Copyright © Małgorzata Klunder

Copyright © Wydawnictwo Replika, 2020

Wszelkie prawa zastrzeżone

Redakcja

Monika Orłowska

Projekt okładki

Mikołaj Piotrowicz

Skład i łamanie

Maciej Martin

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

Dariusz Nowacki

Wydanie elektroniczne 2020

eISBN 978-83-66481-20-6

Wydawnictwo Replika

ul. Szarotkowa 134, 60-175 Poznań

tel./faks 61 868 25 37

replika@replika.eu

Ewie,

bo bez niej by tego nie było,

a przynajmniej nie takie samo

Who is who

czyli alfabetyczna repetycja znanych już osób, z pominięciem postaci trzecioplanowych i epizodycznych

• babcia Kotoń – mama Róży;

• babcia Niziołek – mama Roberta;

• Beata Anioł – siosxtra Róży, ma męża Michała oraz synów Rafała i Gabriela;

• Brendan Bach – Walijczyk, odwieczny przyjaciel Roberta, mąż Jennifer, ojciec Davida i Uny;

• David Bach – syn Brendana, z którym Ela odbyła szaloną i chyba owocną pod każdym względem podróż po Szkocji;

• Elka – czyli Elanora Pulcheria Niziołek, córka Roberta i Róży, siostra Janka;

• Gośka – starsza siostra Eli, żona Freda Podgórnego;

• Fred – mąż Gośki;

• Jagódka – Jagoda Aurelia, córeczka Gośki i Freda;

• ksiądz Janek – ksiądz Jan Peregryn Niziołek, syn Roberta i Róży, stuknięty jak jego rodzice, choć niekoniecznie na tle Władcy Pierścieni;

• ksiądz Tadeusz Wieczorek – proboszcz parafii na Krzesinach;

• Marek Kotoń – brat Róży, ma żonę Edytę, synów Miłosza i Herberta oraz córkę Wisię; na pocieszenie dodaje się, że Robert był jedynakiem, więc oszczędza to czytelnikowi krewnych po mieczu;

• Merry i Wiola Szczęśni – odwieczni przyjaciele Janka;

• Robert Niziołek – tata Gośki, Janka i Eli;

• Róża Niziołek – mama powyższych osobników.

Rozdział I

Na dobry początek

Kolejne dwa tygodnie po urodzeniu dzieciny przeleciały bardzo szybko. O dziwo, kiedy tylko przeszedł pierwszy wstrząs, będący reakcją na pojawienie się Jagody Aurelii w miejsce planowanego Boromira, Róża zachowywała się całkiem sensownie. Każdego ranka meldowała się u Gośki i mówiła:

– Wykorzystaj matkę, póki ma wakacje! Co mam robić? Sprzątać, iść po zakupy czy zająć się małą, żebyś ty się mogła wyspać?

Doskonale sama pamiętała, jak to przy pierwszym dziecku wszystko leciało jej z rąk, w chacie był burdel, bo z niczym nie mogła nadążyć, a w dodatku lewitowała z niewyspania. Jagódki nie zabierało się jeszcze na spacer, wystawiali ją tylko na balkon, więc Gośka przeważnie szła się zdrzemnąć, chociaż lubiła też sobie od czasu do czasu skoczyć na zakupy. Wtedy zaczynały działać mama z młodszą córką: jedna zajmowała się dzieciątkiem, całkiem spokojnym zresztą – mama twierdziła, że to zbawienny wpływ pampersów; Gośka i Pip w zwykłych tetrowych pieluchach ponoć nie byli tacy grzeczni – a druga sprzątała i gotowała obiad. Tak niepostrzeżenie zrobił się dwudziesty piąty sierpnia.

A następnego dnia miał przylecieć David.

Rodzice cały czas nie kojarzyli związku przyczynowo-skutkowego, polecili tylko Elce wysprzątać apartamencik gościnny po Gośce i Fredzie i pościelić łóżko. Tata zapytał w przelocie:

– O której David przylatuje? Tak jak zawsze po jedenastej? – A na potwierdzenie córeczki dodał: – Wyjdziesz po niego, prawda? Ja będę w domu dopiero koło czwartej, a mama ma radę pedagogiczną. Spotkamy się na obiedzie.

„Spotkamy się, spotkamy”… – pomyślała Ela.

Nieszczęśni rodzice nie byli świadomi precyzyjnego planu swojej najmłodszej latorośli: podpuściła Gośkę, żeby pierwszy raz wyjechała z Jagódką i razem z Fredem przyszła na Pamiątkową na obiad. Wolała mieć wsparcie w postaci ukochanej siostry i ulubionego szwagra.

W poniedziałek panna Niziołek wyszła po Davida na Ławicę, przy czym należy nadmienić, że oboje skrzętnie wykorzystali lotniskowy klimat, aby powitać się w sposób, który nikogo nie będzie tam szokował. Następnie cały czas zgodnie z planem ruszyli prosto na giełdę kwiatową na Bema. Tam David wybrał snopek metrowych czerwonych róż, a usłyszawszy cenę, skomentował:

– Tanio tu u was!

Cóż, w Cardiff za dziesięć funtów, czyli nasze pięćdziesiąt złotych, takiego bukietu by nie kupił. Pewnie dlatego, żeby nie wyjść na skąpiradło, kupił w drodze do domu czerwone wytrawne wino, które dwukrotnie przebiło kwiaty. Jak szaleć, to szaleć.

Czas do szesnastej wcale się Eluni i Davidowi nie dłużył. Nie, nie, niech czytelnik nie dostaje momentalnie robaczywych myśli. To nie było tak, jak sobie wyobraża. Powiedzmy, nie do końca. Przez większą część czasu Ela robiła ekstraobiad, a David myszkował na półce z angielskimi książkami taty. Kretyni, pomyśli czytelnik. Ależ skąd, stosowali tylko w praktyce zapis o unikaniu okazji czy jak to tam brzmi. I powiedzmy, że im się to prawie udało.

Wreszcie rodzice wrócili. Przywitali się z Davidem serdecznie, acz z lekkim roztargnieniem – tata błądził myślami przy tłumaczonym właśnie przez siebie szkockim kryminale, mama natomiast jedną półkulą mózgową była w Marii Magdalenie, gdzie wyjątkowo dołożyli jej klasy matematyczno-fizyczne, a drugą z punktu zaabsorbowała Gośka z Jagódką.

Elka pogoniła ich wszystkich do stołu. Na widok białego obrusu, wina i widelczyków od Thorina Dębowej Tarczy rodzice nieco oprzytomnieli.

– O, jak ładnie – zdziwił się tata. – A z jakiej to okazji?

Wtedy w drzwiach pojawił się David, dzierżąc bukiet, ukryty wcześniej w Komórce Pod Schodami. Nie miał na sobie maturalnego garnituru jak Wolfi i nie rzucał się na kolana, ale i tak zbijał z nóg. David, nie bukiet, chociaż bukiet też.

– Uncle Robert, aunt Rose – odezwał się uroczyście – mam zaszczyt prosić was o rękę Elanor. – Na moment zawahał się, komu ma wręczyć kwiaty, zupełnie jak Baltona oświadczający się o Patrycję, wreszcie wepchnął je w ręce mamy. Wepchnął, bo mamę zamurowało. Oderwanie jej od Marii Magdaleny i Gośki z dzieckiem było brutalne.

Pierwszy ochłonął tata.

– Bardzo nam miło – wyrzekł kurtuazyjnie. – Chyba macie nam dużo do opowiedzenia, siadajcie, proszę, do wieczora daleko…

Faktycznie, przez następne kilka godzin Ela i David opowiadali o wyprawie po Szkocji i jej konsekwencjach. Najmłodsza Niziołkówna miała satysfakcję jak stąd do Wodogrzmotów Rauros – nareszcie wszyscy słuchali jej z zapartym tchem.

– Uzgodniliśmy wstępnie – mówił ze swadą David – że wzięlibyśmy ślub w przyszłym roku w czerwcu, jak tylko skończę studia. Elanor będzie wtedy po drugim roku i tak pokombinujemy, żeby mogła przenieść się do Newport School of Art, Media and Design.

W tym momencie tata powiedział coś do Davida po walijsku, co piętrową składnią i długością wypowiedzi przypominało nieco słynne zaklęcie użyte w konwersacji ze szpitalem w Cardiff. Gośka, która walijski miała w małym palcu, zacisnęła z całej siły usta i pod pretekstem, że musi nakarmić Jagódkę, wyniosła się do pokoju siostry. Ela z kolei wymruczała, że zrobi herbaty, i ruszyła za nią.

– Co tata powiedział?! – O cóż innego mogła nieszczęsna zapytać.

Gośka zachichotała.

– Że jak ci zrobi krzywdę, to on mu wybije wszystkie zęby i zamiecie na szufelkę – zaraportowała ochoczo.

Co takiego?!

– I dobrze – odezwał się z progu Fred i wyszczerzył niewybite zęby. – Też mu tak chciałem powiedzieć, ale musiałbym poszukać sobie paru słów u wujka Google.

Ela miała bardzo, ale to bardzo jednoznaczny wyraz twarzy, bo starsza siostra się nad nią ulitowała.

– No co ty, żartuję. Tata powiedział coś w rodzaju „mazeł tow”.

Żartowała wtedy czy żartuje teraz?! Elunia wcale nie była tego pewna.

Wróciła do dużego pokoju. Nie mogła zostawiać Davida starszym na pożarcie. O dziwo, ten radził sobie bardzo dobrze, opowiadając o swojej praktyce wśród zebranych z całego Cardiff elementów podatnych na drugs and alcohol. Na widok ukochanej uśmiechnął się radośnie.

– Skoro ciocia i wujek nie mają nic przeciwko, chciałbym jeszcze dzisiaj w waszej obecności wręczyć to Elanor – powiedział i wyjął pudełeczko z pierścionkiem. Niedużym, ale z brylancikiem.

Klamka zapadła, zanim się kto obejrzał.

Tyle że od następnego dnia rodzinka zmieniła taktykę. Tak jak przedtem to Ela musiała za nimi łazić i prosić się o chwilę uwagi, tak teraz oni na chwilę nie zostawiali jej sam na sam z gościem. Dobra, z narzeczonym, niech będzie.

Tata oznajmił, że ma mnóstwo pracy przy tłumaczeniu, i zasiadł do swojego domowego komputera. Gośka oświadczyła, że teraz już nie potrzebuje tyle pomocy, bo coraz lepiej radzą sobie sami. W związku z czym mama wsparła tatę w trzymaniu straży. Za każdym razem, kiedy Elka wracała z Davidem do domu, czujna obecność rodzicieli była dla nich aż nadto namacalna.

Najgorzej było wieczorami. Ile razy Ela przechodziła do łazienki, której drzwi, jak pamiętacie, znajdowały się tuż obok apartamentu gościnnego, momentalnie albo mama, albo tata wystawiali głowę na korytarz. A raz, kiedy siedziała sobie z Davidem w dużym pokoju, słuchając Koncertu brandenburskiego, najpierw wszedł tata i zaczął pilnie szukać czegoś między słownikami, a zaraz potem mama wzięła się do układania w szafie wyglancowanych szklaneczek do drinków.

„No kurczę blade!” – pomyślała z furią Elka. „Czy oni sobie nie zdają sprawy, że tak to zachowywał się Pawlak w Nie ma mocnych?!”

Wtedy po raz pierwszy miała okazję zobaczyć Davida w akcji. Jej najdroższy facet wstał, uśmiechnął się pod wąsem i wyłożył swoją kwestię bezpośrednio i łopatologicznie:

– Tato, mamo… Mogę chyba już tak mówić? – To był ukłon cudzoziemca wobec polskich zwyczajów, w Wielkiej Brytanii mówi się do teściów po imieniu. – Nie bójcie się o Elanor. Nigdy bym nie nadużył gościnności i waszego zaufania. W Szkocji mieliśmy sto i jedną okazję do grzechu, a dostaliście córkę nietkniętą z powrotem. Ja też uważam, że panna młoda powinna być dziewicą w dniu ślubu.

Krótko, zwięźle i bez krępacji. Ach, ci Brytyjczycy. Komuż by u nas taka kwestia przez usta przeszła? I do tego to „też” specjalnie podkreślone z jakimś leciutkim akcencikiem, bo ja wiem, kpiny?

Trzeba oddać mamie i tacie, że umieli się znaleźć, roześmieli się oboje, uściskali młodzież, to jest, hm, narzeczonych, i więcej im się już nie naprzykrzali. Było jeden zero dla Davida.

A Elka zaczęła się zastanawiać.

Co miało znaczyć to „też”? Do czego David robił aluzje? O czym takim wiedział, czego nie wiedziała ona? Czy coś mu powiedział ojciec? Co to takiego mogło być? To, że mama i tata byli dla siebie pierwszą dziewczyną i pierwszym chłopakiem, wiedziała doskonale, bo nie robili z tego tajemnicy. Ale czy czasami jednak, niech czytelnik wybaczy, nie pobłądzili przed ślubem? A Brendan mógł mieć jakieś przecieki od przyjaciela…

Tylko gdzie oni to pobłądzenie mogli uskuteczniać? Nie u Kotoniów przecież, bo tam zawsze byli na głowie albo Beatka, albo Mareczek. Na żadne praktyki razem nie wyjeżdżali. No to ewentualnie u taty na Poznańskiej, kiedy babcia z dziadkiem poszli na brydża, a chadzali często…

W każdym razie rodzice dali młodym spokój i tylko co najwyżej doradzali, jak mają zorganizować sobie przyszłość. O dziwo, nie padły żadne propozycje w stylu „a może byście poczekali, aż Elcia zrobi chociażby licencjat”. Mieli siebie samych przed oczami, ot co. Trzeba uczciwie przyznać, że Ela doceniała ich powściągliwość, bo przecież w perspektywie mieli samotny pobyt w stumetrowym mieszkaniu pełnym książek: córki wydane, syn księdzem…

W piątek rozanielona para narzeczonych pojechała do Jaśka na Krzesiny, bo ksiądz wikary właśnie tego dnia miał wrócić ze swoimi uczniami z wędrówki po Beskidzie Żywieckim. Elkę zżerała ciekawość, czy temu zwierzęciu bezkomórkowemu rodzinny wywiad zdołał donieść o ostatnich wydarzeniach. Okazało się, że zdołał. Cóż, chyba jednak Janeczek musiał się złamać i komórkę sobie sprawić, chociażby ze względu na proboszcza.

Jasiek wyszedł przed próg, uściskał swoją małą siostrzyczkę, potem podał po męsku rękę szwagrowi in spe…

I wtedy Ela z osłupieniem zobaczyła w oczach księdza Niziołka dwie siekiery, a na czole wypisaną groźbę: „Spróbuj ją zawieść, to powieszę cię na twoich własnych flakach!”.

On też?!

„E, chyba mi się tak tylko wydawało…” – pomyślała optymistycznie Elka.

Towarzystwo weszło do środka, na dowcipasy z suchymi wafelkami wedle znanej już czytelnikowi receptury Jasiek widocznie nie miał humoru, i rozpoczęła się konwersacja na tematy, jak przystało na miejsce, religijne. Mianowicie David zwrócił się do fachowca, jak powinni z Elą załatwić wszystkie formalności związane ze ślubem.

Ukochany braciszek słodkiej narzeczonej, zamiast powiedzieć krótko i zwięźle, a z właściwą sobie beztroską: „Załatwi się!”, zaczął coś truć o zezwoleniu biskupa, przy czym Ela miała oświadczyć, że „jest gotowa odsunąć od siebie niebezpieczeństwo utraty wiary”.

Elunia pomaleńku zaczęła mutować w tygrysa szablastozębnego.

„Co za głupoty! Jakie niebezpieczeństwo?! Z Davidem, który tak specjalnie wycelował w tym Ullapool, żebym tylko zdążyła na mszę?!” – oburzyła się. Jeszcze w duchu. „Że co ten baran ględzi? Dzieci mają być ochrzczone po katolicku? No przecież jasne, David właśnie tak mówił!”

– A czy ja będę mógł przyjąć na mszy komunię? – zapytał nagle David.

I znowu, zamiast odpowiedzieć jak człowiek, przedstawiciel kleru rozpoczął wykład, z którego Elka zrozumiała tylko tyle, że ich małżeństwo w ogóle nie powinno zostać zawarte na mszy. Naprawdę mówił to ten sam Jasiek, który zawsze najpierw robił, a potem pytał? Nie, nie, to źle powiedziane, Janek nigdy lub prawie nigdy nie pytał i najwyżej po fakcie pokornie przyjmował reprymendę. A teraz co?!

Zęby tygrysa wydłużyły się ponad wszelkie prawa gatunkowe, nawet machajrodonów. Za chwilę miała polać się krew.

Jednakże David miał refleks i zdołał uprzedzić działania gwałtowne:

– Ciężkie u was te formalności… – powiedział w zamyśleniu.

W oczach Jasieńka jego siostra ujrzała już z całą pewnością nie po jednej, ale po dwie siekiery.

– …trzeba by to jakoś uprościć… – ciągnął David, jakby nie zauważył niebezpieczeństwa.

Siekiery zamieniły się w zestaw toporów bojowych krasnoludów, w lewym oku Thorina, w prawym – Gimlego. Oj, niedobrze!

– …więc przejdę na katolicyzm! – ogłosił David.

Topory bojowe zredukowały się do jednego w każdym oku.

– Przez dziewięć miesięcy będę miał dosyć czasu, żeby to zrobić porządnie – dodał jeszcze narzeczony.

Topory zamieniły się w znaki zapytania, ale w końcu Jasiek uznał, że „dziewięć miesięcy” wystąpiło w tej wypowiedzi li tylko przez przypadek.

I wtedy nareszcie w oczach swojego najdroższego brata Ela zobaczyła stary, znajomy, dobry uśmiech. Wrócił do normy, drań. I na co było to wszystko?!

Dwa zero dla Davida. Błyskotliwie wygrał z dwoma kochanymi mężczyznami swojej wybranki i zdobył dla siebie odpowiednią pozycję.

W drodze powrotnej do domu Ela zahaczyła go o tę konwersję.

– Twój tata nie będzie miał nic przeciwko temu? – spytała otwarcie. Zaczynała doceniać walory rozmowy po angielsku, kiedy to pewne kwestie wygłaszało się z dużo większą swobodą niż w języku ojczystym.

– E, nie – zapewnił ją David. – Tata już od jakiegoś czasu był wkurzony na naszego pastora, bo mieszkała na plebanii ze swoją kochanką i jeszcze się z tym obnosiła.

Elę zatkało. Przez moment zawahała się, czy aby dobrze zrozumiała. Ale przecież she, her i mistress usłyszała doskonale!

– Może zrobię w chacie wyłom i wszystkich sprowadzę – dorzucił jeszcze lekko David.

„No, ładnie” – pomyślała Elka. „Jak w dziewiętnastowiecznym romansie!”

– A Brendan wiedział, po co jedziesz? – zapytała jeszcze.

– Tak – powiedział z uśmiechem David. – Ale prosiłem, żeby nie kablował twojemu tacie, dopóki sam wszystkiego nie załatwię.

– Lubisz go – wyskoczyła Elka tak po prostu. Chyba zaczynała przejmować sposób bycia swojego ukochanego mężczyzny.

– No pewnie, że lubię, starszy jest w porzo gość – odpowiedział ukochany z właściwą sobie dezynwolturą. – Ale ty też lubisz swojego, i brata tak samo. Widziałem, jak na niego patrzyłaś. Cholernie ci zależało, żeby mnie wreszcie zaakceptował.

„Wszystko rozumie!” – westchnęła sobie w duchu Elka z satysfakcją z jednej strony i motylim trzepotem serca z drugiej.

Rozmowa w sposób naturalny zeszła na Janka: Elka potoczyście opowiedziała o braterskich ciągotach do mszy trydenckiej, przy czym zauważyła, że Davidowi jej gadanina bardzo przypadła do gustu. W ogóle Bach junior wydawał się taki jakiś dużo bardziej konserwatywny od niejednego polskiego katolika. Wobec tego Ela z rozpędu opowiedziała mu historię kompatybilną, o mniejszym jednakże ciężarze gatunkowym:

– Janek uważa, że ksiądz powinien chodzić cały czas w sutannie, a kiedy naprawdę jest mu niewygodnie, to przynajmniej w koloratce. Mówi, że to jak obrączka żonatego mężczyzny, jakby ją zdjął, to byłby sygnał, że chce robić skok w bok. – David z aprobatą potakiwał. – No i jak szedł ze swoimi uczniami po górach, to tak samo. A w schroniskach, kiedy szli spać, zamiast góry od piżamy zakładał T-shirt z napisem: JESTEM KSIĘDZEM! – Zaśmiała się, bo wyobraziła sobie Janka na Rysiance w kolejce pod prysznic, z rozczochranymi hobbickimi włosami, w krótkich spodniach i koszulce z takim nadrukiem. David jej zawtórował.

Chyba zaczęły mu chodzić po głowie jakieś plany.

Chwilowo postanowił zdobyć trzeci przyczółek. Mianowicie na kolejny dzień zaawizował się do Podgórnych.

Gośka i Fred przyjęli ich gościnnie, uprzejmie, bez broni zaczepno-odpornej w oczach. Może tylko Elka by wolała, żeby jej siostrzyczka powarczała na nich po swojemu, zamiast uśmiechać się tak ulepkowato; Fred natomiast mógłby opowiedzieć jakiś dobry kawał. A stał tylko w kącie i przyglądał się.

David podszedł do wózeczka, w którym leżała Jagódka.

– Hello, Goldberry, River-woman’s daughter! – powiedział i swobodnie, jakby wychował piątkę własnych dzieci, podniósł ją na ręce, zgrabnie przytrzymując główkę. A Gośka tak się bała na początku trzymać małą w pionie i zawsze prosiła mamę o pomoc!

Nie trzeba dodawać, że po chwili siedzieli we czworo w świętej zgodzie przy stole, pytlując zawzięcie o polityce. Można by rzec: gdzie się podziały te brytyjskie konwenanse? I nie tylko brytyjskie, polskie też. David dopytywał, co szwagrostwo sądzą o katastrofie smoleńskiej, więc Gośka z Fredem uświadomili go tak ochoczo i tak skrupulatnie, że wyszedł z Elką od nich o pierwszej w nocy, żegnany czułymi „see you!”

Trzy zero.

Wracali powolutku po nocy na Pamiątkową, a Ela uprzytomniła sobie, że przez cały wieczór nie dostała ani jednego esemesa w rodzaju „o której wracacie?”. Mało tego, mama i tata nie czekali na nich, światło mieli zgaszone i żadne nie wyjrzało na korytarz w celu skontrolowania sytuacji, to jest czasokresu[1] mówienia sobie dobranoc.

Veni, vidi, vici.

Żeby nie te obietnice, psiakrew! A tak cóż, język nie cholewa…

Ale Davidowi było mało, widocznie postanowił mieć taki wynik, jak przed wiekami polska reprezentacja w meczu z Haiti. (Było to bardzo, bardzo dawno temu, w zamierzchłych czasach dzieciństwa Elkowych staruszków, ale często jej o tym opowiadali i jeszcze o jakimś Wembley).

Babcię Niziołkową na samym wstępie ujął wygłoszonym po polsku powitaniem; co prawda Ela zamarła, czy aby nie dołoży do niego frazy, której nauczył się od niej pod Applecross, ale na szczęście poprzestał na „dzień dobry, bardzo mi miło”. Potem zebrał sobie w oczach babci maksa, bo z żołnierskim apetytem, nieomalże jak Marcinek z Harpii, zjadał wszystko, cokolwiek przed nim postawiła: nadziewaną paprykę, faszerowane jajka, frankfurterki (delicious!), surową szynkę z chrzanem (!), dwa rodzaje tortów i sałatkę owocową, popijając to jednocześnie kawą, herbatą i sokiem pomarańczowym. Na sam widok małojadce Eli robiło się słabo, ale babcia była zachwycona, co potem dyskretnie wyszeptała w korytarzu wnusi do ucha.

Z kolei z babcią Kotoń poprowadził David może nieco kulawą, z uwagi na konieczność usług translatorskich w wykonaniu Eluni, ale gorącą dyskusję na temat jakichś kompletnie przedpotopowych aktorów. Elka nie bardzo wiedziała, czy chodziło o Filipa Gerarda czy też może odwrotnie, za to była pewna co do aktorki Hepburn dwojga imion, Katharine Audrey. Babcia wyciągnęła albumy z fotosami filmowymi i oboje z Davidem cmokali z zachwytem, aż Ela przyrzekła sobie w duchu podciągnąć się z tych staroci.

Z wujkiem Markiem umówili się na Tumie, po którym miał ich fachowo jako historyk oprowadzić. Tym razem David zasłużył się tym, że znał datę chrztu Polski i wymawiał zupełnie prawidłowo „Mieszko” i „Bolesław”, nie wspominając już o Jordanie czysto po polsku przez jot. Doprawdy nie wiadomo, jak on to robił, Eli nie pytał, nie prosił o kursy wymowy; musiał szukać sobie w internecie, ale że mu się tak chciało! Czytelnik zapewne się domyśla, że tym razem Elka postanowiła poduczyć się historii Walii i poprosić Gośkę o kilka lekcji „walijskiego dla idiotów”. Jak to miłość znakomicie wpływa na intelekt, nieprawdaż?

Na sam koniec David zostawił sobie Aniołów. Znał ich już przecież, pomieszkali u jego rodziców w warunkach ekstremalnych, kiedy ważyły się losy Rafała, ale mimo to, a może właśnie dlatego poprosił:

– Pojedziemy do Gołuchowa, dobrze?

Pojechali następnego dnia autobusem, w południe dotarli na miejsce. Do wuja Michała i ciotki Beaty, którzy mieszkali w pofolwarcznych zabudowaniach, bardzo fajnych, szło się przez park. Dla Elki był to widok znany od najmłodszych lat i przywykła uważać to miejsce za najnormalniejsze w świecie. Teraz spojrzała na Gołuchów, park, zamek i całą resztę oczami Davida i stwierdziła, ku własnemu zaskoczeniu: Jak tu ładnie! Dlaczego właściwie Rafał tak wyrywał się w świat, skoro miał szczęście dorastać w takim cudownym Tajemniczym Ogrodzie? Ciągoty plenerowe Davida rozumiała doskonale i, jak czytelnik wie, podzielała co najmniej od miejscowości Callander; podczas jego pobytu w Poznaniu też łazili choćby na Dębinę czy do ogrodu botanicznego, byle nie męczyć się w mieście. A Rafał zupełnie odwrotnie…

W domu zastali tylko Rafała i ciocię, bo jej lektoraty na wydziale zamiejscowym UAM w Kaliszu zaczynały się dopiero w październiku. Wujek i Gabriel byli na wykopaliskach w Kościelnej Wsi i mieli wrócić po południu. I wtedy David zadysponował:

– Porozmawiaj sobie z ciocią, opowiedz jej o wszystkim, a ja się przejdę z Rafałem!

Elka była na takim etapie zakochania, że do głowy jej nie przyszło dyskutować. Całkowicie niegenderowo uznała, że panowie mają jakieś swoje męskie sprawy, więc ona nie będzie się wtrącać. Och, co ta miłość robi z człowiekiem…

Usiadły na werandzie, Ela bez odrobiny znudzenia opowiedziała wszystko dokładnie po raz piąty czy może szósty, a potem rozkrochmaliła się ciotka. Że Rafał jest nie do życia, że nie widzi przed sobą przyszłości, że… Tu Beacie głos zadrżał, a bystra siostrzenica domyśliła się w lot, o co chodzi: o to samo, co i ona, jak Scarlett O’Hara, odsuwała od siebie, póki się dało.

David i Rafał wrócili równo z wujkiem i Gabrielem; Rafał był całkiem do rzeczy, nawet śmiał się i pokpiwał, że starzy kumple Robert i Brendan postanowili swoje latorośle wyswatać.

„Kretyn, nie wie, co gada!” – pomyślała z wyższością Ela. Ale jakieś tam ziarnko niepewności kuzyn posiał jej w duszy. O czym ojcowie gadali wtedy na Skypie? Nie, niemożliwe, tata nie umiałby zagrać takiego doskonałego zaskoczenia!… To może sam Brendan namotał intrygę? A, nawet jeżeli tak, to niech mu na zdrowie będzie!

Kiedy wracali do domu pociągiem z Pleszewa – wuj ich podrzucił – David powiedział:

– Przepraszam, że cię zostawiłem i tak długo gadałem z Rafałem. Ale trzeba było. – Pomyślał trochę i dodał: – Wiesz, nie chciałem cię w to mieszać, wiedziałem, że rozmowa będzie trudna. No i jemu było łatwiej w cztery oczy.

– Ja rozumiem! – zapewniła Ela. I zupełnie niespodziewanie dla samej siebie, szczerze do bólu, zupełnie jak uczniowie Jaśka na religii, zapytała: – On się boi, że ma przed sobą dwadzieścia lat, prawda?

David spojrzał na nią krótko.

– Tak – odpowiedział. – Ale doszliśmy w końcu do porozumienia. Opierniczyłem go i powiedziałem, że jeżeli tak uważa, to nie ma gnić, tylko brać się do roboty. Szkoda czasu.

– I co?

– I spakuje manatki, przyjedzie do nas do Cardiff, w końcu będziemy teraz rodziną. Powiedziałem, że mogę mu załatwić zlecenie na dokumentację fotograficzną wybrzeża aż do Bangor. Kupi sobie takiego grata jak mój i będzie powolutku jeździł.

Elka osłupiała.

– Rany, co ciotka z wujem na to powiedzą?!

– Jeżeli są mądrymi ludźmi, a chyba są, to zrozumieją.

Chyba tak… To znaczy są mądrzy, więc chyba zrozumieją.

Ile to już było? Siedem zero? Jak w meczu z Haiti.

Ale, jak się okazało, David miał w planach jeszcze puentę. Mogła się była Elka domyślić, co zamierza, bo całkiem wyjątkowo pojechali do ścisłego centrum. Tam David wcisnął ją do Omnibusa na Świętym Marcinie pod hasłem „kup sobie coś ode mnie na urodziny”, a sam podskoczył do Copyshopu, gdzie uskuteczniał jakieś tajne machinacje. Też chyba to wyszukał w internecie, no bo jak inaczej!

W niedzielę poszli do Janka na mszę po angielsku. Trochę się Ela bała, żeby jej rozkoszny braciszek znowu z czymś nie wyskoczył, a drań to widział i usta mu drżały, ale sobie darował i tylko kazał swoim dzieciakom pomodlić się za narzeczonych i zakochanych. No, dobra, niech będzie. Odprowadzili go na plebanię, a David zagadnął:

– To cześć, stary, jutro lecę! Jakbyś na przyszłe lato planował z uczniami jakąś większą wyprawę, to proponuję Szkocję, Elanor ci wszystko zaplanuje i da namiary na git schroniska. – Jasiek popatrzył na siostrę w skupieniu, ale chyba znaków zapytania w jego oczach tym razem nie było. – A to dla ciebie, gdybyś się zdecydował. – I David podał mu metalową puszkę. – Otwórz, otwórz! – dodał radośnie.

Weszli do kuchni, Janek sięgnął po otwieracz, trochę się pomęczył, bo puszka była solidna, wyciągnął zrolowany kawałek materiału, rozpostarł… i oczom wszystkich obecnych, łącznie z proboszczem, który zajrzał ciekawie, słysząc śmiechy, ukazała się biała koszulka z napisem: I’M A PRIEST!

David był lepszy od polskiej reprezentacji w Monachium.

„I jak ja mam teraz wytrzymać bez niego tyle miesięcy?!” – pomyślała w popłochu Ela.

[1] Że co, że nie mówi się „czasokres”? To zajrzyjcie sobie do rozdziału trzynastego. Ale nie teraz, potem, przyjdzie na to czas! Nie okres.

Rozdział II

Czy zostanie gwiaździsty dyjament

Z początkiem października Ela zaczęła chodzić na uczelnię, co bardzo jej się przydało, bo z tęsknoty łaziła po ścianach. I co z tego, że codziennie rozmawiała z Davidem na Skypie? Pomagało tylko trochę. Co prawda byli umówieni, że na Boże Narodzenie Elka przyleci do Cardiff i wtedy oficjalnie zostanie przedstawiona całej rodzinie, ale tak czy inaczej, oznaczało to dwa i pół miesiąca czekania!

Na razie była na bieżąco informowana o sprawach dotyczących konwersji narzeczonego. (Ha! Narzeczonego! Jak to pięknie brzmi!). Zgodnie z przewidywaniami Brendan nie zgłosił żadnych zastrzeżeń, mało tego, jego dysputy z tatą nasiliły się tak bardzo, że Ela zaczęła się zastanawiać: czyżby od początku chodziło im o sprawy religii i tak jak Janek ze swoimi uczniami po angielsku, tak i oni, dla większej dyskrecji, gadali sobie na te trudne tematy po walijsku? A jeżeli tak, to tacie nieomalże przypadła rola Tolkiena, który wszak nawracał Lewisa. W każdym razie David był na etapie regularnych kontaktów z katolickim proboszczem, który bardzo skrupulatnie wyznaczał mu kolejne konferencje. Czasami Elka aż się czuła zażenowana, bo David potrafił zadawać jej tak specjalistyczne pytania, że nie mogła sobie z nimi poradzić. O transsubstancjację na przykład. Wstyd powiedzieć, ale nie miała zielonego pojęcia, co to jest. Może go przekierować do taty, niech obsłuży całą rodzinę Bachów za jednym zamachem?

Na razie postanowiła edukować się intensywnie w angielskiej liturgii, w związku z czym odważnie pomaszerowała do Janka na mszę. Niech gada, co chce.

Jasiek nic nie gadał, a spostrzegawcza siostra bez trudu zauważyła, że jest jakiś przytłamszony, może nawet zdenerwowany, co doprawdy nieczęsto mu się zdarzało. Zabrała się z nim potem na plebanię; księdza Tadeusza nie było, bo pojechał kogoś tam odwiedzić; mogli gadać do woli.

– Janek, co się dzieje? – zapytała energicznie. Ostatnio czuła się jakaś taka starsza i poważniejsza, więc to ona zapytała jego, jakby różnica wieku pomiędzy nimi zaczęła się zacierać.

Jasiek westchnął. Dziwne, zawsze taki wesoły, a teraz wzdycha. Szkoła każdego potrafi wykończyć, ale żeby w miesiąc? Księdza Niziołka?

– Elka, bo już mi się we łbie gotuje od tej pedofilii – wyznał Jasiek prosto z mostu. – W każdej gazecie, na każdym kanale, w internecie, w lodówce… no ruszyć się nie można! – Fakt, i Ela, i mama miały tego serdecznie dość i uciekały od telewizora. Tylko tata katował się masochistycznie. – Dzieciaki w szkole na okrągło mnie o to pytają. W końcu im się odszczeknąłem, że odpowiadam za siebie, nie za innych, i jakby mnie na czymś złapali, to mogą ukamienować na szkolnym placyku.

– No i dobrze.

– Nie, Elka, niedobrze. Problem w tym, że ja jestem odpowiedzialny nie tylko za siebie. To jest mój Kościół i moja odpowiedzialność przed ludźmi za niego. W piątek jedna nauczycielka przywitała mnie słowami: „I co nowego u twojego kumpla?”. Wiesz, o kogo chodziło, prawda?

– Wiem, wiem! – Aż taka głupia Elunia nie była, tak zupełnie od telewizji przy tacie odciąć się nie dało. – Bez przesady, Pip, jak w Anglii Polak kogoś zabije, to mam się za niego wstydzić, bo jestem Polką?

– Ale trochę ci jednak głupio, prawda? A wiesz, co jest w tym najgorsze? Że zaczynam uważać. Jak ktoś jest ze mną sam na sam w klasie, to otwieram drzwi na korytarz. Spowiedź tylko w konfesjonale, żadnych rozmów w cztery oczy na plebanii. Ręce przy sobie, żadnego poklepywania po ramieniu. To jest chore, rozumiesz? Czuję się, jakbym miał się wyrzygać!

Elce było go serdecznie żal.

– Stary, nie przejmuj się, rób swoje…

– Niby robię. Jeszcze latem, jak byliśmy w górach, kilka tygodni temu dosłownie, wszystko było dobrze. Staliśmy w kolejce do łazienki, ja miałem na sobie swoją koszulkę z napisem… Czego się śmiejesz, głupia małpo?

– Nic, nic, przepraszam, jedź dalej!

– Podszedł do mnie chłopak i zapytał, czy naprawdę jestem księdzem czy tylko tak się wygłupiam. Jak potwierdziłem, to poprosił, żeby go wyspowiadać. Poszliśmy do jadalni, siedliśmy obok siebie w kącie i trwało to do późnej nocy. Do głowy mi nie przyszło, żeby uważać, dystansować się… A dzisiaj… Elka, dzisiaj bym się od niego odgrodził stołem i jeszcze tak usiadł, żeby wszyscy doskonale widzieli, że pomiędzy nami nic się nie dzieje! Bo gdzieś tam w podświadomości miałbym sygnał, że, bo ja wiem, może to podpucha, może jego koleś nagrywa mnie komórką i potem wrzuci do netu? To kretyństwo! Brzydzę się samego siebie, rozumiesz?

– Janek, słuchaj, rozsądek to nie kretyństwo. Debile się zdarzają i musisz być na to przygotowany. Jeszcze raz ci powiem: rób swoje, bądź taki jak zawsze, dobry, życzliwy… – Jasiek chyba się zarumienił. – A że będziesz trzymał odrobinę dystansu, to nic takiego, traktuj to jak, bo ja wiem, procedury, konwenanse, nie wiem, jak to nazwać…

– Mojaś ty mądra siostrzyczko, nie sądziłem, że potrafisz tak znakomicie poradzić, twój psycholog ma na ciebie piorunujący wpływ – zakpił Janek; jak to dobrze, chyba już mu zaczęło przechodzić. – Przepraszam, że ci tak wylewam swoje żale, nie powinienem.

– Czemu by nie? Od tego jest rodzina, żeby przytrzymać ci strzemię. – Słowa taty same wyleciały Eli z ust. Jasiek chyba znowu trochę się speszył, ale popatrzył na siostrę z uznaniem. – A skoro już sam wspomniałeś o moim psychologu… powiedz, co ty miałeś, względnie jeszcze ciągle masz do niego? – No proszę, rzeczywiście Ela robiła się przy bracie coraz bardziej stanowcza.

– Oj, Elka, sama musisz przyznać, że poszło to piorunem! Ile czasu wam trzeba było na podjęcie decyzji o ślubie? Tydzień? Góra dwa! To nie dziw się, że twoi bliscy patrzą na to nieco… sceptycznie.

„Tylko się nie wkurzaj” – pomyślała sobie Elka. „Rzeczowe argumenty, ot, czego tu trzeba”.

– Po pierwsze, David nie jest obcym człowiekiem. Jest synem najlepszego przyjaciela taty i znamy się z nim od dziecka. – Znali się, fakt! Shrewsbury wyleciało Eli z pamięci, ale doskonale odtwarzała epizod, jak ośmioletni Davidek straszył ją w ogrodzie pająkiem. – Po drugie, braciszku, powiedz mi, proszę, ile ty sam miałeś lat, kiedy postanowiłeś zostać księdzem?

Janek milczał chwilę, wreszcie uczciwie odpowiedział:

– Piętnaście.

Ela tylko się roześmiała.

– Kochany, i o czym my mówimy?! Ty jako piętnastolatek potrafiłeś podjąć taką decyzję i wytrwać w niej, a dwoje dorosłych ludzi nie ma prawa bardzo szybko dojrzeć do małżeństwa? Tak, tak, wiem, pojechałeś po maturze do Anglii, żeby pewne rzeczy przemyśleć. – Przypomniała sobie, co mówiła jej sto lat temu Gośka. – My też z Davidem będziemy czekać prawie rok. Jeżeli nasze postanowienia się nie zmienią, czy nie będzie to świadczyło o ich dojrzałości? I jeszcze coś ci powiem – podniosła głos, nikt jej nie mógł w tej chwili powstrzymać – bo masz to na twarzy wypisane, tylko przez gardło ci nie może przejść, kabotynie jeden: nie spaliśmy ze sobą, jasne?! To ja, rozumiesz, ja raz mu zaproponowałam, żebyśmy nocowali pod jednym dachem, ale on był rozsądniejszy ode mnie i od razu mówił nie. Więc odczep się od niego i zaufaj nam! – Chciała dodać „do cholery!”, ale się powstrzymała, bo i bez tego wygrała w cuglach. Takie przynajmniej miała wrażenie.

Wtedy ten drań złapał ją w ramiona i wychlipał:

– Moja mała dziewczynka dorosła i poszła mordować ludzi! – A ona pomyślała, że rzeczywiście zadusi swojego najdroższego braciszka na miejscu. Kanalia sparodiował smoka Mushu z Mulan i postawił kropkę nad „i”, za jednym zamachem obśmiewając niegdysiejsze siostrzane fascynacje i wytrącając jej oręż z rąk!

Ale oczywiście długo nie mogła się na niego boczyć. Poza tym skoro atmosfera zrobiła się taka bardziej jak niegdyś na Roztoce, chociaż teraz Elka była nieskazitelnie trzeźwa, można było wypytać o pewne rzeczy.

– Pip, słuchaj… Powiedziałeś, że miałeś piętnaście lat. To znaczy kiedy? Po tej lekcji polskiego?

– W zasadzie tak, trudno powiedzieć, Elciu. Ze mną było tak trochę dziwnie, pamiętasz, jak próbowałem wam z Gośką tłumaczyć? Najpierw się zdecydowałem, chyba można tak to w uproszczeniu powiedzieć. Potem przez lata to we mnie rosło, dojrzewało. A do Anglii pojechałem, żeby się sprawdzić. Żeby się przekonać, czy potrafię żyć sam, bez was, bez Merry’ego. Nigdy wam nie mówiłem, ale przez pierwszy miesiąc było mi bardzo trudno, chociaż mój szef był w porządku, nie dokuczał, nie czepiał się, że coś tam źle zrobiłem, tylko tłumaczył. No i mogłem sobie pograć, to też mi pomagało.

– Janek… A przez ten cały czas nie spotkałeś żadnej dziewczyny, która by ci się podobała? – No proszę, bez alkoholu też można zadać takie pytanie!

– To nie tak, Elka. W szkole miałem fajne koleżanki, nigdy przed nimi nie uciekałem, umiałem porozmawiać. – Pewnie, że umiał, i to jeszcze w muzycznej, a potem w piątce; zawsze byli z Merrym lubiani, przez dziewczyny i przez chłopaków. – W Lewes pracowały ze mną takie dwie bardzo sympatyczne kelnerki. Były ładne, miłe… i tak, podobały mi się. Tyle tylko, że nie myślałem o nich jako o kandydatkach na dziewczynę, na narzeczoną, rozumiesz? Po prawdzie, to nie kosztowało mnie aż takiego wysiłku – Janek uśmiechnął się szelmowsko – bo one były starsze, a ja dla nich trochę za smarkaty. Ale też nie szukałem tego rodzaju znajomości, w ogóle w to nie wchodziłem.

– Jak cukrzyk?

– Co takiego?!

– No, cukrzyk nie może jeść słodyczy, bo mu szkodzi.

– Nie, co ty, jeżeli już można to do czegoś przyrównać, powiem ci tak: jak pianista, który powinien umieć sobie odmówić jazdy na nartach.

Ooo, Jasiek sam z własnej woli poruszył bardzo delikatny temat!

– Pip, ty sugerujesz, że twoje decyzje to była ekspiacja za tamten wypadek?

– Nie, to też nie tak. To nie byłaby dobra motywacja: za pokutę. Tak nie można. Ale niewykluczone, że gdyby Merry wtedy się nie rozwalił, gdybyśmy nie odeszli razem z muzycznej, moje życie wyglądałoby zupełnie inaczej. A tak… oj, Elciu, nie masz pojęcia, jak ciężko mi się o tym mówi… Chyba po prostu otworzyły mi się oczy na pewne sprawy, tak po ludzku mówiąc, bo nie chcę ci tu truć księżowskim slangiem.

– Może powiedz jak porucznik Dan do Forresta Gumpa?

– Że spotkałem Jezusa? – Jasiek chwycił od razu i uśmiechnął się, Forresta Gumpa oglądało się na Pamiątkowej na okrągło. – Może być. To jedna strona medalu. Z drugiej strony masz rację, że ja cały czas mam poczucie winy za Merry’ego…

– Ty? To przez ciebie?

– W dużej mierze tak, siostrzyczko. Rodzice Merry’ego pozwolili nam zjeżdżać tylko niebieskim szlakiem, to wiesz. Dwóch kretynów nie uważało, pomyliło się. Tak bywa. Ale jak tylko zobaczyliśmy, że jesteśmy na czarnym, trzeba było się wycofać, tylko że nam było nie honor. No i ja wtedy podpuściłem Merry’ego, powiedziałem coś w stylu: „A, dalej, jazda!”. Przybiliśmy piątkę i pojechaliśmy… Resztę już znasz.

– A Merry… kiedykolwiek… no wiesz… miał do ciebie żal?

– Nie, coś ty. On uważał, że wina była wspólna. A jego rodzice potraktowali to po prostu jak wypadek. Nikt mi złego słowa nie powiedział. I co z tego…

– Janek…

– Tak, siostrzyczko?

– W filmie amerykańskim by powiedzieli: „Nie dręcz się, to nie twoja wina, patrz przed siebie”. Ja ci powiem: Merry ma w tobie najlepszego przyjaciela i zawsze może na ciebie liczyć. Ciesz się z tego. Poza tym Merry przyszedł do piątki po Wiolę. Coś za coś.

– Oj, mała, chyba muszę przestać tak do ciebie mówić. Robisz się taka dorosła, faktycznie miłość ci służy!

– Dopiero teraz powinieneś tak do mnie mówić! – odszczeknęła się Ela łobuzowi, a widząc, że jej błyskotliwy braciszek tym razem jednak nie załapał, dodała: – „Bach” to znaczy „Mały”, nieprawdaż?

Wygrała, mogła zmienić temat.

– Jak już jesteśmy przy Merrym, to opowiedz, co u nich. – Rzeczywiście, nie pomyślała o przyjaciołach od wieków całych, chyba od maja, aż jej się wstyd zrobiło. Najpierw była sesja, potem pojechała do Cardiff, a jeszcze potem miała w głowie już tylko jedno.

– Mieszkają w takim śmiesznym mieszkanku przy Góreckiej, rodzina ich obdarowała. Merry robi najróżniejsze prace zlecone, muzykę do reklam, filmów dokumentalnych, dwa razy do Teatru Telewizji. Wiolka siedzi w firmie produkującej okna, ale będzie tam tylko do grudnia…

– Zwalniają ją?

– Nie. – Jasiek uśmiechnął się. – Idzie na urlop macierzyński.

– To czemu mi wcześniej nie mówiłeś?!

– Bo nie pytałaś! Miłość cię zaślepia…

– Janek, ty naprawdę nie chcesz przeżyć! I co, dziewczynka czy chłopiec?

– Nie wiem, oni też nie pytali, postanowili, że ma się to odbyć tradycyjnie. – Aha, po wyczynach Gośki nie mają zaufania do techniki! – Dobra, Elka, spadaj, muszę iść, wieczorną mszę też ja odprawiam, proboszcz wróci dopiero jutro.

– Cześć, Peregrynie, synu Roberta!

„Dobrze mieć takiego brata” – pomyślała Ela. „Od razu łatwiej się czeka”.

W domu natrafiła na Gośkę i Freda z Jagódką. Jej siostrzeniczka rosła w oczach!

Gośka pokazała ozdobny bilecik.

– Zobacz, co dostałam od starszych na urodziny!

Na karteczce widniał napis: „Talon na jeden z dowolnie wybranych produktów: a) książka Sławomira Cenckiewicza Wałęsa – człowiek z teczki; b) dwa bilety na film Andrzeja Wajdy Wałęsa – człowiek z nadziei + zajęcie się dzieckiem”.

Elka zachichotała.

– I co wybrałaś?

Gośka spojrzała na nią przeciągle.

– A jest w ogóle jakiś wybór?

– Próbowałem pertraktować o bilety na Grawitację Cuaróna – wtrącił Fred. – Wiesz, to ten gość, co reżyserował Więźnia Azkabanu. Podobno świetne efekty specjalne. Ale niestety nie było takiej opcji.

– No więc sama rozumiesz, przecież nie pójdziemy na ten produkcyjniak – dopowiedziała Gośka.

– A wy idziecie? – zwróciła się do mamy i taty młodsza córeczka.

Popatrzyli na siebie z niepewnymi uśmiechami.

– Jeszcze nie wiemy. To tak jak z flagą na trzydziestego pierwszego sierpnia – wyjaśniła mama.

Ela wiedziała doskonale, o co chodzi. Od dobrych kilku lat rano trzydziestego pierwszego sierpnia dochodziło między rodzicami do ognistej wymiany zdań. W tym roku trochę się hamowali ze względu na Davida, ale i tak było ich słychać, a ona musiała to wszystko tłumaczyć, w obu tego słowa znaczeniach. Spracowała się wtedy straszliwie, wreszcie poprosiła tatę, że jak już przekomarzają się publicznie, to niech on sam udzieli zięciowi merytorycznych wyjaśnień w bezbłędnej angielszczyźnie. Co też uczynił niezwłocznie i z satysfakcją:

– Moja żona twierdzi, że dzisiejsza Solidarność odeszła tak daleko od swoich korzeni, że nie ma sensu firmować jej poprzez wywieszanie flagi. Ja jestem zdania, że trzeba patrzeć historycznie i oddać hołd tamtym czasom i tamtym ludziom.

– Nie będę na siłę gloryfikować swojej młodości – skoczyła mama. – Mam wywieszać flagę tylko dlatego, żeby się lepiej poczuć? Trzeba umieć spojrzeć prawdzie w oczy: Bolek skakał przez płot, to jest, co ja gadam, właśnie nie skakał, a ja mam udawać, że nic się nie stało? Wytłumacz to, proszę, kochanie, Davidowi! – Po trzydziestu trzech latach pożycia z anglistą mama wszystko rozumiała i mówiła płynnie, ale w sytuacjach szczególnych zostawiała konwersację fachowcom.

Oj, spracował się ojczulek, spracował! W każdym razie rezultat jazgotania starszych był zawsze taki sam: flaga zostawała wywieszona. Więc pewnie teraz też pójdą do kina.

Mówiąc szczerze, Ela nie bardzo rozumiała ich obiekcje, to znaczy przede wszystkim Gośki i Freda, którzy na Wajdę mieli długie zęby.

– Gośka, a który film Wajdy ty najbardziej lubisz? – zapytała siostrzyczkę ze szczerością głupiego Jasia, z przeproszeniem Jana Peregryna.

Gośka prychnęła, ale zastanowiła się uczciwie i odpowiedziała:

– Ziemię obiecaną.

Taki wybór Elka rozumiała doskonale, chociaż Ziemia obiecana nie mieściła się w stylistyce romantycznej dwudziestolatki, bo była za bardzo drapieżna. Kiedyś, jeszcze w liceum, matka-matematyczka załadowała płytę do odtwarzacza i prawie przemocą usadziła Elę przed telewizorem w celu uzupełnienia rażących braków w ogólnym wykształceniu humanistycznym, jak to określiła nielojalnie wobec kolegi po fachu.

– Tylko uprzedzam od razu – powiedziała szczerze do bólu – film jest momentami obrzydliwy, a ja sama trzy dni nie jadłam, kiedy go pierwszy raz zobaczyłam!

Chyba była trochę za delikatna, oceniła po fakcie Elka. Owszem, pan Pszoniak rzygał tak sobie mało estetycznie, a ludzkie kotlety fruwające po hali z kołem zamachowym były hardkorowe, ale żeby zaraz trzy dni? A jak zniosła Szeregowca Ryana? No fakt, Szeregowiec Ryan i różne takie inne, chociażby te Wschodnie obietnice, były wiele lat później, mama miała czas, żeby okrzepnąć i przyzwyczaić się.

– Ja też, jak już mam wybierać – dołączył się Fred. – Jest tam parę dobrych kawałków, na przykład jak nie oddawać pieniędzy wierzycielom albo jak wylatywać z pracy, wrzuć sobie takie hasło na YouTube, zobacz, co ci wyskoczy!

– No! – przyłączyła się ochoczo Gośka. – Takie coś ekstra dla Davida, możesz mu to przesłać: wykład Moryca o wyższości katolicyzmu nad protestantyzmem! Cóż to za firma, protestantyzm, a? Papież, to jest firma! A czy ja idę do kościoła po to, żeby się denerwować? Jak ja się narobię cały tydzień, to ja potrzebuję odpocząć. Chcę pójść do ładnej sali, gdzie są ładne obrazy, ładna architektura, ładna ceremonia… kawałek ładnego koncertu…

– Chcesz w łeb? – warknął mały drapieżnik i zwrócił się do rodziców. – A wy pewnie coś z waszych czasów? Popiół i diament?

Mama popatrzyła na córcię przeciągle.

– Twoim zdaniem ile ja mam lat, co? Za naszych czasów to był Człowiek z marmuru. Ale rzeczywiście, Popiół i diament stawiałabym w czołówce.

Dla Eli Popiół i diament był kompletnie przedpotopowy, jak Gérard Philipe (sprawdziła w Wikipedii!); nie lubiła filmów biało-czarnych, główny bohater zupełnie do niej nie przemawiał, a grający go aktor był taki jakiś… niedzisiejszy, teatralny. Jak już miałaby na coś postawić, wybrałaby filmy najnowsze, Pana Tadeusza albo Katyń.

– Mamo, a co wy z tatą o tym myślicie. – Przy okazji coś chciała sobie wyjaśnić. – W „Do Rzeczy” było napisane, że Wajda na każdym etapie swojego życia uskuteczniał kolejny produkcyjniak. – Gośka też użyła tego słowa. – I że w Popiele i diamencie napluł w twarz żołnierzom wyklętym, bo dał do zrozumienia, że ich miejsce jest na śmietniku historii.

– A to akurat bzdura do kwadratu – burknęła Gośka. Gośka? Dobrze usłyszała?! Jej siostrzyczka z nożem w zębach? – Maciek Chełmicki umiera na śmietniku, fakt. – Kto? Aha, główny bohater, Ela nie pamiętała nazwiska. – Ale niech mi kto pokaże, że Wajda się pod tym podpisuje! Co oni tacy prymitywni, środków wyrazu nie rozumieją? Nie wiedzą co to ironia? Parabola? Jak w Korczaku! Też filosemici porąbani Wajdę zgnoili, że fałszuje zakończenie, kompletni bezmózgowcy, nie chwytają symbolu?

„Za chwileczkę się zgubię” – pomyślała Ela. Przeskok od Popiołu i diamentu, który znała słabo, do Korczaka, którego z kolei nie miała siły obejrzeć do końca, był zbyt karkołomny na jej możliwości.

– Toteż później pierwsza kamera RP już nie eksperymentowała, tylko wypuszczała filmy poprawne politycznie, jak Wielki Tydzień – wtrącił Fred. – I lektury szkolne z pedofilem w roli głównej! Nie ma to jak solidarność zawodowa!

No to się Elunia zgubiła. Jaki pedofil? Pogłupieli wszyscy z tą pedofilią dzisiaj?!

Gośka zauważyła niepewną minę siostry.

– Zemsta, mała. I Polański w roli Papkina. No wiesz, Polański, ten reżyser, który nie może wrócić do Ameryki, bo by go od razu przyhaczyli za stosunki seksualne z nieletnią.

Elka już wiedziała. „Daleko odeszliśmy od żołnierzy wyklętych” – przemknęło jej przez myśl.

Na szczęście tata postanowił wrócić.

– Panowie z „Do Rzeczy” nie potrafią myśleć historycznie. – Ooo, ulubiona gadka taty! Zawsze tak było, jak tylko progenitura przepytywała go chociażby z inkwizycji albo o zdobycie Jerozolimy w pierwszej wyprawie krzyżowej, słyszała: „Myślcie historycznie!”, po czym następował wykład. – W pięćdziesiątym ósmym ludzie byli wdzięczni Wajdzie za przełamanie milczenia, a Cybulskiego ktoś zaczepił po premierze i powiedział mu: „Jak ja się cieszę, że pan jednak żyje!”.

– Byłam w drugiej licealnej, kiedy pan profesor od polskiego kazał nam iść na Człowieka z marmuru – dołączyła mama. – Wiesz, że babcia musiała mi parę spraw solidnie wytłumaczyć? – A jakże, wszyscy znali tę domową historię. Mama między innymi nie rozumiała, dlaczego przyjaciel Birkuta próbuje się na sali sądowej rozebrać. – Jeden z kolegów zgodnie z poleceniem napisał taaaką recenzję i odczytał ją z satysfakcją na lekcji. Wszystko tam było, i UB katujący ludzi, i wypadki na Wybrzeżu w grudniu siedemdziesiątego… Słuchaliśmy jak zaklęci, niby mówił rzeczy nam znane i oczywiste, ale pierwszy raz oficjalnie, na lekcji, rozumiesz? – Zamyśliła się. – Potem ten nauczyciel dostał po uszach.

– Ktoś doniósł?

– Nie, chyba nie, przynajmniej nie z naszej klasy. Raczej dyrektor na hospitacji zerknął do naszych zeszytów. W każdym razie Naszpanpolonista musiał się tłumaczyć w Wydziale Oświaty. Ale do matury nas uczył, wyleciał dopiero w stanie wojennym. W każdym razie nikt nie traktował tego filmu jako „licencjonowaną opozycję”, ani my, ani oni.

– A Człowiek z żelaza?

Mama pomyślała chwilę.

– Wtedy mi się podobał. Dzisiaj… tak sobie. Średnio – powiedziała szczerze. Oni oboje byli cholernie uczciwi, nie zełgaliby, nie wcisnęli kitu, że od początku uważali ten czy inny film albo książkę za łajno.

– Ale można go nazwać produkcyjniakiem tamtych czasów? – Ela była uparta.

– Jeżeli przez produkcyjniak rozumiemy film robiony na zamówienie, to tak – powiedział ku jej zaskoczeniu tata.

– A jeżeli jako naukę moralną, taką do przewidzenia z góry, i to łopatologicznie podaną, to też – sekundowała mama; proszę, jak się zgadzali! – Tylko powiedz mi, córeczko, czy Braveheart to produkcyjniak?

– No coś ty!

– A łopatologiczny do bólu. I do bólu jednostronny.

– Nieścisły historycznie! – wyskoczył tata. – Ale…

– …ale jesteś cały czas po stronie Szkocji, prawda? – dokończyła mama.

– I po stronie Amerykanów w Patriocie! – Gadali jednym głosem, jedno uzupełniało drugie. Patriotę Elka znała i chociaż „Wyborcza” dawała mu uparcie jedną gwiazdkę, bardzo jej się podobał. Nawiasem mówiąc, przez cały film nie mogła rozszyfrować, skąd zna aktora, który grał Pierwszego Złego, dopiero Gośka uświadomiła jej, że to Lucjusz Malfoy!

– Więc jeżeli chodzi o Wajdę, to niech się jeden z drugim nie zapierają tamtych emocji! – leciała dalej mama. – Łysiak taki ostry, taki bezwzględny… – O, mama weszła na swojego ulubionego konika! – …a zapomniał, co napisał na początku lat dziewięćdziesiątych w Najlepszym? Jak kreował Wałęsę na trybuna ludowego, jak przypisywał mu naturalny instynkt polityczny, chociażby w scenie opisującej zamach na papieża? Tak nawiasem mówiąc, papieża wtedy też zupełnie inaczej traktował!…

„Jak mama wejdzie na papieża, to do rana nie skończymy” – przestraszyła się Elka.

– To w końcu pójdziecie z tatą do kina czy nie? – zapytała pośpiesznie z prostotą godną Tuka.

– No pewnie, że pójdą – mruknęła Gośka. – Chociażby po to, żeby się przekonać. Co ty, swoich starych nie znasz? Czy oni sobie coś kiedyś dali wcisnąć na wiarę?

„No, kitu o Harrym na pewno sobie wcisnąć nie dali” – z dumą pomyślała Elunia.

– Tylko że ja się zgadzam z Gosią i Fredem, że stary Wajda… – Mama odrobinę przystopowała, chyba miała na końcu języka jakieś niecenzuralne słowo – …bardzo dba o poprawność polityczną i nie powie nic nieprzewidywalnego.

– Stary czy zawsze? – Ela koniecznie chciała to wiedzieć i wyjaśnić sobie wszelkie wątpliwości. – Bo w tym artykule było napisane, że od socrealizmu zaczął i tak samo skończył!

– Proszę bardzo, możemy sobie zrobić domowy DKF! – zaproponowała mama. – Co piąteczek jeden film, a potem dyskusja!

„Ale sobie narobiłam!” – jęknęła w duchu Elanor Piękna. „Piąteczek” to było jej hasło wywoławcze i oznaczało miłą wieczorną labę po tygodniu harówki. A teraz zamiast skoczyć gdzieś z Dominiką, będzie musiała oglądać starocie. Ależ ją wystawiła pani matematyczka!

– Chyba chcesz sobie wyrobić własne zdanie? – dodała jeszcze słodko rodzicielka.

Wtedy zadzwoniła komórka Freda. Fred spojrzał, uniósł brwi ze zdziwieniem i powiedział:

– Cześć, Janek, co jest? – Na co wszyscy obecni czujnie nadstawili uszu i Wajda momentalnie wyparował im z głowy.

Chyba jednak nic złego się nie działo; Fred słuchał, potakiwał monosylabami, w końcu dodał:

– OK, stary, załatwione, jutro po pracy do ciebie wpadnę i wszystko sobie uzgodnimy. – Odwrócił się do reszty i powiedział z zadowoleniem:

– No, będzie wesoło!

Ciąg dalszy w wersji pełnej