł węszyć na nowo. Niemal bez wahania dopadł do drzwi. Po drodze bezceremonialnie potrącił Marynię. Śpiące kurczątko zachybotało w jej fartuszku, otwarło jedno oko, zatrzepotało skrzydełkami i nie zrozumiawszy, co się dzieje, usnęło na powrót. Tymczasem pies wodził nosem wzdłuż progu.

– Czuję zapach jelenia – oświadczył, zwracając się do dziewczynek.

Małe udały, że niczego nie słyszą. Wówczas zaczął krzyczeć:

– Mówię wam, że czuję zapach jelenia!

Kot, jakby nagle wyrwany z głębokiego snu, wyprężył się, obrzucił psa zdumionym spojrzeniem i rzekł:

– Co tutaj robisz? Cóż to za zwyczaj obwąchiwania cudzych drzwi! Bądź łaskaw się stąd wynieść.

Dziewczynki podniosły się z miejsca i ze spuszczonymi głowami podeszły do psa. Marynia trzymała kurczątko w złączonych dłoniach, ono zaś turlając się we wszystkie strony, obudziło się na dobre. Wyciągało szyję na prawo i lewo, aby coś zobaczyć, i nie bardzo rozumiało, gdzie się znajduje. Pies zmierzył małe surowym spojrzeniem i rzekł, wskazując na kota:

– Słyszałyście, jakim tonem zwraca się do mnie? Powinienem przetrącić mu grzbiet, ale ze względu na was nie zrobię mu krzywdy. Wy w zamian powiecie mi prawdę. Przyznajcie, że jeleń przyszedł na podwórze. Ulitowałyście się nad nim i wprowadziłyście do domu.

– Zapewniam cię – rzekła Marynia, jąkając się z lekka – że w domu nie ma żadnego jelenia.

Ledwie dokończyła zdania, gdy kurczątko, wspinając się na paluszkach i wychylając z jej dłoni, niby z jakiegoś balkonu, wrzasnęło na całe gardło:

– Ależ tak! Oczywiście że tak! Marynia nie pamięta, ale ja świetnie sobie przypominam! Wprowadziła jelenia do domu, tak, tak, jelenia! Ogromne zwierzę o wielu, wielu rogach. Ach! Na szczęście chociaż ja mam dobrą pamięć.

I odrzuciło główkę do tyłu, strosząc żółty puch. Kotu zachciało się je pożreć.

– Byłem tego pewien – oznajmił dziewczynkom pies. – Węch nigdy mnie nie zawodzi. Kiedy mówiłem, że jeleń jest w domu, to tak jak bym go widział. Bądźcie rozsądne i wyprowadźcie go. Musicie wiedzieć, iż to zwierzę do was nie należy. Gdyby mój pan się dowiedział, co się wydarzyło, z pewnością zwróciłby się do waszych rodziców. Nie zacinajcie się w uporze.

Małe stały bez ruchu. Zaczęły pociągać nosami, łzy napłynęły im do oczu, aż wreszcie rozszlochały się na dobre. Wówczas pies się stropił. Popatrzył chwilę, jak płaczą, i spuściwszy głowę, zaczął w zamyśleniu przyglądać się własnym łapom. Wreszcie trącił nosem łydkę Delfiny i rzekł z westchnieniem:

– To dziwne, ale nie mogę znieść spokojnie widoku płaczących dziewczynek. Słuchajcie, nie chcę być niedobry. Ostatecznie jeleń nie zrobił mi nic złego. Z drugiej strony zwierzyna jest zwierzyną i powinienem wykonywać to, co do mnie należy. No, ale raz jeden... Niech tam, niczego nie zauważyłem.

Delfina i Marynia, już całe w uśmiechach, miały mu właśnie podziękować, kiedy on się wywinął i nastawiwszy ucha na poszczekiwania, jakie zdawały się dobiegać od strony lasu, rzekł, potrząsając głową:

– Nie cieszcie się. Obawiam się, że na nic się wasze łzy nie przydały i że przyjdzie wam wkrótce przelać nowe. Słyszę głosy kolegów ze sfory. Zwęszyli, oczywiście, trop jelenia i wkrótce się tu pojawią. Co im powiecie? Nie liczcie, że im serce zmięknie. Z góry was uprzedzam: to są służbiści. Nie odstąpią od domu, póki nie wydacie jelenia.

– Pewnie, że trzeba wydać jelenia! – wrzasnęło kurczątko, wychylając się ze swego balkonu.

– Cicho bądź – rzekła Marynia, a łzy puściły się jej na nowo.

Podczas gdy małe popłakiwały, kot machał ogonem, co pomagało mu zebrać myśli. Wszyscy patrzyli nań w napięciu.

– Dosyć tego, przestańcie płakać – zarządził. – Musimy przygotować się na przyjęcie sfory. Delfino, pójdziesz naczerpać świeżej wody ze studni i postawisz wiadro przy wejściu. Ty, Maryniu, idź z psem do ogrodu. Zaraz tam do was dołączę. Ale najpierw pozbądźmy się kurczęcia. Ukryjemy je pod tym koszem.

Marynia postawiła kurczątko na ziemi i nakryła je koszem. Nie zdążyło nawet zaprotestować, tak szybko znalazło się w zamknięciu. Delfina nabrała wiadro wody i postawiła przy samym wejściu na podwórze. Podczas gdy tamci byli w ogrodzie, posłyszała gwałtowne ujadanie i po chwili ujrzała w oddali sforę psów. Niebawem mogła już je policzyć. Było ich osiem, wszystkie podobnego wzrostu i maści, o długich zwisających uszach. Przestraszyła się, że przyjdzie jej samej je przyjąć. Nareszcie z ogrodu wysunął się kot, krocząc przed Marynią, która taszczyła ogromny bukiet róż, jaśminów, peonii, goździków. Była to najwyższa pora, gdyż psy nadbiegały już drogą. Kot wyszedł im na powitanie i zapytał uprzejmie:

– Czyżbyście przyszli w sprawie jelenia? Przechodził tędy przed kwadransem.

– Chcesz powiedzieć, że pobiegł dalej? – zapytał podejrzliwie jeden z psów.

– Tak, wszedł na podwórze i zaraz zawrócił. Jakiś pies podążał jego tropem, pies podobny do was, nazywa się Ciapek.

– Ach, tak... Ciapek... prawda.

– Wskażę wam kierunek, w którym udał się jeleń.

– Nie potrzeba – odburknął jeden z psów – sami potrafimy odnaleźć jego trop.

Marynia podeszła do sfory i zapytała:

– Który z was nazywa się Zbój? Ciapek wspominał mi o nim. Powiedział: „Rozpoznasz go z łatwością, jest najpiękniejszy ze wszystkich”.

Zbój skłonił się nisko, a ogon jego począł falować.

– Doprawdy – ciągnęła Marynia – niełatwo mi przyszło cię rozpoznać. Twoi koledzy są tacy piękni! Rzeczywiście, nie spotyka się tak pięknych psów.

– Są bardzo piękne – potwierdziła Delfina. – Oczu od nich oderwać nie można.

Sfora wydała pomruk zadowolenia i wszystkie ogony poszły w ruch.

– Ciapek więc polecił mi, żebym ci dała pić. Podobno miałeś trochę gorączki rano, toteż pomyślał, że przebywszy taki szmat drogi, będziesz się chciał orzeźwić. Proszę, oto wiadro wody prosto ze studni. Jeśli twoi koledzy chcą także skorzystać...

– Bardzo chętnie – rzekły psy.

Cała sfora zbiła się w kłąb wokół wiadra i doszło nawet do pewnego zamieszania. Tymczasem dziewczynki zachwycały się głośno ich urodą i wytwornością.

– Jesteście takie piękne – oświadczyła Marynia – że pragnę ofiarować wam swoje kwiaty. Nie ma psów, które bardziej by na nie zasługiwały.

I rozdzieliwszy bukiet między siebie, poczęły śpiesznie wtykać kwiaty za obroże chłepcących wodę psów. Po chwili każdy już przystrojony był w wianek, gdzie róże przeplatały się z goździkami, peonie z jaśminami. Dziewczynki przypatrywały się sobie nawzajem, nie kryjąc zachwytu.

– Zbóju, jeszcze gałązkę jaśminu. Tak ci ładnie w jaśminach! A może chciałbyś jeszcze się napić?

– Nie, dziękuję, jesteście bardzo miłe. Musimy dopaść naszego jelenia.

Jednakże psy nieskore były jakoś do dalszej drogi. Kręciły się w kółko z niespokojną miną, jakby nie mogły zdecydować, w którą pobiec stronę. Na próżno Zbój szorował nosem po ziemi, nie był w stanie wywęszyć tropu jelenia. Woń goździków, jaśminu, róż i peonii, wypełniając mu nozdrza, zabijała równocześnie zapach zwierzęcia. Także i jego koledzy, wystrojeni w wieńce z kwiatów i zapachów, bezskutecznie pociągali nosami. Ostatecznie więc Zbój zwrócił się do kota:

– Czy zechciałbyś nam wskazać kierunek, w jakim udał się jeleń?

– Chętnie – odparł kot. – Pobiegł w tamtą stronę i schował się w lesie w miejscu, w którym klinem wdziera się on między pola.

Zbój pożegnał się z dziewczynkami i ukwiecona sfora oddaliła się pędem. Gdy już zniknęła w borze, Ciapek wyszedł z ogrodu, gdzie się ukrył, i poprosił, aby przyprowadzono jelenia.

– Skoro już posunąłem się do uczestnictwa w spisku – powiedział – pragnę mu jeszcze udzielić pewnej rady.

Marynia wyprowadziła z domu jelenia. Nogi się pod nim ugięły na wieść o tym, jakiego niebezpieczeństwa udało mu się uniknąć.

– Dziś wyszedłeś z opresji bez szwanku – powiedział mu pies, gdy ten dziękował całemu towarzystwu – lecz jutro? Nie chcę cię straszyć, lecz pomyśl o psach, o myśliwych, o strzelbach. Czy sądzisz, że mój pan daruje ci, żeś mu się wymknął? Któregoś dnia wypuści za tobą całą sforę. Ja sam zmuszony będę ciebie ścigać, chociaż z rozpaczą w duszy. Gdybyś był rozsądny, przestałbyś biegać po lesie.

– Opuścić las! – wykrzyknął jeleń. – Zanadto by mi go brakowało. A zresztą dokąd mam pójść? Nie mogę przecież pozostać na odkrytym terenie, gdzie każdy mnie zobaczy.

– Czemu nie? Sam powinieneś to przemyśleć. W każdym razie będziesz tu bezpieczniejszy niż w lesie. Gdybyś się zgodził mnie usłuchać, pozostałbyś w tych stronach przynajmniej do zmierzchu. Widzę krzaki nad samą rzeką, mógłbyś się w nich doskonale ukryć. A teraz żegnaj, i obym nie musiał cię nigdy więcej spotkać w naszym lesie. Żegnajcie, dziewczynki, żegnaj, kocie, i czuwajcie nad naszym przyjacielem.

Wkrótce po odejściu psa pożegnał się z kolei jeleń, by udać się w krzaki nad rzeką. Odwracał się, raz po raz dając znaki dziewczynkom, które machały mu chusteczkami. Gdy dotarł do kryjówki, Marynia przypomniała sobie o kurczątku przykrytym koszyczkiem. Przekonane, że zapadła noc, spało smacznie.

Rodzice wróciwszy z jarmarku, na który wybrali się z samego rana z zamiarem kupienia wołu, nie kryli złego humoru. Nie udało im się kupić zwierzęcia, wszystkie okazały się za drogie.

– Okropność – pomstowali – zmarnowaliśmy cały dzień, żeby niczego nie dostać. I czymże będziemy pracować w polu?

– Jest przecież wół w stajni – zauważyły dziew–czynki.

– To nam dopiero piękny zaprzęg! Jakby wystarczał jeden wół! Lepiej byście zrobiły, siedząc cicho. A poza tym, co za dziwne rzeczy się tu działy pod naszą nieobecność? Skąd wzięło się wiadro przy wejściu na podwórze?

– To ja przed chwilą poiłam cielę – powiedziała Delfina – i zapomniałam odnieść wiadro na miejsce.

– Hm! A ta gałązka jaśminu i goździk na ziemi?

– Goździk? – rzekły dziewczynki. – Ach tak, rzeczywiście...

Lecz mimo woli, pod spojrzeniem rodziców oblały się rumieńcem, oni zaś, pełni najgorszych przeczuć, pobiegli do ogrodu.

– Wszystkie kwiaty wycięte! Ogród ogołocony! Róże! Jaśminy, goździki, peonie! Nieznośne dziewczyny, czemuście zerwały wszystkie kwiaty?

– Nie wiem – wyjąkała Delfina. – Niczegośmy nie widziały.

– Ach! Niczegoście nie widziały? Naprawdę?

Widząc, że rodzice szykują się do wytargania córek za uszy, kot wskoczył na najniższą gałąź jabłonki i rzekł im prosto w nos:

– Tak łatwo się nie unoście. Wcale mnie nie dziwi, że dziewczynki niczego nie zauważyły. Kiedy jadły obiad w południe, wygrzewałem się w słońcu na parapecie i spostrzegłem włóczęgę, który od drogi wpatrywał się w nasz ogród. Nie przejmując się zbytnio, zasnąłem, chwilę zaś później, otwarłszy jedno oko, zobaczyłem, jak mężczyzna oddala się, taszcząc coś w objęciach.

– I nie pobiegłeś za nim, próżniaku?

– I na cóż by się to zdało? Włóczędzy to nie dla mnie. Jestem za mały. Do tego byłby potrzebny pies. Ach! Gdybyśmy mieli psa!

– Jeszcze czego – burknęli rodzice. – Żywić drugiego nieroba? Już ty wystarczysz.

– Jak wam się podoba – odparł kot. – Dziś wyniesiono kwiaty z ogrodu. Jutro ukradną nam kurczęta, a potem przyjdzie kolej na cielę.

Rodzice nic nie odrzekli, lecz ostatnie słowa kota dały im do myślenia. Parokrotnie wracali do nich w ciągu wieczoru.

W porze kolacji, kiedy rodzice zasiedli z dziewczynkami do stołu, wciąż utyskując, że nie udało im się nabyć wołu po godziwej cenie, kot wybrał się łąkami nad rzekę. Dzień miał się ku schyłkowi i grały już świerszcze. Zastał jelenia leżącego w krzakach i skubiącego trawę oraz liście. Rozmawiali długo i jeleń, który z początku słuchać nie chciał argumentów kota, dał się ostatecznie przekonać.

Nazajutrz wczesnym rankiem wkroczył na podwórze i rzekł rodzicom:

– Dzień dobry, jestem jeleniem. Szukam pracy. Nie znaleźlibyście czegoś dla mnie?

– Musielibyśmy najpierw wiedzieć, co potrafisz robić – odparli rodzice.

– Umiem biegać, kłusować i chodzić stępa. Jestem silny, chociaż mam cienkie pęciny. Mogę dźwigać ciężary. Mogę ciągnąć furmankę, sam lub z kimś w zaprzęgu. Gdyby wam gdzieś było śpieszno, wskoczycie mi na grzbiet, a zaniosę was szybciej od każdego konia.

– Całkiem nieźle – stwierdzili rodzice. – A jakie są twoje warunki?

– Mieszkanie, wikt i, oczywiście, wolna od pracy niedziela.

Rodzice wznieśli ręce do nieba. Słyszeć nie chcieli o dniu wolnym od pracy.

– Albo, albo – oświadczył jeleń. – Pamiętajcie, że jestem wstrzemięźliwy w jedzeniu i wyżywienie nie będzie was wiele kosztować.

Te słowa przekonały rodziców i ustalono, że zostanie przyjęty na miesięczną próbę. Tymczasem Delfina i Marynia wyszedłszy z domu, z udanym zdziwieniem spoglądały na swego przyjaciela.

– Znaleźliśmy parę do wołu – oświadczyli rodzice. – Postarajcie się być grzeczne dla niego.

– Macie śliczne córeczki – rzekł jeleń. – Jestem pewien, że się zaprzyjaźnimy.

Nie tracąc czasu, rodzice wyprowadzili wołu ze stajni, aby zaprząc zwierzęta do pługa. Na widok rogów jelenia wół począł się śmiać, z początku dyskretnie, następnie już na całe gardło, i tak się zanosił od śmiechu, że musiał aż usiąść na ziemi. Był to wół o pogodnym usposobieniu.

– Ach! Jakiż on zabawny z tym drzewkiem na głowie! Pozwólcie mi się wyśmiać. I te nożyny, ten lichy ogon! No nie, dajcie mi się wyśmiać do woli!

– Dosyć tego – rzekli rodzice. – Wstawaj. Czas pomyśleć o pracy.

Wół podniósł się z ziemi, lecz na wiadomość, że mają go zaprząc wraz z jeleniem, wybuchnął śmiechem na nowo, przepraszając za to nowego towarzysza.

– Pewnie mnie bierzesz za głupka, lecz doprawdy, masz tak zabawne rogi, że trudno mi będzie się przyzwyczaić. W każdym razie wydajesz się bardzo sympatyczny.

– Śmiej się do woli, nie mam ci tego za złe. A gdybym tak ja powiedział, że twoje rogi również mnie śmieszą? Ale pewnie przywyknę do nich.

Istotnie, po całym ranku orki przestali dziwować się kształtom swych rogów. Pierwsze godziny pracy okazały się dla jelenia dosyć męczące, choć wół starał się go oszczędzać, jak umiał. Największą trudność sprawiało mu przystosowanie się do rytmu towarzysza. Zanadto przyśpieszał kroku, szarpał, chwilę zaś potem, zdyszany, potykał się o grudy ziemi, zwalniając tempo. Toteż pług często posuwał się zakosami. Pierwsze skiby szły tak zygzakowato, że rodzice omal nie zrezygnowali z dalszej pracy. Później, dzięki wskazówkom i życzliwości wołu, wszystko poszło znacznie lepiej i niebawem jeleń stał się znakomitym zwierzęciem pociągowym.

Nie miał jednak nigdy zainteresować się swą pracą na tyle, by mu sprawiała przyjemność. Gdyby nie towarzystwo wołu, którego serdecznie polubił, nie zdołałby się pogodzić z losem. Wyczekiwał niecierpliwie końca dnia, który uwalniał go od rodzicielskich rygorów. Po powrocie do zagrody, dla odprężenia galopował po podwórzu i po łąkach. Chętnie bawił się z dziewczynkami, a kiedy goniły go, umyślnie pozwalał im się schwytać. Rodzice krzywym okiem patrzyli na te harce.

– Do czego to podobne! – mówili. – Męczyć się bieganiną po całym dniu pracy, zamiast odsapnąć, by czuć się nazajutrz świeżym i wypoczętym. Zupełnie jak te smarkule, nie dość że się bawią przez cały dzień, jeszcze muszą uganiać za tobą.

– Czemu narzekacie? – odpowiadał jeleń. – Wystarczy chyba, że przyzwoicie wykonuję swoją pracę. Co zaś do małych, uczę je biegać i skakać. Odkąd tu jestem, biegają znacznie szybciej. Czy to mało? Czy jest w życiu coś użyteczniejszego niż umiejętność szybkiego biegania?

Lecz argumenty te nie trafiały rodzicom do przekonania i nie przestawali burczeć. Jeleń nie bardzo ich lubił i gdyby nie obawa, że sprawi dziewczynkom przykrość, nieraz dałby upust prawdziwym uczuciom. Łatwiej mu przychodziło się opanować, także i dzięki zwierzętom w zagrodzie, z którymi się zaprzyjaźnił. Był wśród nich zielono-niebieski kaczor. Zżyli się bardzo. Często sadzał go sobie na głowie pomiędzy rogami, by kaczor mógł z wysoka popatrzeć na świat.

Polubił również wieprzka za to, że przypominał mu pewnego dzika, z którym się kiedyś przyjaźnił.

Wieczorami prowadził w stajni długie rozmowy z wołem. Jeden opowiadał drugiemu o sobie. Wół miał życie bardzo monotonne, najważniejszym wydarzeniem było pojawienie się jelenia w zagrodzie. Sam to przyznawał, toteż – zamiast mówić – wolał słuchać przyjaciela. Ten snuł opowieści o lasach, polankach, stawach, o nocach spędzanych na pościgu za księżycem, o kąpielach w rosie i o mieszkańcach boru.

– Nie mieć nad sobą pana, obowiązków, lecz biegać, ile dusza zapragnie, bawić się z królikami, rozmawiać z kukułką lub napotkanym dzikiem.

– Nie wątpię – odpowiadał wół – lecz stajnia jest także nie do pogardzenia. Las to dobre na okres wakacji, ciepłą porę roku. Możesz mówić, co ci się podoba, ale zimą lub podczas ulewnego deszczu nie jest tam zbyt miło, podczas gdy tutaj mam nad głową dach, pod nogami suchy grunt, wiązkę świeżej słomy do leżenia i siano za drabiną. To jednak coś.

Lecz mówiąc to, rozmyślał tęsknie o życiu leśnym, którego nigdy nie zazna. Bywało, iż w biały dzień, orząc w polu, zerkał ukradkiem w stronę boru, wzdychając z żalem, podobnie jak jeleń. Nawet nocą śniło mu się czasem, że bawi się z królikami pośrodku polany lub że goniąc wiewiórkę, wspina się na drzewo.

W niedzielę jeleń opuszczał stajnię wczesnym rankiem. Udawał się na cały dzień do lasu. Gdy wracał wieczorem, oczy mu błyszczały i długo opowiadał o tym, kogo spotkał, o przyjaciołach, o wyścigach i zabawach. Nazajutrz za to bywał smutny i nie odzywał się słowem, chyba tylko po to, by narzekać na nudne życie w zagrodzie. Parę razy poprosił, by pozwolono mu zabrać ze sobą wołu, lecz rodzice omal nie wpadli w złość.

– Zabrać wołu! Żeby włóczył się po lasach! Zostaw go w spokoju.

Biedny wół patrzył zazdrośnie, jak jego przyjaciel wychodzi z domu, i spędzał niedzielę na rozmyślaniu o borach i stawach. Miał za złe rodzicom, że go trzymają w zamknięciu jak byle cielę, jego, który ukończył już pięć lat. Delfinie i Maryni również nie pozwalano nigdy towarzyszyć jeleniowi, jednak pewnej niedzieli, pod pozorem, że idą nazrywać konwalii, spotkały się z nim w borze, w umówionym miejscu. Wziął je na grzbiet i nosił po lesie. Delfina uczepiła się mocno jego rogów, Marynia zaś trzymała siostrę za pasek. Wymieniał im nazwy drzew, pokazywał gniazda, królicze nory i lisie jamy. Czasami jakaś kukułka lub sroka przysiadała mu na rogach, by opowiedzieć wszystkie plotki z ostatniego tygodnia. Dotarłszy nad staw, zatrzymał się chwilę na pogawędkę ze starym karpiem, który miał już przeszło pięćdziesiąt lat i ziewał, wystawiając nos ponad wodę. Kiedy przedstawił mu dziewczynki, karp odparł uprzejmie:

– Och! Nie musisz mi mówić, kim one są. Znałem ich matkę, gdy była mała, jakieś dwadzieścia pięć lub trzydzieści lat temu, i gdy na nie patrzę, to tak jakbym widział ją z tamtych lat. Cieszę się, że nazywają się Delfina i Marynia. Wydają się grzeczne i dobrze ułożone. Musicie kiedyś jeszcze mnie odwiedzić, dziewczynki.

– O tak, proszę pana – obiecały małe.

Znad stawu jeleń zawiózł Delfinę i Marynię na polanę i poprosił, by zeskoczyły na ziemię. Następnie, zbliżywszy się do dziury niewiele większej od pięści, u stóp porośniętego mchem pagórka, zniżył pysk i trzykrotnie wydał leciutki okrzyk. Kiedy się cofnął o parę kroków, dziewczynki ujrzały wystającą z otworu głowę królika.

– Niczego się nie obawiaj – rzekł jeleń. – Te dziewczynki to moje przyjaciółki.

Uspokojony, królik wyszedł z kryjówki, a za nim dwa następne. Delfina i Marynia onieśmielały je nieco i trochę czasu minęło nim pozwoliły się pogłaskać. Wreszcie zaczęły się bawić z dziewczynkami i zasypywać je pytaniami. Chciały wiedzieć, gdzie znajduje się nora dziewczynek, jakie zioła najbardziej im smakują, czy urodziły się w swoich sukienkach, czy też wyrosły one później. Siostrom nieraz trudno było udzielić odpowiedzi. Delfina zdjęła fartuszek, by pokazać, że nie przyrasta jej do skóry, a Marynia zrzuciła jeden bucik z nogi. Myśląc, że robią sobie krzywdę, króliki zamykały oczy, by tego nie oglądać. Kiedy wreszcie zrozumiały, czym jest garderoba, jeden z nich zauważył:

– Bardzo to zabawne, oczywiście, ale niezbyt praktyczne. Łatwo możecie pogubić ubranka albo zapomnieć je włożyć. Czyż nie jest prościej nosić futro jak wszyscy? Przecież to znacznie wygodniej.

Małe zajęły się właśnie objaśnianiem im reguł jakiejś zabawy, gdy nagle wszystkie króliki jednym susem dopadły wejścia do nory, wołając:

– Pies! Uciekajcie! Nadchodzi pies! Rzeczywiście, z krzaków na skraju polany wyszedł pies.

– Nie bójcie się – powiedział – to ja, Ciapek. Przechodząc w pobliżu, usłyszałem śmiech dziewczynek i przyszedłem przywitać się z wami.

Jeleń i małe wyszli mu na spotkanie, lecz nic nie mogło skłonić królików do opuszczenia nory. Pies zapytał jelenia, co porabia od czasu, gdy uniknął pościgu, i ucieszył się bardzo, że pracuje na roli.

– Nie mogłeś słuszniej postąpić i chciałbym mieć pewność, że starczy ci rozsądku, by tam pozostać na stałe.

– Na stałe? – żachnął się jeleń. – Nie, to niemożliwe. Gdybyś wiedział, jak bardzo ta praca jest nudna i jaką męką jest pole rozprażone słońcem, podczas gdy w naszym borze panuje rozkoszny chłód.

– Las stał się teraz niebezpieczniejszy niż kiedykolwiek – odparł pies. – Polowania odbywają się niemal codziennie.

– Chcesz mnie nastraszyć, ale dobrze wiem, że prawie nie ma się czego obawiać.

– Ja bym cię miał chcieć nastraszyć, biedaku? Nie dalej jak wczoraj zabiliśmy dzika. Lecz znasz go chyba. Taki stary dzik ze złamaną szablą.

– Mój najlepszy przyjaciel! – jęknął jeleń, wybuchając płaczem.

Małe popatrzyły na psa z wyrzutem, Marynia zaś spytała:

– Powiedz, nie ty go zagryzłeś?

– Nie, lecz należałem do sfory, która go ścigała. Musiałem. Ach, co za fach! Odkąd was poznałem, jeszcze bardziej mi ciąży. Gdybym ja także mógł porzucić las i pójść do pracy w gospodarstwie...

– Rodzicom właśnie jest potrzebny pies. Chodź do nas.

– Nie mogę – westchnął Ciapek. – Gdy się ma jakiś zawód, trzeba go wykonywać. To się przede wszystkim liczy. Z drugiej strony nie chciałbym także porzucić kolegów ze sfory, nigdy się dotąd nie rozstawałem z nimi. Trudno, lecz lżej by mi było na sercu, gdyby nasz przyjaciel zechciał mi obiecać, że u was zostanie.

I razem z dziewczynkami zaczął nalegać, żeby jeleń raz na zawsze wyrzekł się powrotu do lasu. Ten nie wiedział, co ma odpowiedzieć i przypatrywał się trójce królików baraszkujących w pobliżu nory. Jeden z nich zatrzymał się na chwilę, chcąc go zaprosić do zabawy. I wówczas jeleń dał znak dziewczynkom, że niczego obiecać nie może.

Nazajutrz, zaprzężony z wołem pośrodku podwórza, jeleń rozmyślał o drzewach i zwierzętach leśnych. W zadumie nie usłyszał rozkazu, by ruszyć w drogę, i nawet nie drgnął. Wół szarpnął w przód, ale czując opór towarzysza, zatrzymał się.

– Wio! – zawołali rodzice. – To znowu przez to bydlę!

A ponieważ jeleń, nadal zatopiony w myślach, stał nieruchomo, uderzyli go kijem.

W przypływie wściekłości poderwał się i krzyknął:

– Natychmiast mnie wyprzężcie! Wymawiam wam pracę.

– Ruszaj! Pogadasz sobie później.

Ponieważ nie chciał ciągnąć furmanki, rodzice zdzielili go kijem dwukrotnie, a gdy się nadal opierał, trzykrotnie jeszcze. W końcu ustąpił i rodzice wyszli z pojedynku zwycięsko. Dotarłszy na pole, gdzie mieli sadzić kartofle, wyładowali worki sadzeniaków i wyprzągłszy zwierzęta, pozwolili im paść się na skraju drogi. Nauczka zdawała się odnosić należyty skutek, jeleń bowiem okazywał posłuszeństwo. Ledwie jednak rodzice zabrali się do sadzenia ziemniaków, rzekł do wołu:

– Tym razem odchodzę, i to na zawsze. Nie staraj się mnie zatrzymać, traciłbyś czas nadaremnie.

– Dobrze – odparł wół. – Wobec tego odchodzę i ja. Opowiadałeś mi tyle o życiu w lesie, że śpieszno mi je poznać. Uciekajmy.

Kiedy rodzice byli odwróceni tyłem, przekradli się za parawan z ukwieconych jabłonek, a stamtąd na ścieżkę w głębi jaru, wiodącą prosto do boru. Uszczęśliwiony, wół stąpał tanecznym krokiem, nucąc piosenkę, której nauczył się od dziewczynek. Nowe życie wydawało mu się równie piękne, jak je sobie wymarzył w stajni. Spuścił jednak z tonu, ledwie się tylko znaleźli w lesie. Było mu trudno nadążyć za jeleniem w gęstwinie. Przeszkadzały mu w tym szerokie barki, a długie rogi, sterczące na boki, co chwila o coś zahaczały. Myślał ze strachem, iż w razie niebezpieczeństwa nie uda mu się biegiem przedrzeć przez las. Jeleń tymczasem dotarł do bagien i stąpał tak lekko, że ledwie można było dostrzec odciski jego kopyt. Wół po trzech krokach zapadł się do kolan. Kiedy z trudnością wydostał się z błota, rzekł do towarzysza:

– Stanowczo nie nadaję się do lasu. Nie ma co się zacinać w uporze, tak będzie lepiej dla ciebie i dla mnie. Wracam na pole.

Jeleń nie starał się go zatrzymać. Kiedy go odprowadził na skraj lasu, spostrzegł w oddali dziewczynki, których jasne włosy odcinały się od tła złotą plamą, i rzekł, wskazując je wołu:

– Być może nigdy bym się nie zdecydował na rozstanie z nimi, gdyby rodzice mnie nie obili. Brak mi ich będzie bardzo, i ciebie, i wszystkich tamtejszych zwierząt.

Po długim pożegnaniu rozstali się i wół powrócił na kartoflisko.

Dowiedziawszy się o ucieczce jelenia, rodzice pożałowali swojego postępku. Musieli kupić nowego wołu, który kosztował majątek, ale odwrotu nie było.

Małe nie mogły uwierzyć, że ich przyjaciel odszedł bezpowrotnie.

– Przyjdzie – mówiły – nie porzuci nas przecież na zawsze.

Lecz upływały tygodnie, a jeleń nie wracał. One zaś patrząc w stronę lasu, powiadały z westchnieniem:

– Zapomniał o nas. Bawi się z królikami i z wiewiórkami, a o nas zapomniał.

Pewnego ranka, gdy zajęte były łuskaniem grochu na progu kuchni, na podwórze przyszedł Ciapek. Przystanął obok nich ze spuszczoną głową i rzekł:

– Mam dla was złą nowinę.

– Jeleń! – wykrzyknęły dziewczynki.

– Tak, jeleń. Mój pan zastrzelił go wczoraj po południu. Robiłem, co mogłem, by sforę sprowadzić z tropu. Lecz Zbój miał mnie w podejrzeniu. Kiedy dobiegłem do jelenia, jeszcze oddychał i poznał mnie. Zerwał wargami malutką stokrotkę i dał mi ją dla was. „To dla dziewczynek” – powiedział. Jest tutaj, zatknięta za moją obrożą. Weźcie ją sobie.

Małe płakały, ocierając łzy fartuszkiem, i zielono-niebieski kaczor płakał także. Po chwili pies dodał:

– A teraz nie chcę już więcej słyszeć o polowaniu. Koniec. Chciałbym się dowiedzieć, czy wasi rodzice nadal potrzebują psa.

– Tak – odrzekła Marynia. – Dopiero co o tym rozmawiali. Ach! Jakże się cieszę! Zostaniesz z nami!

I dziewczynki, i kaczor zaczęli uśmiechać się do psa, który przyjaźnie merdał ogonem.

Słoń

Rodzice ubrali się odświętnie i przed wyjściem z domu rzekli do dziewczynek:

– Nie zabieramy was do wuja Alfreda, bo zanadto pada. Skorzystajcie z okazji, żeby odrobić lekcje.

– Już je wczoraj wieczorem odrobiłam – odparła Marynia.

– Ja też – powiedziała Delfina.

– Wobec tego grzecznie się pobawcie, a przede wszystkim nie wpuszczajcie nikogo do domu.

Rodzice ruszyli w drogę, a dziewczynki rozpłaszczywszy nosy na szybie, długo spoglądały za nimi. Lało straszliwie, więc prawie nie żałowały, że nie poszły do wuja Alfreda. Już miały zagrać w loteryjkę, gdy spostrzegły biegnącego przez podwórze indora. Schronił się pod daszkiem szopy, otrzepał przemoczone pióra i wytarł długą szyję w puszysty żabot.

– Okropna pogoda dla indyków – zauważyła Delfina – i dla innych zwierząt także. Na szczęście nie trwa nigdy zbyt długo. Lecz gdyby tak padało przez czterdzieści dni i czterdzieści nocy?

– Ale dlaczego – zdziwiła się Marynia. – Dlaczego miałoby padać przez czterdzieści dni i czterdzieści nocy?

– Pomyślałam, że zamiast grać w loteryjkę, można by się pobawić w Arkę Noego.

Pomysł przypadł do gustu Maryni, która uznała, że kuchnia byłaby znakomitym statkiem. Ze znalezieniem odpowiednich zwierząt dziewczynki nie miały żadnego kłopotu. Poszły do stajni oraz do kurnika i nakłoniły z łatwością wołu, krowę, konie, owcę, koguta, kurę, aby udały się z nimi do kuchni. Większość z ochotą przystała na zabawę w Arkę Noego. Były i zrzędy, jak indyk czy wieprzek, które nie chciały ruszyć się z miejsca, ale Marynia oświadczyła im z całą powagą:

– Jest potop. Będzie padało przez czterdzieści dni i czterdzieści nocy. Jeśli nie chcecie wejść do Arki, to trudno. Ziemię zaleją wody i potopicie się.

Zrzędy usłuchały natychmiast i przepychając się w wejściu, wpadły do kuchni. Kur nie trzeba było straszyć. Wszystkie chciały wziąć udział w zabawie, tak że Delfina, wybrawszy jedną, musiała odmówić reszcie.

– Zrozumcie, mogę zabrać tylko jedną kurę. W przeciwnym razie złamałabym zasady gry.

W niecały kwadrans przedstawiciele wszystkich zwierząt domowych znaleźli się w kuchni. Obawiano się, że z powodu wielkich rogów wół nie zmieści się w drzwiach, gdy jednak przechylił głowę na bok, wszedł z łatwością, podobnie jak krowa. W Arce zrobiło się tak tłoczno, że trzeba było na stole posadzić kurę, koguta, indyczkę, indora i kota. Nie doszło jednak do zamieszania, zwierzęta okazały się całkiem rozsądne. Były zresztą nieco onieśmielone, znalazłszy się w kuchni, dokąd, wyjąwszy kota, a może i kurę, nie miały nigdy wstępu. Koń, stojący obok zegara, spoglądał już to na tarczę, już to na wahadło i strzygł lękliwie spiczastymi uszami. Krowa z nie mniejszą ciekawością przypatrywała się przez szybę zawartości kredensu. Nie mogła zwłaszcza oderwać oczu od sera i dzbanka z mlekiem, powtarzając szeptem:

– Rozumiem, teraz rozumiem.

Po chwili zwierzęta ogarnął strach. Nawet te, które wiedziały, że to zabawa, zaczęły się zastanawiać, czy rzeczywiście tylko o zabawę tu chodzi. Delfina bowiem, siedząc na oknie w kuchni – na stanowisku dowodzenia – wyglądała na dwór i obwieszczała zatrwożonym głosem:

– Ciągle pada... Wody się podnoszą... Nie widać już ogrodu... Stale wieje gwałtowny wiatr. Ster w prawo!

Marynia, która była sternikiem, ruchem w prawo przykręcała drzwiczki pieca, wskutek czego uchodziło nieco dymu.

– Nadal pada... Woda sięga dolnych gałęzi jabłonki... Uwaga na skały! Ster w lewo!

Marynia przekręciła zamek przy drzwiczkach w lewo i dym przestał się ulatniać.

– Wciąż pada... Wystają już tylko korony najwyższych drzew, lecz woda wciąż się podnosi... Koniec, już nic nie widać...

Wówczas rozległ się głośny szloch. To wieprzek nie mógł dłużej powściągnąć swego żalu nad zatopionym gospodarstwem.

– Spokój na pokładzie! – krzyknęła Delfina. – Bez paniki. Weźcie przykład z kota. Posłuchajcie, jak mruczy.

Istotnie, kot mruczał w najlepsze, wiedząc doskonale, że ten potop nie jest groźny.

– Gdybyż przynajmniej szybko się to wszystko skończyło – kwiknął wieprzek.

– Trzeba liczyć nieco ponad rok – oświadczyła Marynia – lecz przygotowałyśmy zapasy, nikt nie będzie głodny, bądźcie spokojni.

Biedny wieprzek załamał się i popłakiwał z cicha. Pomyślał, że podróż potrwa może dłużej, niż to przewidziały dziewczynki i że pewnego dnia zabraknie żywności. A ponieważ był tłusty, przestraszył się, że go zjedzą. Gdy tak się zadręczał, biała kurka, cała skurczona na deszczu, wdrapała się na zewnętrzny parapet okna. Zastukała dziobem w szybę i rzekła Delfinie:

– Ja też chciałabym się pobawić.

– Ależ, biedna biała kuro, widzisz przecież, że to niemożliwe. Mamy już jedną kurę.

– Zresztą Arka jest przepełniona – zauważyła Marynia, podchodząc do okna.

Biała kura wydała się tak tym zmartwiona, że obydwu małym zrobiło się jej żal i Marynia powiedziała do Delfiny:

– Przecież brakuje nam słonia. Biała kura mogłaby udawać słonia.

– To prawda, Arce potrzeba słonia. Delfina otworzyła okno, wzięła kurkę na ręce i oznajmiła jej, że będzie słoniem.

– Jakże się cieszę – powiedziała biała kurka. – Ale z czego zrobiony jest słoń? Nigdy tego nie widziałam.

Dziewczynki usiłowały jej wyjaśnić, co to takiego jest słoń, lecz bezskutecznie. Wówczas Delfina przypomniała sobie o książce z kolorowymi ilustracjami, którą dostała w prezencie od wuja Alfreda. Była za ścianą, w sypialni rodziców. Zleciwszy Maryni nadzór nad Arką, wyniosła kurę do pokoju, otworzyła przed nią książkę na stronie z rysunkiem przedstawiającym słonia i udzieliła jej jeszcze kilku wyjaśnień. Biała kura wpatrywała się w obrazek z wielką uwagą, miała bowiem ogromną ochotę udawać słonia.

– Zostawiam cię na chwilę w sypialni – rzekła jej Delfina. – Muszę wrócić do Arki. Póki nie wrócę, przyglądaj się rysunkowi. To dla ciebie wzór do naśladowania.

Biała kurka do tego stopnia wzięła sobie polecenie do serca, że – o czym nawet nie śmiała marzyć – zamieniła się w słonia. Rzecz jednak wydarzyła się tak szybko, że nie od razu uświadomiła sobie przemianę, jaka się dokonała. Sądziła nadal, że jest kurką usadowioną wysoko, pod samym sufitem. Wreszcie zdała sobie sprawę, że ma trąbę, kły z prawdziwej kości słoniowej, cztery potężne nogi i grubą szorstką skórę, z której sterczy jeszcze kilka białych piórek. Była nieco zaskoczona, lecz i ucieszona bardzo. Największą przyjemność sprawiały jej ogromne uszy, których dotychczas, można powiedzieć, nie miała. „Wieprzek przestanie może przechwalać się swoimi, jak zobaczy moje” – pomyślała.

W kuchni dziewczynki zapomniały zupełnie o białej kurze, tak pilnie uczącej się swojej roli za drzwiami. Obwieściwszy, że wiatr opadł i że Arka żegluje po spokojnych wodach, szykowały się do przeprowadzenia apelu na pokładzie. Marynia zaopatrzyła się w notes, by zapisywać życzenia pasażerów, Delfina zaś oświadczyła:

– Drodzy przyjaciele, mija czterdziesty piąty dzień naszej podróży.

– Całe szczęście – westchnął wieprzek – czas płynie szybciej, niż sądziłem!

– Bądź cicho, wieprzku. Jak widzicie, przyjaciele, nie ma powodu żałować, żeście się zabrali do naszej Arki. Teraz, kiedy najgorsze jest już poza nami, możemy wam obiecać, że za jakieś dziesięć miesięcy znajdziemy się na lądzie. Teraz też mogę wam już zdradzić, iż do niedawna jeszcze zdarzało nam się nieraz znajdować w śmiertelnym niebezpieczeństwie i tylko dzięki sternikowi zdołaliśmy ujść z życiem.

Zwierzęta serdecznie podziękowały sternikowi. Marynia zarumieniła się z radości i rzekła, wskazując na siostrę:

– Również i dzięki kapitanowi. Nie zapominajmy o kapitanie.

– Pewnie! – przytaknęły zwierzęta. – Pewnie! Gdyby nie kapitan...

– Jesteście bardzo mili – powiedziała Delfina. – Nie wiecie nawet, jak wasze zaufanie dodaje nam wiary w siebie. Potrzebujemy jej nadal. Przeprawa jeszcze się nie skończyła, aczkolwiek najgorsze mamy poza sobą. Chciałabym także pomówić z wami i dowiedzieć się, czy nie macie jakichś życzeń. Zacznijmy od kota. Czy ci czegoś nie potrzeba, kocie?

– Owszem – odparł kot. – Chciałbym prosić o miskę mleka.

– Proszę zanotować: miska mleka dla kota. Podczas gdy Marynia zapisywała w notesie zamówienie kota, słoń po cichutku otworzył trąbą drzwi i obrzucił spojrzeniem wnętrze Arki. To, co zobaczył, bardzo go ucieszyło i zapragnął szybko przyłączyć się do zabawy. Delfina i Marynia zwrócone były do niego plecami, nikt w tym momencie nie patrzył w jego stronę. Pomyślał z radością, że dziewczynki zdziwią się bardzo na jego widok. Apel dobiegał końca. Gdy przyszła kolej na krowę, która nie odrywała wzroku od zawartości kredensu, pchnął drzwi na oścież i rzekł tubalnym, ku własnemu zaskoczeniu, głosem:

– Oto jestem...

Dziewczynki nie wierzyły własnym oczom. Delfina zaniemówiła przez chwilę ze zdumienia, Marynia zaś wypuściła z ręki notes. Zaczęły teraz poważnie się zastanawiać, czy to jest tylko zabawa w Arkę Noego i same gotowe były uwierzyć w potop.

– Tak – rzekł słoń – to ja... Czyż nie piękny ze mnie słoń?

Delfina oparła się chęci podejścia do okna, ostatecznie była kapitanem i nie wypadało jej zdradzać niepokoju. Nachyliła się do Maryni i poprosiła cichutko, by ta wyjrzała, czy przypadkiem ogród nie zniknął pod wodą. Marynia podeszła do okna, a wróciwszy na swoje miejsce, szepnęła:

– Nie, wszystko jest tak, jak było. Tyle, że na podwórzu stoi parę kałuż.

Tymczasem zwierzęta zaniepokoiły się trochę na widok nieznanego im słonia. Wieprzek zaczął wydawać okrzyki przerażenia, które mogłyby wywołać popłoch wśród innych pasażerów. Delfina odezwała się surowo:

– Jeśli wieprzek natychmiast się nie uciszy, każę go wrzucić do morza... Tak! A teraz muszę się przyznać, że zapomniałam wam powiedzieć o słoniu, który podróżuje z nami. Ściśnijcie się trochę, proszę, i zróbcie mu miejsce w Arce.

Onieśmielony stanowczym tonem kapitana, wieprzek natychmiast zaniechał krzyków. Wszystkie zwierzęta zbiły się w gromadę, aby zostawić możliwie najwięcej miejsca nowemu towarzyszowi podróży. Lecz kiedy słoń chciał wejść do kuchni, spostrzegł, że drzwi nie były ani dostatecznie wysokie, ani dostatecznie szerokie: gdyby miał się w nich zmieścić, musiałyby mieć rozmiary półtora raza większe.

– Nie śmiem użyć siły – powiedział – obawiam się, że zburzyłbym kawał ściany. Bo naprawdę jestem mocny... Jestem nawet bardzo mocny...

– Nie, nie – zawołały dziewczynki – nie używaj siły! Będziesz się bawił z sypialni.

Na początku jeszcze nie zdawały sobie sprawy, że drzwi są za małe i że ta nowa przeszkoda może mieć groźne skutki. Gdyby słoń mógł się wydostać, rodzice zdziwiliby się, że spaceruje wkoło domu, bo tego gatunku zwierząt w wiosce nie ma. Ostatecznie jednak nie mieliby powodu podejrzewać o cokolwiek dziewczynki. Nazajutrz matka odkryłaby tylko, że brakuje białej kurki, i na tym sprawa by się zakończyła. Natomiast zastawszy słonia we własnym pokoju, na pewno zasypią je pytaniami i trzeba będzie się przyznać, że sprowadziły wszystkie zwierzęta do kuchni, by się bawić w Arkę Noego.

– A tak nam przykazywali, żeby nikogo nie wpuszczać do domu! – westchnęła Marynia.

– Może słoń z powrotem zamieni się w białą kurkę – szepnęła Delfina. – W końcu został słoniem dla zabawy. Kiedy skończy się żegluga Arką, nie będzie już miał powodu być słoniem.

– Może. No to pośpieszmy się z tą zabawą. Marynia wróciła do steru, Delfina zaś na stanowisko dowodzenia.

– Rejs trwa!

– To świetnie – powiedział słoń. – Będziemy mogli się pobawić.

– Płyniemy już dziewięćdziesiątą dobę. Nic szczególnego do zasygnalizowania.

– A jednak chyba dymi – zauważył wieprzek. Istotnie, Marynia tak się przejęła obecnością słonia, że nieopatrznie coraz to bardziej przykręcała drzwiczki pieca.

– Sto siedemdziesiąty drugi dzień podróży! – zakomunikował kapitan. – Nic szczególnego do zasygnalizowania.

Na ogół biorąc, zwierzęta zdawały się dość zadowolone, że czas tak szybko płynie, lecz słoń nie mógł się oprzeć myśli, że podróż jest nieco monotonna, co też oznajmił, dodając z nadąsaną miną:

– Wszystko to bardzo ładnie, ale jaka jest w tym moja rola?

– Twoją rolą jest udawać słonia – odparła Marynia – i czekać, aż wody opadną. Myślę, że nie masz powodu do skargi...

– Ach! Skoro chodzi o to tylko, by czekać...

– Dwieście trzydziesty siódmy dzień podróży! Wieje wiatr chyba poziom wód zaczyna się obniżać... Obniża się!

Słysząc te słowa, wieprzek tak się ucieszył, że zaczął turlać się po ziemi, wydając okrzyki radości.

– Bądźże cicho, wieprzku, bo dam cię słoniowi na pożarcie! – rzekła Delfina.

– O tak – powiedział słoń – mam na niego chrapkę!

I dodał, puszczając oko do Maryni:

– To mimo wszystko zabawne...

– Trzysta sześćdziesiąty piąty dzień podróży! Widać ogród, przygotujmy się do opuszczenia Arki, zachowując porządek! Koniec potopu.

Marynia poszła otworzyć drzwi na podwórze. Wieprzek bojąc się, że zostanie pożarty przez słonia, omal jej nie przewrócił, tak śpieszno było mu się wydostać. Stwierdził, że ziemia nie zanadto rozmiękła, i w strugach deszczu pomknął do swego chlewika. Pozostałe zwierzęta, bez tłoczenia się, opuściły kuchnię, wracając na swoje miejsca do obory czy też kurnika. Z dziewczynkami pozostał tylko słoń. Nie widać było, aby się zbytnio śpieszył. Delfina podeszła do niego i klaszcząc w dłonie, rzekła:

– Sio, biała kurko, sio... Koniec zabawy... Wracaj na grzędę...

– Biała kurko... biała kurko... – wołała Marynia, częstując go garstką ziarenek.

Błagały jednak na próżno, słoń nie zamierzał bynajmniej zamienić się w białą kurkę.

– Nie chodzi o to, by wam dokuczyć – mówił – ale uważam, że znacznie śmieszniej jest być słoniem.

Pod wieczór, bardzo zadowoleni z wizyty u wuja Alfreda, wrócili rodzice. Mieli przemoczone peleryny, a i w sabotach chlupotała im woda.

– Ach! Cóż za straszna pogoda – rzekli, otwierając drzwi. – Dobrze zrobiliśmy, nie zabierając was ze sobą.

– A jak się miewa wuj Alfred? – spytały cokolwiek zarumienione dziewczynki.

– Opowiemy wam za chwilę. Pozwólcie nam najpierw rozebrać się w pokoju.

Rodzice szli w kierunku sypialni. Byli już na środku kuchni i dziewczynki dygotały ze strachu. Serca waliły im tak silnie, że musiały je przyciskać obiema rękami.

– Macie przemoczone peleryny – rzekła zduszonym głosem Delfina. – Może lepiej by było zdjąć je tutaj. Wysuszę je przy piecu.

– O – rzekli rodzice – doskonały pomysł. Nie przyszło nam to do głowy.

Zdjęli peleryny, z których kapała jeszcze woda i rozłożyli je w pobliżu pieca.

– Chciałabym bardzo wiedzieć, jak miewa się wuj Alfred – westchnęła Marynia. – Czy nadal go męczy reumatyzm w nodze?

– Z jego reumatyzmem nie jest najgorzej... Ale trochę cierpliwości, tylko przebierzemy się w codzienne ubrania i wszystkiego się dowiecie.

Ruszyli w kierunku drzwi do sypialni. Do przebycia mieli już dwa kroki, gdy zagrodziwszy im drogę, Delfina wyszeptała:

– Nim się przebierzecie, może lepiej zdejmijcie saboty. Naniesiecie wszędzie błota i pobrudzicie podłogę w pokoju.

– Rzeczywiście, doskonały pomysł. Nie przyszło nam to do głowy.

Podeszli z powrotem do pieca i zdjęli saboty, co jednak nie trwało dłużej niż minutę. Marynia napomknęła znowu o wuju Alfredzie, ale tak cichutko, że nawet tego nie usłyszeli. Skamieniałe z przerażenia dziewczynki patrzyły teraz, jak rodzice idą w stronę sypialni, i mróz przeszedł im po krzyżach. Już brali za klamkę, gdy za plecami usłyszeli szloch. To Maryni – ze strachu, a także i wyrzutów sumienia – nie udało się dłużej powstrzymać płaczu.

– Czemu płaczesz? – spytali rodzice. – Czy ci coś dolega? A może podrapał cię kot? No, powiedzże nam, czemu płaczesz.

– To z powodu sło... Z powodu sło... – wyjąkała Marynia, lecz wstrząsana szlochem nie mogła wykrztusić dalszego ciągu.

– To dlatego, że przemoczyliście nogi – powiedziała szybko Delfina. – Boi się z pewnością, żebyście nie złapali kataru. Myślała, że usiądziecie przy piecu i wysuszycie skarpety. Nawet krzesła przygotowała.

Rodzice pogładzili Marynię po jasnych włosach i wyrazili swoją radość, że mają taką dobrą córeczkę, ale – dodali – nie ma obawy, by złapali katar. Przyrzekli usiąść przy piecu, skoro się tylko przebiorą.

– Byłoby lepiej, gdybyście się najpierw wygrzali – nalegała Delfina. – O katar tak łatwo...

– Phi! Bywało gorzej... Nie pierwszy raz przemokły nam saboty, a nigdyśmy kataru się nie nabawili.

– Mówię to, bo Marynia byłaby spokojniejsza. Szczególnie, że martwi się zdrowiem wuja Alfreda.

– Ależ wuj Alfred ma się znakomicie!... Dawno się nie czuł tak dobrze, możecie być spokojne. Za pięć minut dowiecie się szczegółów. Wszystko wam opowiemy.

Delfina zamilkła. Uśmiechając się do Maryni, rodzice postąpili o krok w kierunku sypialni, kiedy ukryty za piecem kot wsunął ogon do popielnika i potrząsnął nim tak gwałtownie, że rozpylone w powietrzu drobiny popiołu dostały im się do nosa, i rodzice zaczęli kichać.

– Widzicie – zawołały dziewczynki. – Nie ma minuty do stracenia, musicie zaraz wygrzać nogi. Siadajcie szybko.

Nieco skonfundowani, musieli przyznać słuszność Maryni i zasiedli na krzesłach. Oparłszy nogi na blasze pieca, spoglądali na swoje parujące skarpety, ziewając raz za razem. Strudzeni długą wędrówką w deszczu po zalanych wodą drogach, nieomal zasypiali, i dziewczynki bały się głośniej odetchnąć. Wtem podskoczyli do góry. Rozległy się jakby czyjeś ciężkie kroki, aż rozdzwoniła się porcelanowa zastawa w kredensie.

– Ach! Coś podobnego... Ależ ktoś chodzi po domu... Wydaje się, że...

– To nic takiego – rzekła Delfina. – Kot ugania się za myszami po strychu. Po południu narobił podobnego hałasu.

– Niemożliwe! Z pewnością się mylisz. Jakże chcesz, by kot wprawił kredens w drganie? Musisz się mylić.

– Ależ nie, on sam mi to dopiero co powiedział.

– Tak? Nigdy bym nie uwierzył, że kot może narobić tyle hałasu. Lecz skoro ci tak powiedział...

Kot skulił się za piecem. Hałas prawie natychmiast ustał, rodzicom jednak odechciało się spać. Czekając, aż wyschną im skarpety, zaczęli opowiadać o wizycie u wuja Alfreda.

– Wuj powitał nas od progu. Widząc, jaka jest pogoda, domyślił się, że nie przyjdziecie. O, żałował, że was nie ma, i prosił... No, coś podobnego, zaczyna się od nowa! Ściany się trzęsą, słowo daję!

– Więc wuj Alfred prosił, by nam coś powtórzyć?

– Tak, powiedział nam... No, tym razem nie będziecie twierdzić, że to kot. Chyba się dom zawali!

Kot robił się coraz mniejszy za piecem, nie zorientował się jednak, że mu wystaje ogon, a gdy się o tym przekonał, było już za późno. Rodzice spostrzegli go dokładnie w chwili, kiedy usiłował zwinąć ogon w kłębuszek między łapkami.

– Teraz już nie możecie zwalać winy na kota, siedzi przecież za piecem!

I właśnie mieli powstać z krzeseł, by zobaczyć, skąd pochodzi odgłos tych potężnych kroków, od których chwiał się cały piec, gdy ze swej kryjówki wyszedł kot, przeciągnął się, jakby dopiero się obudził, i wściekłym głosem oświadczył:

– To niemożliwe, nie sposób nawet spokojnie pospać! Nie mam pojęcia, co się dzieje z koniem od rana, co chwila wierzga w ścianę albo w boks. Myślałem, że w kuchni tego łomotu nie słychać, ale jest gorzej jeszcze niż na strychu. Ciekawe, dlaczego jest tak podniecony.

– Istotnie – rzekli rodzice – musi być chory albo mieć jakieś kłopoty. Zaraz do niego pójdziemy.

Podczas gdy mówili o koniu, kot spoglądał na dziewczynki, kiwając głową, jakby chciał im powiedzieć, że cała ta rozmowa niczemu nie służy i że nie warto się upierać. Bo i w gruncie rzeczy po cóż? Nie przeszkodzą rodzicom wejść do sypialni. Pięć minut wcześniej czy później nie ma żadnego znaczenia. Małe w zasadzie przyznawały mu słuszność, ale sądziły, że pięć minut później, to jednak lepiej niż pięć minut wcześniej. Delfina zakaszlała, by swemu głosowi nadać większej mocy i zapytała jeszcze:

– Mówiliście przed chwilą, że wuj Alfred prosił...

– Ach tak, wuj Alfred zrozumiał doskonale, że to nie jest pogoda na spacer dla dzieci. Lało przecież, wiecie, zwłaszcza gdyśmy przyszli. Istny potop... Na szczęście nie potrwa to długo, mniej już chyba pada?

Rodzice wyjrzeli przez okno i aż krzyknęli ze zdumienia, zobaczyli bowiem konia, który spacerował po podwórzu.

– Coś podobnego! Koń na dworze! Tak się wiercił, że udało mu się odwiązać i wyszedł się przejść po podwórzu. Zaraz się uspokoi i nie będziemy przynajmniej słuchać, jak wierzga w stajni.

W tej samej chwili kroki rozległy się na nowo, ale jeszcze cięższe niż poprzednio. Podłoga uginała się, dom trzeszczał w posadach. Stół stanął dęba, rodzice zaś o mało nie pospadali z krzeseł.

– Tym razem nie może to być koń – zawołali – skoro jest na podwórzu! Prawda, kocie, że to nie może być koń?

– Oczywiście – odparł kot – oczywiście... Muszą to być woły, które się niecierpliwią w oborze...

– Co też ty opowiadasz, kocie? Kto widział, żeby się woły niecierpliwiły w czasie wolnym od pracy.

– W takim razie baran szuka zaczepki z krową.

– Baran miałby szukać zaczepki? Hm! Wietrzymy w tym... hm, coś niejasnego...

Małe poczęły drżeć tak mocno, że aż zakołysały im się jasne głowy, co utwierdziło rodziców w przekonaniu, że bronią się przed zarzutem nieposłuszeństwa. Mruknęli więc z cieniem podejrzliwości w głosie:

– No tak! Bo pewnie wpuściłyście kogoś do domu... Och! Jeśli wpuściłyście kogoś do domu...

– Nieznośne dziewczynki! Byłoby dla was lepiej... Byłoby dla was lepiej... Już nie wiem co.

Delfina i Marynia nie śmiały nawet spojrzeć na rodziców, którzy marszczyli brwi z okrutnym wyrazem twarzy. Nawet kot się wystraszył i nie wiedział, jak się ma zachować.

– Jedno, co pewne – mówili rodzice – to to, że odgłos kroków dochodził jakby z bliska. Na pewno nie ze stajni... Można by raczej sądzić, że ktoś chodził po sypialni, za ścianą... Tak, po sypialni... Zresztą, zaraz się przekonamy.

Skarpety mieli już całkiem suche. Powstali z krzeseł, nie spuszczając oka z drzwi do pokoju. Za ich plecami Delfina i Marynia ściskały się za ręce i w miarę, jak oni szli, przytulały się do siebie coraz mocniej. Kot ocierał się o ich łydki, żeby okazać, iż jest przyjacielem, oraz żeby im dodać odwagi, lecz mimo wszystko było to okropne. Czuły, jak serce zamiera im w piersi. Rodzice, z uchem przy drzwiach, nasłuchiwali pełni niepokoju. Wreszcie klamka ustąpiła, drzwi otwarły się ze zgrzytem i zapadła cisza. Delfina i Marynia, drżąc na całym ciele, spojrzały w głąb izby i zobaczyły białą kurkę, która niepostrzeżenie przemknęła pomiędzy nogami rodziców, przebiegła przez kuchnię i przycupnęła u stóp zegara.

Kaczor i pantera

Delfina i Marynia rozłożywszy się na łące, studiowały geografię ze wspólnego podręcznika. Towarzyszył im kaczor, który wyciągał szyję, zerkając między ich głowami na mapy i obrazki. Ładny to był ptak. Miał niebieski łebek i niebieski kołnierz, rdzawy żabot, a skrzydła w błękitno-białe paski. Ponieważ nie potrafił czytać, dziewczynki objaśniały mu ilustracje i opowiadały o krajach, których nazwy widniały na mapach.

– Oto Chiny – rzekła Marynia. – Kraj, gdzie wszyscy mają żółte twarze oraz skośne oczy.

– Czy również i kaczki? – zapytał kaczor.

– Oczywiście. Książka o tym nie wspomina, ale to się samo przez się rozumie.

– Ach! Piękną rzeczą jest geografia, ale czymś jeszcze piękniejszym muszą być podróże. Gdybyście wiedziały, jak bardzo pragnę podróżować...

Marynia zaczęła się śmiać, Delfina zaś powiedziała:

– Ależ, kaczorze, jesteś za mały na podróże.

– Jestem mały, to prawda, ale sprytny.

– Zresztą, gdybyś udawał się w podróż, musiałbyś nas porzucić. Czyżbyś nie był z nami szczęśliwy?

– O, tak! – odparł kaczor. – Kocham was jak nikogo na świecie.

Oparł łebek o głowy dziewczynek i zniżywszy głos, ciągnął dalej:

– Ale nie mógłbym tego samego powiedzieć o waszych rodzicach. Nie sądźcie, że chcę ich obgadywać, nie jestem źle wychowany, przerażają mnie jednak ich wybryki. Myślę choćby o tym starym koniu.

Dziewczynki uniosły głowy i popatrzyły z westchnieniem na starego konia, który szczypał trawę pośrodku łąki. Nieszczęsne zwierzę wydawało się naprawdę leciwe. Nawet z daleka można było policzyć jego żebra, a nogi mu tak osłabły, że ledwie go dźwigały. Poza tym oślepł na jedno oko i często potykał się na wybojach, przednie kolana miał więc w ranach. Spostrzegłszy zdrowym okiem, że o nim jest mowa, podszedł do przyjaciół.

– Rozmawialiście o mnie?

– Tak – odparła Delfina. – Stwierdziliśmy właśnie, że doskonale wyglądasz od pewnego czasu.

– Jesteście bardzo mili wszyscy troje – rzekł stary koń – toteż chciałbym wam uwierzyć. Niestety państwo są innego zdania. Twierdzą, że jestem za stary, że nie zarabiam nawet na własne utrzymanie. I to prawda, żem stary i utrudzony. Pracuję od tak dawna... Pomyślcie: pamiętam, jakeście się obie rodziły, nie większe byłyście od własnych lalek. W owych czasach drapałem się pod górę, nawet tego nie czując, pług zaś ciągnęłem jak para wołów, nie skarżąc się nigdy... Teraz brak mi tchu, nogi odmawiają posłuszeństwa, no i cała reszta. Stara ze mnie szkapa i tyle.

– Ależ nie – zaprzeczył kaczor. – Tak ci się tylko wydaje, zapewniam cię.

– Najlepszy dowód, że dzisiaj rano państwo chcieli mnie sprzedać do jatki. Gdyby mnie małe nie wybroniły, wyliczając, na co mogę się jeszcze przydać przez lato, byłoby po wszystkim. Zresztą to kwestia czasu. Postanowili sprzedać mnie najpóźniej podczas jesiennego jarmarku.

– Chciałbym ci jakoś dopomóc – westchnął kaczor.

W tym momencie na łące zjawili się rodzice i przyłapawszy konia na rozmowie, zaczęli krzyczeć:

– Widzicie tę starą szkapę, jak usiłuje wzbudzić zainteresowanie! A przecież wypuściliśmy cię na łąkę nie po to, byś mełł ozorem!

– Jest tu zaledwie od pięciu minut – zauważyła Delfina.

– O pięć minut za długo – odparli rodzice. – Lepiej by je spożytkował, skubiąc trawę, która nic nie kosztuje. Im więcej zje tutaj, tym mniej trzeba będzie brać siana ze strychu. Ale to bydlę musi zawsze robić wszystko po swojemu. Ach! Czemuśmy go nie sprzedali dziś rano? Gdyby można to było odrobić...

Stary koń oddalił się, jak umiał najszybciej, usiłując wysoko unosić kopyta, by pokazać, że jeszcze jest pełen wigoru, lecz nogi mu się plątały i parę razy się potknął. Na szczęście rodzice przestali zwracać na niego uwagę, spostrzegli bowiem kaczora i na jego widok humor im się poprawił:

– Ten dopiero wygląda doskonale – rzekli. – Widać, że nie odmawia sobie jedzenia, aż miło popatrzeć na niego. Aha, wuj Alfred przychodzi na obiad w niedzielę.

To powiedziawszy, opuścili łąkę, coś szepcząc sobie na ucho. Kaczor nie bardzo zrozumiał sens ich słów, ale zrobiło mu się niewyraźnie. Marynia wzięła go na kolana i rzekła:

– Wspomniałeś przed chwilą o podróży, kaczorze...

– Tak, ale chyba mój pomysł niezbyt wam przypadł do gustu.

– Wręcz przeciwnie! – zawołała Delfina. – A nawet, na twoim miejscu, wyruszyłabym jutro z samego rana.

– Jutro z samego rana! Zaraz... zaraz...

Kaczor był bardzo podniecony na myśl o nagłej podróży. Trzepotał skrzydłami, wskakiwał na fartuszek Maryni i nie wiedział, od czego zacząć.

– Ależ tak – powtórzyła Delfina – czemu miałbyś zwlekać z podróżą? Kiedy się ma jakieś plany, nie trzeba ich odkładać na później. Inaczej, wiesz, jak to bywa. Najpierw się o nich mówi, potem odsuwa miesiącami, aż wreszcie przestaje się mówić i tyle.

– Szczera prawda – powiedział kaczor i postanowił wyruszyć w podróż.

Resztę dnia spędził w towarzystwie dziewczynek, zgłębiając tajniki geografii. Wielkie rzeki, rzeczki, miasta, oceany, góry, drogi, linie kolejowe – wszystko potrafił wymienić z pamięci, aż rozbolała go głowa. Wieczorem długo nie mógł zmrużyć oka. Zasypiając, zastanawiał się jeszcze: „Urugwaj, stolica?... Wielki Boże, zapomniałem... Stolica Urugwaju...”. Na szczęście, o północy zapadł w głęboki sen i obudził się rześki o świcie.

Wszystkie zwierzęta zebrały się na podwórzu, chcąc być przy jego wymarszu.

– Żegnaj, kaczorze, i wracaj szybko – mówiły kury, wieprzek, koń, krowa, baran.

– Żegnaj i nie zapominaj o nas – mówił, kot, cielę, indyk.

– Szczęśliwej drogi – mówiły wszystkie. Niejedno płakało, na przykład stary koń, na myśl, iż nigdy już nie ujrzy przyjaciela.

Kaczor ruszył szparkim krokiem, nie oglądając się za siebie, a że ziemia jest okrągła, po trzech miesiącach wrócił do punktu wyjścia. Lecz nie sam, towarzyszyła mu pantera o żółtym, czarno centkowanym futrze i złocistych oczach. Delfina i Marynia przechodziły właśnie przez podwórze i wpadły z początku w wielki popłoch na widok drapieżnika, ale obecność kaczora wnet przywróciła im spokój.

– Dzień dobry, dziewczynki! – zawołał kaczor. – Odbyłem wspaniałą podróż. Później wam wszystko opowiem. Jak widzicie, nie jestem sam. Wracam ze swoją przyjaciółką, panterą.

Pantera pozdrowiła obydwie dziewczynki i rzekła uprzejmie:

– Kaczor często mi o was opowiadał. Czuję się tak, jakbym was znała od dawna.

– Oto, co się wydarzyło – wyjaśnił kaczor. – Wędrując przez Indie, natknęłem się pewnego wieczoru na panterę. I wyobraźcie sobie, że chciała mnie pożreć...

– To niestety prawda – spuściwszy głowę, westchnęła pantera.

– Lecz ja nie straciłem zimnej krwi, jak by niejeden kaczor uczynił na moim miejscu. Powiedziałem do niej: „Ty, która chcesz mnie pożreć, czy chociaż wiesz, jak się nazywa twój kraj?”. Oczywiście nie miała pojęcia. Wówczas wyjaśniłem jej, że żyje w Indiach, w prowincji zwanej Bengalem. Wymieniłem rzeki, miasta, góry, opowiedziałem o innych krajach. Wszystkiego chciała się dowiedzieć, tak że przez całą noc odpowiadałem na jej pytania. Rano byliśmy już przyjaciółmi i odtąd się nie rozstajemy. Lecz wierzcie mi, że ją surowo napomniałem!

– Należało mi się – przyznała pantera. – Czegóż chcecie, skoro się nie zna geografii.

– A czy nasz kraj ci się podoba? – spytała Marynia.

– Jest bardzo przyjemny, na pewno będę się w nim dobrze czuła. Ach! Jakże śpieszno mi było tu przybyć po tym, co mi kaczor naopowiadał o dziewczynkach i o wszystkich zwierzętach z zagrody. A właśnie, co z naszym poczciwym starym koniem?

Na to pytanie małe zaczęły pociągać nosami i Delfina odpowiedziała z płaczem:

– Rodzice nie chcą czekać nawet do jesiennego jarmarku. Dziś w południe postanowili, że go sprzedadzą i jutro rano pójdzie do rzeźni...

– Coś podobnego! – zagrzmiała pantera.

– Marynia wzięła konia w obronę, ja także, ale nic z tego. Skrzyczeli nas i za karę przez tydzień nie dostaniemy deseru.

– Tego już za wiele! A gdzie są wasi rodzice?

– W kuchni.

– No, to jeszcze zobaczą... Tylko się nie bójcie, dziewczynki.

Pantera wyprężyła szyję, uniosła wysoko głowę i rozwierając paszczę, wydała z siebie przeraźliwe miauknięcie. Kaczor był taki z niej dumny, że aż się cały napuszył, zerkając na małe. Tymczasem rodzice wyszli pośpiesznie z kuchni, lecz nawet nie zdążyli zapytać, skąd ów dźwięk pochodzi. Pantera bowiem jednym susem przesadziła podwórze, opadając na cztery łapy dokładnie naprzeciw obydwojga.

– Jeśli się poruszycie, rozszarpię was na kawałki.

Łatwo się domyślić, że poczuli się nieswojo. Drżeli na całym ciele i nie mieli odwagi nawet obrócić głowy. Złociste oczy pantery lśniły okrutnym blaskiem, spoza podkurczonych warg wyzierały wielkie spiczaste kły.

– Czegóż to ja się dowiaduję? – zagrzmiała. – Że sprzedajecie starego konia do rzeźni? A nie wstyd wam? Biedne zwierzę, które przepracowało u was całe życie! Ładnie mu odpłacacie za trud! Nie wiem doprawdy, czemu was jeszcze nie pożarłam. Przynajmniej nikt nie będzie mógł powiedzieć, że pracowaliście dla mnie.

Rodzice dzwonili zębami i zaczynali się zastanawiać, czy aby pomysł sprzedania konia nie był zanadto okrutny.

– I w dodatku dowiedziałam się – ciągnęła dalej pantera – że dziewczynki przez tydzień nie dostaną deseru, bo odważyły się wziąć w obronę konia. Czyżby z was były potwory? Uprzedzam jednak, że odtąd wszystko ulegnie zmianie i życie w domu potoczy się inaczej. Na początek odwołuję karę dziewczynek. Mruczycie pod nosem, jak widzę. Może wam się coś nie podoba?

– Ależ skąd, przeciwnie...

– Tym lepiej. Co do starego konia, o żadnym rzeźniku nie ma mowy. Żądam, by dogadzano mu we wszystkim. Ma dożyć swoich dni w spokoju.

Pantera mówiła jeszcze o innych zwierzętach i o sposobach umilania im życia. Stopniowo ton jej stawał się łagodniejszy, jakby chciała zatrzeć złe wrażenie wywołane początkową gwałtownością. Ośmieliło to rodziców na tyle, że zdołali wykrztusić:

– A więc zostajesz u nas. Bardzo dobrze. Ale czy pomyślałaś, jak będzie wyglądać nasze życie – w ciągłym strachu, że zostaniemy pożarci? Już nie mówiąc o zwierzętach podobnie zagrożonych. Zrozum, bardzo to szlachetne zakazać właścicielowi zarżnięcia wieprzka czy kury, ale nigdyśmy nie słyszeli, by pantery żywiły się jarzynami.

– Rozumiem wasz niepokój – odrzekła pantera. – Prawdą jest, że za czasów, kiedy nie znałam geografii, pożerałam wszystko, co mi wpadło pod łapę – ludzi i zwierzęta. Odkąd jednak spotkałam kaczora – który może to poświadczyć – przerzuciłam się na kocią dietę. Jadam wyłącznie myszy, szczury, polne myszki i inne podrzędne gatunki. Och, nie twierdzę, że od czasu do czasu nie wybiorę się na spacer do boru, rzecz jasna. W każdym razie domowe zwierzęta mogą się mnie nie obawiać.

Rodzice szybko przywykli do obecności pantery. Jeśli nie karali dziewczynek zbyt dotkliwie i nie robili krzywdy zwierzętom, była dla nich zawsze bardzo uprzejma. Przymknęła nawet oczy, gdy pewnej niedzieli, na cześć wuja Alfreda, podano kurczę w potrawce, pod warstwą białego sosu. Kurczę to – trzeba przyznać – miało przykre usposobienie, zajmowało się tylko zatruwaniem życia kolegom lub płataniem im złośliwych figli. Nie opłakiwał go nikt.

Poza tym okazała się pożyteczna. Na przykład strzegła domu tak, że mogli spać jak susły. Przekonali się o tym niebawem, kiedy to pewnej nocy strzeliło wilkowi do głowy, by zaczaić się w pobliżu stajni. Nieszczęśnik uchylił już drzwi i oblizywał się na myśl o czekającej go uczcie, gdy raptem jego samego pożarto, nim nawet zdążył zrozumieć, co mu się przydarzyło. Zostały po nim jedynie przednie łapy, kępka sierści oraz czubek ucha.

Pomocna bywała również przy sprawunkach. Jeśli tylko zabrakło w domu cukru, pieprzu czy goździków, jedna z dziewczynek wskakiwała na jej grzbiet i pędziła do sklepu. Czasami nawet posyłano samą panterę, i niechby się sklepikarz pomylił na swoją korzyść przy wydawaniu reszty!

Odkąd nastała, zmieniło się życie w zagrodzie, na co nie narzekał nikt. Wszyscy byli weselsi, nie mówiąc już o starym koniu, któremu nigdy tak dobrze się nie wiodło. Zwierzęta czuły się bezpieczne, a i ludzie pozbyli się wyrzutów sumienia, że je zjadają. Rodzice przestali pokrzykiwać i grozić, praca stała się dla wszystkich przyjemnością. Prócz tego pantera bardzo lubiła się bawić, zawsze gotowa zagrać w berka albo w koziołeczka. Partnerów nie brakło, bo do zabawy zaganiała nie tylko zwierzęta, ale i rodziców. Z początku, ustępując jej, burczeli pod nosem:

– Cóż to za pomysł, w naszym wieku! Co by powiedział wuj Alfred, gdyby nas zobaczył?

Lecz owa niechęć nie trwała długo i po trzech dniach polubili zabawę tak bardzo, że wprost obejść się bez niej nie mogli. Ledwie tylko znaleźli wolną chwilę, już wołali na całe podwórze: „Kto się bawi w gonionego?”. Dla większej swobody ruchów zrzucali saboty i puszczali się w pościg za krową czy wieprzkiem, albo i panterą, a śmiech ich niósł się aż do najdalszych domów we wiosce. Delfina i Marynia ledwo miały czas, żeby się nauczyć lekcji i odrobić zadania.

– Chodźcie się bawić – mówili rodzice – później będziecie odrabiać lekcje.

Co wieczór, po kolacji, odbywały się wielkie wyścigi. Rodzice, dziewczynki, pantera, kaczor, wszystkie zwierzęta z kurnika i stajni dzielili się na dwa obozy. Nigdy dotąd nie słyszano tyle śmiechu w zagrodzie. Koń, za stary by uczestniczyć w zabawach, przyglądał im się z boku i bynajmniej nie gorzej się bawił od innych. W przypadku kłótni, rozsądzał, kto ma rację. I tak na przykład pewnego razu wieprzek zarzucił jednemu z rodziców, że oszukuje w grze: koń więc musiał stwierdzić, że to nieprawda. Wieprzek ten nie był złym stworzeniem, wręcz przeciwnie, ale był drażliwy i gdy przegrywał, łatwo wpadał w złość. Z jego też powodu doszło do paru ostrych kłótni, które panterę wprawiły w zły humor. Lecz te przykre incydenty nigdy nie trwały długo i szybko o nich zapominano. Byle tylko świecił księżyc, gra w wyścigi przeciągała się do późnej nocy, jako że nikomu nie było śpieszno ją kończyć.

– No – mówił kaczor, który miał trochę więcej oleju w głowie od reszty – trzeba by jednak pomyśleć o spaniu.

– Jeszcze kwadrans, kaczorze – błagali rodzice. –Jeszcze kwadrans...

Innym razem grano w łapki, w złodzieja, w cztery kąty i w klasy. Najzagorzalsi byli zawsze rodzice. Nie nudzono się także podczas posiłków. Kaczor i pantera opowiadali o swojej podróży, a przemierzyli kraje tak ciekawe, że słuchać ich można było bez końca.

– Ja, który dokładnie zwiedziłem Rosję – zaczynał kaczor – mogę wam powiedzieć prawdę o komunizmie. Są tacy, co mówią najróżniejsze rzeczy, chociaż tam nie byli, ale ja wszystko widziałem, sami więc rozumiecie. Otóż prawdą jest, że w tym kraju kaczki traktuje się nie lepiej niż gdzie indziej.

Pewnego dnia, wczesnym rankiem, wieprzek wyruszył na przechadzkę. Uprzejmie pożegnał konia, uśmiechnął się do kurczęcia, lecz obok pantery przeszedł bez słowa. Ta, ze swej strony, nie odezwała się także. Pokłócili się poprzedniego dnia podczas wyścigów. Wieprzek okazał się tak nieznośny, że zraził do siebie całe towarzystwo. Obrażony, wrócił do chlewika, oświadczywszy, że więcej nie zamierza się bawić z panterą. I dodał:

– Lubię się ścigać, ale jeśli mam znosić wszystkie kaprysy jakiejś cudzoziemki, wolę położyć się spać.

Pantera udała się do lasu około ósmej, jak zwykła to czynić prawie każdego ranka, i powróciła około jedenastej. Zdawała się trochę zmęczona, stąpała ciężko, powieki jej opadały. Zapytana przez białą kurkę odparła, że przebyła szmat drogi, wędrując po lesie. Po czym poszła się wyciągnąć do kuchni i zapadła w głęboki sen. Od czasu do czasu wzdychała, nie otwierając oczu, i oblizywała paszczę ozorem.

Wróciwszy w południe z pola, rodzice stwierdzili, że wieprzek nie przyszedł jeszcze do domu.

– Zdarza mu się to po raz pierwszy. Chyba przegapił godzinę.

Pantera, zapytana, czy nie spotkała go rano, zaprzeczyła ruchem głowy i zaraz się odwróciła. Podczas posiłku nie wzięła udziału w rozmowie.

Minęło popołudnie, a wieprzek nie wracał. Rodzice byli bardzo niespokojni.

Zapadł wieczór, wieprzka ani śladu. Wszyscy zebrali się na podwórzu, lecz o wyścigach nie było nawet mowy. Rodzice zaczęli spoglądać podejrzliwie na panterę. Leżąc na brzuchu, z głową pomiędzy łapami, zdawała się nie przejmować niepokojem przyjaciół. Dziewczynki, a nawet kaczor byli tym przykro zaskoczeni. Przyjrzawszy się jej uważnie, rodzice oświadczyli:

– Jesteś grubsza niż zwykle, a brzuch masz tak ciężki, jakbyś się przejadła.

– To prawda – odparła pantera. – Na śniadanie pożarłam dwa warchlaki.

– Hm! Widać zatrzęsienie dziś było zwierzyny. Choć zazwyczaj dziki w dzień nie wychodzą z lasu. Szukać ich trzeba w głębi boru...

– Właśnie – odezwała się biała kurka, która była świadkiem powrotu pantery – dlatego poszła daleko w las. Powiedziała mi o tym, wróciwszy do domu.

– Niemożliwe – wykrzyknęło cielątko, które przysłuchiwało się rozmowie, choć nie bardzo zdawało sobie sprawę z jej wagi. – Niemożliwe, ponieważ pasąc się przed południem na łące, zobaczyłem, jak wędruje wzdłuż rzeki.

– Proszę, proszę... – powiedzieli rodzice. Wszyscy spoglądali na panterę, czekając niespokojnie, co powie. Ona milczała długo, aż wreszcie rzekła:

– Zdawało się cielęciu i tyle. Wcale mnie to zresztą nie dziwi. Dzisiaj właśnie skończyło trzy tygodnie. W tym wieku cielęta nie widzą wyraźnie. Ale do czegóż wy w końcu zmierzacie?

– Wczoraj posprzeczałaś się z wieprzkiem i mogłaś go z zemsty pożreć po kryjomu!

– Przecież nie tylko ja się z nim pokłóciłam – odparła pantera. – A jeśli koniecznie miałby być zjedzony, to czemu nie przez was, rodzice? Słuchając was, można by pomyśleć, żeście nigdy nie wzięli wieprzowiny do ust! Czy, odkąd tu nastałam, zdarzyło mi się źle potraktować lub postraszyć jakieś zwierzę z zagrody? Gdyby nie ja, ileż sztuk drobiu skończyłoby w rondlu, a bydła u rzeźnika? Że nie wspomnę już o wilku i dwóch lisach, którym nie dałam się wedrzeć do kurnika i stajni...

Wśród zwierząt rozległ się szmer uznania i wdzięczności.

– Tak czy owak, wieprzka nie ma – burknęli rodzice. – Miejmy nadzieję, że podobny los nie spotka innych zwierząt.

– Słuchajcie – odezwał się kaczor – nie ma powodu sądzić, że został zjedzony. Może po prostu wybrał się w podróż. Czemu nie? Ja też nie żegnając się z wami, opuściłem niegdyś zagrodę i jestem tu, jak widzicie. Poczekajmy. Nie wątpię, że wróci.

Lecz wieprzek nie miał już nigdy wrócić. Nikt też nigdy się nie dowiedział, co mu się przydarzyło. Co do podróży, nie wydaje się, by mógł się na nią zdecydować. Nie grzeszył zbytnią wyobraźnią i nad przygody przedkładał uregulowany, niewyczerpujący tryb życia. Wreszcie, nie miał pojęcia o geografii i nigdy się nią nie interesował. Czy pożarła go pantera, to już inna sprawa. Świadectwo cielęcia, które ma trzy tygodnie, nie stanowi zbyt obciążającego dowodu. Poza tym nie można wykluczyć, że porwali go na pieczeń jacyś przejezdni. Takie rzeczy już się zdarzały.

W każdym razie wspomnienie tego przykrego wypadku nie zakłóciło na stałe trybu życia w zagrodzie. Nawet rodzicom wkrótce wywietrzał on z głowy.

Zaczęto na nowo bawić się w wyścigi i przyznać trzeba, zabawa była znacznie lepsza, odkąd zabrakło wieprzka.

Nigdy Delfina i Marynia przyjemniej nie spędziły wakacji niż owego roku. Przemierzały na grzbiecie pantery pola i lasy. Prawie zawsze towarzyszył im kaczor, siedząc okrakiem na karku wierzchowca. W ciągu dwóch miesięcy małe poznały dokładnie całą okolicę w promieniu trzydziestu kilometrów. Pantera mknęła jak wicher i złe drogi bynajmniej nie stanowiły w tym przeszkody.

Gdy pora wakacji dobiegła końca, po kilku jeszcze słonecznych dniach nastały deszcze, które w listopadzie były już bardzo zimne. W podmuchach wiatru opadały z drzew ostatnie liście. Pantera traciła stopniowo werwę, stając się coraz to bardziej ospała. Niechętnie wychodziła z domu i trzeba było ją błagać, by zechciała pobawić się na podwórzu. Rano szła jeszcze do lasu na polowanie, lecz bez zbytniego zapału. Resztę dnia spędzała w kuchni, wygrzewając się przy piecu. Kaczor codziennie zachodził do niej na parę godzin. Pantera skarżyła się na pogodę.

– Jakże pola są smutne, i lasy, i wszystko! Gdy w moim kraju pada, drzewa rosną coraz wyższe, liście się zielenią. Tu deszcz jest zimny, wszystko smutne, brudne.

– Przyzwyczaisz się – mówił kaczor. – Deszcz nie potrwa długo. Wkrótce spadnie śnieg. Nie będziesz mówiła, że pola są brudne. Śnieg to biały puch, który pokrywa wszystko, delikatny jak puch łabędzia.

– Chciałabym to zobaczyć – wzdychała pantera. Każdego ranka podchodziła do okna, aby wyjrzeć na dwór. Zima jednak zapowiadała się dżdżysta, wszystko było szare.

– Czy śnieg nigdy nie spadnie? – pytała dziewczynek.

– Już niedługo. Pogoda może się zmienić z dnia na dzień.

Delfina i Marynia wpatrywały się z niepokojem w niebo. Dom posmutniał, odkąd pantera wylegiwała się bezwolnie przy piecu. Nikt już nie myślał o zabawie. Rodzice znowu zaczęli gderać i szeptać sobie coś na ucho, spoglądając złowieszczo na zwierzęta.

Pewnego ranka pantera obudziła się bardziej zmarznięta niż zwykle i podeszła do okna, jak to czyniła każdego dnia. W powietrzu unosiły się płatki śniegu, wszystko było białe, podwórze, ogród, pola aż po horyzont. Pantera miauknęła z radości i wybiegła na dwór. Łapy jej grzęzły bezgłośnie w mięciutkim kobiercu, puch zaś opadał na sierść tak delikatnie, że ledwie czuła jego muśnięcie. Wróciła jej pamięć pełnych blasku letnich poranków, a zarazem i dawna werwa. Zaczęła biegać po łąkach, tańczyć i skakać, chwytając w łapy białe płatki. Czasem przerywała zabawę, tarzała się w śniegu i znowu pędem ruszała przed siebie. Po dwóch godzinach biegania i zabawy przystanęła, by nabrać tchu, i ciałem jej poczęły wstrząsać dreszcze. Zaniepokojona, poszukała wzrokiem domu i spostrzegła, że jest bardzo daleko. Śnieg przestał sypać, za to zerwał się silny wiatr. Pantera postanowiła odpocząć chwilę przed drogą powrotną i wyciągnęła się na śniegu. Nigdy dotąd nie leżała na tak miękkim posłaniu, lecz gdy wreszcie chciała się podnieść z ziemi, nogi miała ścierpnięte i dygotała na całym ciele. Dom wydawał się jej tak odległy, wiatr tak przenikliwy, że odeszła ją chęć dalszej wędrówki.

Kiedy nie wróciła w południe, dziewczynki, kaczor oraz stary koń udali się na jej poszukiwanie. Miejscami ślady łap na śniegu były już zasypane, odnaleźli ją więc dopiero pod wieczór. Pantera trzęsła się z zimna, członki miała zesztywniałe.

– Zimno mi – szepnęła do nadchodzących przyjaciół.

Stary koń usiłował rozgrzać ją oddechem, lecz było za późno i nic już nie dało się zrobić. Polizała dziewczynki po rękach, wydając z gardła miauknięcie delikatniejsze od miauknięcia kota. Kaczor usłyszał, jak szepce:

– Wieprzek... wieprzek...

I pantera zamknęła złociste oczy.

Niedobry gąsior

Delfina i Marynia grały w piłkę na skoszonej łące, gdy nagle – cały w białych piórach – pojawił się wielki gąsior i rozwarłszy potężny dziób, począł syczeć. Musiał być w złym humorze, lecz dziewczynki zupełnie się tym nie przejęły. Rzucały do siebie piłkę i wodząc za nią wzrokiem, usilnie starały się ją złapać. „Tss... tss...” syczał coraz głośniej gąsior, urażony, że nawet nie zwrócono na niego uwagi. Małe tymczasem wołały przed wykonaniem właściwej czynności: „odbicie”, „przyklęk”, „podwójny obrót”. Właśnie gdy Delfina wykonywała podwójny obrót, piłka uderzyła ją prosto w nos. Zaskoczona, przystanęła na chwilę, pocierając nos, by upewnić się, że piłka go nie uszkodziła, po czym wybuchnęła śmiechem. I wtedy z kolei Marynia poczęła się śmiać tak gwałtownie, że jasne jej włosy rozsypały się w nieładzie.

Wówczas gąsior uznał, że śmieją się z niego. Wyciągając długą szyję, trzepocząc skrzydłami i strosząc pióra, podszedł do nich z wściekłą miną.

– Zabraniam wam przebywać na mojej łące – powiedział.

Przystanął pomiędzy dziewczynkami i obrzucał kolejno każdą z nich nieufnym i złym spojrzeniem swoich małych oczek. Delfina spoważniała, lecz Marynia na widok tego niezgraby podrygującego na płetwiastych nóżkach roześmiała się jeszcze głośniej.

– Tego już za wiele – wykrzyknął gąsior. – Powtarzam wam...

– Nudzisz – przerwała mu Marynia. – Wracaj do swoich gąsiąt i pozwól nam się spokojnie pobawić.

– Właśnie czekam na swoje gąsiątka i nie chcę, by się znalazły w towarzystwie dwóch źle wychowanych smarkul. No, wynoście się stąd!

– Nieprawda – zaprotestowała Delfina. – Nie jesteśmy źle wychowane.

– Zostaw, niech sobie zrzędzi – powiedziała Marynia. – To góra pierza, która gada głupstwa. Przede wszystkim dlaczego mówi, że łąka należy do niego? Tak jakby gąsior, mógł mieć łąkę! Wiesz co, rzuć mi piłkę... Podwójny obrót...

Zaczęła się obracać i fartuszek w niebieską kratkę ślicznie zawirował wokół jej kolan. Delfina rzuciła piłkę.

– A więc to tak! – rzekł gąsior.

Popędził prosto ku Maryni i rozwarłszy ogromny dziób, złapał ją za łydkę, ściskając z całej mocy. Marynia poczuła silny ból, a także strach, ponieważ pomyślała, że gąsior zaraz ją pożre. Na próżno krzyczała i wyrywała się, szczypał coraz to bardziej. Nadbiegła Delfina i usiłując go zmusić do zwolnienia uścisku, biła po głowie, ciągnęła za skrzydła i łapy, czym tylko wzmagała jego złość. Wreszcie puścił łydkę Maryni, ale po to jedynie, by chwycić łydkę Delfiny, tak iż wkrótce obie dziewczynki zanosiły się od płaczu.

Na sąsiedniej łące pasł się szary osioł, który strzygąc uszami, wystawiał łeb ponad ogrodzenie. Było to bardzo dobre stworzenie, łagodne i cierpliwe, jak niemal wszystkie osły. Lubił dzieci, zwłaszcza dziewczynki, i gdy się śmiały z jego uszu, nigdy się nie gniewał, choć mu to sprawiało pewną przykrość. Przeciwnie, spoglądał na nie swymi poczciwymi oczami i starał się uśmiechać, jakby jego samego bawiło, że ma takie długie i takie spiczaste uszy. Widząc i słysząc spoza ogrodzenia wszystko, co się dzieje, obruszył się na zuchwalstwo i niegodziwość gąsiora. Podczas gdy małe szamotały się, krzyknął do nich z oddali:

– Złapcie go obiema rękami za łeb i zróbcie mu karuzelę!... Ach! Żeby nie ten płot... Za łeb, mówię!

Ale dziewczynki zupełnie straciły głowę i nie rozumiały nic z tego, co doradzał. Czuły jednak po tonie osła, że jest im przyjazny, toteż kiedy tylko udało im się wyrwać, pobiegły szukać u niego pomocy. Gąsior ich nie gonił, jedynie krzyknął za nimi:

– A piłkę konfiskuję, żeby was nauczyć szacunku dla mojej osoby!

I chwyciwszy piłkę dziobem, zaczął obracać się w kółko pośrodku łąki, nadymając się tak, że widać było tylko jego żabot, ponieważ głowę wcisnął pomiędzy skrzydła. Na koniec stało się to już wyzywające.

Osioł, choć przecież cierpliwy, nie wytrzymał i zawołał:

– Spójrzcie no na tego głupca, który paraduje z piłką w dziobie! Mina jak z komina, daję słowo! O! Nie byłeś ty taki dumny, kiedy przed miesiącem gospodyni oskubywała cię, żeby puchem wypchać poduszkę!

Gąsior o mało się piłką nie udławił ze złości i upokorzenia. Słowa osła popsuły mu radość z odniesionego zwycięstwa, przypominając torturę, która niebawem miała się powtórzyć: dwa razy do roku gospodyni wyrywała mu najdelikatniejszy puszek, a wówczas kurczęta, widząc jego łysą szyję, udawały, że biorą go za indora.

Tymczasem gąsior przestał obracać się w kółko i wyszedł na spotkanie swojej rodzinie, która wkraczała właśnie na łąkę. Składała się z jakiegoś pół tuzina gąsiąt pod nadzorem matki-gęsi. Gąsięta były poczciwe, nie sposób by im czegokolwiek zarzucić. Może zbyt poważne na swój wiek – ale przecież to nie wada – miały żółte i szare pióra, delikatne jak pianka. Sama zaś matka-gęś była całkiem porządną osobą. Musiała nawet czuć się zażenowana pozami, jakie przybierał gąsior, bo co chwila trącała go skrzydłem, mówiąc:

– Ależ, mój drogi, ależ...

Lecz gąsior udawał, że nie słyszy jej uwag i nie wypuszczając piłki z dzioba, prowadził stado na środek łąki. Wreszcie zatrzymał się, położył piłkę na ziemi i rzekł do swoich dzieci:

– Oto zabawka, którą odebrałem dwóm nieznośnym smarkulom za to, że nie okazały mi należnego szacunku na mojej łące. Weźcie ją sobie i bawcie się grzecznie, póki nie przyjdzie pora na kąpiel w stawie.

Gąsięta podeszły do piłki, ale bez zbytniego zapału, nie wiedząc, jak się można bawić czymś podobnym. A ponieważ pomyślały, że to jajko, prawie natychmiast odstąpiły od niej ze znudzoną miną. Ojciec był bardzo niezadowolony:

– Nigdy nie widziałem takich głupich gąsiąt – zagrzmiał. – Warto wynajdywać im rozrywki. Oto nagroda! Ale nauczę was grać w piłkę i będziecie musiały się bawić!

– Ależ, mój drogi, ależ...

– Co, bronisz ich? Doskonale! Wobec tego i ty zagrasz w piłkę!

Jak widać, gąsior był niewiele milszy dla swojej rodziny niż dla obcych. Podczas gdy uczył gęś i gąsięta gry w piłkę, dziewczynki przecisnąwszy się przez ogrodzenie, przybiegły do osła. Gąsior użarł je tak mocno, że utykały. Ale przestały płakać, jeszcze tylko Marynia z lekka pociągała noskiem.

– Nie do wiary – rzekł osioł – co za wstrętne zwierzę! Dotąd się nie mogę otrząsnąć z wrażenia... Mnie, gdyby jakieś dziewczynki bawiły się w pobliżu, byłoby tak przyjemnie... Ach! Jakiż to ordynarny osobnik!... Ale powiedzcie, czy nie zrobił wam wielkiej krzywdy?

Marynia pokazała mu czerwony ślad na lewej nodze. Delfina miała podobny na prawej.

– O, tak, zrobił nam krzywdę. Boli jak od oparzenia.

Wówczas osioł spuścił głowę, podmuchał im na nogi i już prawie nie odczuwały bólu. A to dlatego, że był dobry. Dziękując mu, dziewczynki pogładziły go przyjaźnie po karku. Osioł nie krył zadowolenia.

– Możecie również dotknąć moich uszu – powiedział. – Widzę, że macie na to ochotę.

Pogładziły go więc i po uszach, nieco zdziwione, że sierść na nich jest tak delikatna.

– Długie są, nieprawdaż? – rzekł, zniżając głos.

– Och! trochę – odpowiedziała Marynia – ale nie tak bardzo, wiesz... W każdym razie do twarzy ci z nimi.

– Sądzę, że mniej byś mi się podobał, gdyby były krótsze – dodała Delfina.

– Tak uważacie? No to tym lepiej. A przecież... – Osioł zawahał się, po czym nie chcąc zanudzać dziewczynek swoimi uszami, postanowił zmienić temat. – Nie zrozumiałyście mnie przed chwilą, wtedy gdy gąsior was szczypał. Krzyknęłem, żebyście złapały go za łeb i zrobiły mu karuzelę. Tak, należało chwycić gąsiora obiema rękami i obrócić się ze dwa czy trzy razy dookoła, trzymając go na odległość wyciągniętych ramion. To najlepszy sposób przywołania go do porządku. Postawiony z powrotem na ziemi nie wie, gdzie się znajduje, w głowie mu się kręci i z trudem może utrzymać się na nogach. Nigdy też więcej nie napastuje osoby, która mu dała podobną nauczkę, tak źle tę przygodę wspomina.

– Bardzo pięknie – rzekła Marynia – ale nim się go złapie za głowę, on może uszczypnąć w rękę.

– Prawda, że z was małe dziewczynki. Jednak spróbowałbym na waszym miejscu.

One jednak potrząsnęły głową i powiedziały, że za bardzo się boją gąsiora. Nagle osioł wybuchnął śmiechem i wskazał gąsiora, który na swojej łące grał z rodziną w piłkę. Udawał ważną osobę, szturchał gęś, pohukiwał na gąsięta, mówiąc, że są niezgrabne, i aczkolwiek właśnie on z całej gromadki okazał się największym niedorajdą, powtarzał co chwila: „Popatrzcie, jak ja to robię. Bierzcie przykład ze mnie”.

Nie było mowy, oczywiście, o rzucaniu piłki, należało tylko popychać ją nogą. Delfina, Marynia i osioł ryczeli ze śmiechu oraz przy każdej okazji wołali: „Skusił!...”. Gąsior nie chciał uznać, że jest niezgrabny, i puszczał mimo uszu śmiechy tudzież kpiny. Kiedy po dziesięciu skuskach udało mu się złapać piłkę, wyobraził sobie, że może poważyć się na wszystko, i rzekł do gąsiątek:

– A teraz pokażę wam, jak się robi podwójny obrót. Ty, matko, rzucisz mi piłkę. Uważnie się przyglądajcie.

Cofnął się o parę kroków, dziobem zwrócony w stronę gęsi szykującej się już do pchnięcia piłki jednym ruchem łapy. Kiedy się upewnił, że wszyscy na niego patrzą, nastroszył z lekka żabot i zawołał:

– Gotowe?... Podwójny obrót!

I w chwili, gdy gęś kopnęła piłkę, zaczął obracać się w kółko podobnie, jak to na jego oczach robiły dziewczynki. Z początku kręcił się powoli, lecz kiedy osioł krzyknął mu, by poruszał się szybciej, rozpędził się tak, iż wykonał trzy obroty, nie mogąc się zatrzymać. Na wpół zamroczony, zaczął kiwać głową, postąpił, zataczając się, parę kroków, upadł na prawy bok, na lewy i leżał przez chwilę na ziemi z wpadniętymi oczami i zwiotczałą szyją. Osioł tarzał się ze śmiechu w trawie, wymachując w powietrzu podkutymi kopytami. Dziewczynki były nie mniej rozbawione, a nawet gąsiątka, pomimo całego szacunku należnego ojcu, ukradkiem parskały, kryjąc dziób w żabocie. Jedynie matce-gęsi było nie do śmiechu. Pochyliła się nad gąsiorem i prosiła półgłosem, by się podniósł.

– Mój drogi – powtarzała – mój drogi, jakież to niestosowne... Patrzą na nas...

Wreszcie udało mu się odzyskać równowagę, lecz głowa bolała go nadal i przez dobrą chwilę nie mógł wydobyć z siebie głosu. A gdy już zdołał otworzyć dziób, wygłosił tyradę na usprawiedliwienie własnej niezgrabności. Marynia tymczasem domagała się, by zwrócił im piłkę.

– Widzisz przecież, że to nie jest zabawa dla gęsi – powiedziała.

– A tym bardziej dla gąsiorów – dodał osioł. – Przekonaliśmy się o tym przed chwilą. Dostatecznie się już ośmieszyłeś. No, oddawaj piłkę.

– Powiedziałem, że ją konfiskuję – odparł gąsior. – Nie ma o czym gadać.

– Zobaczyłem, że jesteś grubianinem i kłamcą. Jeszcze tylko brakuje, byś się okazał złodziejem.

– Niczego nie ukradłem, wszystko, co się znajduje na mojej łące, należy do mnie. Daj mi spokój. Nie muszę wysłuchiwać morałów od głupiego osła.

Osioł ze smutkiem zwiesił głowę i zamilkł. Zrobiło mu się tyleż wstyd co przykro i spoglądając ukradkiem na dziewczynki, nie wiedział, jak się ma zachować. Lecz Delfina i Marynia nie zwróciły na to uwagi, zmartwione, że przepadła im piłka.

Jeszcze raz poprosiły gąsiora, by ją oddał, lecz ten nie słuchał nawet, co do niego mówią. Wybierał się wraz z rodziną nad staw i polecił matce-gęsi, by niosła piłkę w dziobie. Ponieważ staw znajdował się za łąką, na skraju lasu, gąsior i małe przemaszerowali rządkiem obok ogrodzenia, za którym stały dziewczynki wraz z osłem. W tym momencie jedno z gąsiąt, korzystając z okazji, by się czegoś nauczyć, wskazało na piłkę, którą niosła matka, i zapytało, jaki gatunek ptaków znosi takie jajka. Bracia jego wybuchnęli śmiechem, a gąsior rzekł mu surowo:

– Cicho bądź. Osioł z ciebie.

Umyślnie powiedział to bardzo głośno, zerkając z ukosa na płot. Dla osła był to cios w samo serce.

Widząc jednak, że małe są bliskie płaczu, i słysząc, jak Marynia pociąga już noskiem, odsunął myśl o własnej przykrości i zaczął je pocieszać.

– Jeszcze wasza piłka nie jest stracona. Wiecie, co zrobimy? Za chwilę, gdy gąsior znajdzie się w wodzie, pójdziecie nad staw. Z pewnością zostawi piłkę na brzegu i wtedy ją zabierzecie. Uprzedzę was, kiedy nadejdzie stosowna chwila. Na razie możemy sobie porozmawiać. Chciałem wam właśnie powiedzieć...

Osioł westchnął i odkaszlnął. Wydawał się zakłopotany.

– No bo przed chwilą gąsior nazwał mnie głupim osłem. Później zaś, przechodząc koło nas, powiedział do jednego z gąsiąt: „Osioł z ciebie”, jakby go nazwał głupcem, pamiętacie? Chciałbym wiedzieć, dlaczego o idiocie mówi się zawsze: „To osioł”.

Małe zaczerwieniły się mimo woli, bo była to obelga, której same często używały.

– Ktoś mi też mówił, że kiedy w szkole dziecko nie rozumie lekcji, nauczyciel stawia je do kąta w papierowej czapce z oślimi uszami! Jakby na świecie nie istniało nic głupszego od osła! Przyznajcie, że to dla mnie przykre.

– Rzeczywiście, nie wydaje mi się to zbyt sprawiedliwe – odparła Delfina.

– Nie sądzicie chyba, że jestem głupszy od gąsiora? – zapytał.

– Ależ skąd... ależ skąd...

Zaprzeczały bez większego przekonania, za wiele się bowiem nasłuchały o głupocie osłów, by rzeczywiście o niej wątpić. Zrozumiał więc, że nie uda mu się przekonać ich o niesprawiedliwości, jakiej był ofiarą. Bez dowodów nie uwierzą mu nigdy.

– Trudno – westchnął – trudno... Wydaje mi się, dziewczynki, że pora iść nad staw. Powodzenia! A jeśli się wam nie powiedzie, to dajcie mi znać.

Przyszedłszy nad wodę, dziewczynki straciły nadzieję odzyskania piłki. Gąsior stanowczo nie był tak głupi, jak to dawał do zrozumienia osioł, przezornie zabrał ze sobą piłkę na środek stawu. Unosiła się na powierzchni w pobliżu gąsiąt, które dużo lepiej się nią bawiły aniżeli przed chwilą na trawie. Ścigały się, kto pierwszy ją złapie, chowały ją pod skrzydła, i w innej sytuacji dziewczynki z przyjemnością przyglądałyby się, jak baraszkują. Gąsior nie był tym budzącym na łące śmiech niezgrabiaszem. Pływał z wielką swobodą, śmiało i z wdziękiem, jakby przeobraził się w inną istotę, toteż dziewczynki, pomimo urazy, spoglądały na niego z mimowolnym podziwem. W niczym natomiast nie umniejszyło to jego złośliwości, wskazując na piłkę, zawołał:

– Ach, ach! Sądziłyście, że ją zostawię na brzegu, prawda? Nie jestem taki głupi! Znajduje się w bezpiecznym miejscu i na razie jeszcze jej nie macie!

Nie powiedział jednak, że przybywszy nad staw, miał już piłki dość i cisnął ją do wody, myśląc, że pójdzie na dno jak zwykły kamień. Sam się najbardziej zdumiał, gdy zaczęła unosić się na powierzchni, lecz był zbyt próżny, by przyznać się do zaskoczenia.

Delfina raz jeszcze spróbowała go wzruszyć, mówiąc doń grzecznie:

– Bądźże rozsądny, gąsiorze, oddaj nam piłkę. Rodzice będą się na nas gniewać.

– I słusznie postąpią, gniewając się na was. Może zrozumiecie, co znaczy szaleć na mojej łące. Gdybym spotkał tych waszych rodziców, powiedziałbym im, że źle wychowują swoje córki. Chciałbym zobaczyć, jak by potraktowali moje gąsięta, które by przyszły bawić się do nich bez pozwolenia. Na szczęście drogie maleństwa umieją się zachować, a zawdzięczają to mnie.

– Cicho bądź, potrafisz tylko wyplatać bzdury, osioł z ciebie – rzuciła mu Marynia, wzruszając ramionami.

I natychmiast ugryzła się w język, żałując, że użyła obraźliwego dla osła zwrotu.

– Osioł ze mnie? – wykrzyknął gąsior. – Bezczelne! Zaraz się wam dobiorę do łydek! Niech no tylko wyjdę z wody.

Płynął już w stronę brzegu, dziewczynki więc, jeszcze ze śladami jego dzioba na nogach, uciekły pędem.

– Bardzo słusznie, że uciekacie – rzekł gąsior. – Wyszczypałbym was do krwi! A na piłkę możecie nie liczyć. Wymyśliłem dla niej znakomitą kryjówkę! Niemało trzeba by sprytu, żeby ją odnaleźć.

Wracając do domu, dziewczynki nie ośmieliły się zajść do osła, ponieważ Marynię dręczyły wyrzuty z powodu nieszczęsnego epitetu, jaki jej się wymknął nieopatrznie. Zresztą pogoda nagle się zmieniła i zrobiło się bardzo zimno. Niebo było bezchmurne i dął północny lodowaty wiatr, piekąc w nogi. Delfina i Marynia spodziewały się bury, lecz rodzice nie zauważyli, że wróciły bez piłki.

– Nie pamiętam podobnego zimna o tej porze roku – powiedział ojciec. – Tej nocy zrobi się z pewnością trzaskający mróz.

– Na szczęście nie potrwa on długo – dodała matka. – Jeszcze za wcześnie.

Wyszedłszy ze stawu, gąsior i jego rodzina przemaszerowali obok ogrodzenia osła. Matka-gęś niosła w dziobie piłkę dziewczynek, gąsiątka zaś skarżyły się ojcu na zimno.

– Ho, ho! Widzę, żeśmy się nie zdecydowali oddać piłki! – powiedział osioł. – Odłożyliśmy to do jutra, mam nadzieję.

– Ani do jutra, ani do pojutrza – odpowiedział gąsior. – Zatrzymuję ją i właśnie idę ją schować do kryjówki, którą obmyśliłem.

– Niewiele musi być warta kryjówka gąsiora.

– W każdym razie nie taki osioł jak ty potrafi ją odnaleźć.

– Phi! – odparł osioł. – Nie zadam sobie trudu, by jej szukać. Potrafię, nie fatygując się, zmusić ciebie do oddania piłki.

– Chciałbym to zobaczyć – zarechotał gąsior. Już miał się oddalić, by dogonić rodzinę, gdy zmienił zdanie i rzekł złośliwie:

– Te dwie smarkule są doprawdy nieznośne. Usłyszałem, jak przed chwilą powiedziały do kogoś, kto wyplatał bzdury: „Cicho bądź, osioł z ciebie”. Tak, właśnie tak się wyraziły.

– A osobą, która wyplatała bzdury, byłeś z pewnością ty...

Gąsior odszedł bez słowa, lecz wyraźnie był bardzo urażony.

Znalazłszy się sam, osioł długo rozmyślał o tym, co powiedziały dziewczynki. Wtem roześmiał się głośno na myśl, jaką natchnęły go koniuszki własnych, szczypanych zimnem uszu.

Nazajutrz zjawił się na łące wczesnym rankiem. Był silny mróz, jakiego już nie pamiętano od dawna. Osioł zajął stanowisko przy samym płocie, przestępując z nogi na nogę dla rozgrzewki. Spostrzegł dziewczynki, które szły do szkoły, i zawołał je. Upewniwszy się, że nie ma gąsiora w pobliżu, podeszły, by się przywitać.

– Czy rodzice skrzyczeli was? – zapytał.

– Nie – odrzekła Marynia – jeszcze nie zauważyli, że nie mamy piłki.

– To bądźcie spokojne, obiecuję wam, że jutro wieczorem ją odzyskacie.

Nie minęło jeszcze pięć minut po odejściu małych, jak zauważył gąsiora kroczącego na czele stada. Osioł pozdrowił całą rodzinę i zapytał matki-gęsi, dokąd tak wcześnie się wybierają.

– Idziemy zażyć porannej kąpieli – odpowiedziała.

– Przykro mi, moja droga, lecz postanowiłem, że dzisiaj rano kąpać się nie będziecie.

Gąsior roześmiał się i zapytał go ze współczującą miną:

– Sądzisz, że podporządkuję się twojej decyzji?

– Nie wiem, jakie są twoje zamiary, lecz będziesz musiał mi się podporządkować, bo nocą kazałem zatkać staw i nie odetkam go, dopóki nie oddasz piłki dziewczynkom.

Gąsior pomyślał, że osioł stracił rozum, i rzekł do gąsiątek:

– Ruszajmy w drogę. Nie widzę, czemu miałbym słuchać tego, co mówi ten głupi osioł.

Na widok stawu gąsięta zaczęły krzyczeć z radości, wołając, że nigdy dotąd powierzchnia jego nie była tak gładka i tak błyszcząca. Gąsiorowi nie zdarzyło się widzieć lodu ani o nim słyszeć, poprzednia bowiem zima była dosyć ciepła. Jemu także woda wydała się piękniejsza niż zazwyczaj i wprawiło go to w dobry humor.

– Kąpiel zapowiada się przyjemnie – powiedział. Jak zwykle, zszedł pierwszy do stawu i aż krzyknął ze zdumienia. Zamiast zanurzyć się w wodzie, kroczył po powierzchni twardej jak kamień. Z tyłu matka-gęś i gąsiątka zaniemówiły ze zdumienia.

– Czyżby naprawdę zatkał staw? – mruczał gąsior. – Nie, to niemożliwe. Tam dalej będzie woda.

Przemierzyli parokrotnie staw wzdłuż i wszerz. Wszędzie mieli pod nogami tę samą zimną jak metal powierzchnię.

– A więc rzeczywiście zatkał nam staw – przyznał gąsior.

– Co za kłopot! – powiedziała gęś. – Dzień bez kąpieli to smutny dzień, zwłaszcza dla dzieci. Powinieneś oddać piłkę...

– Daj mi spokój, sam wiem, co mam robić. A przede wszystkim ani słowa nikomu o całej przygodzie. Niech się nikt nie dowie, że ten głupi osioł ma mnie w swojej mocy.

Stado wróciło do domu i zaszyło się w kącie podwórza. Nadłożyło kawał drogi, by nie przechodzić obok ogrodzenia, lecz mimo to osioł zawołał:

– Oddajesz piłkę? Czy mam już odetkać staw?

Gąsior nie odpowiedział ani słowem, zbyt pyszny, by natychmiast ustąpić. Cały ranek był w okropnym humorze i nawet nie tknął jadła. Wczesnym popołudniem zaczął się zastanawiać, czy to możliwe, by osioł zatkał staw i czy przypadkiem nie śni. Po długim namyśle postanowił pójść i zobaczyć, co się dzieje. Musiał jednak stwierdzić, że bynajmniej nie śnił. Staw był solidnie zatkany. Kiedy przechodził koło osła, ten znów go spytał, czy gotów jest oddać piłkę:

– Oby nie było za późno, kiedy się zdecydujesz!

Lecz gąsior mijał go z wysoko podniesioną głową.

Wreszcie, nazajutrz rano, nie chcąc się samemu wdawać w pertraktacje, wysłał do osła matkę-gęś. Przyszły też właśnie Delfina i Marynia. Było mniej zimno niż poprzedniego dnia i lód topił się już na stawie.

– Moja dobra gęsi – oświadczył osioł (a udawał rozgniewanego) – o niczym nie chcę słyszeć, póki nie będzie piłki. Możesz powtórzyć to swojemu mężowi. Żal mi bardzo osoby tak przyzwoitej jak ty, lecz ten uparciuch gąsior to istne nieszczęście dla całej rodziny.

Matka-gęś zawróciła szybkim krokiem i dziewczynki, którym niełatwo przyszło powstrzymać się od śmiechu, mogły już swobodnie pożartować.

– Oby tylko gąsior nie wybrał się nad staw, nim zdecyduje się oddać piłkę – powiedziała Delfina. – Zobaczyłby, że pokrywa już topnieje.

– Nie ma obawy – odparł osioł – zaraz go tu zobaczycie z piłką.

I rzeczywiście, wkrótce pojawił się gąsior, krocząc na czele stadka. W dziobie niósł piłkę, którą wściekłym ruchem cisnął na drugą stronę ogrodzenia. Marynia podniosła ją z ziemi, on zaś już miał się oddalić w kierunku stawu, gdy osioł oświadczył mu sucho:

– To nie wszystko. Masz teraz przeprosić dziewczynki za szczypanie.

– Ależ nie, nie potrzeba – powiedziały małe.

– Tak, żądam zadośćuczynienia. Nie odetkam stawu, póki was nie przeprosi.

– Ja miałbym przepraszać? – wykrzyknął gąsior. – Przenigdy! Wolę nie kąpać się do końca życia!

Zwrócił na pięcie i z całą rodziną poczłapał do domu, by brodząc w błotnistej kałuży na podwórzu, nie myśleć o stawie. Wytrwał tak cały tydzień. Gdy się wreszcie zdecydował na przeprosiny, lodu na stawie nie było już od sześciu dni, zrobiło się ciepło jak wiosną.

– Przepraszam, że was wyszczypałem po nogach – wykrztusił gąsior, jąkając się ze złości. – Obiecuję, że się to nie powtórzy.

– Bardzo dobrze – powiedział osioł. – Odtykam staw. Idźcie się wykąpać.

Tego dnia gąsior zezwolił rodzinie na kąpiel dłuższą niż zwykle. Gdy wrócił do zagrody, rozeszły się właśnie wieści o jego przygodzie i wszystkie zwierzęta zaczęły kpić sobie z niego w żywe oczy. Każdy był zdumiony, że gąsior okazał się tak głupi, a osioł tak sprytny. Odtąd przestano mówić „głupi jak osioł” i przeciwnie – o człowieku inteligentnym powiada się, że jest jak osioł bystry.

Osioł i koń

Delfina i Marynia położyły się do łóżek, lecz wpadające do pokoju światło księżyca nie pozwalało im usnąć od razu.

– Nie zgadniesz, czym chciałabym być – powiedziała Marynia, ta o jaśniejszych włosach. – Koniem. Tak, chętnie zostałabym koniem. Miałabym cztery mocne kopyta, grzywę, ogon z włosia i biegałabym szybciej niż ktokolwiek. Naturalnie byłabym białym koniem.

– Ja – rzekła Delfina – mam mniejsze wymagania. Zgodziłabym się zamienić w szarego osiołka z białą strzałką na czole. Miałabym także cztery kopyta, miałabym dwoje długich uszu, którymi machałabym dla zabawy, a przede wszystkim miałabym łagodne oczy.

Rozmawiały jeszcze jakiś czas, aż sen zaskoczył je w chwili, gdy Marynia po raz ostatni wypowiadała życzenie, by się zmienić w konia, a Delfina w szarego osiołka z białą strzałką na czole. Godzinę później zaszedł księżyc. Zapadła noc tak czarna i gęsta jak nigdy dotąd. Nazajutrz parę osób w wiosce utrzymywało, że w ciemnościach słyszały zgrzyt łańcuchów, a przy tym cichutką muzyczkę oraz wycie wichru, choć wiatr nie wiał ani przez chwilę. Domowy kot, który wiedział niejedno, przeszedł się parokrotnie pod oknami dziewczynek, wołając je, jak umiał najgłośniej, lecz zapadły w sen tak głęboki, że go nie usłyszały. Posłał więc psa, któremu powiodło się nie lepiej.

Wczesnym rankiem Marynia otworzyła oczy i wydało jej się, że spoza rzęs dostrzega na łóżku siostry dwoje wielkich kosmatych uszu poruszających się na poduszce. Jej samej nie było wygodnie, czuła się jakby skrępowana, spętana przez kołdrę i prześcieradła. Lecz sen okazał się silniejszy od ciekawości i powieki opadły jej na nowo. Delfina, równie zaspana, także rzuciła okiem na łóżko siostry. Uznała, że jest jakby większe, jakby dziwnie rozdęte, ale zaraz usnęła. W jakiś czas potem obudziły się już na dobre i każda zaczęła spoglądać z ukosa na dolną część własnej twarzy, która wydawała się dłuższa i wyglądała jakoś inaczej. Obróciwszy się w stronę łóżka Maryni, Delfina krzyknęła. Na poduszce, zamiast jasnej głowy, jaką spodziewała się ujrzeć, leżała głowa konia. Marynia ze swej strony, równie zdumiona na widok twarzy osła, krzyknęła także. Nieszczęsne siostry wytrzeszczając oczy, wyciągały szyje spod kołder, by się lepiej sobie przypatrzeć i nie mogły pojąć, co im się przydarzyło. Każda z nich zastanawiała się, gdzie się podziała druga i czemu jakieś zwierzę zajęło jej miejsce w łóżku. Marynia miała prawie ochotę wybuchnąć śmiechem, ale przyjrzawszy się samej sobie, ujrzała szeroką pierś, kończyny porośnięte sierścią, kopyta i zrozumiała, że spełniły się wypowiedziane przez nie życzenia. Prawdę pojęła również i Delfina, widząc swoją sierść, swoje kopyta oraz cień długich uszu na białym prześcieradle. Westchnęła i drżącym głosem, którego sama nie poznawała zagadnęła siostrę:

– Czy to ty, Maryniu?

– Tak – odrzekła Marynia. – A ty – to Delfina? Nie bez trudu wygramoliły się z łóżek, stając na swoje cztery nogi. Delfina, przemieniona w pięknego osiołka, była znacznie mniejsza od siostry, masywnego perszerona, który przerastał ją o głowę.

– Masz piękną sierść – rzekła – i gdybyś mogła zobaczyć swoją grzywę, sądzę, że byłabyś zadowolona.

Biedny koń nie myślał wcale o bieganiu. Spoglądał na dziewczęcą sukienkę, przewieszoną przez krzesło u wezgłowia łóżka, a uświadomiwszy sobie, że może nigdy już się w niej nie zmieści, poczuł się bardzo nieszczęśliwy i cały dygotał na swych czterech nogach. Szary osioł robił, co mógł, by go uspokoić, wreszcie widząc, że słowa nie odnoszą skutku, zaczął wielkimi miękkimi uszami ocierać się o jego kark. Gdy matka weszła do pokoju, zastała je przytulone do siebie. Koń zwiesiwszy głowę, opierał ją o głowę osła i ani jedno, ani drugie nie ośmieliło się podnieść oczu. Uznała, że córki miały dziwny pomysł wprowadzenia do pokoju dwojga zwierząt, które w dodatku nie należały do ich rodziców, i wybuchnęła:

– A gdzie są te moje wariatki? Pewnie się gdzieś schowały w pokoju, skoro ubrania leżą na krzesłach. Szybko, wychodźcie z kryjówki! Nie mam nastroju do zabawy.

Ponieważ nie zjawiła się żadna, matka zaczęła obmacywać łóżka. W chwili, gdy się schylała, by zajrzeć pod spód, usłyszała szept:

– Mamo... mamo...

– Tak, tak, słyszę... Szybko, pokażcie mi się zaraz. Mam z wami do pomówienia i wcale nie jestem zadowolona.

– Mamo, mamo... – rozległo się na nowo. Tyle było smutku w tych ochrypłych głosach, że matka ich nie rozpoznała. Nie znalazłszy dziewczynek w pokoju, odwróciła się, by zadać jakieś pytanie, jednak utkwione w nią, pełne bólu spojrzenie osła i konia przez chwilę odebrało jej mowę. Pierwszy odezwał się osioł.

– Mamo – rzekł – nie szukaj ani Maryni, ani Delfiny. Czy widzisz tego wielkiego konia? To on jest Marynią, a ja – Delfina.

– Co wy mi tu wygadujecie? Widzę przecież, że nie jesteście moimi córkami!

– Ależ tak, mamo – odezwała się Marynia – jesteśmy twoimi córkami.

Nieszczęsna matka poznała wreszcie głosy Maryni i Delfiny. Obie oparły głowy na jej ramionach i wraz z nią długo zalewały się łzami.

– Zostańcie tu chwilę – powiedziała do nich – pójdę po waszego ojca.

Nadszedł z kolei ojciec, a kiedy i on się już wypłakał, zaczął się zastanawiać nad nowym rodzajem życia, jaki dla jego córek pociągała za sobą ta przemiana. Przede wszystkim, w żadnym razie nie mogły nadal mieszkać w pokoju za ciasnym dla dwojga tak dużych zwierząt. Najlepsze wyjście stanowiła stajnia, ze świeżą ściółką i drabinką pełną siana. Idąc za nimi na podwórze, ojciec popatrzył na konia i wyszeptał w roztargnieniu:

– Jednak to piękne zwierzę.

W pogodne dni osioł i koń nie przesiadywały w stajni, lecz wędrowały na łąkę, gdzie skubiąc trawę, rozmawiały o dwóch dziewczynkach, którymi były niegdyś.

– Pamiętasz – mówił koń – pewnego dnia na tej łące zjawił się gąsior i odebrał nam piłkę.

– I wyszczypał nas po łydkach.

A na końcu zwierzęta zawsze wybuchały płaczem.

W porze posiłków zasiadały w kuchni obok psa, łagodnymi oczyma śledząc każdy gest jedzących rodziców. Lecz po kilku dniach usłyszały, że są wielkie, że zawadzają i że kuchnia nie jest dla nich odpowiednim miejscem. Musiały więc poprzestać na zaglądaniu przez okno z podwórza. Rodzice nadal bardzo się martwili przygodą, jaka spotkała Delfinę i Marynię, ale po miesiącu rzadziej już o niej myśleli i zupełnie się przyzwyczaili do widoku osła i konia. Żeby powiedzieć już wszystko do końca, okazywali im coraz mniej względów. Matka, na przykład, zapominała wplatać w grzywę konia wstążkę Maryni – jak za pierwszych dni – czy też osłu wkładać zegarek na nogę. Innym znów razem ojciec, który był właśnie w złym humorze, wrzasnął do zwierząt, gdy podczas obiadu wsunęły głowy przez uchylone okno:

– Zaraz mi się stąd zabierajcie! Co to jest, żeby zwierzęta stale zaglądały do kuchni. A poza tym, czemu wałęsacie się po podwórzu o każdej porze dnia, do czego ten dom staje się podobny? Wczoraj, o dziwo, zobaczyłem was w ogrodzie! Żądam, byście od tej chwili przebywały na łące lub w stajni.

Odeszły, spuściwszy głowy, tak nieszczęśliwe, jak nigdy dotąd. Od tego dnia starały się usilnie zejść ojcu z drogi i widywały go jedynie w stajni, dokąd przychodził zmieniać ściółkę. Rodzice wydawali im się groźniejsi niż dawniej i czuły się zawsze winne jakiegoś bliżej nieokreślonego przestępstwa.

Pewnego niedzielnego popołudnia skubiąc trawę na łące, spostrzegły nadchodzącego wuja Alfreda, który z daleka już wołał do rodziców:

– Dzień dobry! To ja, wuj Alfred! Przychodzę was odwiedzić i ucałować dziewczynki. Ale jakoś nie widzę ich?

– Niestety – odparli rodzice. – Dopiero co poszły do ciotki Joanny!

Osioł i koń miały wielką ochotę oznajmić wujowi Alfredowi, że małe są w domu i że przemieniły się w dwoje nieszczęsnych zwierząt, które właśnie ma przed sobą. Nie mógłby im w niczym dopomóc, lecz rozpłakałby się razem z nimi, a to by już była pociecha. Nie ośmieliły się jednak niczego powiedzieć z obawy przed gniewem rodziców.

– Jakże mi przykro, doprawdy, że nie zobaczę moich jasnowłosych panieneczek. Ale co to? Macie pięknego konia i pięknego osła. Nigdy ich dotąd nie widziałem i nie wspomnieliście mi o nich w ostatnim liście.

– Są w stajni dopiero niecały miesiąc.

Wuj Alfred był zaskoczony łagodnym wyrazem ich oczu, a gdy je gładził – skwapliwością, z jaką wyciągały szyje po pieszczoty. Zdumiał się jeszcze bardziej, kiedy koń przyklęknął przed nim i powiedział:

– Musisz być bardzo zmęczony, wuju Alfredzie. Wsiądź więc na mój grzbiet, a zawiozę cię do kuchni.

– Oddaj mi parasol – dodał osioł – krępuje ci ruchy. Powieś go lepiej na jednym z moich uszu.

– Jesteście bardzo uprzejme – odparł wuj – ale to już tak blisko, że nie warto was trudzić.

– Sprawiłbyś nam wielką przyjemność – westchnął osioł.

– Dosyć – przerwali rodzice – dajcie spokój waszemu wujowi i idźcie sobie na łąkę. Wuj dosyć się na was napatrzył.

Gość zdziwił się nieco, że rodzice mówiąc o nim do osła i konia, nazywają go „waszym wujem”, lecz poczuł taką sympatię do obydwojga zwierząt, że ani trochę się tym nie uraził. Idąc w stronę domu, odwrócił się parokrotnie, by pomachać do nich parasolem.

Wkrótce racje żywności zmalały. Zapasy siana znacznie się skurczyły i wydzielano je wołom oraz krowom, które bądź swoją pracą, bądź jakością mleka zasługiwały na szczególne względy. Co do owsa, osioł i koń już od dawna go nie oglądały. Zabroniono im nawet chodzić na łąkę, oszczędzając trawę na sianokosy. Pozostało więc tylko paść się po przydrożnych rowach i na poboczach dróg.

Ponieważ rodzice nie byli dostatecznie zamożni, by móc wyżywić wszystkie zwierzęta, postanowili sprzedać woły, a do pracy zapędzić osła i konia. I tak pewnego ranka ojciec zaprzągł konia do furmanki, matka zaś, objuczywszy osła dwoma workami jarzyn, pognała go na targ. Pierwszego dnia rodzice wykazali w stosunku do nich wiele cierpliwości. Nazajutrz skończyło się na wymówkach. Potem posunęli się do ostrych wyrzutów, aż wreszcie, rozzłoszczeni, zaczęli zasypywać je wyzwiskami. Koń był tym tak przerażony, że nie wiedział, w którą ma iść stronę, i miotał się na prawo i lewo. Wówczas ojciec brutalnie szarpał za lejce, bezlitośnie raniąc mu wargi wędzidłem, aż biedak rżał z bólu.

Pewnego dnia koń, zdyszany, pokonywał ostre wzniesienie i szedł z trudem, przystając co chwila. Wiózł ciężki ładunek, a nie był jeszcze przyzwyczajony do podobnego wysiłku. Siedzący na wozie ojciec, z lejcami w ręku, niecierpliwił się ową powolną jazdą i ciągłym przystawaniem, po którym jeszcze trudniej było wprawić furmankę w ruch. Z początku cmokał tylko na konia, potem, gdy nie odniosło to skutku, zaczął go wyzywać, a nawet wyrwało mu się, że nigdy dotąd nie widział tak wstrętnej szkapy. Koń zatrzymał się z wrażenia i nogi się pod nim ugięły.

– No, wio! – krzyknął ojciec. – Wio! Ty wstrętny bydlaku! Poczekaj, już ja cię pogonię!

Wściekły, pogroził mu parokrotnie batem, aż wreszcie smagnął go po zadzie. Koń nie poskarżył się, lecz odwróciwszy głowę, spojrzał z takim wyrzutem na swojego ojca, iż ten oblał się rumieńcem po same uszy, upuszczając bat na ziemię. Czym prędzej zeskoczył z wozu, rzucił się koniowi na szyję i przeprosił za tak surowe traktowanie.

– Zapomniałem, czym wciąż dla mnie jesteś. Zrozum, zdawało mi się, że mam do czynienia ze zwykłym koniem.

– A gdyby nawet – rzekło zwierzę. – Tak, a gdyby nawet to był zwykły koń, nie należało tak mocno go uderzyć.

Ojciec obiecał, że w przyszłości postara się zapanować nad sobą, i rzeczywiście przez dłuższy czas po bat nie sięgał. Lecz pewnego dnia, kiedy czas go naglił, nie wytrzymał i smagnął konia po pęcinach. Wkrótce weszło mu to w zwyczaj i bił zwierzę niemal odruchowo. Jeśli niekiedy poczuł odrobinę wyrzutów sumienia, powiadał, wzruszając ramionami:

– Albo się konia ma, albo się go nie ma. Trzeba przecież jakoś zmuszać do posłuchu.

Położenie osła nie było lepsze. Co rano w każdą pogodę wędrował na targ do miasta z ciężkim ładunkiem na grzbiecie. Gdy padał deszcz, matka kryła się pod parasolem, nie troszcząc się o jego przemoczoną sierść.

– Dawniej – powiadał – kiedy byłem dziewczynką, nie pozwoliłabyś mi tak moknąć.

– Gdyby trzeba osłom poświęcać tyle troski, co dzieciom – odpowiadała matka – nie na wiele byś się przydał i nie bardzo wiem, co mielibyśmy z tobą począć.

Bity bywał nie rzadziej od konia. Jak każdemu osłu zdarzało mu się zacinać w uporze. Nagle, z niewiadomego powodu zatrzymywał się na jakimś skrzyżowaniu i nie chciał iść dalej. Matka usiłowała trafić do niego dobrocią.

– Słuchaj, bądźże rozsądna, moja mała Delfino. Zawsze byłaś dobrą dziewczynką, posłusznym dzieckiem...

– Nie ma już małej Delfiny – odpowiadał bez gniewu. – Jest tylko osioł, który nie chce ruszyć z miejsca.

– No, nie grymaś, przecież dobrze wiesz, że na nic ci się to nie zda. Liczę do dziesięciu. Zastanów się.

– Już się zastanowiłem!

– Jeden, dwa, trzy, cztery...

– Nie ruszę się o krok.

– ...Pięć, sześć, siedem... –

– Prędzej mi uszy obetną.

– ...Osiem, dziewięć, dziesięć! Sam tego chciałeś, wstrętny zwierzaku!

I grad uderzeń kijem spadał mu na grzbiet, przełamując wreszcie jego opór.

Najprzykrzejszą jednak sprawą w nowym życiu osła i konia była rozłąka. Czy to w szkole, czy w domu, Delfina i Marynia nie rozstawały się nawet na chwilę. Osioł i koń pracowały każde gdzie indziej, wieczorem zaś w stajni, padając ze zmęczenia, ledwie zdążały przed zaśnięciem pouskarżać się na srogość gospodarzy. Toteż niecierpliwie wyczekiwały wolnej od pracy niedzieli. Tego dnia nie miały żadnych obowiązków i spędzały go razem na dworze bądź w stajni. Rodzice pozwolili im bawić się lalką, którą układały w korycie, na posłaniu ze słomy. Ponieważ były pozbawione rąk, nie mogły ani jej kołysać, ani ubierać, ani czesać, ani zapewnić jej takiej pielęgnacji, jakiej zazwyczaj wymaga lalka. Zabawa polegała przede wszystkim na tym, by na nią patrzeć i do niej przemawiać.

– Jestem twoją mamą Marynią – mówił wielki koń. – Uważasz pewnie, że się trochę zmieniłam.

– Jestem twoją mamą Delfiną – mówił osiołek. – Nie przejmuj się zanadto moimi uszami.

Po południu szły szczypać trawę na poboczu drogi i rozmawiały bez końca o swojej niedoli. Koń, z natury bardziej porywczy od osła, unosił się, gdy mówił o gospodarzach.

– Dziwi mnie, że inne zwierzęta nie buntują się przeciw takiemu traktowaniu. To dobre dla nas, domowych! Jestem pewny, że gdyby nie byli moimi rodzicami, już dawno bym stąd uciekł.

Mówiąc to, wielki koń nie mógł powstrzymać się od płaczu, a osiołek pociągał nosem ze wszystkich sił.

Pewnego niedzielnego poranka rodzice przyprowadzili do stajni mężczyznę w niebieskiej bluzie, który mówił tubalnym głosem. Zatrzymał się na wprost konia i oświadczył rodzicom:

– Właśnie o to zwierzę mi chodzi. Niedawno zwróciłem na nie uwagę na drodze. O, mam dobrą pamięć i jeśli raz zobaczę jakiegoś konia, rozpoznam go wśród tysiąca innych. Trzeba przyznać zresztą, że na tym polega mój zawód.

Roześmiał się i klepnąwszy przyjaźnie konia, dodał:

– Jest nie najbrzydszy. Powiem nawet, że dość mi się podoba.

– Chcieliśmy panu sprawić przyjemność i dlatego pokazaliśmy go – rzekli rodzice. – Co do reszty, to proszę na nas nie liczyć.

– Tak się mówi z początku – rzekł mężczyzna – ale można zawsze zmienić zdanie.

Tymczasem obchodził konia naokoło, przyglądał mu się z bliska, obmacywał brzuch i kończyny.

– Może by pan przestał wreszcie! – powiedział do niego koń. – Nie bardzo mi się podobają te maniery.

Mężczyzna roześmiał się tylko i uniósłszy mu wargi, zabrał się do oglądania zębów, po czym zwrócił się do rodziców:

– A gdybym dorzucił jeszcze ze dwieście?

– Nie – odrzekli rodzice, potrząsając głową – ani dwieście, ani trzysta... Niech się pan nie trudzi!

– A pięćset?

Rodzice zwlekali przez chwilę z odpowiedzią. Dostali wypieków i nie śmieli spojrzeć mu w oczy.

– Nie – szepnęła matka tak cicho, że ledwie ją było słychać. – O nie!

– A gdybym dorzucił tysiąc? – wrzasnął mężczyzna w bluzie straszliwym głosem, który przeraził i konia, i osiołka. – Co? A gdybym dorzucił jeszcze tysiąc?

Ojciec chciał mu coś powiedzieć, lecz nie mógł wydobyć z siebie głosu, zaczął kaszleć i dał znać mężczyźnie, że będą mogli swobodniej porozmawiać na dworze. Wyszli na podwórze i wkrótce dobili targu.

– Zgoda, jeśli chodzi o cenę – rzekł mężczyzna. – Ale nim go kupię, chcę zobaczyć, jak chodzi i biega.

Ledwie tylko wypowiedział te słowa, a już kot, który drzemał dotąd na brzeżku studni, popędził do stajni i szepnął koniowi do ucha:

– Kiedy gospodarze wyprowadzą cię na podwórze, postaraj się utykać na nogę tak długo, jak będzie ci się przyglądał ten mężczyzna.

Koń usłuchał rady i od progu stajni zaczął kuleć, udając, że bardzo boli go noga.

– Coś takiego! – rzekł do rodziców mężczyzna. – Nie wspominaliście, że ma chorą nogę. To zmienia postać rzeczy.

– Musi to być jakiś kaprys – oświadczyli rodzice. – Jeszcze rano miał wszystkie cztery nogi w porządku.

Ale mężczyzna nie chciał o niczym słyszeć i odszedł, nie oglądając się więcej na konia. Rodzice, nie kryjąc swego niezadowolenia, odprowadzili zwierzę do stajni.

– Zrobiłaś to naumyślnie! – grzmiał ojciec. – Wstrętna szkapa, jestem pewny, że zrobiła to naumyślnie!

– Wstrętna szkapa? – powiedział osiołek. – Cóż za miły sposób traktowania młodszej córki, przynosi on tylko zaszczyt rodzicom!

– Nie zamierzam pytać głupiego osła o zdanie – odparł ojciec. – Ale skorzystam z tego, że jest niedziela, i raz jeden zadam sobie trud, by odpowiedzieć na twe bezczelne uwagi. Słuchając ciebie, można by doprawdy pomyśleć, iż jesteśmy rodzicami konia i osła. Wybijcie sobie z głowy, że uwierzyliśmy w taką bzdurę. Kto przy zdrowych zmysłach – pytam was – nie wzruszyłby ramionami na wiadomość, że dwie dziewczynki przemieniły się w konia i osła? Jesteście dwojgiem zwierząt i niczym więcej – oto cała prawda. Nie można powiedzieć nawet, byście były wzorowymi zwierzętami, daleko wam do tego!

Z początku osiołek nic nie odpowiedział, tak mu się zrobiło przykro, że rodzice się ich wypierają. Podszedł do konia i otarł się głową o jego głowę na znak, że aczkolwiek rodzice się ich wyrzekli, zawsze może liczyć na niego.

– Niech sobie mówią, co chcą, ale ja, choć mam cztery kopyta i długie uszy, pozostanę nadal twoją siostrą Delfiną!

– Mamo – zapytał koń – czy ty także uważasz, ze nie jesteśmy twoimi córkami?

– Jesteście dwojgiem poczciwych zwierząt – odparła nieco zakłopotana matka – lecz dobrze wiem, że nie możecie być moimi córkami.

– Nie przypominacie ich ani trochę – oświadczył ojciec. – No, dosyć już tego! Chodźmy, żono.

Rodzice nie zdążyli jeszcze wyjść ze stajni, gdy osiołek powiedział:

– Skoro macie pewność, że nie jesteśmy waszymi córkami, to bardzo jesteście niefrasobliwi. Cóż za dziwni rodzice: pewnego ranka znikają im dwie córki, a oni wcale się tym nie przejmują! Czy choć zajrzeliście do studni, do stawu, czy przeszukaliście lasy? Czy próbowaliście odnaleźć je u koczujących Cyganów?

Rodzice nic nie odpowiedzieli, ale już na podwórzu matka rzekła z westchnieniem:

– A jednak... jeśliby to były dziewczynki?

– Skądże! – odburknął ojciec. – Co też ty opowiadasz! Trzeba skończyć z tą bzdurą. Kto widział, żeby dziecko, a nawet dorosła osoba, przemieniło się w osła czy w jakieś inne bydlę. Z początku okazaliśmy się na tyle naiwni, by uwierzyć we wszystko, co nam te zwierzęta opowiadały, lecz bylibyśmy śmieszni, wierząc im nadal.

Rodzice udawali, że nie mają już żadnej wątpliwości, a może nawet byli szczerzy. W każdym jednak razie nigdzie się nie dowiadywali o Delfinę i Marynię i nie mówili nikomu o ich zniknięciu, zapytywani zaś o dziewczynki, odpowiadali, że są one u ciotki Joanny. Czasem, gdy rodzice zachodzili do stajni, osioł i koń nuciły im piosenkę, której ojciec nauczył niegdyś swoje córki.

– Czy poznajesz piosenkę, której nas nauczyłeś? – pytały.

– Owszem – odpowiadał ojciec – poznaję ją, ale to znana piosenka, można się jej nauczyć wszędzie.

Wreszcie, po paru miesiącach ciężkiej pracy, osioł i koń zapomniały, kim były niegdyś. Jeśli sobie przypadkiem o tym przypominały, to jak o bajce, w którą nie całkiem się wierzy. Zresztą wspomnienia ich nie zgadzały się ze sobą. Obydwa twierdziły, że każde jest Marynią, i pewnego dnia, posprzeczawszy się, postanowiły nigdy więcej nie wracać do tego tematu. Praca i rodzaj życia, jaki pędziły, będąc zwierzętami domowymi, wciągały je z każdym dniem bardziej, toteż bicie traktowały jako rzecz naturalną.

– Zdrowo dziś oberwałem po nogach – mówił koń – i słusznie mi się dostało. Nigdy jeszcze nie byłem taki roztrzepany.

– A ja – mówił osioł – jak zwykle tak się upierałem, że nie ominęły mnie baty. Będę się musiał nareszcie poprawić.

Przestały się bawić lalką i nie potrafiłyby już zrozumieć przyjemności z podobnej zabawy. Nie wyczekiwały też z niecierpliwością nadejścia niedzieli. Dni wolne od pracy dłużyły im się tym bardziej, że niewiele miały sobie do powiedzenia. Najulubieńszą ich rozrywkę stanowiły rozważania, co brzmi piękniej: ryk osła czy końskie rżenie. Kończyło się na wyzwiskach i wymyślaniu sobie od szkap i zakutych oślich głów.

Rodzice byli zadowoleni i z konia, i z osiołka, twierdzili, że nigdy nie spotkali równie posłusznych stworzeń, więc też winszowali sobie, że taki z nich mają pożytek. Istotnie, dzięki pracy swych zwierząt dorobili się znacznie i każde kupiło sobie po parze butów.

Pewnego dnia, bardzo wczesnym rankiem, ojciec wszedł do stajni podsypać koniowi owsa. Jakież było jego zdumienie, gdy na słomie, zamiast dwóch zwierząt, ujrzał uśpione dziewczynki, Delfinę i Marynię. Biedaczysko oczom własnym nie wierzył, a myśl jego pobiegła do konia, którego już nie miał nigdy zobaczyć. Natychmiast też poszedł zawiadomić matkę i razem, wyniósłszy ze stajni śpiące córeczki, ułożyli je do łóżek.

Kiedy Delfina i Marynia obudziły się, był już najwyższy czas iść do szkoły. Z lekka oszołomione, nie bardzo wiedziały, jak posługiwać się rękami. W klasie robiły same głupstwa i mówiły wszystko na opak. Nauczycielka oświadczyła, że nigdy jeszcze nie miała do czynienia z tak głupimi dziećmi, i postawiła każdej po dziesięć dwój. Był to dla nich bardzo smutny dzień. Na widok złych stopni rodzice, już bez tego w okropnych humorach, ukarali je, pozostawiając o suchym chlebie i wodzie.

Na szczęście po krótkim czasie dziewczynkom wróciły dawne nawyki. W szkole uczyły się pilnie i przynosiły wyłącznie bardzo dobre stopnie. W domu sprawowały się niemniej wzorowo i gdyby tylko postępować sprawiedliwie, nie można by im zrobić żadnego zarzutu. Teraz rodzice cieszyli się niezmiernie, że odzyskali swoje córeczki, które tak kochali, w gruncie rzeczy byli to bowiem doskonali rodzice.

Baran

Delfina i Marynia usiadły na skraju drogi i spuściwszy nogi do rowu, głaskały wielkiego barana, którego podarował im kiedyś wuj Alfred. Baran trzymał głowę na kolanach to jednej, to drugiej dziewczynki i wszyscy troje śpiewali piosenkę zaczynającą się tak: „W moim ogródeczku rośnie lilija”.

Tymczasem rodzice krzątali się przy zwierzętach na podwórzu, nie ukrywając bynajmniej swej niechęci do barana. Spoglądali na niego z ukosa, cedząc przez zęby, że przez niego dziewczynki tracą czas i że zamiast bawić się bez przerwy z tym wstrętnym zwierzakiem, lepiej by zrobiły, sprzątając, względnie obrębiając ścierki.

– Mile byłby widziany każdy, kto by nas uwolnił od tego kudłacza.

Dochodziła dwunasta i z komina chałupy wydobywał się dym. Podczas gdy rodzice tak mruczeli do siebie, zza zakrętu drogi, na wspaniałym karym koniu, ukazał się żołnierz, który jechał właśnie na wojnę. Widząc, że jest komu na niego popatrzeć, postanowił poderwać wierzchowca, by uczynić wrażenie. Ale zamiast go usłuchać, kary koń zatrzymał się raptownie i odwracając głowę, rzekł do niego:

– Hej tam, na górze! Co cię znowu naszło! Uważasz widocznie, że nie wystarczy wędrować drogami w palącym słońcu, taszcząc chybocącego się pijaka na grzbiecie? Podskoków ci się jeszcze zachciewa? No, to ja cię uprzedzam.

– Poczekaj, wstrętna szkapo! – przerwał mu żołnierz. – Już ja ciebie zmuszę do posłuszeństwa.

I spiął go ostrogami, gwałtownie ściągając cugle. Koń stanął dęba, a później zaczął wierzgać tak silnie, że jeździec przeleciał nad jego głową i upadł płasko na środek drogi, kalecząc sobie podbródek i dłonie oraz walając kurzem piękny mundur.

– Uprzedzałem cię – powiedział koń. – Chciałeś podskoków, to podskoczyłem. Ciesz się teraz.

Żołnierzowi, który dźwigał się na kolana, nie w smak były te słowa. A już gdy zobaczył rodziców, Delfinę, Marynię, barana i wszystkie zwierzęta z zagrody, jak podszedłszy, otaczają go kołem, poczuł się tak upokorzony, że wpadł w złość. Dobywając pałasza, postanowił rzucić się na konia i klingą przebić mu pierś. Szczęśliwie rodzicom udało się powstrzymać go na czas i odwieść od zemsty.

– Co ci z tego przyjdzie, że go zabijesz – rzekli. – Zamiast jechać na wojnę z taką szybkością, jaką rozwija wierzchowiec, będziesz musiał wędrować na piechotę i być może przybędziesz już po bitwie. Z drugiej strony jest pewne, że to zwierzę dało ci się srodze we znaki i że niełatwo ci przyjdzie odzyskać do niego zaufanie. Toteż skoro jesteś skłonny się go pozbyć, czemu miałbyś to uczynić bezinteresownie? Mamy tutaj muła, który byłby dla ciebie całkiem odpowiedni. Zrobimy ci tę przysługę i odstąpimy go w zamian za konia.

– Świetny pomysł – rzekł żołnierz i schował pałasz do pochwy.

Rodzice wepchnęli konia na podwórze i wyprowadzili muła, co widząc, dziewczynki wyraziły sprzeciw. Taki stary przyjaciel jak muł miałby opuścić zagrodę, żeby zrobić przyjemność jakiemuś przejezdnemu brutalowi? Baran z oczyma pełnymi łez lamentował głośno nad losem swego nieszczęśliwego towarzysza.

– Cicho bądźcie! – nakazali ostro rodzice i korzystając, że żołnierz stał odwrócony tyłem, dodali po cichu: – Chcecie, żeby przez waszą paplaninę przepadł nam taki korzystny interes? Jeśli natychmiast nie uciszycie barana, ostrzyżemy go do gołej skóry jeszcze przed obiadem.

Muł nie stawiał oporu, a tylko puścił oko do dziewczynek, gdy mu zakładano uzdę. Dosiadłszy nowego wierzchowca, żołnierz podkręcił wąsa i krzyknął: „W drogę!”. Lecz muł nawet nie drgnął i ani ostrogi, ani wędzidło, którym boleśnie ranił go nowy właściciel, nie zdołały go zmusić, by postąpił o krok. Przekleństwa, groźby, razy – nie przekonało go nic.

– Dobrze – oświadczył jeździec. – Wiem, co mam uczynić – i zeskoczywszy na ziemię dobył pałasza z pochwy, zdecydowany przebić nim pierś muła.

– Poczekaj – rzekli mu rodzice – i posłuchaj nas raczej. Prawda, że to głupie zwierzę i że nie chce się ruszyć z miejsca, ale wiesz przecież, jak bardzo muły bywają uparte. Pałaszem nic nie poradzisz. Mamy tu osła, który nie lęka się zmęczenia i którego utrzymanie niewiele kosztuje. Weź go sobie, a nam zwróć muła.

– To dobry pomysł – powiedział żołnierz i schował pałasz do pochwy.

Nieszczęsny osioł, którego oddawano w miejsce muła, nie miał z pewnością żadnej ochoty opuszczać zagrody i porzucać rozlicznych przyjaciół, spośród których najdrożsi byli mu właśnie Delfina, Marynia i baran. Jednakże niczego po sobie nie pokazał i ze skromną, zrezygnowaną miną, jaką miał od zawsze, podszedł do nowego właściciela. Dziewczynkom aż się serce ścisnęło, baran zaś wybuchnął płaczem.

– Panie żołnierzu – prosił – bądź dobry dla osła. Jest naszym przyjacielem.

Wreszcie rodzice pogrozili mu pięścią przed samym nosem, mrucząc:

– Wstrętny baranie, gotów jesteś nam zepsuć znakomity interes, ale poczekaj, jeszcze pożałujesz swojego gadulstwa.

Nie zwracając uwagi na prośby barana, żołnierz dosiadał już swego wierzchowca. Nie zdążył jeszcze podkręcić wąsa i krzyknąć „w drogę”, jak osioł zaczął cofać się zygzakiem. Każdy jego krok groził jeźdźcowi upadkiem do rowu, toteż nie czekając długo, żołnierz zeskoczył na ziemię, a zrozumiawszy, że zwierzę umyślnie się wymiguje, rzekł, zgrzytając zębami:

– Dobrze. Wiem, co mam uczynić.

I po raz trzeci dobył pałasza. Z pewnością przeszyłby nim osła, gdyby jedno z rodziców nie uwiesiło mu się na ramieniu, a drugie nie złapało za mankiet.

– Trzeba przyznać, że nie masz szczęścia do wierzchowców – orzekli. – Nie jest to takie dziwne, gdy się zastanowić. Osioł, muł, koń to jedna rodzina, lub prawie, i powinniśmy byli wziąć to pod uwagę. Lecz czemu nie miałbyś teraz dosiąść barana? To posłuszne zwierzę i ma inne jeszcze zalety. Gdyby w drodze zabrakło ci pieniędzy, nic prostszego, jak kazać go ostrzyc. Sprzedasz drogo wełnę, nie tracąc wierzchowca. Mamy właśnie barana o pięknym runie. Popatrz, siedzi między dziewczynkami. Jeśli zechcesz go wziąć zamiast osła, chętnie ci pójdziemy na rękę.

– To dobry pomysł – powiedział żołnierz i wsunął pałasz do pochwy.

Delfina i Marynia podniosły krzyk, tuląc w objęciach barana, lecz w mgnieniu oka rodzice rozdzielili je z przyjacielem i nakazali im milczeć. Baran popatrzył na swych dawnych właścicieli z wyrazem głębokiego smutku, ale bez słowa podszedł do żołnierza. Ten, wskazując na pałasz w pochwie, oświadczył mu z groźbą w głosie:

– Przede wszystkim żądam od ciebie posłuszeństwa i szacunku, na jakie zasługuję. Wiedz, że jeśli będę z ciebie niezadowolony, natychmiast utnę ci głowę. I nie ma już odwołania. Bo gdybym się jeszcze zgodził na następne zamiany, odjechałbym stąd na kaczce czy innej sztuce drobiu.

– Nie obawiaj się – odparł baran – mam bardzo łagodny charakter. Pewnie dlatego, że wychowały mnie dwie dziewczynki. Postaram się jak najlepiej wypełniać twoje polecenia. Lecz z wielkim smutkiem opuszczam moje przyjaciółki. Panie żołnierzu, kiedy wuj Alfred powierzył mnie ich opiece, byłem taki mały, że prawie przez miesiąc musiały mnie jeszcze karmić butelką. Odtąd nie rozstawałem się z nimi nigdy. Toteż ciężko mi na duszy, a im także. Dlatego, jeśli masz dla nas choć odrobinę współczucia, pozwól mi pożegnać się oraz wypłakać wraz z nimi.

– Żadnego współczucia dla baranów! – wykrzyknął żołnierz. – Jak to! Ledwie wstępujesz do mnie na służbę, a już się starasz wymigiwać! Sam nie wiem, czemu jeszcze cięciem pałasza nie odrąbałem mu głowy. Cóż za niesłychane zuchwalstwo!

– Ustępuję – westchnął baran. – Nie chciałem cię rozgniewać.

Dosiadając – zresztą bez większego trudu – nowego wierzchowca, żołnierz zauważył, że wlecze nogi po ziemi, i wpadł na pomysł przymocowania pałasza sznurkiem w poprzek ramion barana. Przewiesiwszy przezeń swoje długie nogi, by dyndały na odpowiedniej wysokości, uradowany roześmiał się sam do siebie, i to tak mocno, że parokrotnie omal nie stracił równowagi.

A przecież jakże smutny był widok biednego zwierzęcia, które uginało się pod ciężarem ogromnego jeźdźca. Gdyby rodzice nie powstrzymali dziewczynek, te – pełne nie tylko rozpaczy, lecz i oburzenia – z pewnością zatrzymałyby barana, nie szczędząc sił i nie przebierając w środkach, gotowe nawet zrzucić żołnierza na ziemię. Równie oburzone były zwierzęta domowe, ale sposób, w jaki rodzice spoglądali na nie, odbierał im wszelką odwagę. Pewnemu kaczorowi, który zaczął podnosić głos, oznajmili, mierząc go okrutnym spojrzeniem:

– Mamy teraz piękne jabłka w sadzie, w sam raz na pyszny dodatek do drugiego dania. Tak, tak, pyszny.

Biedny kaczor od razu się zmieszał i zwiesiwszy głowę, poszedł się ukryć za studnię. Jeden tylko kary koń nie dał się onieśmielić i podszedłszy do swego dawnego właściciela, rzekł mu spokojnie:

– Chyba nie zamierzasz wybierać się w drogę na takim wierzchowcu! Uprzedzam cię: wystawisz się na pośmiewisko, nie mówiąc już o tym, że ten wątły biedak daleko cię nie uniesie. Jeśli masz trochę oleju w głowie, oddasz barana dziewczynkom, które go opłakują, i wsiądziesz z powrotem na mój grzbiet. Wierz mi, tak będzie i wygodniej, i poważniej.

Znęcony tym żołnierz rzucił okiem na konia i zdał sobie sprawę, że istotnie grzbiet jego jest wygodniejszy od grzbietu barana. Ponieważ wyraźnie gotów był usłuchać rady, rodzice natychmiast mu przypomnieli, że kary koń stanowi ich własność.

– Wcale nie mamy zamiaru się go pozbywać. Sam rozumiesz, gdyby zacząć od nowa wymieniać zwierzęta, nie byłoby temu końca.

– Słusznie – przyznał żołnierz. – Czas upływa, a wojna toczy się beze mnie. Nie w ten sposób zostaje się generałem.

Podkręciwszy wąsa, wypuścił barana kłusem i oddalił się z nogami przewieszonymi przez pałasz, nawet nie obejrzawszy się za siebie. Gdy zniknął na zakręcie drogi, wszystkie domowe zwierzęta zaczęły wzdychać zasmucone. Rodzice byli zakłopotani, a zakłopotanie ich zamieniło się w niepokój, kiedy Marynia rzekła do Delfiny:

– Bardzo bym chciała, żeby wuj Alfred odwiedził nas jak najszybciej.

– Ja też – powiedziała Delfina. – Powinien się dowiedzieć, co się wydarzyło.

Rodzice popatrzyli na dziewczynki nieomal ze strachem. Przez chwilę poszeptali sobie coś na ucho, po czym głośno oświadczyli:

– Nie mamy nic do ukrycia przed wujem Alfredem. Zresztą kiedy się dowie, że okazaliśmy się na tyle sprytni, by zamienić zwykłego barana na pięknego karego konia, pierwszy nas pochwali.

Po podwórku rozszedł się jakby szmer pełen wyrzutu. Wówczas – przeszywając wzrokiem osła, muła, wieprzka, kury, kaczki, kota, woły, krowy, cielęta, indyki, gęsi – rodzice rzekli surowo:

– Czy zamierzacie gapić się i wytrzeszczać oczy do wieczora? Patrząc na was, można pomyśleć, że to jarmark, a nie podwórze domu, w którym się pracuje. No, rozejdźcie się i niech każdy idzie tam, gdzie się powinien znajdować. A twoim miejscem, kary koniu, będzie odtąd stajnia. Zaraz cię tam zaprowadzimy.

– Bardzo wam jestem zobowiązany – odparł koń – lecz nie mam najmniejszej ochoty wchodzić do waszej stajni. Skoroście się pochwalili korzystną transakcją, to pora was wyprowadzić z błędu. Wiedzcie, że postanowiłem nigdy nie stać się waszą własnością, co się zaś tyczy nieszczęsnego barana, to tak jakbyście go z domu oddali za darmo. Pozostaną wam wyrzuty sumienia, żeście postąpili okrutnie i niesprawiedliwie.

– Robisz nam wielką przykrość, kary koniu – powiedzieli rodzice. – W gruncie rzeczy nie jesteśmy tak źli, jak by się mogło wydawać, proponując ci miejsce w naszej stajni, pragniemy jedynie oddać przysługę utrudzonemu podróżą koniowi. Słusznie należy ci się odpoczynek.

Przemawiając tymi słowy, podstępnie przysuwali się do zwierzęcia, aby je okiełznać. Kary koń nie spostrzegł wybiegu i jeszcze trochę, a dałby się schwytać. Dziewczynki nakrywały już w kuchni do stołu, miejscowe zwierzęta rozchodziły się zgodnie z otrzymanym poleceniem. Na szczęście ukryty za studnią kaczor wysadził łebek zza występu i natychmiast zdał sobie sprawę z niebezpieczeństwa. Zapominając o wszelkiej ostrożności, wyprężył się cały i trzepocząc skrzydłami, zawołał:

– Uważaj, kary koniu! Uważaj na rodziców! Chowają za plecami uzdę i wędzidło!

Ledwie koń usłyszał ostrzeżenie, odbiwszy się czterema kopytami, pobiegł się schronić na przeciwległym krańcu podwórza.

– Kaczorze – powiedział – nigdy nie zapomnę przysługi, jaką mi wyświadczyłeś przed chwilą. Gdyby nie ty, skończyłaby się moja wolność. Powiedz, co mogę zrobić, by jakoś ci się odwdzięczyć?

– Bardzo jesteś miły, lecz na razie nic mi nie przychodzi do głowy. Muszę się zastanowić.

– Nie ma gwałtu, kaczorze, nie ma gwałtu. Zajrzę do was wkrótce.

To rzekłszy, koń wyszedł na drogę i oddalił się lekkim truchtem, ku wielkiemu zmartwieniu rodziców. Przy obiedzie rodzice nie odezwali się słowem, twarze mieli pochmurne. Pełni niepokoju rozmyślali, jak bardzo rozgniewa się wuj Alfred, kiedy się dowie, że oddali z domu za darmo barana swoich córek. Delfina i Marynia patrzyły bez przykrości na ich zgnębione miny, niepocieszone po stracie najlepszego przyjaciela. Toteż podniósłszy się od stołu, udały się na łąkę, by się wypłakać do woli. Przechodził tamtędy kaczor, a zapytawszy je o przyczynę łez, rozpłakał się wraz z nimi.

– A czemuż to tak płaczecie wszyscy troje? – rozległ się jakiś głos za nimi.

Był to kary koń, który zaszedł się dowiedzieć, co słychać nowego. Zapytał kaczora, czy mógłby w jakiś sposób ulżyć mu w strapieniu.

– Ach! – wykrzyknął kaczor. – Gdybyś przyprowadził dziewczynkom barana, byłbym najszczęśliwszym ze wszystkich kaczorów.

– Bardzo chętnie – odparł koń – ale nie mam pojęcia, jak się do tego zabrać. Gdyby chodziło o to tylko, żeby ich dogonić – barana i jeźdźca – nie widziałbym żadnych trudności. Tak niedopasowani do siebie z pewnością nie uszli daleko. Nie, trudność polegałaby raczej na przekonaniu mojego dawnego właściciela, by oddał barana.

– Będzie czas zastanowić się, gdy już ich dogonimy – odparł kaczor. – Najpierw nas do nich zawieź.

– Wszystko bardzo pięknie, ale gdyby dziewczynki odzyskały barana, czy uda im się wyjednać zgodę na jego pobyt w zagrodzie? Z tego, co rano zauważyłem, rodzice dosyć chętnie pozbyli się biedaka.

– To prawda – powiedziała Marynia – lecz nie zdziwiłoby mnie, gdyby zaczęli żałować tego, co zrobili.

– W każdym razie – rzekła Delfina – byłabym spokojniejsza, gdyby udało się wcześniej uprzedzić wuja Alfreda, tak, aby obecny był przy naszym powrocie.

Kary koń zapytał, jak daleko mieszka wuj Alfred, i usłyszawszy, że to dwie godziny solidnego marszu, obiecał popędzić do niego, gdy tylko odzyskają barana.

– Na razie jednak musimy dogonić jeźdźca. Nie traćmy ani minuty.

Dziewczynki oraz kaczor wskoczyli na grzbiet konia i pędem przemknąwszy przed samym nosem zdumionych rodziców, zniknęli w tumanie kurzu. Po pół godzinie jazdy dotarli do jakiegoś miasteczka.

– Nie śpieszmy się – rzekł koń, przechodząc w stępa. – Skoro już znaleźliśmy się w miasteczku, skorzystajmy z okazji, by popytać mieszkańców.

Kiedy mijali pierwsze domy, Delfina spostrzegła młodą dziewczynę, która szyła w oknie, ukryta za doniczką geranium, i zapytała ją grzecznie:

– Szukam barana, panienko. Czy nie widziałaś jeźdźca?

– Jeźdźca? – zawołała dziewczyna, przerywając jej w pół zdania. – I to jakiego! Biła od niego łuna, gdy wśród szczęku broni piekielnym galopem przejeżdżał przez rynek. Dosiadał rumaka o fryzowanej grzywie, z którego nozdrzy buchały dym i płomienie, aż nawet przez chwilę przywiędły liście mojego geranium.

Delfina podziękowała, po czym oznajmiła reszcie towarzystwa, że z pewnością chodzi tu o kogoś innego.

– Mylisz się – odparł koń. – Chodzi z pewnością o nich. Opis, rzecz jasna, został nieco upiększony, lecz właśnie tak młode dziewczyny widzą wojskowych. Nie ulega dla mnie wątpliwości, że fryzowana grzywa ogromnego rumaka to wełniane futro waszego barana.

– A dym i płomienie z nozdrzy? – sprzeciwiła się Marynia.

– Uwierzcie mi, po prostu żołnierz palił fajkę.

I koń się nie mylił, jak się mieli wkrótce przekonać.

Nieco bowiem dalej powiedziała im gospodyni, zajęta rozwieszaniem bielizny na płocie, że przejeżdżał tędy żołnierz na baranie, który ledwo powłóczył nogami.

– Płukałam właśnie kolory przy studni, kiedy skręcał w Błękitny Szlak. Serce by się wam ścisnęło na widok wysiłku, z jakim nieszczęsne zwierzę pięło się pod górę, gdy tymczasem ten prostak, siedząc mu na grzbiecie, poganiał go waleniem pięściami po głowie.

Słysząc to, dziewczynki omal się nie popłakały, a i kaczor był bardzo przejęty. Lecz kary koń, który niejedno już widział na wojnie, nie stracił głowy i spytał gospodyni:

– A czy daleko stąd jest ten Błękitny Szlak?

– Na drugim końcu miasteczka. Nie będzie wam łatwo go znaleźć. Przydałby się ktoś, kto by was tam zaprowadził.

Zza węgła wyszedł pięcioletni chłopaczek, synek gospodyni i ciągnąc na sznurku drewnianego konika na kółkach, zbliżył się do podróżnych. Spoglądał z zazdrością na dziewczynki, dosiadające rumaka znacznie większego niż jego konik.

– Julku – rzekła matka – zaprowadź tę gromadkę do Błękitnego Szlaku.

– Dobrze, mamo – odparł Julek i nie wypuszczając sznurka, podszedł do drogi.

– Założę się – odezwał się kary koń – że chciałbyś mnie dosiąść.

Julek aż się zarumienił, bo właśnie o tym marzył. Marynia ustąpiła mu miejsca i ofiarowała się, że będzie ciągnąć na sznurku drewnianego konika, aby i on wziął udział w spacerze. Delfina posadziła przewodnika przed sobą i trzymając go mocno wpół, opowiedziała o nieszczęściach barana, podczas gdy kary koń stąpał najwolniej, jak potrafił. Julek, przejęty współczuciem, zapragnął gorąco, by przedsięwzięcie się udało, i zaproponował nawet swe usługi, oświadczając, że w razie czego tak on, jak i jego drewniany koń są do dyspozycji. Obydwaj gotowi byli narazić się na największe niebezpieczeństwo, gdy tylko chodziło o przyjście z pomocą komuś w nieszczęściu.

Tymczasem Marynia wyprzedziła ich o parę kroków, ciągnąc drewnianego konia, na którym okrakiem siedział kaczor. Dotarłszy do Błękitnego Szlaku, ze skarpy spostrzegła zajazd, przed którym stał uwiązany baran. W pierwszej chwili bardzo się przejęła, a i kaczor był tym poruszony, w miarę jednak, jak się przyglądali, doszli do wniosku, że nie jest to ich przyjaciel. Baran widziany poniżej był taki mały, że o pomyłce nie mogło być mowy.

– Nie – westchnęła Marynia – to nie nasz.

Przystanęła, by poczekać na resztę towarzystwa. Skorzystał z tego kaczor i wdrapał się na głowę drewnianego konia, chcąc z większej wysokości przypatrzeć się zajazdowi oraz okolicy. Wydało mu się, że na szyi barana widzi coś błyszczącego – coś, co z wyglądu przypomina pałasz. Nagle podskoczył i krzyknął z taką mocą, że sam omal nie zleciał na ziemię:

– To on! To nasz baran! Mówię wam, że to jest nasz baran!

Reszta zdumiała się. Z całą pewnością się mylił. To nie mógł być ich przyjaciel – ten niewielkiego wzrostu baran.

Wówczas kaczor się rozgniewał:

– Nie rozumiecie, że nowy właściciel kazał go ostrzyc? Wydaje się nie większy od jagnięcia, bo już nie ma runa. Żołnierz pewnie sprzedał wełnę i teraz przepija ją w zajeździe.

– Rzeczywiście – rzekł koń – to niewykluczone. Rano nie miał grosza przy duszy, a nie sądzę, by dali mu pić na kredyt. Znając tego pijaka, powinienem był się domyślić, że możemy się nań natknąć w pierwszym napotkanym zajeździe. W każdym razie trzeba się upewnić, że to jest nasz baran.

Upewnił ich o tym sam zainteresowany, gdyż spostrzegłszy całą gromadkę na wierzchołku wzniesienia, dał znać dziewczynkom, że je poznaje. Zawołał kilkakrotnie: „Jestem waszym baranem”, pokazując równocześnie na migi, że należy zachować ostrożność. Za trzecim jego okrzykiem na progu karczmy ukazał się żołnierz, który przypuszczalnie wyszedł poznać powód tych hałasów i – nim wrócił do środka – pogroził baranowi. Na szczęście nie przyszło mu na myśl spojrzeć w górę. Wtedy rozpoznałby z łatwością karego konia, co niechybnie obudziłoby jego podejrzenia. Prawda też, że sporo już wypił i wzrok mu się mącił.

– Z tego, co widzę – rzekł kaczor do przyjaciół –nasz baran jest dobrze strzeżony. To nie ułatwia nam sprawy.

– A co zamierzałeś zrobić? – zapytał kary koń.

– Co zamierzałem zrobić? Ależ odwiązać go po kryjomu i odprowadzić do zagrody. Zresztą zamierzam to nadal.

– Obawiam się, że nie obyłoby się bez kłopotów. Czy sądzisz, że uratowałbyś barana, gdyby ci się nawet powiodło? Jeśli po wyjściu z zajazdu żołnierz nie zastanie swojego wierzchowca, pomyśli, że uciekł on z powrotem do dawnych właścicieli, i sam uda się do zagrody. Wtedy będą zmuszeni go zwrócić. Mogę się też założyć, że czekają tam barana solidne cięgi, a miałby wielkie szczęście, gdyby żołnierz nie odrąbał mu głowy pałaszem. Nie, wierzaj mi, kaczorze, trzeba wymyślić coś innego.

– Wymyślić coś innego, łatwo to powiedzieć.

– Już ty się nad tym zastanów. Ja w niczym nie mogę tu pomóc, a moja obecność może wam tylko zaszkodzić. A więc nie czekając dłużej, biegnę – zgodnie z umową – uprzedzić wuja Alfreda i wyjdę wam potem naprzeciw. Oby się baran znajdował wśród was!

Kiedy Delfina i Julek zeskoczyli na ziemię, koń oddalił się galopem, a reszta zaczęła się naradzać. Dziewczynki miały nadzieję, że uda im się wzruszyć żołnierza, Julek uważał, że pewniej byłoby go zastraszyć.

– Jaka szkoda, że nie zabrałem trąbki – oświadczył. – Zagrałbym mu „tra ta ta ta” przed samym nosem i powiedział: „Oddawaj barana!”.

Kaczor natomiast – wbrew temu, co sądził koń – nie zrezygnował ze swego planu odwiązania przyjaciela. Właśnie usiłował przekonać do tego dzieci, gdy żołnierz, zataczając się, wyszedł z zajazdu. Z początku jakby się zawahał, lecz potem nałożywszy hełm, podszedł do barana, wyraźnie zdecydowany wyruszyć w dalszą drogę. Kaczor więc z miejsca musiał porzucić swój pomysł. W owej groźnej chwili, gdy już nie było czasu do stracenia, przyszła mu pewna myśl do głowy. Usadowił się na drewnianym koniu i powiedział do towarzyszy:

– Mamy szczęście, że stoi do nas tyłem. Korzystając z tego, pchnijcie mnie w dół ze wszystkich sił. Trzeba, by wystarczyło mi rozpędu, aby pokonać ostatnie parę metrów drogi pod górę, które prowadzą do zajazdu.

Marynia, ciągnąc konia za sznurek, ruszyła pędem, podczas gdy Delfina i Julek pchali od tyłu. Puścili go mniej więcej w połowie stoku i szli w ślad za nim ukryci za żywopłotami.

Kaczor toczył się w dół na swym drewnianym koniu, wołając na całe gardło: „kwa! kwa!”. Na ten hałas żołnierz się odwrócił i zatrzymawszy się na środku podwórza zajazdu, patrzył na ognistego rumaka. W miejscu, gdzie spadek się kończył, kaczor udał, że stara się powstrzymać wierzchowca.

– Hola! – krzyknął. – Zatrzymaszże się, przeklęty zwierzaku? Hola, wariacie!

Drewniany koń, jakby podporządkowując się jego rozkazom, już wolniej pokonał odcinek drogi prowadzący do zajazdu i wreszcie zatrzymał się nad brzegiem rowu. Na szczęście jego kółka zaplątały się w trawę, dzięki czemu nie zjechał z powrotem do tyłu. Nie tracąc ani chwili, kaczor zeskoczył z konia i rzekł do żołnierza, który przyglądał mu się z rozdziawionymi ustami:

– Witaj, żołnierzu. Czy dobry jest ten zajazd?

– Trudno mi powiedzieć. W każdym razie podają dobre trunki – odparł żołnierz, który wypił tak dużo, że ledwie trzymał się na nogach.

– Bo przybywam z daleka – ciągnął dalej kaczor – i potrzebuję odpoczynku. Nie mam tyle siły, co to zwierzę, które doprawdy jest niezmordowane. Chyba drugiego takiego na świecie się nie znajdzie. Pędzi jak wicher i trzeba je błagać, by się zgodziło zatrzymać. Sto kilometrów to jakby nic dla niego, przebywa je w niepełne dwie godziny.

Żołnierz nie wierzył własnym uszom i spoglądał z zazdrością na tego rączego rumaka, który, prawdę mówiąc, wydawał mu się dość spokojny. Ponieważ jednak trunek mącił mu nieco wzrok, nie dowierzał zbytnio świadectwu własnych oczu i wolał polegać na słowach kaczora.

– Ale masz szczęście – westchnął. – Co szczęście, to szczęście.

– Tak myślisz? – spytał kaczor. – Widzisz, ja jednak nie jestem zbytnio zadowolony z mojego konia. Dziwi cię to, co? Podróżuję dla przyjemności, toteż dla mnie jest on o wiele za szybki. Nie mam czasu napatrzyć się niczemu. Potrzeba mi wierzchowca, który chodziłby stępa.

Wypite wino coraz mocniej uderzało żołnierzowi do głowy i wydawało mu się, że widzi, jak koń drży cały z niecierpliwości.

– Mógłbym ci zaproponować zamianę – rzekł z chytrą miną. – Bardzo mi pilno, a mam tu barana, którego opieszałość doprowadza mnie do szaleństwa.

Kaczor podszedł do barana, przyjrzał mu się nieufnie i dziobem pomacał jego nogi.

– Jest mały – zauważył.

– To dlatego, że dopiero co kazałem go ostrzyc. W gruncie rzeczy spory z niego baran. Uniesie cię z łatwością. Możesz się nie kłopotać, jeśli o to chodzi. Przecież mnie nosi na grzbiecie, i żebyś wiedział, jak galopuje!

– Galopuje! – rzekł kaczor. – Galopuje! Żołnierzu, twój baran wygląda mi na ognistego wierzchowca, który pędzi po drogach z iście diabelską szybkością. Jeśli tak jest, to ciekawe, co miałbym zyskać na zamianie.

– Źle się wyraziłem – odparł zmieszany żołnierz. – A więc wyznam ci prawdę: nie ma stworzenia łagodniejszego ani gnuśniejszego, ani o mniejszej fantazji od mego barana. Porusza się jeszcze wolniej od żółwia czy ślimaka.

– To tak piękne – rzekł kaczor – że wprost nie do wiary. Zaufam ci jednak, żołnierzu, bo poczciwie ci patrzy z oczu. Zgadzam się na zamianę.

Z obawy, by się nie rozmyślił, żołnierz pobiegł odwiązać barana i usadowił kaczora na jego grzbiecie. Ten, jakby zapomniawszy, że miał wypocząć w zajeździe, już poganiał nowego wierzchowca do drogi.

– Zaraz, zaraz, nie tak szybko – rzekł żołnierz. – Nie widzisz, że odjechałbyś z moim pałaszem?

I odwiązawszy pałasz przymocowany poprzecznie do barków barana, przypiął go sobie do boku.

– A teraz – powiedział, zwracając się do drewnianego konia – szykujmy się do odjazdu.

– Słusznie byś zrobił – doradził kaczor – dając mu najpierw pić. Spójrz, jak wywalił ozór.

– To prawda, nie pomyślałem.

Podczas gdy żołnierz poszedł naczerpać wody ze studni, kaczor i baran popędzili drogą na spotkanie z dziewczynkami i Julkiem, którzy – ukryci w wysokim życie – obserwowali wszystko, co dzieje się na podwórzu zajazdu. Delfina i Marynia omal nie zadusiły barana w uściskach i wszyscy popłakali się ze wzruszenia. To ogólne podniecenie potrwałoby jeszcze dłużej, gdyby uwagi ich nie przyciągnęły wypadki rozgrywające się na podwórzu zajazdu.

Żołnierz przyniósł drewnianemu koniowi wiadro wody i widząc, że nie zabiera się on do picia, zaczął krzyczeć zniecierpliwionym już głosem:

– Będziesz piła, ty wstrętna szkapo? Liczę do trzech. Jeden. Dwa. Trzy. Dość, napijesz się kiedy indziej.

I kopnięciem przewróciwszy wiadro, dosiadł drewnianego konia, a że ten nadal tkwił w miejscu, zaczął się niecierpliwić. Najpierw obrzucił go gradem obelg, następnie, ponieważ zwierzę nawet nie drgnęło, zdecydował się zsiąść, mrucząc:

– Dobrze. Wiem, co mam uczynić.

Dobył pałasza i jednym ruchem odciął głowę biednemu drewnianemu koniowi tak, że upadła w piach. Po czym, wsunąwszy ostrze do pochwy, ruszył pieszo na wojnę. Może obecnie jest już generałem, lecz nic o tym nie słychać.

W powrotnej drodze Delfina dźwigała pod pachą głowę drewnianego konia, a Marynia ciągnęła na sznurku jego korpus. Julek boleśnie przeżył egzekucję swego poczciwego wierzchowca, lecz pociechą był mu widok uszczęśliwionych dziewczynek oraz barana. Zresztą największą przykrością miało się dlań okazać rozstanie z nowymi przyjaciółmi, którzy wracali do domu. I chociaż matka obiecywała mu, że przyklei łeb konikowi, to jednak patrząc, jak znikają mu z oczu na krańcu miasteczka, zaczął pociągać noskiem.

Delfina i Marynia nie czuły się zbyt pewnie na myśl o powitaniu, jakie zgotują im rodzice. Ci zaś nie przestawali o nich rozmawiać, a oto co mówili:

– Żadnego deseru. Suchy chleb i woda. Wytargać za uszy. Nauczymy je uciekać nam przed nosem na nieznajomym koniu.

I co chwila wychodzili na próg, spoglądając w kierunku, w jakim oddaliły się dziewczynki. Nagle z przeciwległej strony dobiegł do nich tętent kopyt końskich, wtedy drżąc na całym ciele, zawołali:

– Wuj Alfred!

Istotnie, na grzbiecie karego konia nadjeżdżał do zagrody wuj Alfred i już z daleka można było zobaczyć, jak bardzo groźną ma minę. Biedni rodzice pobledli i składając ręce, szeptali:

– Jesteśmy zgubieni. Dowie się o wszystkim. Pozna całą prawdę. Jaka szkoda i żal, że pozbyliśmy się tego poczciwego barana! Ach, nasz kochany baran!

– Jestem tutaj – rozległ się wówczas głos barana, i on sam wyłonił się zza węgła, a za nim kaczor i obie dziewczynki.

Rodzice tak się uradowali, że natychmiast zaczęli śmiać się i tańczyć. Zamiast skrzyczeć córki, od razu obiecali im kupić ładne pantofelki i nowe fartuszki. Następnie, na oczach wuja Alfreda, który siedząc na koniu, przypatrywał im się trochę jeszcze nieufnie, zawiązali po różowej kokardzie na każdym z rogów barana. A nawet pozwolili kaczorowi zasiąść do kolacji pomiędzy dziewczynkami, on zaś zachował się przy stole niczym dorosła osoba.

Łabędzie

Rodzice wybrali się wczesnym rankiem do miasta i wychodząc z domu, rzekli do dziewczynek:

– Wrócimy dopiero przed nocą. Bądźcie grzeczne, a przede wszystkim nie oddalajcie się od domu. Bawcie się na podwórzu, na łące albo w ogrodzie, ale nie przechodźcie na drugą stronę drogi. Gdybyście były nieposłuszne biada wam po naszym powrocie!

To mówiąc, popatrzyli groźnie na dziewczynki.

– Bądźcie spokojni – odparły Delfina i Marynia – nie przejdziemy na drugą stronę drogi.

– Przekonamy się – fuknęli rodzice – przekonamy się.

Po czym oddalili się wielkimi krokami, raz jeszcze obrzucając córki surowym i podejrzliwym spojrzeniem. Dziewczynkom zrobiło się przykro, lecz po chwili – pobawiwszy się na podwórzu – przestały prawie myśleć o przestrogach rodziców. Około dziewiątej znalazły się przypadkowo w pobliżu drogi, przez którą ani jedna, ani druga nie zamierzała przechodzić, gdy nagle po przeciwnej stronie Marynia spostrzegła małą białą kózkę wędrującą polem. Delfina nie zdążyła nawet powstrzymać siostry, gdy ta przesadziła drogę w kilku susach i już pędziła w stronę kózki.

– Dzień dobry – powiedziała Marynia.

– Dzień dobry, dzień dobry – odparła, nie zatrzymując się, kózka.

– Jakże ty szybko maszerujesz! Dokąd tak idziesz?

– Idę na zlot osieroconych dzieci. Nie mam czasu się bawić.

Biała kózka weszła w wysoką pszenicę i natychmiast zniknęła im z oczu. Marynia wraz z siostrą, która właśnie do niej dołączyła, osłupiały ze zdumienia. Już miały zawracać, gdy spostrzegły o jakieś pięćdziesiąt metrów dwa kaczątka, całe jeszcze w żółtym puchu. Widać było, że bardzo się dokądś śpieszą.

– Dzień dobry, kaczuszki – doganiając je, powiedziały dziewczynki.

Kaczuszki przystanęły i oparły się brzuszkami o ziemię. Wyraźnie miały ochotę odpocząć.

– Dzień dobry, dziewczynki – odpowiedziała jedna z nich. – Piękny dzisiaj dzień, prawda? Ale cóż za upał! Mój braciszek jest już bardzo zmęczony.

– Rzeczywiście. Przychodzicie z daleka?

– O, tak! A idziemy jeszcze dalej.

– Ale dokąd?

– Idziemy na zlot osieroconych dzieci. A teraz, skorośmy już odpoczęli, w drogę! Nie powinniśmy się spóźnić.

Delfina i Marynia chciały się dowiedzieć czegoś więcej, lecz obie kaczuszki weszły w pszenicę, nie wdając się w rozmowę. Małe miały wielką ochotę pójść za nimi, lecz przypomniały sobie o rodzicach i o zakazie przejścia na drugą stronę drogi. Prawdę mówiąc, stało się to poniewczasie, droga bowiem została już daleko z tyłu. Właśnie zawracały, kiedy Delfina wskazała siostrze coś białego, co poruszało się na łące przy samym skraju lasu. Należało przyjrzeć się temu z bliska. Był to mały biały piesek, szczeniaczek, o połowę mniejszy od kota, który wędrował w trawie, jak mógł najszybciej. Lecz łapki stawiał jeszcze niepewnie i nieomal co krok się potykał. Zaczepiony przez dziewczynki przystanął i odpowiedział:

– Idę na zlot osieroconych dzieci, ale boję się, że nie zdążę na czas. Pomyślcie tylko! Trzeba tam dotrzeć najpóźniej w południe, a ja na moich krótkich łapkach posuwam się wolno i łatwo się męczę.

– A co będziesz robił na tym zlocie osieroconych dzieci?

– Zaraz wam wytłumaczę. Kiedy ktoś, tak jak ja, nie ma rodziców, idzie na zlot osieroconych dzieci, by znaleźć rodzinę zastępczą. Jeszcze wczoraj opowiadano mi o młodym psie, którego na zeszłorocznym zlocie zaadoptował lis. Ale, jak już wam mówiłem, boję się, że dotrę tam za późno.

Spostrzegłszy ważkę, biały szczeniak stanął na dwóch łapkach, zaczął podskakiwać, szczekać, okręcił się w kółko trzy razy, fiknął koziołka na trawie i wreszcie, zdyszany, położył się z wywieszonym ozorem.

– No proszę – powiedział, kiedy się wysapał – znowu musiałem się pobawić, nie umiem się powstrzymać, to silniejsze ode mnie. Widzicie, jestem mały. Bawię się więc co chwila, nie mogę się powstrzymać. A to czasu wędrówki nie skraca. Ach, mała nadzieja, że dotrę na miejsce. Szczerze mówiąc, nie liczę na to. Gdybym miał takie wielkie nogi jak wy, to oczywiście...

Biały szczeniak zrobił smutną minę. Delfina i Marynia spoglądały na siebie, spoglądały też na drogę, która została teraz daleko za nimi.

– Jak myślisz, piesku – odezwała się wreszcie Delfina – gdybym cię wzięła na ręce i zaniosła, czy zdążylibyśmy na zlot osieroconych dzieci?

– O, tak – odpowiedział biały szczeniak – z całą pewnością, masz takie wielkie nogi!

– No to chodźmy natychmiast. Jeśli będziemy szły szybko, szybko też wrócimy. A gdzie się odbywa ten twój zlot?

– Nie wiem, nigdy tam nie byłem. Ale widzicie tę srokę w górze? Ona wskazuje mi kierunek. Możecie iść za nią bez obawy. Zaprowadzi nas na miejsce.

Delfina i Marynia ruszyły w drogę, niosąc na zmianę białego pieska. Sroka leciała przed nimi, niekiedy przysiadając w widocznym miejscu na środku łąki lub ścieżki, po czym podrywała się do lotu i znów przysiadała. Biały szczeniak od razu usnął w ramionach Delfiny. Obudził się dopiero po dwóch godzinach, kiedy dochodzili do wielkiego stawu. Sroka przysiadła na ramieniu Maryni i rzekła dziewczynkom:

– Usiądźcie tutaj, obok tych trzcin i poczekajcie, aż po was przyjdą. No, powodzenia, żegnajcie.

Gdy sroka odleciała, dziewczynki zaczęły się rozglądać naokoło i spostrzegły, że wcale nie są same. W trawie nad brzegiem stawu siedziały gromadki młodziutkich zwierząt i z każdą chwilą ich przybywało: jagnięta, koźlęta, warchlaki, kotki, kurczęta, kaczuszki, ujadające szczeniaki, króliki i wiele innych. Zmęczone długim marszem dziewczynki usiadły także i Delfina zaczynała już drzemać, kiedy Marynia zawołała:

– Popatrz, łabędzie!

Delfina otworzyła oczy i poprzez trzciny zauważyła dwa ogromne łabędzie płynące w kierunku wyspy, do której sunęły i inne. Każdy wiózł na grzbiecie królika. Dalej dwa jeszcze inne łabędzie ciągnęły tratwę z gałęzi i trzciny z wrzeszczącym ze strachu cielęciem. Białe ptaki krążyły w tę i z powrotem po całym stawie. Dziewczynki nie mogły im się napatrzeć. Nagle, tuż obok krzaka, przy którym usiadły, wyłonił się z trzciny łabędź i podszedł prosto do nich. Spojrzał surowo i spytał ostrym głosem:

– Osierocone dzieci?

– Tak – odparła Marynia, wskazując białego pieska leżącego na jej kolanach.

Łabędź odwrócił głowę, wydał przeciągły gwizd i prawie natychmiast podpłynęły do nich dwa inne, zaprzężone do tratwy.

– Wsiadajcie – rozkazał ten, który zdawał się nadzorować przewozy podróżnych.

– Zaraz – zaprotestowała Delfina – muszę ci wytłumaczyć.

– Nie jest moją rzeczą słuchać tłumaczeń – przerwał jej łabędź. – Będziecie się mogły tłumaczyć na wyspie. No, szybko.

– Pozwól mi powiedzieć.

– Cicho!

I mierząc je groźnym wzrokiem, łabędź już wyciągał szyję, a dziób jego znalazł się w niebezpiecznej bliskości ich łydek.

– No – powiedział jeden z zaprzężonych do tratwy łabędzi – bądźcie rozsądne. Nie możemy tutaj dłużej tracić czasu.

Przestraszone dziewczynki nie śmiały się dalej opierać i wsiadły na tratwę. Oba łabędzie natychmiast odbiły od brzegu i dotarłszy na środek jeziora, popłynęły w kierunku wyspy. Przejażdżka okazała się bardzo przyjemna, nie żal już było małym opuszczonego zakątka. Mijali łabędzie oddalające się od wyspy, te które prawdopodobnie wysadziły pasażerów. Inne, wioząc na grzbiecie po jednym tylko kotku lub młodziutkim warchlaku, wyprzedzały zaprzęg, wcześniej dobijając do brzegu. Biały szczeniaczek był tak zachwycony jazdą, że parę razy omal nie wyrwał się z objęć Maryni, by pobaraszkować w wodzie.

Podróż trwała nieco ponad kwadrans. Gdy wysiedli, obie siostry i pieska przejął pod opiekę inny łabędź, kazał im usiąść w cieniu pod brzozą i zabronił ruszać się z miejsca bez pozwolenia. W gromadce otaczających je zwierząt Delfina i Marynia rozpoznały kózkę i oba kaczątka, nie licząc paru innych, dopiero co widzianych na brzegu stawu. Marynia doliczyła się czterdziestu sierot najrozmaitszych gatunków, a co chwila łabędzie dowoziły następne. Przejęte myślą o nowych rodzinach, w których miały się wkrótce znaleźć, milczały.

Na przeciwległym krańcu wyspy zebrało się inne stado. Spoza kępy krzaków niełatwo mu się było przypatrzyć, lecz wyraźnie składało się ze zwierząt dorosłych. Musiały być gadatliwe, dźwięk ich głosów dobiegał do uszu dziewczynek.

Po jakimś kwadransie oczekiwania Delfina zauważyła starego łabędzia, który przechadzał się w tę i z powrotem w pobliżu gromady sierot i najwyraźniej miał je nadzorować. Chodząc, kiwał głową z dobrotliwą miną. Gdy spostrzegł, że Delfina przywołuje go ruchem ręki, podszedł i rzekł uprzejmie:

– Dzień dobry, dzieci. Jaki dziś mamy piękny wiosenny dzień, prawda? Coś mówiłaś, przepraszam? Trochę nie dosłyszę.

– Chciałam ci powiedzieć, że moja siostra i ja pragniemy wrócić do domu.

– Tak, dziękuję, jak na mój wiek czuję się całkiem nieźle – odparł łabędź, który istotnie był głuchawy.

– Musimy wracać do domu – rzekła Delfina, podnosząc głos.

– Rzeczywiście, zaczyna się robić gorąco.

Wówczas Delfina nachyliła się do ucha starego łabędzia i wrzasnęła, ile sił w płucach:

– Nie mamy czasu dłużej czekać! Musimy wracać do domu!

Jeszcze nie skończyła, gdy inny łabędź, ten sam, który kazał im wsiąść na tratwę, wyskoczył z krzaków, wołając:

– Znowu te smarkule! Przysięgam, że tylko was tutaj słychać! Zaczynam mieć tego dość!

– Moja siostra tłumaczyła właśnie... – zaczęła Marynia.

– Cicho, nieznośne dziewczynki, bo wrzucę was do stawu rybom na pożarcie! Wracajcie zaraz na swoje miejsca!

To rzekłszy, oddalił się, odwracając od czasu do czasu głowę, by rzucić im wściekłe spojrzenie. Małe dały za wygraną i zmęczone upałem usnęły pod brzozą.

Widok, jaki ujrzały po przebudzeniu, wprawił je w zdumienie. W odległości paru kroków, na pagórku przypominającym rodzaj estrady, siedziało tyłem do stada sierot pół tuzina łabędzi, trójka po lewej stronie i trójka po prawej. Przed nimi, we wzorowym porządku zebrały się te zwierzęta, które rozmawiały poprzednio na drugim krańcu wyspy: świnki, króliki, kaczki, dziki, jelenie, owce, kozy, lisy, bocian, a nawet żółw. Wszystkie one spoglądały ku estradzie, jakby na kogoś czekały. Wkrótce do szóstki kolegów dołączył siódmy łabędź i ukłoniwszy się całemu zgromadzeniu, powiedział:

– Drodzy przyjaciele, oto raz jeszcze zebraliśmy się na zlocie osieroconych dzieci. Dziękuję, że nie zapomnieliście o przybyciu, i proszę was, byście dokonując wyboru, kierowali się nie tylko głosem serca, ale również uwzględnili własne możliwości. Posiedzenie uważam za otwarte.

Pierwsze wyszło na estradę jagniątko. Zaadoptował je natychmiast wielki baran. Po nim wystąpił warchlak, przygarnięty przez rodzinę dzików, i pochód sierot trwał tak bez zakłóceń, póki pewien stary lis nie zgłosił chęci zajęcia się dwiema kaczuszkami, tymi, które dziewczynki spotkały przed południem.

– Nie mogłyby znaleźć lepszego ojca ode mnie –oświadczył – i zapewniam was, że otoczę je najczulszą opieką.

Łabędź, który otworzył posiedzenie, naradził się szeptem z braćmi, po czym mu odpowiedział:

– Nie wątpię, lisie, o twych najlepszych zamiarach w stosunku do tych dwojga sierot. Jestem nawet pewien, że otoczysz je najczulszą opieką, lecz boję się, iż szczęście ich nie trwałoby długo. Dwie kaczuszki to dla lisa zbyt wielka pokusa.

Delfina i Marynia odetchnęły z ulgą, gdyby bowiem nikt nie zdecydował się ich zaadoptować, musiałyby odzyskać wolność. W ostatnim rzędzie dostrzegły białego pieska, spał smacznie, otoczony przez nową rodzinę i całe szczęście, że spał – pomyślały – gdyż w przeciwnym razie nie omieszkałby poprosić swych rodziców buldogów, by zaadoptowali jego przyjaciółki.

– Nikt nie chce ich przygarnąć? – zapytał łabędź. – Nie można przecież pozwolić, by dwie małe dziewczynki nie miały rodziny. Lisie, ty, który tak usilnie zabiegałeś o opiekę nad kaczętami, czy nic dla tych dzieci nie zrobisz?

– Chętnie bym się nimi zajął – odparł lis – ale, widzicie, mam za dobre serce, o wiele za dobre. Nigdy nie potrafiłbym zdobyć się na tyle stanowczości, ile potrzeba, by wychować dwie równie niesforne dziewczynki. Nie, naprawdę, nie mogę ich wziąć. Przykro mi, ale to tylko dla ich dobra.

Łabędź zwrócił się więc do jelenia, który przed chwilą właśnie zaadoptował koźlę.

– Myślałem już o tym – odparł jeleń – lecz byłoby to czyste szaleństwo. Zrozumcie, żyję w stałym zagrożeniu: ludzie, psy, fuzje. Nie, nie, to nie byłoby rozsądne. Żałuję, są takie ładne.

Łabędź zwracał się jeszcze do innych zwierząt, żadne jednak nie chciało przygarnąć dziewczynek. Kiedy z kolei wymówił się dzik, siedzący w pierwszym rzędzie żółw wysunął szyję ze skorupy i powiedział spokojnie:

– Skoro nikt ich nie chce, to ja je wezmę.

Na tę nieoczekiwaną propozycję zwierzęta wybuchnęły gromkim śmiechem. Nawet i dziewczynki musiały się uśmiechnąć na myśl, że miałyby zostać córkami żółwia. Uciszywszy żartownisiów, łabędź podziękował uprzejmie żółwiowi, pochwalił go za wielkoduszność i z największą delikatnością, nie chcąc mu sprawić przykrości, dał do zrozumienia, że jest za mały, by móc pokierować wychowaniem tak dużych dziewczynek, oraz że chodzi za wolno. Żółw nie odpowiedział nic, ale schował głowę do skorupy ruchem, który dowodził, że poczuł się urażony. Ponieważ nikt z gromady nie wyrażał ochoty zajęcia się dziewczynkami, łabędź postanowił naradzić się po cichu z braćmi. Delfina i Marynia, które czuły się już wolne, patrzyły z rozbawieniem na jego zakłopotaną minę. Wreszcie wrócił na swoje miejsce i donośnym głosem oznajmił:

– Moi bracia i ja postanowiliśmy zaadoptować obie dziewczynki. Dołożymy wszelkich sił, żeby okiełznać te rozpuszczone i niesforne dzieciaki. Myślę, że kiedy zjawicie się tu za rok na następnym zlocie, będziecie zdumieni postępami, jakie poczyniły.

Małe wstały z miejsca, chcąc raz jeszcze wytłumaczyć, jaka spotkała je przygoda, lecz nie dano im na to czasu. Spędzone z estrady i zaprowadzone w kąt wyspy, gdzie pozostawiono je pod strażą głuchego łabędzia, mogły z daleka obserwować zwierzęta, które ruszały w drogę powrotną i przeprawiały się przez staw.

– Kiedy się wszyscy przeprawią – powiedziała siostrze Delfina, by ją uspokoić – łabędzie powrócą na wyspę i będą wreszcie musiały nas wysłuchać. Nie mogą nas na zawsze zmusić do milczenia.

– Ale – odrzekła Marynia – czas ucieka. Wkrótce rodzice zaczną zbierać się do powrotu i jeśli zjawią się w domu przed nami... Zabronili nam przecież przechodzić na drugą stronę drogi! Ach, wolę o tym nie myśleć.

Około czwartej wszystkie zwierzęta znajdowały się już na brzegu stawu, ale łabędzie jakby nie miały chęci wracać. Zabrały się do łowienia ryb. Delfina i Marynia niepokoiły się coraz bardziej, miny im zrzedły. Widząc, że dziewczynki posmutniały, stary łabędź próbował je pocieszyć.

– Nie wyobrażacie sobie nawet – mówił – jak miło się czuję w waszym towarzystwie. Już widzę, że nie potrafiłbym się obejść bez was. Dziś nie jest zbyt wesoło. Zostawiono was na wyspie, byście mogły wypocząć, ale jutro będziecie się uczyć pływać, łowić ryby. Zobaczycie, jakie życie tutaj jest przyjemne. Ale, nie pomyślałem, może byście coś zjadły?

Istotnie, dziewczynki były głodne. Poprosił, by poczekały chwilę, i wkrótce powrócił, niosąc w dziobie rybę.

– Macie – powiedział i położył ją przed nimi. – Jedzcie szybko, póki się rusza i trzepoce. Pójdę po następną.

Małe cofnęły się, potrząsając przecząco głowami, a Marynia wzięła rybę i poszła ją wrzucić do stawu. Stary łabędź osłupiał.

– Jakże można nie lubić ryby? – powiedział. – Cóż to za rozkoszne uczucie, gdy ryba trzepocze się w gardle. W każdym razie trzeba będzie pomyśleć o innym pożywieniu dla was. Zastanawiam się...

Ale małe były już tak niespokojne, że zapomniały o głodzie. Wkrótce po drugiej stronie stawu słońce poczęło chylić się za las. Musiała być co najmniej szósta i rodzice pewnie wybierali się w powrotną drogę. Przestraszone, Delfina i Marynia wybuchnęły płaczem. Na widok ich łez stary łabędź stracił zupełnie głowę i zaczął je obiegać w koło.

– Co wam się stało? Co się dzieje? Ach, jakież to kalectwo, starość i głuchota. Dwie takie ładne dziewczynki! Lecz mam pomysł. Chodźcie za mną. Kiedy łeb mam w wodzie, słyszę wszystko, co się do mnie mówi.

Stary łabędź wszedł do stawu i kiedy trzymał dziob zanurzony pod wodą, Delfina opowiedziała mu, jak to obie z Marynią, pomimo zakazu rodziców, przeszły na drugą stronę drogi i co im się później przydarzyło. Kiedy skończyła mówić, wypłynął na środek stawu, gwiżdżąc, jak umiał najdonośniej, a wtedy łabędzie, które w pobliżu łowiły ryby, zjawiły się natychmiast i ustawiły się naprzeciw niego półkolem.

– Nikczemne łotry! – krzyknął do nich stary, trzęsąc się ze złości. – Powinienem was przegnać z tego stawu! Okryliście hańbą całe stado! Oto dwie dziewczynki, które z dobrego serca przyniosły tutaj białego pieska sierotę, a wy w nagrodę więzicie je! I nie dajecie im wykrztusić słowa, by mogły wam uzmysłowić, jak głupio postępujecie.

Łabędzie, stropione, pospuszczały głowy.

– Jeśli przypadkiem dziewczynki spotka od rodziców bura – oświadczył stary, prowadząc je w stronę wyspy – to biada wam!

Skoro już znaleźli się w pobliżu dziewczynek, zakomenderował:

– Przeprosić! Cała szyja wprzód! Wygramoliwszy się na brzeg, łabędzie położyły się na wprost dziewczynek i wszystkie równocześnie ułożyły swoje długie szyje płasko na ziemi. Delfina i Marynia zmieszały się.

– A teraz przygotujcie mi zaprzęg w piątkę i nie traćmy ani minuty! Zawieziemy dziewczynki kanałem do rzeki, a rzeką dopłyniemy do miejsca, które jest najbliżej drogi. Oczywiście, odprowadzimy je do samego domu. No, śpieszcie się, próżniaki!

Łabędzie rozbiegły się i po chwili wszystko było gotowe. Delfina i Marynia wsiadły na tratwę, którą ciągnęło pięć łabędzi zaprzężonych gęsiego. Poprzedzało je sześć innych. Zadanie ich polegało na torowaniu tamtym drogi i na usuwaniu gałęzi mogących hamować tempo stateczku. Stary płynął obok tratwy i miał baczenie na wszystko. Przy wlocie do kanału łabędzie zaczęły go odmawiać od dalszej drogi z obawy, by się zanadto nie zmęczył. W jego wieku, mówili, taka długa wyprawa jest zbyt niebezpieczna. Także Delfina i Marynia prosiły, by wrócił na wyspę.

– Nie przejmujcie się – odpowiedział. – Nie liczy się życie starego łabędzia, gdy w grę wchodzi możliwość, że dziewczynki otrzymają burę. Szybko, śpieszmy się! Wkrótce zapadnie noc.

Rzeczywiście, słońce już zaszło i staw pogrążył się w mroku. Piątka łabędzi nie szczędziła sił. Tratwa, płynąc z prądem, mknęła szybko po kanale. Stary, ciężko dysząc, podążał za nimi, ilekroć jednak próbowały zwolnić tempo, wołał:

– Szybciej! Nie guzdrać się, bo nasze dziewczynki dostaną burę!

Gdy zaprząg dotarł do rzeki, zrobiła się już noc. Trzeba było walczyć z silnym prądem, a ciemność utrudniała orientację. Na szczęście niebawem wzeszedł księżyc i wszystko poszło łatwiej. Wreszcie stary łabędź kazał wysadzić pasażerki na brzeg. Widząc jego zmęczenie, Delfina i Marynia poczęły go błagać, żeby odpoczął, lecz nie chciał o niczym słyszeć i czym prędzej ruszył z nimi w stronę drogi.

– Nie traćmy czasu – rzekł – boję się, że jesteśmy spóźnieni. O, tak, bardzo się tego boję.

Znalazłszy się na drodze pod eskortą stada białych ptaków, dziewczynki omal nie krzyknęły. O sto metrów przed sobą zobaczyły rodziców, jak maszerują w stronę domu. Każde z nich dźwigało koszyk.

Stary łabędź zrozumiał. Natychmiast polecił małym przejść na drugą stronę drogi, wzdłuż której ciągnął się żywopłot, i szepnął do nich:

– Biegnąc pod osłoną tego żywopłotu, z łatwością przegonicie rodziców. Kiedy znajdziecie się na wysokości domu i będziecie musiały przejść z powrotem przez drogę, postaramy się odwrócić ich uwagę. Ważne, abyście ich zostawiły daleko za sobą.

Dziewczynki chciały pójść za jego radą, ale że nic nie jadły od rana i były bardzo zmęczone, ledwie powłóczyły nogami. Z trudem posuwały się krok po kroku, a ponieważ szły wolniej od rodziców, odległość między nimi rosła.

– To bardzo komplikuje sprawę – szepnął stary łabędź. – Trzeba będzie zyskać na czasie. Pozwólcie mi działać.

Wyszedł na drogę i pobiegł za rodzicami, wołając:

– Dobrzy ludzie! Czy nie zgubiliście czegoś? Rodzice przystanęli i w świetle księżyca zaczęli sprawdzać zawartość swoich koszyków. Stary łabędź już nie biegł, przeciwnie, szedł możliwie najwolniej, aby dziewczynki zdążyły ich wyprzedzić. Rodzice niecierpliwili się.

– Czy nie zgubiliście czegoś? – rzekł, podchodząc do nich. – Znalazłem na drodze śliczne białe pióro, a ponieważ nie należy do mnie, pomyślałem, że może jest wasze.

– Czy masz nas za takich głupców jak ty, żeby nosić pióra? – fuknęli, oddalając się rozzłoszczeni rodzice.

Stary łabędź powrócił za żywopłot. Dziewczynkom udało się zdobyć niewielką przewagę, lecz było jasne, że niebawem stawiający wielkie kroki rodzice dogonią je i przegonią. Stary łabędź upadał ze zmęczenia. Pomimo to, dobrymi słowy podniósłszy Delfinę i Marynię na duchu, znalazł w sobie tyle siły, by wysforować się na czoło całej grupy. Milczące stado wielkich ptaków przecisnęło się pośpieszenie przez dziurę w żywopłocie i zniknęło dziewczynkom z oczu. Rodzice tymczasem wędrowali dalej i rozmawiali o dziewczynkach, które czekały na nich w domu.

– Miejmy nadzieję, że były grzeczne i nie przeszły na drugą stronę drogi – mówili. – Bo jeśli przeszły...

Delfina i Marynia słyszały każde słowo i nogi się pod nimi uginały. Nagle rodzice przystanęli, nie wierząc własnym oczom. Tuż przed sobą ujrzeli dwanaście wielkich łabędzi, które po środku drogi pląsały w blasku księżyca. Łączyły się w pary, kołysząc raz na jednej, raz na drugiej nodze, kłaniały się sobie, tworzyły taneczny krąg, po czym, wszystkie razem, prostując szyje i wyciągając ku środkowi głowy, by zetknąć się dziobami, wirowały z taką szybkością, że ledwie można było odróżnić pojedyncze ptaki. Przypominało to wielką karuzelę kłębiących się w powietrzu płatków śniegu.

– Bardzo to ładne – rzekli po chwili rodzice – ale nie pora podziwiać tańczące łabędzie. Straciliśmy już zbyt wiele czasu.

I wyminąwszy tancerzy, ruszyli w dalszą drogę, nie oglądając się za siebie. Po drugiej stronie żywopłotu małe zdobyły już pewną przewagę, lecz na odgłos rodzicielskich kroków straciły nadzieję, że dotrą do domu pierwsze. Stary łabędź zszedł wraz z towarzyszami na pobocze drogi i usiłował podążać za dziewczynkami, był jednak tak zmęczony, że się co chwila potykał i omal nie przewracał. Taniec, po długiej wędrówce, jaką wcześniej odbył, wyczerpał go do cna. Kiedy wreszcie, wykończony, dogonił małe, rodziców dzieliło od domu zaledwie sto metrów.

– Nie obawiajcie się niczego – powiedział – nie spotka was bura. Lecz muszę się z wami rozstać. Zostaniecie pod opieką moich towarzyszy. Obiecajcie, że będziecie im posłuszne. Uprzedzą was, gdy przyjdzie pora przejść na drugą stronę drogi.

Stary łabędź odsunął się od żywopłotu, po czym, zbierając resztę sił, rzucił się pędem w stronę pól.

Biegł coraz to wolniej, poczuł, jak drętwieją mu łapy i wreszcie, dotarłszy na jakąś łąkę, upadł na bok, by już się więcej nie podnieść. Wówczas zaczął śpiewać, jak mają to zwyczaj czynić przed śmiercią łabędzie. A śpiew jego był tak piękny, że wyciskał łzy z oczu. Na drodze rodzice wzięli się za ręce i nie bacząc, że oddalają się od domu, poszli polami w ślad za głosem. Dawno już umilkła pieśń łabędzia, jak jeszcze wędrowali po rosie, nie myśląc o powrocie do domu.

W kuchni Delfina i Marynia szyły pod lampą. Stół był nakryty i ogień palił się na kominie. Od wejścia, rodzice powiedzieli „dzień dobry” głosem, jakiego dotąd nie znały. Oczy mieli wilgotne i co nie zdarzało im się nigdy, nie odrywali spojrzenia od sufitu.

– Jaka szkoda – powiedzieli do dziewczynek – jaka szkoda, że przed chwilą nie przechodziłyście drogą. Gdzieś od łąk było słychać łabędzi śpiew.