Tytuł oryginału: THE MASTERMIND Drugs. Empire. Murder. Betrayal.

Redakcja: Maciej Robert

Korekta: Monika Ochnik

Projekt graficzny okładki: Maciej Trzebiecki na podstawie projektu Carlosa Beltrána

Opracowanie graficzne i skład: Elżbieta Wastkowska, ProDesGraf

Redaktor prowadząca: Magdalena Kosińska

ul. Czerska 8/10, 00-732 Warszawa

Copyright © 2019 by Evan Ratliff

First published in the United States by Random House, an imprint and division of Penguin Random House LLC, New York.

Copyright © Agora SA, 2021

© Copyright for the Polish translation by Krzysztof Kurek

Wszelkie prawa zastrzeżone

Warszawa 2021

ISBN: 978-83-268-3860-6

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując ją, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo!

Polska Izba Książki

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

SPIS TREŚCI

POSTACI

NOTA OD AUTORA

PROLOG

CZĘŚĆ I. OTWARCIE

Rozdział 1. Śledczy

Rozdział 2. Aptekarz • Lekarz

Rozdział 3. Dziennikarz

Rozdział 4. Zarządzający

Rozdział 5. Śledczy

Rozdział 6. Najemnicy

Rozdział 7. „Mastermind”

Rozdział 8. Dziennikarz

Rozdział 9. Zarządzający

CZĘŚĆ II. PIONKI I KRÓLOWIE

Rozdział 10. Śledczy

Rozdział 11. Najemnicy

Rozdział 12. Lekarz • Aptekarz

Rozdział 13. Zarządzający

Rozdział 14. Dziennikarz

Rozdział 15. Statek

Rozdział 16. Najemnicy

Rozdział 17. Śledczy

Rozdział 18. Dziennikarz

Rozdział 19. Najemnicy • Zarządzający

Rozdział 20. Śledczy

Rozdział 21. Aptekarz • Lekarz

Rozdział 22. Najemnicy

CZĘŚĆ III. GRA KOŃCOWA

Rozdział 23. „Mastermind”

Rozdział 24. Śledczy

Rozdział 25. Kret

Rozdział 26. Śledczy

Rozdział 27. Kret

Rozdział 28. Śledczy

Rozdział 29. Prowokacje

Rozdział 30. Śledczy • Zarządzający • Aptekarz • Najemnicy • Dziennikarz

Rozdział 31. „Mastermind”

Rozdział 32. Proces

Rozdział 33. Śledczy • Dziennikarz • Kret

EPILOG

PODZIĘKOWANIA

UWAGI DO PRZYPISÓW

NAJCZĘŚCIEJ PRZYTACZANE DOKUMENTY

INDEKS

NOTA O AUTORZE

PRZYPISY

Billowi Gogginsowi (1963–2006)

Niewiele trzeba, by panować nad porządnymi ludźmi. Bardzo niewiele. A nad przestępcami w ogóle nie da się zapanować. Jeśli nawet jest inaczej, nigdy o tym nie słyszałem.

CORMAC MCCARTHY, To nie jest kraj dla starych ludzi

POSTACI

MASTERMIND:

Paul Calder Le Roux

ŚLEDCZY:

Kimberly Brill, Steven Holdren, Kent Bailey (DEA)

oraz:

Rizaldy Rivera, Peter Lugay i Inspektor R (Filipiny); Thomas Cindric i Eric Stouch (DEA)

ZARZĄDZAJĄCY:

Moran Oz, Alon Berkman

oraz:

Boaz i Tomer Taggartowie, Levi Kugel, Yehuda ben Dor, Shai Reuven, Robert McGowan, Asaf Shoshana, Nestor Del Rosario, Omer Bezalel, Babubhai Patel

APTEKARZ:

Charles Schultz

LEKARZ:

Prabhakara Tumpati

NAJEMNICY:

Lachlan McConnell, Dave Smith, Felix Klaussen, Joseph Hunter

oraz:

Chris De Meyer, Marcus, Scott Stammers, Tim Vamvakias, Mathew Smith, Patrick Donovan, Andrew i Steve Hahnowie, Adam Samia, Bruce Jones, John Nash, Doron Shulman, Philip Shackels, David Stillwell

ŁĄCZNICY:

Patrick Donovan, Ari ben Menasze

PRAWNICY:

Joe Friedberg i Robert Richman (obrońcy Morana Oza), Linda Marks (prokurator z Departamentu Sprawiedliwości Stanów Zjednoczonych), Joe Frank Zuñiga (Filipiny)

NOTA OD AUTORA

Ta książka to literatura faktu. Powstała w wyniku ponad czterech lat pracy reporterskiej, obejmującej setki rozmów, lekturę setek tysięcy stron raportów organów ścigania, informacji rządowych, dokumentów sądowych i wewnętrznych danych organizacji przestępczej, w której działalność zaangażowane były tysiące ludzi i która prowadziła interesy na sześciu kontynentach. Dołożyłem wszelkich starań, aby zweryfikować każdy z faktów zamieszczonych na poniższych stronach, osobiście odbyłem rozmowy z możliwie największą liczbą uczestników tych wydarzeń. Niestety nie mogłem porozmawiać ze wszystkimi.

Niektórzy nie żyją, zamordowani z powodu wiedzy, jaką posiadali. Inni nie zgodzili się udzielić wywiadu ze strachu, że mógłby ich spotkać podobny los. Jeszcze inni przebywają w więzieniu i rozpaczliwie starają się sprawiać wrażenie, że nie wydali wspólników. Nieliczni wciąż się ukrywają, chcąc uniknąć wyroku albo zemsty – realnie im zagrażających bądź wyimaginowanych.

Niemniej dziesiątki uczestników tych wydarzeń podzieliły się ze mną swoimi historiami, nierzadko narażając się na rozmaite konsekwencje prawne i zawodowe lub nawet ryzykując własnym życiem. W trzech przypadkach, co zaznaczam w tekście, zmieniłem imiona bohaterów. Zrobiłem to ze względu na ich obawy o bezpieczeństwo własne i swoich rodzin, jako że nigdy nie zostali skazani za opisane poniżej przestępstwa, a ich nazwiska nie pojawiały się w postępowaniach prawnych dotyczących tych wydarzeń. Opisując mniej ważne osoby – w tym urzędników organów ścigania albo członków rodzin – posługiwałem się tylko opisami ich stanowisk i funkcji bądź ich powiązań z głównymi postaciami tej opowieści.

Każda osoba przedstawiona w tej książce rzeczywiście istnieje. A opisane wydarzenia są autentyczne.

PROLOG

2012... Element układanki

MONROVIA, LIBERIA

26 września 2012 roku

W szare popołudnie trzej mężczyźni wchodzą do ponurego pokoju hotelowego na spotkanie biznesowe, którego przygotowanie zajęło wiele miesięcy. Dwaj są biali: tęgi Południowoafrykańczyk i jego muskularnie zbudowany adiutant, Europejczyk. Trzeci mężczyzna, ciemnowłosy, z wydatnym brzuchem, jest Latynosem – Kolumbijczykiem, a w każdym razie tak twierdzi. Hotel znajduje się w stolicy Liberii na zachodnim, atlantyckim wybrzeżu Afryki, ale równie dobrze mógłby znajdować się w każdym innym miejscu na kuli ziemskiej. Mężczyźni zajmują się handlem narkotykami i bronią, a te są wszędzie. Ściskają sobie dłonie, kłaniają się i rozpoczynają rozmowę w sposób eliptyczny, ale zarazem poufały, typowy dla ludzi, którzy posługują się wspólnym żargonem środowiskowym. Zachowują ostrożność, ale nie są wystarczająco ostrożni. Istnieje nagranie wideo, które tego dowodzi.

– Wiem, dlaczego wybrałeś to miejsce – mówi Południowoafrykańczyk, sadowiąc się na brązowej skórzanej sofie stojącej przy ścianie. – Ponieważ panuje tu chaos. O ile mogłem się zorientować, łatwo się tutaj dostać i łatwo się stąd wydostać[1].

Ma na imię Paul, wprawne ucho potrafi wychwycić pobrzmiewający w jego głosie akcent typowy nie tyle dla Republiki Południowej Afryki, ile raczej dla jego ojczyzny, Zimbabwe, gdzie mieszkał do wieku nastoletniego. Jego duża, biała głowa jest ogolona na jeża, a nieliczne włosy, które na niej pozostały, lekko siwieją, ponieważ zbliża się do czterdziestki. Wyglądem przypomina plażującego turystę, który wyszykował się na kolację w mieście, ubranego w za dużą niebieską koszulkę polo i szorty bojówki. Jego odzież wydaje się nieodpowiednia zarówno w odniesieniu do zakresu jego międzynarodowych wpływów, jak i do interesu, który ma zamiar wkrótce dobić z człowiekiem będącym w jego przekonaniu szefem południowoamerykańskiego kartelu narkotykowego.

– Bardzo łatwo – odpowiada Kolumbijczyk, do którego Paul zwraca się imieniem „Pepe”. Na nagraniu wideo ze spotkania Pepe zasiada na drugiej sofie, tuż poniżej pola widzenia kamery. Przemawia obojętnym głosem, posługując się nienaganną, choć niepozbawioną akcentu, angielszczyzną.

– Bardzo niewielu ludzi, niezbyt wiele oczu. Wydaje się, że to odpowiednie miejsce.

– Wierz mi... Przypomnij mi, jak masz na imię?

– Paul.

– Paul, wierz mi, to jest odpowiednie miejsce. Bywam tu od pewnego czasu. Ja i moja organizacja zawsze wybieramy właśnie takie miejsca. Przede wszystkim ze względu na korupcję. Możesz tu kupić wszystko, co tylko zechcesz. Wszystko. Wystarczy, że powiesz, czego ci potrzeba.

– Tak, tu jest bezpiecznie – mówi Paul. – Jeśli pojawi się jakiś problem, możesz się go łatwo pozbyć. Znam takie miejsca.

– Tutaj wszystko jest łatwe. Wszystko przechodzi z ręki do ręki, bum, bum, bum, rozumiesz – dodaje Pepe, śmiejąc się. – No i cóż, dzięki twojemu człowiekowi w końcu spotykamy się osobiście.

Gestem dłoni wskazuje trzeciego mężczyznę znajdującego się w pokoju – europejskiego pracownika Paula, który posługuje się imieniem Jack. To właśnie on nawiązał pierwszy kontakt między Paulem a Pepe[2].

Interes, w którym pośredniczył, był tak skomplikowany, że kiedy po latach spotkałem Jacka osobiście, musiałem prosić go kilka razy o opisanie całego procederu. Kolumbijczycy, którzy handlowali głównie kokainą produkowaną we własnym kraju, zamierzali poszerzyć biznes o obrót metamfetaminą, którą chcieli wytwarzać w Liberii i dystrybuować w Stanach Zjednoczonych i Europie. Paul, programista komputerowy, który stał na czele swoistego kartelu na Filipinach, miał im dostarczyć materiały do budowy kolumbijskich fabryk „mety”: podstawowe chemikalia, formuły do ich „gotowania” i sterylne pomieszczenia laboratoryjne typu „clean room”, w których dokonuje się syntezy narkotyku. Kiedy laboratoria były już w trakcie budowy, Paul uzgodnił również z Pepe sprzedaż metamfetaminy własnego wyrobu w zamian za odpowiednią ilość kokainy wyliczaną wedle stawek rynkowych.

Po kilku miesiącach negocjacji Jack nakłonił Paula, żeby poleciał do Liberii na osobiste spotkanie z nowym wspólnikiem i sfinalizował umowę „jak szef z szefem”.

– Od czego chcesz zacząć? – mówi Pepe. – Najważniejszy jest „clean room”.

Paul wyjaśnia mu, że części do budowy takiego pomieszczenia są już w drodze, na pokładzie statku.

– Jeśli będziesz miał jakiekolwiek problemy, wyślę tu ludzi, żeby to zbudowali, o tak. – Strzela palcami.

– Nie powinniśmy mieć żadnych problemów. Mam tu swoich ludzi i własnego chemika.

– W ramach rekompensaty za opóźnienia po prostu zwrócimy wam pieniądze, gdy już zrobimy interes.

– Paul, nie musisz nam niczego rekompensować.

Paul macha ręką.

– Nie jesteśmy zadowoleni, że tak długo to trwało.

– To tylko biznes – rzuca Pepe. – Nie potrzeba żadnych rekompensat, to po prostu biznes. Chodzi o pieniądze.

Pepe przechodzi do drugiej części umowy: wymiany jego kolumbijskiej kokainy za metamfetaminę Paula, której próbkę Paul dostarczył ze swojej siedziby na Filipinach.

– Pozwól, że o coś zapytam – mówi Pepe.

– Jasne.

– Nie jesteś Filipińczykiem. Dlaczego Filipiny?

– Z tego samego powodu, dla którego ty jesteś w Liberii. Zasadniczo jeśli chodzi o Azję, to najlepsze zadupie, jakie udało się znaleźć, umożliwiające nam wygodną wysyłkę dostaw. To najlepsze miejsce w Azji. A przy tym to biedny kraj. Nie jest aż tak źle jak tutaj, ale wciąż łatwo możemy rozwiązywać wszelkie problemy.

– Gotujesz swój towar na Filipinach? – zapytał Pepe.

– Właściwie teraz produkujemy go na Filipinach, ale też kupujemy od Chińczyków. Sprowadzamy go z Korei Północnej. Dlatego jakość jest bardzo wysoka.

– Bardzo wysoka to za mało powiedziane. Jest niesamowita.

– Tak.

– Miałem o tym wspomnieć później, ale skoro o tym mowa: ten towar jest zajebisty.

– Jest produkowany przez Koreańców z Północy – podkreśla Paul. – Kupujemy go od Chińczyków, którzy sprowadzają go z Korei Północnej.

– A więc mój produkt będzie taki sam? Ta dostawa, którą mam kupić od ciebie?

– Taki sam. Identyczny. – Paul kiwa głową. – Wiem, że potrzebujesz wysokiej jakości na swoim rynku.

– Tak, bo najlepszymi klientami, jeśli chodzi o ten produkt, o czym na pewno wiesz, są Amerykanie.

– Numer jeden.

– To numer jeden. Są popieprzeni, chcą mieć wszystko. Nie wiem, jak to przetłumaczyć z hiszpańskiego. Consumistas? Konsumiści?

– Konsumenci – wtrąca Jack, będąc poza polem widzenia kamery.

– Tak, kupują wszystko i nigdy nie mają dosyć – dodaje Paul.

– Dlatego wszystko dostarczam do Ameryki – wyjaśnia Pepe. – Wierz mi, kiedy tylko to przywiozłem, wszyscy się o to upominali. Dosłownie wszyscy.

Paul i Pepe rozważają różne opcje płatności. Na początku mówią o wymianie kokainy za metamfetaminę. Potem Paul stwierdza, że chętnie przyjmie również zapłatę w złocie albo diamentach. Jeżeli będą musieli dokonać przelewów, to najlepiej poprzez Chiny i Hongkong. W jego głosie da się wyczuć przezorność.

– Dopiero co mieliśmy w Hongkongu zamrożone dwadzieścia milionów dolarów, i to przez jakąś bzdurę – stwierdza.

– Trzeba zachować ostrożność. Robi się coraz gorzej, bo Amerykanie lubią wszystko kontrolować. I mieszają się do wszystkiego, przysparzają sporo kłopotów.

– Pieprzyć Amerykanów – rzuca Pepe. – Amerykanom, jak mówisz, wydaje się, że mogą kontrolować wszystko, ale wcale tak nie jest. To wcale nie jest niemożliwe, ale oni tego nie potrafią. Po prostu musimy być bardzo ostrożni.

Mężczyźni omawiają sposoby dostawy i obliczają, ile kilogramów każdego narkotyku można przetransportować w ciągu miesiąca. Paul jest właścicielem statków, na które już teraz trafiają ładunki z Ameryki Południowej przewożone do Azji, jednak woli działać w Afryce, na terytorium, które dobrze zna. Ma klientów w Australii, Tajlandii i Chinach.

– Omijamy teraz Stany Zjednoczone – dodaje.

– Dlaczego?

– Właściwie przerzucamy prochy do Stanów – mówi Paul. – Ci amerykańscy popieprzeńcy są głodni wszystkiego. Bez końca mogą wydawać kasę.

W rzeczywistości Paul wzbogacił się, i to bajecznie, na internetowej sprzedaży Amerykanom dziesiątków milionów dawek leków przeciwbólowych na receptę przez prawie dekadę. Jednak w odróżnieniu od organizacji Pepe Paul przezornie unikał dostarczania do Stanów pospolitych narkotyków takich jak metamfetamina.

– Może zrobić się naprawdę gorąco – mówi.

Gdy spotkanie powoli dobiega końca, Paul zdradza część swojej technicznej biegłości, proponując przesłanie Pepe telefonów komórkowych z zainstalowanym oprogramowaniem szyfrującym, by umożliwić obu organizacjom bezpieczną komunikację. Mówi też Pepe, że może dla niego zdobyć dowolną broń z Iranu, zwłaszcza jeśli dałoby się podstawić jakiegoś liberyjskiego generała, żeby transakcja wyglądała na oficjalną. Potem na chwilę milknie.

– Gwarantuję, że nie znajdziesz lepszego partnera – odzywa się w końcu.

Tłumaczy, że to on sam trzyma całą swoją organizację w ryzach.

– Ludziom, z którymi współpracuję, powtarzam jedną rzecz: tylko, kurwa, nie kradnij. Wiesz, co mam na myśli? To coś, co mnie najbardziej wkurwia.

Nieco wcześniej opisał pewnego pracownika, który ukradł mu pięć milionów dolarów, po czym zaczął wozić się lamborghini po Manili, kupując swojej dziewczynie designerskie torebki i diamentowe naszyjniki. Po czym dodał, że ten pracownik już nie stanowi problemu.

– Powiedzmy, że został przeniesiony.

Teraz Paul dzieli się kolejną poradą dotyczącą zarządzania.

– Nie kradnij – powtarza – i nie kłap gębą przed władzami. Zawsze możesz zostać złapany, ale pamiętaj: trzymaj gębę na kłódkę. Są tacy faceci, na pewno sam ich spotkałeś... Zachowują się w taki sposób – wykonuje gest, jakby poruszał gadającą pacynką – w areszcie wpadają w popłoch i w końcu przychodzi im do głowy, że władze zamierzają im pomóc. Zaczynają wierzyć, że gliniarze to ich najlepsi kumple. Na pewno widywałeś coś takiego, co?

– To się widuje tylko na filmach – rzuca Pepe.

– Kłapią tymi cholernymi gębami. Co się stanie, kiedy wyjdziesz i pójdziesz na układ? Myślisz, że o tobie zapomnimy? – Klaszcze w dłonie. – Jeśli będziesz miał problem, my ci pomożemy. Jeśli twoja rodzina będzie miała problem, też jej pomożemy. Nikt nie będzie miał problemu. Tylko musisz przestrzegać tych zasad, co do tego mamy całkowitą jasność. Jeśli więc mamy robić razem biznes, musisz mi ufać na sto procent. My dostarczymy ci towar na sto procent.

– To umowa oparta na zaufaniu – mówi Pepe, zanim wszyscy trzej mężczyźni wstaną, żeby uścisnąć sobie dłonie. – Tak właśnie zrobimy.

W ciągu miesięcy poprzedzających spotkanie Paula i Pepe, a także następujących po nim w wielu oddalonych od siebie częściach świata miał miejsce szereg osobliwych wydarzeń, które mogły wydawać się zupełnie ze sobą niepowiązane. Użyłem określenia „wydawać się”, jakby ktoś z zewnątrz mógł je obserwować. Choć w owym czasie tak naprawdę nikt tego nie robił, łącznie ze mną. Jednak nawet gdyby ktoś je obserwował, żaden z tych incydentów na pozór nie był powiązany z jakimkolwiek innym znanym opinii publicznej. Niczym garść przypadkowych puzzli z jakiejś wielkiej układanki każdy z nich był zupełnie niezrozumiały bez znajomości pełnego obrazu. Minął jeszcze rok, zanim w ogóle skupiłem uwagę na jednym z tych elementów i zacząłem mu się bliżej przyglądać, a kilka kolejnych lat upłynęło, zanim zacząłem rozumieć obraz, jaki z wolna ukazywał się z połączenia całego zestawu takich drobnych elementów.

W marcu 2012 roku, sześć miesięcy przed spotkaniem Paula i Pepe w Liberii, agenci z amerykańskiej Agencji ds. Zwalczania Narkotyków (Drug Enforcement Administration – DEA) wkroczyli przez szklane drzwi do niewielkiej apteki przy Main Street w Oshkosh w stanie Wisconsin[3]. Mieli ze sobą nakaz przeszukania wystawiony na nazwisko osiemdziesięciodwuletniego właściciela, Charlesa Schultza. Schultz, od czterdziestu lat będący filarem lokalnej społeczności, został oskarżony o wystawienie ponad siedmiuset tysięcy nielegalnych recept na środki przeciwbólowe na zapleczu swoich dwóch miejscowych aptek[4]. W zamian za to, jak wyliczyli agenci, otrzymał przeszło dwadzieścia siedem milionów dolarów przelanych z tajemniczego konta bankowego w Hongkongu.

Mniej więcej miesiąc później funkcjonariusze Biura ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej i Triady (Organized Crime and Triad Bureau – OCTB) w Hongkongu dokonali nalotu na pewien magazyn w Tsuen Wan, nabrzeżnej dzielnicy położonej na północ od centrum miasta. Wewnątrz znaleźli dwadzieścia ton nawozu zawierającego azotan amonu, podzielonego na tysiąc worków fałszywie oznakowanych jako chlorek sodu[5]. Taka ilość substancji wystarczyłaby do wygenerowania eksplozji dziesięciokrotnie silniejszej niż ta, do której doszło podczas zamachu bombowego w Oklahoma City. W umowie najmu magazynu natrafili na nazwisko człowieka z obywatelstwem izraelsko-australijskim, byłego członka elitarnej jednostki Sił Obronnych Izraela[6]. Kiedy zrewidowali biuro i mieszkanie tego człowieka, znaleźli akty własności dwóch magazynów, kwity na dziesiątki milionów dolarów w sztabach złota i odręcznie spisane wskazówki dotyczące spotkania w Buenaventurze w Kolumbii z człowiekiem określanym jako „Don Lucho” – szefem jednego z największych na świecie karteli kokainowych[7].

Potem, w listopadzie, dwaj rybacy[8] nurkujący w pobliżu pewnego atolu w archipelagu Tonga natrafili na wrak trzynastoipółmetrowego jachtu z rozkładającymi się ludzkimi zwłokami na pokładzie. Miejscowe władze odkryły, że ściany kabiny jachtu były wyłożone dwustu czterema bloczkami kokainy, starannie owiniętej brązową plastikową taśmą[9]. W Australii, dokąd ten ładunek miał przypuszczalnie trafić, jego wartość wynosiła ponad dziewięćdziesiąt milionów dolarów.

Prawie pięć tysięcy kilometrów na północny wschód od tego miejsca Edward Snowden, kontrahent amerykańskiej Narodowej Agencji Bezpieczeństwa (National Security Agency – NSA), zorganizował na początku grudnia spotkanie maniaków kryptografii na tyłach budynku pewnego centrum handlowo-usługowego w Honolulu[10]. Gdy zgromadziło się kilkadziesiąt osób, podłączył swój laptop do projektora i rozpoczął pouczający wykład o darmowym programie o nazwie TrueCrypt. Było to, jak stwierdził, najbezpieczniejsze na świecie oprogramowanie do szyfrowania komputerowego dysku twardego w celu chronienia go przed wścibskimi oczami służb rządowych. Zaznaczył, że bardzo niewiele wiadomo o ludziach stojących za TrueCrypt; programiści, którzy napisali ten program, pozostawali anonimowi. Ale Snowden wiedział o TrueCrypt jeszcze coś, czego nie był gotów ujawnić: posiadał wykradzione z NSA dokumenty świadczące o tym, że agencja nie potrafiła tego szyfru złamać[11].

Kiedy później rozpocząłem śledztwo w sprawie tych wydarzeń, wydawały mi się one intrygujące i zarazem wprawiały mnie w zakłopotanie. Gdy odtwarzałem na nowo te szeregi zdarzeń, każdy przywodził mi na myśl jakiś przekaz z równoległej rzeczywistości, której istnienia niewielu z nas doświadczało bezpośrednio. W owym alternatywnym świecie, jak się dowiedziałem, genialny programista samouk z Republiki Południowej Afryki mógł samodzielnie zbudować dystopijne przedsiębiorstwo zdolne rywalizować ze współczesnymi gigantami technologicznymi. Za pomocą swojego dzieła, internetowego startupu sprzedającego amerykańskim klientom leki o wartości setek milionów dolarów, stał się jedną z osób, które w ogromnym stopniu przyczyniły się do szalejącej w Ameryce „epidemii” nadużywania środków przeciwbólowych, a jednocześnie był cyberprzestępcą, który odniósł największy w dziejach sukces. Wykorzystał tę fortunę do budowy rozległego przestępczego imperium, próbując zaspokoić swój najwyraźniej bezgraniczny apetyt na konspiracyjne i nielegalne działania. Jego żądza pieniędzy i władzy przekroczyła granice Internetu i przeniknęła do świata z krwi i kości. „Zakres jego przestępczej działalności”, jak to potem ujął jeden z amerykańskich prokuratorów federalnych, „jest wprost szokujący”[12].

W równoległym świecie opanowanym przez ów przestępczy geniusz wszystko było na sprzedaż, jeśli tylko wiedziałeś, co i komu zaoferować. Czysta metamfetamina wytwarzana w Korei Północnej. Jachty konstruowane tak, by wymanewrować i prześcignąć każdą straż przybrzeżną. Policyjna protekcja i przychylność sędziów. Skrzynie pełne broni i sprzętu wojskowego. Prywatne odrzutowce wypełnione złotem. Systemy naprowadzania pocisków. Szyfry nie do złamania. Afrykańskie bojówki. Materiały wybuchowe. Uprowadzenia. Tortury. Morderstwa. Byli żołnierze ze Stanów Zjednoczonych, z Wielkiej Brytanii i innych państw, poruszający się w mglistym światku działających globalnie agencji ochroniarskich, mogli zmieniać się w płatnych zabójców do wynajęcia. Kierownicy centrów obsługi klienta w Tel Awiwie-Jafie mogli z dnia na dzień zostać handlarzami bronią. Wystarczyło wcisnąć jeden przycisk, by lekarze rodzinni przemieniali się w zakonspirowanych członków międzynarodowego kartelu narkotykowego.

Ten świat czai się tuż za granicami naszej codziennej percepcji, w mrocznych zakamarkach Internetu, których nigdy nie odwiedzamy, istnieje w zacisznych portach, do których statki wpływają nocą, trwa na zapleczu kliniki tuż za rogiem. Odkryte przeze mnie wydarzenia z 2012 roku stanowiły jedynie obrzeża tego świata, stykające się z naszym światem. Ja zaś zrozumiałem, jak zwyczajni ludzie mogą wykonać jeden moralnie wątpliwy krok, przechodząc przez rozpadlinę dzielącą oba światy, a potem drugi i trzeci, aż w końcu przed ich drzwiami zjawiają się policjanci albo zawodowi zabójcy.

Był jeden element tej układanki, który nie dawał mi spokoju.

13 lutego 2012 roku o godzinie 6:30 Jeremy Jimena, śmieciarz pracujący na Filipinach, dopiero co rozpoczął swoją zmianę[13]. Wyruszył razem z kierowcą w regularny objazd po Taytay, przemysłowym mieście oddalonym o godzinę drogi na wschód od Manili. Przez większość nocy padało i lekka mżawka wciąż jeszcze się utrzymywała, kiedy skręcili w Paseo Monte Carlo, spokojną drogę bez oświetlenia ulicznego. Ich pierwszym przystankiem była duża opuszczona posiadłość opanowana przez niskie krzewy, gęste zielone pnącza winorośli i rozproszone tu i ówdzie bananowce.

Działka nie figurowała na oficjalnej liście punktów zbiórki odpadów, ale miejscowi mieszkańcy często wyrzucali tam swoje śmieci, a śmieciarze zwyczajowo dodawali ją do trasy objazdu. Tamtego poranka znajdowała się tam nieduża sterta śmieci wysypujących się na drogę: dwa duże worki wypełnione odpadkami i zrolowana narzuta na łóżko. Jimena, niewysoki, ale muskularny mężczyzna z małym wąsikiem, o włosach czarnych jak atrament, zeskoczył ze śmieciarki i podszedł do sterty śmieci. Kiedy nachylił się i chwycił zawilgotniały skraj narzuty, dostrzegł wystającą ze środka kobiecą stopę.

Jimena puścił narzutę i z krzykiem pobiegł do kierowcy, po czym obaj mężczyźni porzucili swój pojazd i pośpieszyli pieszo do siedziby przedsiębiorstwa komunalnego. Tam powiedzieli o makabrycznym znalezisku szefowi ochrony, a on zadzwonił na policję. Jimena, wciąż wstrząśnięty, wrócił do pracy.

Sam nigdy nie rozmawiał z policją i nigdy nie dowiedział się, kim była martwa kobieta. Kiedy spotkałem go cztery lata później, nie powiedziałem mu tego, co już wiedziałem: że nazywała się Catherine Lee, miała męża i dziecko i odnosiła sukcesy jako agentka nieruchomości; że została postrzelona poniżej każdego oka z pistoletu kalibru 5,6 milimetra, zawinięta w narzutę i wyrzucona z samochodu; że jej śmierć była jakoś powiązana z postacią farmaceuty z Oshkosh w stanie Wisconsin, policyjnym nalotem na magazyn w Hongkongu i wrakiem jachtu na Tonga.

Jimena zresztą najwyraźniej wcale nie chciał znać tych wszystkich szczegółów. Przede wszystkim pragnął raczej zapomnieć o tej sprawie. Wyznał mi, że przez parę lat każdej nocy śnił o niej. O kobiecie owiniętej w narzutę. Niekiedy prosiła go o pomoc. Kiedy indziej tylko krzyczała.

Trochę czasu zajęło mi odkrycie, że praca dziennikarska to w dużej mierze czekanie. Czekanie, aż ludzie oddzwonią. Czekanie, aż poczta dostarczy dokumenty. Czekanie na samolot, który zabierze cię na drugi koniec świata tylko po to, by dotrzeć w wyznaczonym czasie do posępnego urzędu, usiąść w poczekalni na plastikowym krześle i czekać na urzędnika, który ostatecznie wcale się nie zjawi. Stanie w progu i czekanie, by przekonać się, czy rodzina ofiary powróci. Wysyłanie próśb o udzielenie informacji i czekanie przy telefonie na odpowiedź. Wszystko to w pewnym sensie sprowadza się do czekania na tę samą rzecz: ten jeden okruch prawdy, fakt, który pomoże rozpoznać sens wszystkich pozostałych, które go poprzedzały.

W grudniu 2015 roku, kiedy poleciałem na Filipiny, by spróbować rozwikłać różne wątki wciąż nierozwiązanej sprawy morderstwa Catherine Lee, odkryłem całkowicie nowy wymiar czekania. Większość czasu spędzałem w wynajętej furgonetce z Aurorą Almendral, amerykańską dziennikarką filipińskiego pochodzenia, którą zatrudniłem do pomocy. Oboje tkwiliśmy w żelaznym uścisku niekończących się korków na ulicach Manili, przedzierając się na spotkania, które już po przybyciu na miejsce zazwyczaj oznaczały dla nas dalsze czekanie. Któregoś popołudnia, kilka tygodni przed świętami Bożego Narodzenia, podjechaliśmy do zaniedbanego budynku z pustaków na stromym zboczu wzniesienia w mieście Taytay. Powiedziano nam, że mieścił się tam wydział dochodzeniowy miejscowej policji. Weszliśmy do środka, mijając kobietę przyczepiającą do ściany papierowe dekoracje świąteczne, przeszliśmy przez podwójne wahadłowe drzwi i znaleźliśmy się w ciasnym, zagraconym pomieszczeniu z czterema biurkami. W oknie terkotało urządzenie klimatyzacyjne, a trzej detektywi tkwili w bezruchu, wpatrując się w monitory wiekowych komputerów.

Próbowaliśmy rozbudzić jednego z nich i wyjaśnić, po co przyjechaliśmy: chcieliśmy obejrzeć opuszczoną posiadłość, na której Jeremy Jimena znalazł ciało Catherine Lee. Szef policji obiecał przez telefon, że nas tam zabierze, ale tego ranka został akurat wezwany w sprawie jakiegoś porwania. Pozostali policjanci nie mieli pojęcia, kiedy może wrócić. Nikt nie wiedział za wiele o tamtych zwłokach, a w okresie kilku lat, jakie upłynęły od morderstwa, te osoby, które najwyraźniej coś wiedziały, zazwyczaj znikały. Być może niektóre morderstwa lepiej było pozostawić nierozwiązane.

Razem z Aurorą Almendral przygotowaliśmy się zatem na kolejne czekanie, zasiadając na ławie przed wiszącą na ścianie oprawioną w ramy policyjną „Przysięgą Lojalności”. „Pamiętaj, że uncja lojalności jest warta więcej niż funt mądrości”, głosił tekst w języku angielskim.

Jeżeli musisz stale narzekać, krytykować i wytykać błędy...

Po co!? Odejdź ze stanowiska.

Kiedy już będziesz na zewnątrz,

możesz przeklinać, ile sił.

Ale dopóki stanowisz część instytucji,

nie oczerniaj jej.

Bo jeśli to uczynisz, pierwszy silny podmuch wiatru, który nadejdzie,

zdmuchnie cię,

a ty zapewne nawet nie zorientujesz się dlaczego.

Jak dla mnie bardziej przypominało to przysięgę krwi jakiejś przestępczej organizacji niż deklarację lojalności instytucji strzegącej prawa. Ale to było, zanim w pełni pojąłem, jak łatwo w określonych okolicznościach mogą one się do siebie upodabniać.

Po pewnym czasie Almendral zaczęła dyskutować o czymś z policjantami w języku tagalskim, aż w końcu funkcjonariuszka Abigail Del Monte zgodziła się wyciągnąć dla nas teczkę sprawy. Wróciła z pomieszczenia na zapleczu i zaczęła leniwie przeglądać ją na swoim biurku, jak gdyby starała się zrozumieć, dlaczego przeleciałem trzynaście tysięcy kilometrów, a następnie spędziłem trzy godziny podróży autem, by obejrzeć miejsce zbrodni sprzed prawie czterech lat.

Wreszcie zjawił się inny detektyw, przyjaźnie nastawiony facet w dżinsowej kurtce. Przedstawił się jako George Arada. Od razu wprawił wszystko w ruch.

– Jesteście w sprawie Catherine Lee? – rzucił. – W porządku, jedźmy.

Zaoferowaliśmy naszą zdezelowaną furgonetkę jako środek transportu, a Del Monte postanowiła do nas dołączyć. Po drodze zgarnęliśmy też ochroniarza, który zadzwonił na policję po odkryciu dokonanym przez Jimenę. Następnie pojechaliśmy prosto do opuszczonej posiadłości.

Na miejscu ochroniarz pokazał nam, jak było ułożone ciało i jak odgrodzono cały obszar w lutym 2012 roku.

– Ciało zostało odrobinę przesunięte przez człowieka, który chwycił za narzutę – powiedział. – Nie dowiedziałem się, kim ona była.

Podeszliśmy do jakiejś starszej kobiety sprzedającej napoje z ulicznego stoiska. Pamiętała tamten dzień.

– Widziałam jej zwłoki – oznajmiła – ale były zakryte, więc nie wiedzieliśmy, kim była. Trzy ulice stąd parę dni wcześniej zaginęła pewna kobieta, więc myśleliśmy, że to mogła być ona.

Później policjanci ujawnili informację, że zwłoki mogły należeć do agentki nieruchomości z innej części kraju. Kiedy zapytałem, co się stało z zaginioną sąsiadką, uliczna handlarka odpowiedziała, że rodzina po prostu żyła dalej.

Przechadzałem się po okolicy i robiłem zdjęcia, szukając śladów tego, czy koszmarne znalezisko Jimeny jakoś przemieniło to miejsce – tak bardzo przeciętne pod każdym innym względem. Jeżeli jednak trup pozostawił po sobie jakieś piętno, nie było ono widoczne.

Wróciliśmy do samochodu i w drodze na posterunek zapytałem detektywów, czy często odnajdują zwłoki w Taytay, mieście liczącym niewiele ponad trzysta tysięcy mieszkańców[14].

– Czasami ponad pięć miesięcznie, ale nigdy powyżej dziesięciu – odrzekł rozbawiony Arada. – To miejsce dobrze znane z wyrzucania trupów. Nie mów szefowi! – zaśmiał się.

Takie sprawy były trudne do rozwiązania, dodał. Ciała często były okaleczone albo „pokawałkowane i poutykane w worki na śmieci”.

Zapytałem, czy mogę zajrzeć do akt sprawy, i ku mojemu zdumieniu Del Monte odwróciła się i wręczyła mi teczkę. Zdjęcia zrobione na miejscu zbrodni ukazywały ciało Lee odwinięte z narzuty, ubrane w czarną kurtkę i dżinsy, leżące twarzą ku ziemi ze stopami na ulicy[15]. Tłum gapiów stał na granicy obszaru odgrodzonego taśmą policyjną. Dokumentacja zawierała niewiele faktów: ekipa z policyjnego Wydziału Techniki Kryminalistycznej przybyła tego poranka na miejsce o 7:50. Raport z autopsji wymieniał przyczynę „nagłej śmierci”: rany postrzałowe pod każdym okiem.

Śledczy nie mieli wielkiego problemu z identyfikacją ofiary. Odnaleziono przy niej dokumenty: Catherine Christina Lee, lat czterdzieści trzy, pochodząca z Las Piñas City, miasta oddalonego o godzinę drogi na południe od Taytay. Przy zwłokach były również telefon, zegarek Anne Klein, srebrna bransoleta, dwa pierścionki, jeden srebrny, drugi złoty. Nie została obrabowana; nie było też śladów napaści seksualnej.

Przeglądając teczkę w drodze na posterunek, natrafiłem na wzmiankę o zorganizowanym w 2015 roku spotkaniu filipińskich oficerów z agentem specjalnym z biura DEA w Los Angeles wraz z załączoną kopią wizytówki. Najwidoczniej nie byłem pierwszą osobą, która wybrała się w podróż na Filipiny, by na miejscu zadawać pytania na temat zwłok.

Licząc na zrozumienie tego, co zaszło w Taytay, wybrałem się razem z Almendral na spotkanie z Rizaldym Riverą, agentem Narodowego Biura Śledczego Filipin (Philippine National Bureau of Investigation – NBI), który zgodnie z tym, czego się dowiedzieliśmy, był przydzielony do sprawy morderstwa Lee. Wydział Dochodzeniowy ds. Zabójstw NBI mieścił się w pozbawionym jakiegokolwiek uroku pomieszczeniu z posadzką z kafelków i mdłym oświetleniem jarzeniowym, tak typowym dla urzędów na całym świecie. Na ścianie wisiała tablica z zadaniami przypisanymi do konkretnych agentów, którzy byli uporządkowani według pseudonimów: „Undertaker” („Grabarz”), „Hitman” („Cyngiel”), „Braveheart” („Waleczne Serce”), „Cardinal” („Kardynał”), „Mechanic” („Mechanik”), „Snakedoc”, „KGB”.

Rivera, wytrawny gliniarz z włosami do pasa związanymi w kucyk i wybitnym talentem strzeleckim, był urodzonym showmanem. Niemal od razu w chwili uściśnięcia dłoni polecił mi, żebym obejrzał na YouTubie jego popisy strzelania do celu[16]. (Zrobiłem to później i muszę przyznać, że filmy wywarły na mnie wrażenie – na jednym z nich strzałem z pistoletu z dwudziestu metrów rozrywa kartę kredytową na połówki, mierząc przez ramię przy użyciu ręcznego lusterka). Większość znajomych nazywała go Zaldy, ale wśród pracowników NBI miał pseudonim „Slayer” („Zabójca”), który zdobył po trzech strzelaninach z wczesnego okresu kariery. Po jednej z nich pozostała mu kula w udzie.

Rivera przejął sprawę Catherine Lee po tym, jak jej mąż nazajutrz po odnalezieniu zwłok skontaktował się z NBI i poprosił, aby biuro przyjrzało się temu morderstwu. Agencja jest zobligowana prawnie, by rozpatrywać takie sprawy na prośbę rodzin ofiar, a nierzadko takie prośby biorą się z obawy, że miejscowi policjanci są niekompetentni lub nawet gorzej. W szeregach lokalnej i ogólnokrajowej policji na Filipinach szerzy się korupcja, natomiast NBI ma przynajmniej trochę lepszą reputację, jeżeli chodzi o uczciwość. W przypadku morderstwa na zlecenie, jakim zgodnie z dedukcją Rivery była sprawa Lee, niczym niezwykłym nie były plotki, że policjanci mogli być we wszystko zamieszani. W policji pensje są bardzo niskie i szacuje się, że nawet sześćdziesiąt procent członków Narodowej Policji Filipin żyje poniżej granicy ubóstwa[17]. Tymczasem zawodowe zabijanie na zlecenie było kwitnącą branżą na Filipinach; zamordowanie kogoś kosztowało zaledwie pięć tysięcy pesos, czyli około stu dolarów amerykańskich[18].

– Nie mogę podać prawdziwych nazwisk świadków ani ich adresów czy zdjęć, ponieważ muszę ich chronić – oznajmił Rivera, kiedy dotarliśmy na miejsce. – W innym razie chętnie odpowiedziałbym na wszelkie wasze pytania. – Wskazał na boks z dwoma plastikowymi składanymi krzesłami stojącymi przed biurkiem oczyszczonym z wszelkich dokumentów i sprzętów.

Zaczęliśmy od początku, prowadząc rozmowę, która za tło miała hałaśliwe odgłosy meczu NBA napływające z jakiegoś telewizora znajdującego się poza zasięgiem wzroku – koszykówka jest filipińską obsesją narodową. W godzinę Rivera wyłożył wszystko, co wiedział o morderstwie Lee. Mówił jak człowiek znużony światem, jak gliniarz, który w swoim życiu widział już wiele okrutnych zbrodni. Chwilami jednak wydawał się tak samo zakłopotany jak ja, starając się dopasować wszystkie elementy układanki, jaką było morderstwo Lee.

Rivera odtworzył posunięcia Lee na podstawie rozmów z osobami, z którymi zamordowana spotkała się w dniu zniknięcia, jak również na podstawie śladów znalezionych w jej laptopie i telefonie. Dzień przed odkryciem jej zwłok Lee była w terenie i pokazywała nieruchomości dwóm cudzoziemcom, Kanadyjczykom, Billowi Maxwellowi i Tony’emu. Na niektóre spotkania z nimi zaprosiła również kilkoro znajomych i zaprzyjaźnionych agentów nieruchomości. Po raz ostatni widziano ją po południu, jak wsiadała do srebrnego minivana toyota innova razem z Kanadyjczykami, by obejrzeć kolejną nieruchomość. Od znajomych i ochroniarzy strzegących jedynej bramy wjazdowej Rivera wydobył wystarczająco dużo szczegółów, aby sporządzić szkice portretów pamięciowych: byli to dwaj biali mężczyźni, jeden z kozią bródką, drugi gładko ogolony, obaj noszący czapki bejsbolowe. Ale przy próbie ustalenia ich tożsamości natrafił na mur.

– Bardzo trudno było ich zweryfikować w urzędzie imigracyjnym na Filipinach – powiedział Rivera – bo podane przez nich tożsamości, Bill Maxwell i Tony, okazały się fałszywe.

Jeśli chodzi o dowody materialne, nie było ich zbyt wiele. Zwłoki pozostawały na deszczu na tyle długo, że filipińscy technicy policyjni nie byli w stanie znaleźć na nich żadnych śladów DNA[19]. Minivan nie miał tablic rejestracyjnych, choć ochroniarz spisał jego numer z tymczasowej naklejki rejestracyjnej. Rivera podjął próbę namierzenia auta, ale bezskutecznie. Doszedł do wniosku, że numer musiał być fałszywy. Bez samochodu nie mieli żadnych odcisków palców, żadnych włosów ani włókien.

Jeden aspekt zbrodni wydał się Riverze znaczący: zgodnie z ustaleniami techników kryminalistycznych Lee otrzymała postrzał pod każdym okiem z pistoletu kalibru 5,6 milimetra.

– Z naszego doświadczenia wiemy – stwierdził – że jeśli chcesz kogoś zastrzelić, raczej nie używasz broni palnej małego kalibru. Cyngle na Filipinach zazwyczaj korzystają z karabinów marki Armalite, granatów ręcznych albo pistoletów kalibru 10 milimetrów. To był jeden z nielicznych przypadków, kiedy użyto pocisków magnum kalibru 5,6 milimetra.

Według Rivery broń mówiła coś istotnego o zbrodni, mogła ona być czymś w rodzaju „podpisu zabójcy”. Wierzył, że śmierć Lee nie była wynikiem działania w afekcie, lecz profesjonalnym morderstwem dokonanym przez kogoś, kto chciał w ten sposób zostawić pewną wiadomość.

– To nadzwyczaj arogancki sposób zadawania śmierci, posłanie dwóch kul pod oczy – orzekł. – W taki sposób nie przeprowadza się typowej egzekucji.

Po kilku miesiącach Riverze urwały się tropy. Musiał poświęcić uwagę innym morderstwom. Ale podobnie jak Jimenę uporczywie nawiedzały go myśli o morderstwie Lee i jego własnym niepowodzeniu w rozwiązaniu tej sprawy.

– Nie mogłem spokojnie spać w nocy – wyznał. – Nie przestawałem myśleć o tej sprawie. Ale tak naprawdę nie mogłem ruszyć naprzód bez solidnego dowodu.

Przez trzy lata teczka Lee zalegała w NBI. W kwietniu 2015 roku Rivera odebrał telefon z Ambasady Stanów Zjednoczonych w Manili. Amerykanie mieli nowe informacje na temat morderstwa Lee: jakiś człowiek, którego DEA aresztowała trzy i pół roku wcześniej pod zarzutem handlu narkotykami, zdecydował się na współpracę z władzami i wyjawił im nazwiska prawdopodobnych podejrzanych.

Kilka miesięcy po tej rozmowie telefonicznej na spotkanie z Riverą z Wydziału Dochodzeniowego ds. Zabójstw NBI przybyli trzej agenci DEA. Rivera wprowadził ich we wszystko, czego dowiedział się o sprawie, posługując się prezentacją w PowerPoincie, by przedstawić główne punkty śledztwa. Kiedy skończył, zapytał ich żartobliwie:

– Jak ocenilibyście moje śledztwo, od jednego do dziesięciu?

Wszyscy się roześmiali. Agenci DEA potwierdzili przeczucie Rivery: Bill Maxwell i Tony to nie były prawdziwe tożsamości tych mężczyzn. Nie byli też Kanadyjczykami ani nie mieszkali na Filipinach. Agenci podejrzewali, że byli Amerykanami z Roxboro w Karolinie Północnej[20].

Rivera przedstawił agentom DEA świadków, których przesłuchiwał w sprawie Lee w ostatnich dniach. Opowiedział mi, że agenci pokazali im fotografie dwóch Amerykanów „przemieszane z siedmioma czy ośmioma zdjęciami innych osób”. Niektórzy świadkowie zidentyfikowali dwóch Amerykanów jako ludzi, których widzieli w towarzystwie Lee. Inni wprawdzie ich nie rozpoznali, ale i tak po tej konfrontacji jeden z agentów DEA przesłał faksem raport do Stanów Zjednoczonych. Następnego dnia dwaj mężczyźni zostali aresztowani w Roxboro.

Rivera ucieszył się z zatrzymań, ale jednocześnie wyraził frustrację z powodu przedłużającego się dochodzenia, które wznowił po spotkaniu z DEA. Pewien miejscowy pomocnik podobno dostarczył podejrzanym broń i pojazd, ale Rivera wciąż nie miał wystarczających informacji, by go namierzyć. Dodał, że NBI nie przypisano żadnej zasługi w związku z aresztowaniami, choć jednocześnie zaznaczył, że takie uznanie wcale nie było im potrzebne.

– Nie uwzględniono nas. I bardzo dobrze, to akurat żaden problem. Nie zależy nam na rozgłosie.

Niepokoiło go jednak coś innego: z pewnością w tej sprawie istniał ktoś jeszcze, było coś znacznie większego kryjącego się za tą zbrodnią, coś, co wciąż pozostawało spowite tajemnicą. Po co amerykańskie służby wysyłały agentów na drugi koniec świata, by zebrać materiały przeciwko dwóm Amerykanom w sprawie morderstwa Filipinki? Zabójstwa dokonywane za granicą, niezależnie od rozmiarów tragedii, zazwyczaj nie podlegały amerykańskiej jurysdykcji. Czemu po prostu nie dokonali ekstradycji dwóch swoich obywateli na Filipiny, czyli tam, gdzie doszło do przestępstwa? Czemu nie przekazali ich NBI?

Nurtowały mnie podobne pytania. Być może miało to związek z czymś bardziej fundamentalnym w całej tej sprawie, a czego wciąż nie rozumiałem: dlaczego Catherine Lee była dla dwóch mężczyzn z Karoliny Północnej na tyle ważnym celem, że przylecieli na drugi koniec świata i ją zamordowali?

Rivera znał odpowiedź, choć nie chciał mi jej zdradzić. Stwierdził, że zbrodnia była dziełem człowieka określanego jako „Mastermind” (dosł. mózg operacji, organizator). Początkowo Rivera zidentyfikował go jako bossa potężnej organizacji przestępczej z bazą w Manili. Zdradził mi też motyw stojący za morderstwem: „Mastermind” zlecił Catherine Lee zakup wakacyjnej posiadłości w Batangas, przybrzeżnym regionie na południe od Manili. Dał jej pieniądze, co najmniej pięćdziesiąt milionów pesos, czyli około miliona dolarów.

– Do transakcji nigdy nie doszło – wyjaśnił Rivera – bo osoba, której Catherine Lee zleciła sprawdzenie nieruchomości, przepisanie aktu własności i dopełnienie wszelkich formalności, zniknęła z pieniędzmi.

Zgodnie z wersją Rivery ta osoba została zamordowana, a ciała „nigdy nie odnaleziono”. Następnie „Mastermind” zlecił również morderstwo Lee. Zdaje się, że Catherine Lee przekroczyła niewidzialną linię dzielącą jej świat i przestępczy półświatek – nieświadoma, że łańcuch wydarzeń, który zainicjowała, doprowadzi do jej śmierci.

Zapytałem Riverę, czy poda mi nazwisko kryminalisty, który stał za organizacją tego wszystkiego, ale w pierwszej chwili mi odmówił. Znał jego prawdziwe nazwisko, ale nie chciał go wyjawić. Dodał, że DEA „nie może przekazywać takich informacji”.

Ale ja już miałem pewność, kim on jest.

– A jeśli podam ci nazwisko człowieka, którego mam na myśli, czy potwierdzisz mi, że to ta osoba? – zapytałem.

– To mogę zrobić – odparł.

– Paul Le Roux.

Rivera wsparł się pięściami o stół, po czym wpatrywał się we mnie w milczeniu przez kilka sekund. Zniżył swój głos do szeptu.

– Ten Paul Le Roux – rzucił – to naprawdę wredny sukinsyn.

CZĘŚĆ I

OTWARCIE

ROZDZIAŁ 1

Śledczy

2007–2008... Dwoje świeżo upieczonych śledczych podejmuje trop... Wyłania się ogrom RX Limited... Internetowa tajna akcja... Kent Bailey otrzymuje zadanie... Telefon do Somalii

Wszystko zaczęło się od pewnego arkusza kalkulacyjnego. W październikowe popołudnie w 2007 roku Kimberly Brill, śledcza DEA, siedziała w swoim boksie rządowego biura w centrum Minneapolis, kiedy dostała przesyłkę sygnowaną przez Fedex. Nie była to zwykła przesyłka dostarczona za pośrednictwem tej firmy – to Fedex był jej nadawcą. Kilka tygodni wcześniej Brill i inny śledczy, Steven Holdren, na podstawie pewnego przeczucia[21] wysłali do tego przedsiębiorstwa spedycyjnego nakaz administracyjny, prosząc o wszelkie dane dotyczące konta wykorzystywanego przez aptekę Altgeld Garden Drug w dzielnicy South Side w Chicago. Brill i Holdren należeli, zgodnie z nazewnictwem DEA, do grona „śledczych do spraw nielegalnych przepływów”, którzy skupiają się na badaniu tego, jak leki na receptę są przekierowywane na czarny rynek. W odróżnieniu od agentów DEA śledczy nie noszą broni i nie mają uprawnień, które pozwalałyby im na aresztowanie kogokolwiek. Spektakularne zatrzymania szefów karteli narkotykowych i siatek dystrybucji metamfetaminy były zazwyczaj czymś tak odległym od pracy Brill i Holdrena jak sprawa morderstwa od pracy policjanta kierującego ruchem drogowym. Większość czasu spędzali oni na namierzaniu podejrzanych lekarzy i farmaceutów mogących prowadzić „pill-mill” (dosł. „pigułowy młyn”) – miejsce, w którym wystawia się bądź realizuje w nadmiarze recepty na leki uzależniające i niebezpieczne.

Wiele wskazywało na to, że Altgeld Garden Drug może być takim celem. Brill i Holdren natknęli się na tę firmę podczas przeglądania Internetu w poszukiwaniu stron sprzedających fenterminę, substancję leczniczą będącą odmianą amfetaminy[22]. Zgodnie z prawem amerykańskim fentermina jest „substancją kontrolowaną”: jej sprzedaż bez recepty jest nielegalna i podlega ścisłym regulacjom ze względu na możliwość jej wykorzystywania niezgodnie z przeznaczeniem, co skutkuje tym, że jest też substancją często wykorzystywaną w nielegalnym handlu. Brill i Holdren nie mieli wielkiego problemu ze znalezieniem internetowych sprzedawców gotowych dostarczyć tę substancję bez recepty. Zakupili ją w pewnej ilości, posługując się fałszywymi nazwiskami i kartami kredytowymi, zgodnie ze stosowaną w DEA procedurą „zakupu kontrolowanego”. Kiedy Fedex dostarczył im przesyłkę z lekami, zdobyli dowód potrzebny do tego, by oskarżyć aptekę o nielegalną dystrybucję. Były to działania rutynowe, jedna z wielu niewielkich operacji kontrolowanego zakupu leków, jakie śledczy do spraw nielegalnych przepływów przeprowadzają na bieżąco. Ale Brill i Holdren postanowili przyjrzeć się sprawie nieco staranniej: wysłali nakaz administracyjny do firmy Fedex, prosząc o dane dotyczące konta wysyłkowego używanego przez Altgeld Garden Drug.

Patrząc na wszystko z perspektywy czasu, wydaje się niemal niedorzecznością, że taka niewiele znacząca decyzja doprowadziła do odkrycia wielkiego labiryntu przestępczej działalności, łączącego małą aptekę w Chicago z morderstwem agentki nieruchomości na Filipinach. Ale każda partia szachowa musi rozpocząć się jakimś otwarciem.

Holdrena nie było w jego boksie, kiedy dotarła przesyłka z Fedeksu (akurat wyszedł na spacer), zatem Brill otworzyła ją na swoim biurku, wyjęła z pakunku niewielki pendrive i wetknęła go w gniazdo w komputerze. Otworzyła zapisany na przenośnym urządzeniu plik z arkuszem kalkulacyjnym i zaczęła go przeglądać. Po chwili wzięła telefon i zadzwoniła na komórkę Holdrena.

– O mój Boże, Steve – powiedziała. – Musisz to zobaczyć.

Brill i Holdren pod wieloma względami byli jeszcze w DEA żółtodziobami – raczej nie należeli do osób, którym w pierwszej kolejności powierzano by najważniejsze sprawy. Poznali się trzy lata wcześniej w Akademii Szkoleniowej DEA w Quantico w stanie Wirginia i przypadkiem oboje zostali skierowani do biura w Minnesocie. Brill, pochodząca właśnie z Minnesoty, wstąpiła do DEA w wieku trzydziestu trzech lat. Ukończyła wydział prawa na Uniwersytecie Dakoty Północnej i przez kilka lat pracowała jako prawniczka, by w końcu zdecydować się na służbę w instytucjach rządowych. Stanowiła wzór pracowitej Amerykanki ze Środkowego Zachodu – przyjaznej i skromnej, ale zarazem bezwzględnie zdyscyplinowanej.

– Byłam pierwszym dzieckiem w rodzinie, zawsze przestrzegającym zasad – wyznała.

Do DEA ściągnęła ją idea łapania lekarzy i farmaceutów łamiących przysięgę zawodową.

Holdren spędził całe życie zawodowe w organach ochrony porządku publicznego, wstępując do DEA w wieku trzydziestu trzech lat, po służbie w roli agenta Patrolu Granicznego Stanów Zjednoczonych oraz po okresie pracy w charakterze śledczego w Amerykańskim Biurze Zarządzania Personelem (U.S. Office of Personnel Management), gdzie przeprowadzał weryfikację przeszłości osób pod kątem bezpieczeństwa narodowego.

Oboje śledczy znali podstawowe metody namierzania nielegalnych aptek internetowych, ponieważ kurs prowadzenia dochodzenia w Internecie stanowił część ich trzynastotygodniowego przygotowania w Quantico. Szkolenie pod nazwą „Podstawy korzystania ze środków telekomunikacji” dotyczyło między innymi tego, jak posługiwać się Internetem w celu założenia sprawy karnej przy wykorzystaniu procedury zakupu kontrolowanego.

Na długo przedtem, zanim narodowa „epidemia” nadużywania leków opioidowych trafiła na nagłówki gazet, DEA zaniepokoił gwałtowny wzrost internetowego obrotu lekami na receptę i zalew amerykańskich ulic niebezpiecznymi medykamentami przez apteki internetowe[23]. Jednak przez pierwsze lata w DEA Brill i Holdren odnosili wrażenie, że dotykają zaledwie zewnętrznej krawędzi tego problemu. Likwidowali jakąś aptekę internetową, by za chwilę odkryć, że w jej miejsce powstała następna. Podobnie jak para miejskich gliniarzy, którzy zgarniają drobnego dilera stojącego na skrzyżowaniu, raczej nie wyrządzając poważnego uszczerbku przestępczej organizacji dostarczającej prochy na ulicę.

Brill i Holdren od pewnego czasu zachodzili w głowę, jak znaleźć większą sprawę, nad którą mogliby wspólnie pracować – zrobić coś, co wykraczałoby poza naloty na lokalne apteki.

– Chcieliśmy dobrać się do głowy bestii – stwierdziła Brill. – Ktoś musi za to wszystko płacić i ktoś musi czerpać z tego wielkie profity. Taki człowiek musi też mieć zaplecze i wsparcie w prowadzeniu tak wielkiej operacji. Nie mieliśmy pojęcia, kto to może być. To mógł być dosłownie każdy.

Teraz, kiedy przeglądali arkusz kalkulacyjny na monitorze komputerowym Brill, zaczęli dostrzegać zarysy sprawy niepodobnej do żadnej z wcześniej przez nich prowadzonych. W pliku widniały setki tysięcy pozycji i nie były to wcale dostawy wysyłane z jednej rodzinnej apteki w Chicago. Okazało się, że krajowe konto wysyłkowe Fedeksu o numerze 22328 było wykorzystywane przez ponad czterdzieści innych aptek. Wspólnie realizowały one tysiące zamówień lekarstw tygodniowo.

– Te apteki działały w całym kraju i zaopatrywały klientów z całego kraju – stwierdziła Brill.

Konto zarejestrowała i opłacała firma RX Limited. Było ono powiązane z dwoma numerami telefonicznymi i kilkoma adresami e-mailowymi, w tym także dwoma adresami na Florydzie i w Teksasie, które okazały się „skrzynkami kontaktowymi” – rodzajem wirtualnych skrzynek pocztowych wykupywanych przez Internet. Samo RX Limited było zarejestrowane w Delaware. Przedsiębiorstwo najwyraźniej starało się stwarzać pozory legalnej firmy, ale – o ile Brill i Holdren potrafili się zorientować – nie była to żadna firma farmaceutyczna ani hurtownia medyczna. Wyglądało na to, że jej obecność w Stanach Zjednoczonych sprowadzała się do wspomnianych skrzynek kontaktowych.

Czymkolwiek było RX Limited, zajmowało się dystrybucją ogromnych ilości farmaceutyków. Kolejne nakazy administracyjne pozwoliły uzyskać więcej arkuszy kalkulacyjnych wykazujących, że konto nr 22328 i inne z nim powiązane od końca 2006 roku były wykorzystywane przez ponad sto aptek.

– Były rozmieszczone w różnych częściach Stanów Zjednoczonych – zeznała później Brill. – To były małe, niezależne apteki, a nie korporacje w stylu CVS czy Walgreens.

Śledczy odkryli, że tylko przez trzy tygodnie 2007 roku apteki te zrealizowały łącznie ponad pięćdziesiąt siedem tysięcy recept. Proste wyliczenie dawało oszałamiający wynik: firma RX Limited za pośrednictwem Fedeksu dostarczała miliony leków na receptę rocznie.

Arkusze pokazywały, że zarówno klienci otrzymujący lekarstwa, jak i rozsyłający je aptekarze byli rozsiani po całym kraju. Ponadto klienci rzadko składali zamówienia w lokalnych aptekach. Zamówienie złożone internetowo w stanie Illinois mogło być zrealizowane zarówno przez punkt apteczny przy najbliższym skrzyżowaniu, jak i przez powiązaną z RX Limited aptekę w stanie Tennessee.

Aby zrozumieć, jak to wszystko było możliwe, Brill i Holdren musieli dotrzeć do konkretnych lokali dystrybuujących leki. W ciągu kilku kolejnych miesięcy, pracując w swoich boksach na przeciwległych końcach rządowego biura w betonowej wieży DEA w Minneapolis, dwoje śledczych wybrało z danych Fedeksu nazwy trzech aptek RX Limited, po jednej w Minnesocie, Teksasie i Illinois[24]. Następnie z pomocą stanowych izb aptekarskich dokonali na pozór rutynowych inspekcji[25]. Podczas jednej z nich, w aptece La Joya Drugs w Chicago, trafili w dziesiątkę: technik farmaceutyczny z radością wprowadził ich we wszystkie szczegóły poszczególnych kroków podejmowanych w celu realizacji internetowych zamówień RX Limited. Okazało się, że firma ta zaopatrzyła aptekę La Joya Drugs w darmowy komputer, drukarkę i zapas materiałów Fedeksu, a także podręcznik ze szczegółowymi instrukcjami. Technik zalogował się na stronie internetowej, ściągnął z niej dokument zawierający zamówienia leków, po czym otworzył firmowy program komputerowy o nazwie PCMS. W tym programie, najwyraźniej stworzonym przez RX Limited specjalnie w tym celu, technik mógł odznaczać zamówienia w miarę ich realizacji, następnie generować etykietę Fedeksu i wysyłać leki.

To tłumaczyło, jak te małe apteki były w stanie dostarczać tak wielkie ilości leków: RX Limited zapewniało zarówno zlecenia, jak też technologię umożliwiającą ich realizację. Ale skąd właściwie napływały te zlecenia?

Holdren wpisał w wyszukiwarce internetowej nazwę „RX Limited” razem z teksaskim adresem skrzynki kontaktowej i pojawiła się witryna o nazwie Acmemeds.com. Wyglądała ona na stronę legalnego internetowego sprzedawcy farmaceutyków. Firma określała się jako „zaufana apteka internetowa od 2004 roku” i prezentowała zdjęcie jakiegoś lekarza wraz z opisem: „Apteki i lekarze z amerykańską licencją, dostawa na drugi dzień za pośrednictwem firmy Fedex”. Odwiedzający tę witrynę mogli wyszukiwać dziesiątki lekarstw, składać zamówienia i dokonywać płatności z pomocą karty kredytowej. Jeżeli natrafili na jakiś problem, mogli połączyć się z darmową obsługą klienta działającą przez całą dobę siedem dni w tygodniu albo zajrzeć na prowadzony na żywo czat.

Przeszukując Internet z pomocą bloków tekstowych i numerów telefonów znalezionych na Acmemeds.com, Holdren i Brill odkryli setki podobnych witryn internetowych[26], o nazwach takich jak: Cheaprxmeds.net, Allpharmmeds.com, Buymedscheap.com, Your-pills.com, Speedyrxdrugs.com, All-the-best-rx.com, Ibuymedscheap.com, my-online-drugstore.com, Preapprovedrx.com, Matrixmeds.com czy 123onlinepharmacy.com. Nie wszystkie z nich należały bezpośrednio do RX Limited. Wiele z nich wyglądało na przedsięwzięcia tak zwanych „partnerów”: było to coś w rodzaju marketingowej fasady zakładanej w Internecie przez niezależnych kontrahentów w celu ściągnięcia klientów kupujących leki, którzy następnie byli przekierowywani do sieci RX Limited.

W celu zwerbowania „partnerów” RX Limited oferowało gotowy projekt strony internetowej i obietnicę sześćdziesięcioprocentowej prowizji od każdego sprzedanego produktu. Wypłaty prowizji były koordynowane poprzez strony takie jak RXPayouts.com, Netbizbucks.com i Pillengine.com. „Otwórz własną aptekę internetową”[27], głosił baner wyświetlający się na samej górze strony RxPayouts.com. „Program Partnerski RxPayouts.com to najlepsza oferta współpracy aptekarskiej w Internecie”. Strategia marketingowa partnerów w dużej mierze obejmowała rozsyłanie spamu pod adresy z obszernych list mailingowych czy na serwisy obsługujące graczy, żeby strony takie jak Your-pills.com wyświetlały się wśród pierwszych wyników, gdy tylko ktoś wpisał konkretną nazwę leku w wyszukiwarce Google[28].

Witryny internetowe oferowały szeroki zakres środków farmakologicznych, od tabletek przeciwko łysieniu o nazwie Propecia po zamienniki Viagry. Ale kiedy Brill i Holdren zaczęli kopać głębiej w rejestrach aptek, odkryli, że znaczna część biznesu RX Limited opierała się na trzech konkretnych medykamentach. Pierwszy z nich, Ultram, był marką handlową syntetycznego opioidu o nazwie tramadol, który – podobnie jak lepiej znane opioidy, czyli oksykodon i fentanyl – zyskiwał już złą sławę wskutek jego nielegalnego wykorzystywania, choć przede wszystkim poza Stanami Zjednoczonymi[29]. Drugi z nich, Soma, preparat zawierający karisoprodol, był środkiem zwiotczającym mięśnie, często przepisywanym w przypadku dolegliwości pleców. Trzeci, Fioricet, był często przepisywany w celu uśmierzania bólów głowy i łagodzenia migren. Wszystkie trzy leki były silnymi środkami przeciwbólowymi, ale oprócz tego łączyła je jeszcze inna wspólna cecha, która w przekonaniu Brill i Holdrena miała istotne znaczenie dla zakresu działania RX Limited: żaden nie był uznawany za „substancję kontrolowaną” przez instytucje amerykańskie.

Zgodnie ze stale aktualizowanym prawem znanym jako Ustawa o substancjach kontrolowanych (Controlled Substances Act)[30] środki farmakologiczne uznawane w Stanach za groźne są sklasyfikowane w pięciu grupach uszeregowanych od najbardziej niebezpiecznych do najmniej szkodliwych za pomocą cyfr rzymskich – od I do V. Grupa I obejmuje substancje, które według instytucji amerykańskich nie mają żadnego medycznego zastosowania, natomiast wykazują się wysokim potencjałem uzależnienia i szkodliwości – jak heroina i LSD[31]. Grupa II zawiera substancje takie jak oksykodon i fentanyl, które wprawdzie mają zastosowanie medyczne, ale ich użycie też wiąże się z wysokim ryzykiem uzależnienia i potencjalną szkodliwością. Grupa III to substancje uznawane za mniej niebezpieczne. I tak dalej.

Najwyraźniej witryny należące do sieci RX Limited nie prowadziły obrotu substancjami znajdującymi się w tych wykazach. Właściwie zdradzały raczej wysoką świadomość granic wytyczanych przez amerykańskie prawo antynarkotykowe i zawierały wyraźne komunikaty, że nie oferują substancji kontrolowanych. Jednak było coraz więcej dowodów na to, że Ultram, Soma i Fioricet wcale nie były, jak je często przedstawiano, „bezpieczną alternatywą” dla takich leków jak Oxycontin czy inne preparaty oksykodonu. W przekonaniu Brill i Holdrena leki te powodowały co najmniej niebezpieczeństwo „uzależnienia psychicznego”. Śledczy doszli do wniosku, że skupienie się RX Limited na tych trzech środkach przeciwbólowych było świadomym działaniem mającym na celu uniknięcie kontroli i konsekwencji prawnych.

Jeżeli nawet firmie RX Limited udawało się omijać prawo w jednej dziedzinie, to Brill i Holdren podejrzewali, że może ona łamać je w innych. Po pierwsze, Fioricet zawierał składnik, który był substancją kontrolowaną – butalbital z Grupy III. W Fioricecie był on zmieszany z kofeiną i acetaminofenem, związkiem znajdującym się w lekach takich jak Tylenol. Nie było całkiem jasne, czy takie połączenie spełniało kryteria pozwalające zaliczyć ten lek do substancji kontrolowanych[32], ale nie miało to zasadniczego znaczenia: z punktu widzenia technicznego i prawnego nawet jeśli taki preparat nie należał do leków kontrolowanych, to i tak jego dystrybucja wymagała ważnej recepty. Witryny RX Limited takie jak Acmemeds.com najwyraźniej zdradzały świadomość tego stanu rzeczy i zamieszczały wyraźne zastrzeżenie: „Nasza firma przestrzega wszelkich rządowych regulacji dotyczących tej nowej formy świadczenia pomocy medycznej. Acmemeds.com przekazuje wszystkie zamówienia do weryfikacji licencjonowanym lekarzom z pełnymi uprawnieniami”[33].

Nawet gdyby to była prawda – w co śledczy szczerze wątpili – liczba leków na receptę przepływających przez konto Fedeksu była absurdalna. Wedle szacunków Brill i Holdrena w okresie szesnastu miesięcy RX Limited dostarczyło Amerykanom siedemdziesiąt dwa miliony porcji środków przeciwbólowych[34]. W działalności RX Limited było coś, co budziło zaniepokojenie i pachniało łamaniem prawa. Tyle że śledczy wciąż nie mieli pewności, co to takiego.

Uznali, że najlepszym sposobem, by się tego dowiedzieć, będzie dokonanie zakupów kontrolowanych pod przykrywką. Brill przybrała nową tożsamość, załatwiła fałszywe dokumenty na nazwisko Sarah Johnson i kupiła karty prepaid w pobliskim centrum handlowym Mall of America. Następnie na Acmemeds.com i w innych podobnych miejscach zarejestrowała się jako klientka. Jako adres podała skrzynkę pocztową przy lokalu Fedeksu nieopodal swojego biura. Podczas pierwszych zakupów zamówiła trzydzieści tabletek środka zwiotczającego mięśnie Soma. Na stronie zamówienia została przekierowana do „kwestionariusza medycznego”, który miał zostać zweryfikowany przez lekarza. Tam została poproszona o odpowiedzi na pytania typu tak/nie: „Czy twój osobisty lekarz wie o tym, że prosisz o to lekarstwo?” albo „Czy w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy przechodziłaś badanie lekarskie?”. W kwestionariuszu były puste miejsca do podania symptomów. Brill wpisała „ostre bóle pleców” i wysłała zamówienie. Potem pracownik obsługi klienta przesłał jej e-mail z powiadomieniem, że zamówienie „oczekuje” na weryfikację.

W następnym roku Brill i Holdren złożyli dziesiątki takich zamówień, za każdym razem przechodząc tę samą procedurę. Sarah Johnson podawała rozmaite symptomy – od bólu pleców czy bólu szyi do zupełnie zmyślonych dolegliwości takich jak „stratuski”. Nigdy nie otrzymała żadnej wiadomości zwrotnej od lekarza. Za każdym razem jej zamówienie w końcu było zatwierdzone i wysłane wraz z e-mailem potwierdzającym i numerem przesyłki. Przesyłka przychodziła opatrzona nazwiskiem lekarza, który wypisał receptę, oraz nazwą apteki, która ją zrealizowała. Kiedy Brill i Holdren oddali leki do analizy w laboratoriach DEA, wyniki były zawsze takie same: RX Limited dostarczało dokładnie to, co zamawiała Sarah Johnson.

Śledczy stopniowo zyskiwali pełen obraz tego, jak działało RX Limited. Witryny internetowe należące do organizacji zbierały zamówienia internetowe od klientów ze Stanów Zjednoczonych, którzy natrafiali na adresy tych stron w spamie w swojej poczcie elektronicznej albo podczas szukania informacji o środkach przeciwbólowych w Internecie. Następnie zamówienia te kierowano wirtualnie do legalnie działających amerykańskich lekarzy, którzy wypisywali autentyczne recepty bez jakiegokolwiek spotkania z pacjentami. Te recepty wysyłano elektronicznie do realnie istniejących niezależnych aptek, które je realizowały i rozsyłały przy wykorzystaniu technologii dostarczonej przez RX Limited. Brill zdała sobie sprawę, że lekarze i aptekarze byli łatwo zastępowalni w tej organizacji. Jeśli jeden zostawał z niej usunięty, inny mógł bez problemów zająć jego miejsce. Cała sieć sprawdzała się znakomicie.

Cały plan był tak wielowarstwowy, że żadna z przesyłek, jakie odebrali Brill i Holdren, nie zawierała jakiejkolwiek wzmianki o RX Limited.

– Aptekarze nie wiedzą o sobie nawzajem, lekarze też – stwierdziła Brill. – I żaden z nich tak naprawdę nie ma pojęcia, dla kogo pracuje.

W tym czasie nie wiedzieli tego również Brill i Holdren. Natrafili jednak na jedno charakterystyczne nazwisko, które kilka razy wypłynęło wśród innych danych. Początkowo był to tylko wątły ślad dostrzeżony pośród setek tysięcy pozycji z arkuszy kalkulacyjnych Fedeksu. Wśród wszystkich tych dostaw leków zalewających całe Stany Zjednoczone znaleźli jedno zamówienie międzynarodowe: przesyłkę dostarczoną w 2005 roku do hotelu w Manili człowiekowi o nazwisku Paul Le Roux[35].

Kent Bailey siedział akurat w pewnym barze w Minneapolis, kiedy po raz pierwszy usłyszał nazwisko, które miało zdominować jego życie zawodowe. Była wiosna 2008 roku, a Bailey, doświadczony i zawsze chodzący z bronią agent specjalny Agencji ds. Zwalczania Narkotyków, niedawno przeniósł się z Twin Cities[36] do Chantilly w Wirginii, by dołączyć do tutejszego Wydziału Operacji Specjalnych DEA.

Wydział Operacji Specjalnych (Special Operations Division – SOD), mający kwaterę główną czterdzieści kilometrów na zachód od Waszyngtonu, powstał w 1994 roku w celu koordynacji skomplikowanych dochodzeń angażujących wiele agencji rządowych i podlegających różnym jurysdykcjom – spraw takich jak krajowy i międzynarodowy handel lekami. Po kilkunastu latach ścigania dilerów na ulicy Bailey otrzymał awans i przeniesienie do SOD na stanowisko agenta nadzorującego działy farmaceutyczny, chemiczny i internetowy. Weekendowa wizyta w Minnesocie zbiegła się z imprezą pożegnalną dla jednego z agentów z jego dawnego zespołu, zorganizowaną w śródmiejskim barze sportowym Matty B’s. W pewnym momencie w trakcie uroczystości Baileya zaczepiło dwoje śledczych do spraw nielegalnych przepływów, których znał z biura.

– Hej, chciałabym cię o coś zapytać – powiedziała Kimberly Brill. Razem z drugim śledczym, Stevenem Holdrenem, od kilku miesięcy ślęczała nad sprawą, która w ich przekonaniu mogła okazać się czymś wyjątkowym. Pomiędzy kolejnymi piwami Brill i Holdren nakreślili zarysy tego, co wykryli w związku z RX Limited, starając się przekonać Baileya, że wszystkie dane wskazywały na coś więcej niż tylko kolejny typowy „pill-mill”. Altgeld Garden Drug i inne apteki nie były niezależnymi przedsięwzięciami internetowymi, lecz raczej stanowiły pierwszą linię kontaktu z klientami znacznie większej siatki organizacyjnej.

– To ma wymiar ogólnokrajowy – powiedziała Brill do Baileya. – I sądzimy, że jest nielegalne. Czy możesz jakoś pomóc?

Bailey okazał udawane oburzenie, że nie powiadomili go o tym wcześniej, po czym stwierdził, że rzuci okiem na tę sprawę.

– Prześlijcie mi wszystkie zgromadzone adresy e-mailowe i numery telefonów. Przepuszczę je przez nasze bazy danych i zobaczymy, co się stanie.

Od momentu, gdy Brill i Holdren pierwszy raz znaleźli nazwisko Le Roux na przesyłce dostarczonej przez Fedex do Manili, wypłynęło ono jeszcze kilka razy w trakcie późniejszego dochodzenia. Śledczym udało się ustalić, że RX Limited wynajmowało przestrzeń na serwerze w kanadyjskiej firmie o nazwie Q9[37] oraz konto powiązane z adresem poczty elektronicznej: pleroux@swprofessionals.com. Ten e-mail doprowadził ich do niedziałającej witryny internetowej firmy programistycznej Software Professionals, zarejestrowanej na Mauritiusie, ale mającej siedzibę w Republice Południowej Afryki i należącej do niejakiego Paula Le Roux. Nazwisko to przesuwało się w górę na ich liście ważnych postaci w RX Limited.

Powiedzieli Baileyowi, że zwrócili też uwagę na to, iż kilka serwerów wynajętych w Q9 miało nazwy pochodzące od figur szachowych. Odnieśli wrażenie, jakby było to wręcz zaproszenie do jakiejś gry. Nadali więc sprawie kryptonim Operacja Szach-Mat (Operation Checkmate).

Kilka dni po spotkaniu z Brill i Holdrenem w 2008 roku Bailey znów zasiadł przy swoim biurku w Wirginii. Wschodnie Wybrzeże raczej nie było naturalnym środowiskiem życia i pracy dla czterdziestosześcioletniego agenta. Dorastał w niewielkim miasteczku Thief River Falls w Minnesocie, tuż przy granicy z Kanadą, nieopodal kanadyjskiego miasta Winnipeg. Po ukończeniu szkoły średniej miał ograniczone opcje, więc w wieku siedemnastu lat zaciągnął się do armii, żeby zostać lotniczym radiooperatorem. Sądził, że będzie się szkolił w obsłudze sprzętu łącznościowego na pokładzie samolotów, ale szybko okazało się, że zamiast tego miał raczej z nich wyskakiwać z radiostacją na plecach.

– Mój rekruter mnie okłamał – stwierdził. – Gdybym wiedział, czym będę się zajmował, za cholerę bym się nie zgodził.

Jednak przywykł do tego i ostatecznie rozpoczął służbę w 2. Batalionie Rangerów Sił Specjalnych Armii Stanów Zjednoczonych (Army’s Special Forces 2nd Ranger Battalion) w Fort Lewis w stanie Waszyngton. Na początku lat 90. wskutek urazów kręgosłupa spowodowanych skokami spadochronowymi nie wziął udziału w pierwszej wojnie w Zatoce Perskiej i groziło mu utknięcie na dobre za biurkiem. Któregoś dnia został przydzielony do szkolenia grupy odwiedzających batalion agentów DEA przygotowujących się do operacji w Ameryce Południowej – przetrwanie, opór, unik i ucieczka, bomby pułapki... Po kilku tygodniach spędzonych z tymi ludźmi postanowił odejść z wojska i podjąć służbę w agencji.

Po szkoleniu Bailey wylądował w Los Angeles, gdzie agencja namierzała handlujące lekami organizacje działające na południe od granicy amerykańskiej. Bailey posługiwał się swoim przyjaznym akcentem ze Środkowego Zachodu, by maskować bezkompromisowy stosunek do stania na straży prawa. Ciężką pracą na ulicy spłacał dług wobec społeczeństwa. W ramach osiemnastomiesięcznego dochodzenia o kryptonimie Operacja Cichy Grzmot (Operation Silent Thunder)[38] pomógł rozbić handlujący metamfetaminą gang narkotykowy, w którym Hells Angels połączyli siły z białymi rasistami i meksykańskimi handlarzami. Skutkiem operacji było prawie trzysta aresztowań. Przez lata służby Bailey wypracował własną filozofię dotyczącą bossów działających po drugiej stronie prawa. Doszedł do przekonania, że nawet ci odnoszący największe sukcesy na ogół wcale nie byli geniuszami zła, za jakich uchodzili na ulicy. Podejmowane przez nich kroki mające na celu unikanie prawa mogły wydawać się doskonale wyrachowane. Ale kiedy agenci w końcu ich aresztowali, zazwyczaj odkrywali, że te na pozór genialne posunięcia nader często były wynikiem ślepego przypadku.

Po dziesięciu latach spędzonych w Los Angeles żona Baileya coraz mocniej naciskała na niego, żeby znalazł pracę bliżej pozostałej części rodziny. W końcu przyjął posadę terenowego agenta nadzorującego w Minneapolis i kierował zespołem, który zajmował się wszystkim – od zgarniania przestępców z ulicy po dochodzenia międzystanowe. We wrześniu 2007 roku, kiedy otrzymał propozycję awansu i pracy w SOD, postrzegał ją jako wyższy szczebel w hierarchii zawodowej tylko nominalnie, ale niekoniecznie w zakresie realnych kompetencji. Dział internetowy był obsadzony śledczymi do spraw nielegalnych przepływów i zajmował się przede wszystkim działalnością zagranicznych aptek w Indiach czy Chinach. On pracował na południowo-zachodnim pograniczu i spodziewał się, że będzie ścigał meksykańskie kartele, pozostając w centrum wydarzeń. „Muszę prosić agentów o pomoc w zapoznaniu się z Internetem, a Vicodin brałem tylko raz w życiu”, pomyślał. „Co ja w ogóle, kurwa, o tym wszystkim wiem?”

Ale Bailey szczycił się tym, że potrafi rozpracować każdy problem. W Wirginii wybrał niewielkie biurko pod wentylatorem klimatyzacji i postawił na blacie telefon i trzy monitory komputerowe: jeden wyłącznie do pracy w sieci wewnętrznej, jeden do zastrzeżonych dokumentów i jeden podłączony do zewnętrznego Internetu. Postrzegał swoją pracę jako tymczasową. Jego żona i dwoje dzieci musieli zostać w Minnesocie. Starał się możliwie najlepiej odnaleźć w tej sytuacji.

Zasiadając przed swoimi monitorami wiosną 2008 roku, zastanawiał się nad rozmową z Brill i Holdrenem w barze. Przejrzał listę adresów e-mailowych i numerów telefonów, które pozyskali z konta Fedeksu, oraz spis ich zakupów kontrolowanych. Od razu potrafił dostrzec, że czymkolwiek było RX Limited, wyglądało na przedsięwzięcie międzynarodowe, w którym zakres komunikacji obejmował całą kulę ziemską. Wydział Operacji Specjalnych powstał specjalnie do rozwiązywania takich spraw.

Bailey zaczął od numeru, który wzbudził szczególne zainteresowanie śledczych: filipińskiego numeru telefonu komórkowego zarejestrowanego na Paula Le Roux, człowieka, który odebrał przesyłkę w Manili. Bailey przesłał ten numer analityczce z SOD i otrzymał raport zawierający spis połączeń tego numeru z ostatnich trzydziestu dni.

– Są tu numery kierunkowe do Ghany – stwierdził. – I do Konga. Oczywiście są połączenia z Filipinami. Dzwonił też do Brazylii.

A potem Bailey spostrzegł serię rozmów, które zmroziły mu krew w żyłach. Były to połączenia z Somalią, przychodzące i wychodzące. Nagle zaczął podejrzewać, że ma do czynienia z czymś nawet większym niż tylko RX Limited. Wprawdzie sam nigdy nie był w Somalii, ale jak zaznaczył:

– To byli moi bracia, ci zestrzeleni w akcji pokazanej w Helikopterze w ogniu; to był batalion, w którym służyłem przez dwanaście lat. Ludzie jeżdżą w takie miejsca tylko dlatego, że panuje tam bezprawie.

Nadal nie wiedział prawie niczego o Le Roux, ale przyglądając się jego połączeniom telefonicznym, wiedział jedno:

– Ten facet na pewno nie zakłada w Somalii pieprzonej apteki.

ROZDZIAŁ 2

Aptekarz • Lekarz

2006–2008... Charles Schultz chwyta koło ratunkowe... Prabhakara Tumpati dostrzega potencjał RX Limited

Latem 2006 roku Charles Schultz starał się wymyślić coś, żeby utrzymać się na powierzchni[39]. Siedemdziesięcioczteroletni aptekarz z Oshkosh w stanie Wisconsin zajmował się biznesem farmaceutycznym przez całe dorosłe życie. Otworzył pierwszą lokalną aptekę przed ponad czterdziestu laty, na początku lat 60. XX wieku. Razem z żoną Jeanne uczynił z Schultz Pharmacy szanowane przedsiębiorstwo z siedzibą przy spokojnej ulicy w centrum Oshkosh, miasta na zachodnim brzegu jeziora Winnebago. W latach 80. kupił drugi lokal, Medicine Mart, w odległym o ponad dwieście kilometrów mieście Monroe. Przez kilkadziesiąt lat Schultz, który nawet po siedemdziesiątce zachowywał nienaganną postawę przywodzącą na myśl czasy szkolenia żołnierzy rezerwy po ukończeniu studiów, był znany w lokalnej społeczności jako szczodry szef i człowiek oddany rodzinie, który cały dom miał zapełniony książkami.

W okresie kilku ostatnich lat nawiedziła go jednak plaga nieszczęść. Interes stopniowo podupadał, w miarę jak wielkie apteki sieciowe w coraz większym zakresie wypierały niezależne małe firmy takie jak Schultz Pharmacy i Medicine Mart. Biznes, który w przeszłości szedł tak dobrze, że pozwolił mu nawet na zakup domu letniskowego, teraz zmuszał go do sprzedaży produktów poniżej kosztów tylko po to, żeby nie stracić klientów. Tymczasem jego rodzinę trapiły problemy zdrowotne. Syn cierpiał na poważne zaburzenie psychiczne, które wymagało niemalże całodobowej opieki. Sam Charles Schultz natomiast przeszedł kilka ataków serca, spowodowanych po części stresem związanym z prowadzeniem podupadającej firmy i długimi godzinami spędzanymi w pracy lub w drodze pomiędzy Oshkosh i Monroe, mimo iż od dawna był w wieku emerytalnym.

Latem 2006 roku wydawało się, że samo niebo zsyła mu wybawienie. Schultz otrzymał faksem niespodziewany list z firmy, o której nigdy nie słyszał – Alphanet-Trading z siedzibą w Costa Mesa w Kalifornii. List zawierał kuszącą ofertę: Alphanet mógł zwiększyć wielkość sprzedaży w aptekach Schultza dzięki realizacji recept internetowych – i to bez żadnych dodatkowych inwestycji z jego strony. Jego rola w całym przedsięwzięciu nie mogła być prostsza: wystarczyło, żeby zarejestrował się jako apteka należąca do Alphanetu, a firma wyposażyłaby go w pełni w sprzęt komputerowy, a także zapewniłaby mu tyle zleceń internetowych, ile tylko zdołałby obsłużyć. Wszystko, co musiał zrobić, to logować się do firmowego systemu, realizować ważne recepty wypisane przez amerykańskich lekarzy i przesyłać leki przy użyciu konta Alphanetu w Fedeksie. Następnie miał otrzymać przelewem bankowym zwrot kosztów recepty plus trzy i pół dolara za każdą taką operację[40].

Początkowo Schultz zignorował ofertę, która wydawała mu się podejrzana niczym różne piramidy finansowe obiecujące szybki zarobek. Ale kiedy w kolejnym miesiącu jego płynność finansowa dramatycznie spadła, rozważył propozycję raz jeszcze i zajrzał do Internetu, żeby przekonać się, czy taka firma rzeczywiście istnieje. Witryna internetowa Alphanetu wyglądała całkiem wiarygodnie[41]. Obok fotografii pięciu przyjaźnie wyglądających biznesmenów widniał tekst zbliżony do tego, który wcześniej znalazł w liście.

Alphanet-Trading jest partnerem w zakresie internetowych zamówień farmaceutycznych! Przy realizowaniu naszych zleceń współpracujemy z aptekami w wielu stanach.

Nasz program zamówień internetowych to program uzupełniający, w którym klienci muszą mieć uprzednio wystawioną ważną receptę. Wymagamy, aby lekarze naszych klientów mieli świadomość, że ich pacjenci naprawdę przyjmują zamawiane lekarstwa. Nasi klienci muszą również mieć ważne badania przeprowadzane przez ich lekarzy co sześć miesięcy.

Schultz był na tyle zaintrygowany, że zadzwonił do rekrutera firmy wymienionego w liście, który przesłano mu faksem. Powiedział, że jest zainteresowany, ale ma pewne wątpliwości dotyczące etycznych aspektów całej operacji. Rekruter szybko rozwiał jego obawy. Oznajmił, że apteki internetowe to dynamicznie rozwijający się biznes i znacznie tańsza opcja dla pacjentów, którzy muszą nieustannie wracać do lekarzy po nowe recepty w celu leczenia chronicznych schorzeń. Alphanet oferował mniejszym aptekom szansę na zajęcie części tego rynku i jednocześnie zapewniał realną pomoc zwykłym ludziom. Rekruter przesłał Schultzowi kopie licencji należących do lekarzy, którzy wystawiali recepty dla jego sieci, aby udowodnić mu, że są to legalnie działający specjaliści. Podkreślał również, że Alphanet nie sprzedaje substancji kontrolowanych, zamiast tego specjalizuje się w obrocie niekontrolowanymi środkami przeciwbólowymi, takimi jak Ultram, Soma i Fioricet.

– Jeżeli jakaś internetowa apteka poprosi cię o realizowanie recept na substancje kontrolowane, to lepiej od razu odłożyć zarobioną prowizję na honorarium dla adwokata[42] – dodał rekruter – ponieważ to, co robisz, jest nielegalne.

Aby całkiem uspokoić Schultza, przedstawiciel Alphanetu podał mu numer telefonu do pewnego byłego agenta DEA z Florydy[43]. Schultz zadzwonił do tego człowieka, a ten potwierdził, że działalność Alphanetu jest zgodna z prawem.

Schultz czuł się wystarczająco uspokojony, by zarejestrować się w sieci. Alphanet za pośrednictwem Fedeksu dostarczył mu komputery wraz z instrukcjami ich użycia. Wkrótce aptekarze Schultza realizowali co najmniej tyle samo recept internetowych, co dostarczanych osobiście przez pacjentów. Zatrudnił nawet na pełen etat w każdym lokalu technika farmacji, żeby obsłużyć nowe zamówienia.

– Przychodziłam rano. Musiałam uruchomić program, w którym były recepty na zamówione produkty – tłumaczyła jedna z osób zatrudnionych przez Schultza[44]. – Drukowałam zamówienie, wystawiałam rachunek, potwierdzenie realizacji recepty, etykietę firmy Fedex.

Następnie kobieta wręczała dokumenty farmaceucie, żeby dokończył realizację zamówienia i umieścił butelkę z lekami w kopercie Fedeksu.

Tak jak zapewniał przedstawiciel Alphanetu, każde zamówienie było opatrzone nazwiskiem licencjonowanego lekarza, który wystawił receptę. Technicy Schultza zauważyli, że wielu spośród tych lekarzy pochodziło z Pensylwanii, ale poza tym niewiele o nich wiedzieli i nigdy z żadnym z nich nie rozmawiali.

– Alphanet dostarczył nam kopie licencji lekarzy będących w bazie, a my staraliśmy się pilnować, żeby pacjenci nie otrzymywali większej ilości leków, niż to ordynowali lekarze – opowiadał potem Schultz.

Apteka rzadko miała do czynienia z internetowymi klientami, co najwyżej zdarzało się sporadycznie, że ktoś zgłosił zagubienie ważnej recepty upoważniającej go do uzupełnienia zapasu leku i był kierowany do obsługi klienta Alphanetu.

Z punktu widzenia Schultza biznes wyglądał dokładnie tak, jak obiecywał Alphanet. Aptekarzowi udało się szybko zredukować presję finansową, która zagrażała jego egzystencji. Na jego konto bankowe zaczęły wpływać przelewy z firmy East Asia Escrow Limited z Hongkongu. Wkrótce dziesiątki tysięcy dolarów wpływały na jego konto co miesiąc, a potem co tydzień.

Schultz pomyślał, że ktoś stojący na szczycie tego wszystkiego z pewnością musi zarabiać kolosalne pieniądze. Początkowo nie miał bladego pojęcia, kto to może być. Przedstawiciele Alphanetu, z którymi rozmawiał przez telefon, ludzie o „nazwiskach” takich jak Will Morris, Mike Gilmore czy Sam Kent, nigdy nie mówili, gdzie się znajdują ani jak wiele osób pracuje dla organizacji. Nie wyjaśniali też, dlaczego pieniądze były przesyłane przez East Asia Escrow ani nie wspominali o tym, że Alphanet-Trading to w istocie tylko jedna z nazw RX Limited. Ale nawet gdyby to powiedzieli, dla Schultza byłaby to tylko kolejna firma internetowa, której nazwa nic mu nie mówiła – choć w 2008 roku przelewała ona już miliony dolarów na jego rachunek bankowy.

– Ludzie z Alphanetu twierdzili, że ta działalność jest legalna i uczciwa – podkreślił Schultz. – A ja chciałem im wierzyć.

W tym samym czasie, kiedy Schultz znalazł finansowe wybawienie u schyłku życia zawodowego, doktor Prabhakara Tumpati szukał ratunku na samym początku swojej kariery[45]. W 2008 roku Tumpati zakończył staż w Abington Memorial Hospital na przedmieściach Filadelfii i wkraczał na rynek medyczny w okresie pogłębiającego się kryzysu[46]. Droga Tumpatiego do uzyskania dyplomu lekarskiego była trudna i długa. Przyszedł na świat w rodzinie rolniczej w wiosce M. Nagulapalli na głębokiej prowincji Indii, a pierwsze lata nauki odbył w lokalnej szkole bez elektryczności, z klepiskiem zamiast podłogi. Ojciec Tumpatiego był hindusem, matka zaś chrześcijanką, co było raczej niezwykłym mariażem w tej części Indii. Rodzice wychowali chłopca w wierze chrześcijańskiej. Babcia chłopca od strony matki nawróciła się na chrześcijaństwo po tym, jak jego matka zapadła w dzieciństwie na śmiertelną chorobę; rodzina wierzyła, że została ocalona po tym, jak pewien mieszkaniec wioski zasugerował babce, żeby pomodliła się o uzdrowienie do Jezusa. Wiara w Opatrzność odegrała istotną rolę również w życiu Tumpatiego: zgodnie z sugestią miejscowego pastora Tumpati zapisał się do oddalonej o kilka wiosek szkoły z internatem, kierowanej przez Amerykanina pochodzenia indyjskiego – lekarza misyjnego z Pensylwanii. Stamtąd Tumpati dzięki swoim zdolnościom intelektualnym oraz niestrudzonej pracy zdołał dostać się do jednej z najlepszych indyjskich uczelni medycznych, następnie zrobił specjalizację w Norwegii i wreszcie dostał się na staż dla internistów w Abington Memorial w Stanach Zjednoczonych. Fakt, że znalazł się w państwie, które tak bardzo zachwalał jego nauczyciel z dziecięcych lat, tylko utwierdzał w Tumpatim wiarę w potęgę Boga.

Kiedy już zdobył odpowiednie wykształcenie, zaczął szukać dla siebie miejsca na amerykańskim rynku pracy. Rok wcześniej urodził mu się syn, a ponieważ w drodze było drugie dziecko, jego żona postanowiła rzucić posadę programistki komputerowej i zostać w domu z dziećmi. W ten sposób Tumpati musiał zatroszczyć się o utrzymanie rodziny i pokrycie wszelkich wydatków, w tym także rat kredytu zaciągniętego na kupno domu. Od razu po zakończeniu stażu przyjął dwie prace na niepełny etat – jako asystent lekarza w klinice internistycznej założonej przez kolegę oraz w pewnej firmie, w której miał analizować wyniki badań od pacjentów z całego kraju.

Gdy tylko uznał, że jego sytuacja w obu miejscach zatrudnienia jest stabilna, zaczął rozglądać się za dodatkową pracą. Tumpati zawsze uważał się za człowieka znającego się na nowoczesnych technologiach. W przeszłości, kiedy został przyjęty na staż i przechodził żmudny proces przyswajania wiedzy, szczególnie obciążający dla rezydentów zagranicznych, stworzył internetowe forum Residentscafe.com[47], gdzie odpowiadał na pytania absolwentów uczelni medycznych na temat systemu wyboru stażu. Jego strona miała ponad sześć tysięcy zarejestrowanych użytkowników. Stworzył również inną witrynę: WikiMD.org[48], przypominającą Wikipedię encyklopedię medyczną utrzymywaną przez wolontariuszy. Kiedy więc rozglądał się za pracą, w naturalny sposób skłaniał się ku pracy internetowej. Na forum o nazwie Physicians Work From Home (Lekarze pracujący z domu) dostrzegł ogłoszenie o pracę dla RX Limited.

Kiedy Tumpati na nie odpowiedział, przedstawiciel firmy posługujący się „nazwiskiem” Aaron Johnson opisał mu, na czym miałaby polegać jego praca: Tumpati miał weryfikować kwestionariusze medyczne od pacjentów, którzy zamawiali leki przez Internet, a po pozytywnej weryfikacji miał wystawiać im recepty na farmaceutyki, o które prosili. Tumpatiemu nie była obca idea „telemedycyny”, dynamicznie rozwijającej się dziedziny praktyki medycznej, w której lekarze kontaktują się z pacjentami za pośrednictwem Internetu. Model działania RX Limited wydał mu się nowatorskim rozwinięciem koncepcji zdalnej medycyny, którą przecież już praktykował, analizując wyniki badań. Poza tym opłacało się takie wystawianie recept: za każdą miał otrzymywać dwa dolary.

Przedstawiciele RX Limited postarali się rozwiać wszelkie obawy Tumpatiego dotyczące stosowanych procedur, zapewniając go, że „współpracują z ponad czterdziestoma lekarzami, a wszystko jest w pełni legalne i prawomocne”.

– Zapewnili mnie, że prowadzą obrót wyłącznie lekami nieznajdującymi się w wykazie substancji kontrolowanych DEA, a pacjenci mają ważne na rok badania lekarskie przeprowadzone przez ich osobistych lekarzy.

Tumpati się zarejestrował.

RX Limited przesłało mu dane do logowania na stronie, na której miał dostęp do kwestionariuszy i zamówień klientów. Przeglądał odpowiedzi pacjentów, w odpowiednim polu formularza zaznaczał, czy zlecenie zostało przyjęte, czy odrzucone, po czym przechodził do następnego dokumentu. Lekarz nie mógłby wyobrazić sobie łatwiejszej pracy. Nie miał za drzwiami poczekalni pełnej zniecierpliwionych pacjentów, nie trzeba było wypełniać żadnych druków ubezpieczeniowych. Tumpati zakładał, że klienci RX Limited mieli już diagnozę i po prostu szukali bardziej przystępnych cenowo zamienników leków, które mieli przepisane na receptę.

– Wydawało mi się, że to doskonała okazja nie tylko ku temu, żeby obsłużyć wielu pacjentów – opowiadał – ale też by robić to w wolnym czasie.

Jak się okazało, była to również nadzwyczaj lukratywna praca dorywcza. Wkrótce zarabiał wystarczająco dobrze, żeby nie tylko pokryć wszelkie wydatki, ale także odłożyć środki na założenie własnej praktyki. Co ważniejsze, mógł również wysyłać część z tych pieniędzy do domu, by sponsorować dzieci uczące się w tej samej szkole misyjnej, która niegdyś umożliwiła mu wyrwanie się z jego wioski.

Oddzieleni dystansem tysięcy kilometrów Tumpati i Schultz nie mieli pojęcia, że ich światy się połączyły. Byli jedynie ogniwami w rozległej sieci stworzonej przez innego człowieka, niezdolni do dostrzeżenia niczego poza granicami własnego punktu styku z innymi ogniwami. Żaden z nich nie zwrócił szczególnej uwagi na prośbę przesłaną przez Internet 27 sierpnia 2008 roku[49]. Najpierw dotarła ona do Tumpatiego: zlecenie od klientki Sarah Johnson złożone na internetowej witrynie cheaprxmeds.net, a następnie przesłane przez systemy RX Limited na komputer Tumpatiego. Było to zamówienie na dziewięćdziesiąt tabletek Fioricetu w cenie detalicznej stu siedemdziesięciu dolarów. Na kwestionariuszu Tumpati zatrzymał wzrok tylko na kilka sekund – Johnson jako powód zakupu wymieniła migrenę, a więc dolegliwość, na jaką powszechnie przepisywano Fioricet. Tumpati zatwierdził zlecenie i odesłał je w cyfrowy eter. Kilka godzin później, po wirtualnej podróży z Kanady do Izraela, a stamtąd na Filipiny i z powrotem, zamówienie dotarło do komputera w należącej do Charlesa Schultza aptece Medicine Mart w Monroe w stanie Wisconsin[50]. Tam technik przeczytał receptę i przekazał ją do realizacji. Ubrany w biały fartuch farmaceuta zdjął z półki zieloną buteleczkę, nakleił na nią etykietkę z nazwiskiem Tumpatiego, umieścił w niej starannie odliczoną liczbę tabletek i wreszcie wsunął buteleczkę do koperty Fedeksu. Wydrukowana nieco wcześniej koperta była zaadresowana na skrzynkę pocztową przy lokalu Fedeksu w Minneapolis przy tej samej ulicy co biuro DEA[51].

[...]

PRZYPISY

[1] Wszystkie dialogi i opisy pochodzą z nagrań tego spotkania.

[2] Wywiad z człowiekiem identyfikowanym w tej książce jako Felix Klaussen. Dodatkowe wyjaśnienia znajdują się w przypisach do rozdziału 6.

[3] USA v. Berkman, Dokument 990-7, 22 maja 2017 r. Apteka nosiła nazwę Schultz Pharmacy i była jedną z dwóch należących do Schultza; druga to Medicine Mart w Monroe.

[4] USA v. Schultz, Dokument 22, 14 listopada 2014 r.

[5] Australian Found with 20 Tons of Explosive Materials, „Oriental Daily”, 4 maja 2012 r.

[6] HKSAR v. Shulman. Zob. też: HKSAR v. Hen, Fadlon.

[7] Raport wewnętrzny Brazylijskiej Policji Federalnej.

[8] Wywiad z Grantem O’Fee, byłym komendantem policji z Tonga, przeprowadzony przez Olivera Conroya. Podczas gdy O’Fee i inni przedstawiciele władz nie byli jednomyślni co do tego, czym zajmowali się nurkowie w momencie dokonania odkrycia, oni sami najczęściej wspominali właśnie o łowieniu ryb.

[9] Te i pozostałe informacje pochodzą zarówno z wywiadów, jak i oficjalnych relacji policyjnych, takich jak na przykład: Joint South Pacific law enforcement operation results in huge cocaine haul, informacja prasowa Australijskiej Policji Federalnej, 16 listopada 2012 r. Zob. też: wiadomości w lokalnych mediach, np. Decomposed Body, Cocaine Haul Found on Yacht, ABC News (Australia), 15 listopada 2012 r.

[10] Runa A. Sandvik, That One Time I Threw a CryptoParty with Edward Snowden, „Forbes”, 27 maja 2014 r.

[11] Inside the NSA’s War on Internet Security, „Der Spiegel”, 28 grudnia 2014 r.

[12] USA v. Hunter, Dokument 591, 17 kwietnia 2018 r.

[13] Szczegóły dotyczące odkrycia dokonanego przez Jimenę pochodzą z mojego wywiadu z Jeremym Jimeną, a także z akt Narodowej Policji Filipin (PNP) w sprawie morderstwa Catherine Christiny Lee oraz akt sprawy USA v. Hunter, Dokument 580, 5 kwietnia 2018 r.

[14] Philippine Statistics Authority, Highlights of the Philippine Population 2015 Census of Population.

[15] Akta Narodowej Policji Filipin (PNP) w sprawie morderstwa Catherine Christiny Lee.

[16] Zob. na przykład: youtube.com/watch?v=TOU00HiPuog.

[17] Razon: 60% of PNP Men Live Below Poverty Line, „The Philippine Star”, 3 czerwca 2006 r.

[18] Human Rights Watch, Philippines: Death Squad Linked to Hundreds of Killings, 20 maja 2014 r.

[19] USA v. Hunter, Dokument 574, 3 kwietnia 2018 r., s. 71.

[20] Feds: 2 NC Men Traveled to Philippines in Murder-for-Hire Plot, WRAL, 22 lipca 2015 r.

[21] Szczegółowe informacje o śledztwie i okolicznościach wydarzeń z udziałem Brill i Holdrena, o ile nie zaznaczono inaczej, zostały zaczerpnięte z zestawianych ze sobą wywiadów z Brill, Holdrenem i Kentem Baileyem, zeznań procesowych Brill i Holdrena, zeznań Brill przed ławą przysięgłych oraz innych materiałów dowodowych przedstawionych przed sądem i zawartych w aktach sprawy USA v. Berkman, Dokumenty od 952-1 do 952-7, 2010 i 2012 r., a także z rozmów z anonimowym urzędnikiem Departamentu Sprawiedliwości posiadającym bezpośrednią wiedzę o tym śledztwie.

[22] Broszura informacyjna DEA na temat narkotyków. Zob. też: dea.gov/druginfo/concerns.shtml.

[23] W pierwszej dekadzie XXI wieku agencja przeprowadziła duże dochodzenia w sprawie obrotu lekami w ramach operacji takich jak: Operation Baywatch, Operation CyberRx, Operation Lightning Strike i Operation Control/Alt/Delete. Zob. Michael Leonhart (DEA), Warning: The Growing Danger of Prescription Drug Diversion, oświadczenie złożone przed Izbą Reprezentantów Stanów Zjednoczonych, 14 kwietnia 2011 r.

[24] Trzy wspomniane apteki to: Ross-West Bank Pharmacy w Minneapolis, El Rancho Pharmacy w Dallas oraz La Joya Drug w Chicago.

[25] Dla śledczych do spraw nielegalnych przepływów leków nie było niczym niezwykłym zjawianie się w aptekach w celu sprawdzenia dokumentacji oraz zweryfikowania procedur zabezpieczenia leków w lokalu.

[26] Niemal wszystkie spośród setek stron internetowych powiązanych z RX Limited są już nieaktywne. Jednak snapshoty tych stron oraz rozmaite informacje na ich temat – włączając w to dane znajdujące się na Acmemeds.com – są dostępne za pośrednictwem Internet Archive’s Wayback Machine (web.archive.org) oraz dzięki pracy organizacji typu watchdog, takich jak LegitScript i Spamhaus Project.

[27] RX Limited dostarczało swoim partnerom specjalne szablony dla stron internetowych.

[28] W pewnym momencie Spamhaus Project, organizacja non profit, która namierza największych spamerów poczty elektronicznej w Internecie, by serwisy mogły ich blokować, szacowała, że strony internetowe powiązane z RX Limited zajmowały mniej więcej 25 procent całej ich listy blokowanych spamerów. Za: Spamhaus Register of Known Operations, listopad 2010 r.

[29] Zob. na przykład: Max Siegelbaum i Alessandro Accorsi, Egypt’s Wave of Painkiller Addiction, Al Jazeera, 29 listopada 2013 r., oraz Justin Scheck, Tramadol: The Opioid Crisis for the Rest of the World, „The Wall Street Journal”, 19 października 2016 r.

[30] Kodeks Stanów Zjednoczonych, Title 21, § 812.

[31] Ta czysto prawna kategoryzacja często jest tematem ożywionych sporów naukowych, zwłaszcza w odniesieniu do marihuany, ecstasy i LSD – wszystkich narkotyków z Grupy I, w przypadku których stwierdzono korzystne zastosowania medyczne. Zob. na przykład: David Nutt et al., Effects of Schedule I drug laws on neuroscience research and treatment innovation, „Nature Reviews Neuroscience”, nr 14 (2013), s. 577-583.

[32] Ta kwestia stanie się potem jedną z kluczowych – i najbardziej zagmatwanych – w procesie RX Limited. DEA wyłączyła Fioricet spod niektórych regulacji dotyczących leków (Kodeks Przepisów Federalnych, Title 21, § 1308.32). O to, czy wyłączenie stosowało się także do potencjalnie nielegalnej dystrybucji Fioricetu, rozgorzała batalia, która toczyła się przez wiele lat (zob. USA v. Berkman, Dokument 1045, 17 sierpnia 2017 r.).

[33] USA v. Berkman, Dokument 1004, 8 lutego 2017 r., s. 234.

[34] Wywiad z Kimberly Brill.

[35] Wywiad ze Stevenem Holdrenem.

[36] Obszar metropolitalny w północnych Stanach Zjednoczonych nazwany „Bliźniaczymi Miastami” od dwóch największych ośrodków aglomeracji – Minneapolis i Saint Paul (przypis tłumacza).

[37] USA v. Berkman, Dokument 1004, 8 lutego 2017 r., s. 273.

[38] Rene Sanchez, Meth Production Reaches ‘Epidemic’ Level on Coast, „The Washington Post”, 25 sierpnia 2001 r.

[39] Szczegółowe informacje na temat Schultza i jego aptek pochodzą głównie z akt sprawy USA v. Schultz, a zwłaszcza sprawozdań obrońców i prokuratorów z ogłoszenia wyroku, jak również z rozmów z Halem Harlowem, adwokatem Schultza. Nie było mi dane przeprowadzić wywiadu z Schultzem, który zmarł w 2018 r., a jego rodzina odmówiła komentowania tej sprawy.

[40] USA v. Schultz, Dokument 18, 11 listopada 2014 r., s. 2.

[41] Dostęp: web.archive.org/web/20110207170852/http://alphanet-trading.com.

[42] To była standardowa procedura stosowana przez RX Limited przy rekrutowaniu farmaceutów. Informacja pochodzi z rozmów z Moranem Ozem.

[43] Wywiad z Halem Harlowem. Nie byłem w stanie ustalić, kto odgrywał rolę agenta DEA.

[44] Za: USA v. Berkman, Dokument 952-13, 16 października 2013 r.

[45] Szczegółowe informacje na temat Tumpatiego i jego historii pochodzą z rozmów z Tumpatim, niepublikowanej relacji biograficznej udostępnionej przez Tumpatiego oraz obszernych zeznań, dokumentów i innych materiałów sądowych ze sprawy USA v. Berkman.

[46] Wydaje się, że zawód lekarza należy do profesji odpornych na recesję, ale istnieją dane świadczące o tym, że kryzys z 2008 roku w niespodziewany sposób wpłynął także na rynek usług medycznych, ponieważ wielu Amerykanów ograniczyło zarówno wizyty u lekarzy, jak i przyjmowanie leków na receptę. Badania wskazują również na recesję jako jedną z przyczyn, dla których pacjenci mogą kierować się do nieznanych aptek internetowych w poszukiwaniu tańszych zamienników leków. Zob. na przykład: Karoline Mortensen, Jie Chen, The Great Recession and Racial and Ethnic Disparities in Health Services Use, „JAMA Internal Medicine”, 25 lutego 2013 r.

[47] Za: Internet Archive, web.archive.org/web/20060421162357/http://www.residentscafe.com:80.

[48] Zob.: wikimd.org/wiki/index.php?title=WikiMD.org:About.

[49] USA v. Berkman, Dokument 5, 13 listopada 2013 r., s. 13.

[50] USA v. Berkman, Dokument 952-13, 16 października 2013 r.

[51] Brill i Holdren użyli powiązanego z nazwiskiem Sarah Johnson adresu pocztowego skrzynki Fedeksu przy 80 South 8th Street, sześć przecznic od biur DEA.