Jacek Pawłowski

Psalm Dawida

Trylogia: WIELKI GNIEW!

Na okładce Rzeźba Michała Anioła – Dawid

© Jacek Pawłowski, 2020

Idę po ciebie… WIELKI GNIEW! to historia człowieka, który przez zachowania innych przekroczył granicę, za którą to gniew bierze górę. Bohater utworu postanawia wyrównać rachunki… i z ofiary przeradza się w drapieżnika — z recenzji singla „Wielki Gniew” zespołu Hotel Torino.

Nie wchodziłem w biznes, by tracić, raczej siebie — wyznaje w pierwszej części — Firma, główny bohater powieści. Tajemniczy los rzucał nim po całej Europie — Wschodniej i Zachodniej. Co z tego wynikło?

ISBN 978-83-8221-148-1

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

WIELKI GNIEW!

Gniewajcie się, lecz nie grzeszcie; niech słońce nie zachodzi nad gniewem waszym.

Z Listu św. Pawła do Efezjan

Tom 1
Psalm Dawida

Część pierwsza
Firma

To nie jest już biznes

Ta gra jest nieczysta

Od dawna wiesz, to sprawa osobista

Sprzedaję ci gniew

Odbieram to, co moje

Mam wyostrzony wzrok, moje usta to broń

A myśli to naboje

To wielki gniew.

Polski zespół rockowy

Hotel Torino —

utwór „Wielki gniew”

z drugiego singla — „Mały Zgon”

Januszowi Szymańskiemu, powieściowemu Szimiemu…

Po trzydziestoletnim szukaniu, człowiek odnajduje drugiego człowieka, którego nigdy przedtem nie znał.

Elias Canetti

Ryga

***

Rygę po raz pierwszy zobaczyłem z mostu Króla Waldemara, na który wjechałem po kilku godzinach szybkiej jazdy autostradą A1, z Kaliningradu. Widok był piękny. Pamiętam go wciąż tak samo. Podobnie prezentuje się polski Toruń, gdy myślami wracam do domu w Ciechocinku. Nie długo dane mi było jednak sycić tym zaskakującym widokiem, gdyż zaraz po zjeździe na wąską drogę, prowadzącą do centrum, złapaliśmy gumę. W chwili, gdy zjeżdżałem tak szczęśliwy z mostu, zaczął też siąpić drobny, złośliwy kapuśniaczek, tak że moje rozgoryczenie po kilkugodzinnej jeździe było tym większe. Cóż, wysiadłem klnąc i zabrałem się do dzieła. Tania przypatrywała mi się z zakłopotaniem, znaliśmy się zaledwie kilka dni, nie mogła mi w pełni jeszcze ufać. Ja jednak i w tym przypadku okazałem się mężczyzną. Tylko trochę przytamowaliśmy ruch i już byliśmy z powrotem w środku, znowu szczęśliwi.

Nie pojechałem do Rygi, raczej wyjechałem z trudnego Kaliningradu. Byłem pracownikiem szacownej Fundacji Gospodarczej Solidarność, zajmującej się szacownymi celami. Zarabianiem i organizowaniem środków na zbożne cele. Ciążyła mi odpowiedzialność Zastępcy Dyrektora ds. Ekonomicznych. Miesięczne koszty utrzymania Fundacji i Związku Pracowników Najemnych, którego była oficjalnym reprezentantem, były horrendalnie wysokie. Miałem zarabiać, zarabiać i przekazywać zarobione środki na utrzymanie wielkiej, biurokratycznej machiny, której byłem jednym z trybów. Moja pierwsza praca po studiach. Wszedłem z ulicy, przedstawiłem się, byłem do wzięcia. Nie wiedziałem nawet, że tydzień temu zamieścili już drugie ogłoszenie poszukujące pracownika, okazało się takiego jak ja. Była piękna wiosna roku 1991, sam początek demokracji i raczkującego kapitalizmu III RP, niepotrzebne były jeszcze referencje, wyczerpujące CV., ani listy motywacyjne, tylko chęć szczera do pracy, wykształcenie, angielski i moja, gotowa zrobić wszystko, młodość. Jak to się mówi, szczęście samo wlazło mi w ręce i nie zamierzałem szybko go wypuścić. W tym celu, po roku pracy, udałem się do Rygi.

Hotel Ryga w samym centrum, duża, przysadzista, secesyjna budowla. Luksusowa. Nie mam przepisowej, zagranicznej diety, tylko tyle, ile dadzą, a dają mało. Trzeba więc sobie radzić. Między innymi w tym celu mnie przyjęli. Do Kaliningradu przywiózł mnie swoim Mercedesem Szimi, polsko-rosyjski biznesmen, który uparł się, że właśnie przy mnie zrobi interes życia. Nie wyprowadzam go z błędu, gdyż sam w to wierzę i muszę mieć transport, wikt i opierunek. Tymczasem zostawiłem go z rosyjskimi wspólnikami Kaliningradzie, w ich magazynie mydła i powidła. Nie wnikam w ich interesy, jestem tu, by kreować swoje, na wielką i międzynarodową skalę. Wewnętrznie czuję, że jestem blisko, choć wciąż nie mam pojęcia, czego.

Landsmanis przysyłał ponaglające faksy, przyjazd, spotkanie, spotkanie, interesy, w końcu dłużej nie czekając, jadę; od Kaliningradu to 300 kilometrów autostradą. Na coś trzeba się zdecydować, by żyć, a gdy ma się 26 lat jak ja, to chce się żyć. Rozpiera mnie wszystko, moje ekonomiczne, wyższe wykształcenie, mój błyskawicznie pozyskiwany profesjonalizm, znajomość rosyjskiego, angielskiego, trochę niemieckiego i ta budząca się wiosna, z wszystkimi, tylko jej przynależnymi, zapachami. Nigdy więcej tak wiosna nie pachniała, jak wtedy, w Rydze.

Stoimy przy recepcji. Prijomnaja patrzy z podejrzliwością, Tania uśmiecha się, podchodzi do niej z boku i coś mówi przyciszonym głosem, nic nie słyszę. Każe mi tylko wyciągnąć z torby czekolady i pomarańcze. Podaję jej wyładowaną reklamówkę. Dostajemy jakąś przepustkę i idziemy na piętro, do kasy i pokoju rezerwacji. Wyciągam paszport, Tania każe mi go schować. Wystarczy, że pokazałem i wpisałem się na dole. Na piętrze tylko ona pokazuje swój, rosyjski paszport i dostaje pokój na siebie. Zdziwiony nic nie rozumiem. Pierwszy raz jestem na Łotwie. W Kaliningradzie załatwia wszystko Szimi, a gdy go pytam o takie szczegóły jak cena hotelu w którym mieszkamy, niezmiennie odpowiada — nie interesuj się! Tania natomiast odpowiada, już w środku, eleganckiego, dwuosobowego pokoju, że wzięła go na siebie, a jej, rosyjskiej obywatelce przysługuje inna, rublowa taryfa. W ten sposób za dobę w centrum wiosennej Rygi płacę nie sto dolarów, a dwa tysiące rubli, co odpowiada mniej więcej dziesięciu dolarom, za dwie osoby. No, myślę sobie, ledwo postawiłeś nogę, a już zrobiłeś pierwszy interes. To dobry znak, zresztą, któż by się przejmował takimi drobiazgowymi szczęściami w wieku, gdy wydaje się, że i tak wszystko mi się należy. Kładę torby na łóżku i dzwonię do George’a Landsmanisa, Prezesa Spółki Energia. Czeka na mnie w biurze, choć to już ósma wieczór. Gdy słyszy mnie w słuchawce, jakby przybyło mu jeszcze energii, nie potrafi opanować radości i podniecenia, opowiadam mu o moich przygodach z kołem, mówi, że nie ma żadnego problemu, w swoim holdingu spółek mają też zakład samochodowy, zaraz przyśle mechanika z kierowcą po mnie. Cieszę się razem z nim. Zakład samochodowy to już coś, konkret, a o te najtrudniej na Wschodzie. Po godzinie przyjeżdża dwóch młodych chłopaków. Zabierają koło, wypytują o wiek Mercedesa, oprócz koła mam kłopoty z akumulatorem, ale z tym się nie zdradzam. Oni i tak cieszą się z tego, że w ogóle przyjechałem, po kilku miesiącach usilnych starań. Moja wizytówka robi wrażenie, nie ma co, tylko dzięki niej zainteresował się mną najpierw Szimi, a teraz oni. Dzięki niej mam prawie dyplomatyczny status. Zabieram się, z jeszcze młodszym ode mnie Jurą, jak się potem okazuje, mózgiem licencji eksportowych. Jeszcze mało wiem, o nic nie wypytuję. Patrzę, obserwuję, w myślach robiąc notatki, które potem przeniosę w pamięć. Tania zostaje sama w pokoju. Była oburzona, a potem tylko smutna, jak dowiedziała się, że jej nie zabiorę.

— Taniu, nie mogę pokazywać się z tobą w sprawach służbowych, co też by sobie o mnie pomyśleli, przyjeżdża służbowo, pierwszy raz i od razu z rosyjską dziewczyną, gdybyś pracowała w Firmie, to co innego, ale nie pracujesz.

— Możesz im powiedzieć, że pracuję… u Szimiego, że jestem twoją asystentką.

Patrzę na nią, na jej biust numer 5, ładną, niewinną buzię, proszący uśmiech, wystraszone oczy. Potem na moją obrączkę. Nie, myślę sobie, nie, nie będę siał popeliny od samego początku.

— Oni nie znają Szimiego, zaprosili mnie… Nie mogę na pierwszym spotkaniu kłamać, zresztą i tak by się zorientowali, nie, nie mogę, mam ważne sprawy, nie mogę ryzykować!

— Jesteś niedobry!

— Oj, dobry, dobry, wrócę za godzinę, najwyżej dwie…

— Niedobry!

Jest już noc, pachnie. Zasuwamy starym Żiguli Jury po ryskiej obwodnicy, chyba ze sto czterdzieści na godzinę. Trochę się boję, Jura jakiś nerwowy, co chwila strzyka mu pod okiem brew, ale o nic nie pytam, patrzę tylko w ciemność nocy za szybą. Pytam gdzie jedziemy, bo dawno już wyjechaliśmy z centrum. Może mnie tu zaraz zarżną — myślę sobie — ale, po co mieli by mnie od razu zabijać, nie mają przecież w tym interesu, więcej jestem dla nich wart żywy, na razie… — pocieszam się jak mogę, w tych ciemnościach.

— Jedziemy do letniskowej bazy firmy w Jurmala, dwadzieścia kilometrów od centrum Rygi, jest sobota, firma ma rodzinne spotkanie, zapraszają cię na kolację.

Acha… — dumam uspokojony, więc to tak, nie w biurze, tylko od razu balanga, mogłem zabrać jednak Tanię, albo nie, muszę zrobić profesjonalne, poważne wrażenie. Jedziemy. W końcu, po dwudziestu minutach ostrej jazdy bez trzymanki, wpadamy w małe uliczki nadmorskiej miejscowości wypoczynkowej, coś jak nasz Sopot, myślę i ogarnia mnie lekkie, przyjemne podniecenie. Wysiadamy, powietrze ma tu jeszcze mocniejszy, wiosenno-morski zapach, uderza mnie i rozluźnia. Wchodzimy do dużego pensjonatu, w recepcji pusto, w całym budynku pusto, ciemne korytarze, kręte schody. Jura jest za młody by mnie zabić — znowu się pocieszam — po co mu to na piątym roku studiów ekonomicznych, i bez tego ma przyszłość przed sobą. W końcu wchodzimy do jasnej sali. Widzę niskiego, grubawego, łysego człowieka w dresie i adidasach, gra w ping-ponga, zwinnie balansując za niskim stołem. Podnosi piłeczkę z podłogi i wtedy nas zauważa. Uśmiecha się, lustruje, podchodzi i woła.

— O!, mister Pawlowski, witamy, witamy w Rydze! — wyciąga rękę i przedstawia się — George Landsmanis!

Przechodzimy do dużej, z przepychem urządzonej sali. Wszędzie kwiaty, duszno, loże jak małe stateczki porozwieszane na różnych poziomach. Tylko w jednej z nich mała grupka rozbawionych ludzi. To oni — myślę i robi mi się gorąco. Zaraz wszystko się rozstrzygnie, muszą mnie zaakceptować. Landsmanis przedstawia mnie wszystkim po kolei. Nie widzę twarzy, czuję tylko przyjazne uściski dłoni. Siadam i zauważam miły, pełen ciepłego zainteresowania uśmiech młodej żony Wiceprezesa Kiesusa. Natychmiast otwierają szampana. Znowu żałuję, że nie wziąłem Tani. Atmosfera sobotniego wieczoru. Jestem spokojny, choć wciąż cała sala lekko wiruje mi przed oczyma. Luźna pogawędka i toast na moją i Fundacji cześć. Odmawiam jedzenia, chcę tylko patrzeć, popijając słodkiego szampana. W końcu przechodzimy do meritum. Kiesus wskazuje na Landsmanisa.

— On tu dowodzi w handlu, ja jestem tylko inżynierem od brudnej roboty, jak będziesz chciał kupić moje meble, to porozmawiamy, cha, cha…

Wszyscy wybuchają śmiechem, tylko nie ja, ale udaję, że też. Nie do śmiechu mi jeszcze, nie jestem jeszcze pewny w co wdepnąłem, choć wygląda nie najgorzej. Zostawiamy ich i siadamy z Landsmanisem przy osobnym stoliku.

— Jest miedź? — pytam go bez wstępów.

— Tak, tak, mister Pawlowski, jest miedź i aluminium i brąz… wszystko jest!

— Ile ton?

— Trudno dokładnie powiedzieć, na razie zbieramy, ale jeden kontener już jest!

— Mało! Potrzebuję minimum sto ton, na początek…

— Będzie sto ton, mister Pawlowski, będzie dwieście ton i tysiąc, tylko powoli, powoli, nasi ludzie już kupują…

— Ceny jak w ostatnim faksie?

— Tak, miedź 800 dolarów za tonę, aluminium 450 i brąz 400.

— Złom czy produkty?

— Och, mister Pawlowski, za taką cenę produkty? Złom, ale dobry, czysty…

To i tak połowa cen światowych, stu procentowe przebicie.

— Dobrze, kiedy możemy podpisać kontrakt? Mam przygotowany — sięgam po neseser, otwieram go, wyjmuję dwa egzemplarze kontraktu i kładę na stoliku.

— Jutro, mister Pawlowski, jutro możemy podpisać… w biurze.

— Jutro niedziela…

— Och, tak, zapomniałem, a my tu mamy takie rodzinne spotkanie, co tydzień tak się spotykamy, to wiąże firmę…

— To jak z kontraktem?

— Podpiszemy jutro w biurze, a potem pójdziemy na obiad, mamy w Rydze ładną restaurację, taką naszą, ludową…

— Dobrze, o której?

— O dwunastej, nie za wcześnie?

— Jak dojechać do biura?

— O, to blisko od hotelu mister Pawlowski, dwa kroki, dwie minuty, Jura przyjedzie.

— W porządku, proszę zabrać jedną kopię i przeczytać. Muszę już wracać do hotelu, jestem zmęczony po podróży.

— Oczywiście, mister Pawlowski! Jura już odwozi, raz jeszcze dziękuję za przyjazd, proszę pozdrowić panią Dyrektor…

— Dziękuję! Za przyjęcie i za szampana.

Gdy jesteś w środku nic nie widzisz. Musisz najpierw wyjść na zewnątrz. Ale nie chcesz. Nie chcesz jeszcze zapomnieć kim naprawdę jesteś. Choć będąc w środku, jesteś tak samo niewidomy jak na zewnątrz. Wszystko rozjaśni się dopiero kiedyś. Gdy usiądziesz i zaczniesz to opisywać. Przypominać wszystko wszystkim od samego początku. Tylko wtedy, gdy ani im, ani tobie, nie będzie to już potrzebne. Przebrzmiało. Pozostają znaki. Czarne. Jak pamięć. Utrwalona. Po coś.

Jura uśmiecha się nerwowo na pożegnanie, wie już, że w poniedziałek musi załatwić licencję eksportową na wywóz do Niemiec, dwóch tysięcy ton metali kolorowych. Jego napięta twarz wyraża całą presję nowych czasów. Handlujesz, albo wegetujesz. Opowiada mi, że Firma go przyjęła, bo jego wujek pracuje w Ministerstwie Handlu, które wydaje licencje eksportowe. Musi tylko skompletować wszystkie dokumenty. Musi mieć też kontrakt. Po to przyjechałem. Teraz jego ruch. Żegna się, rusza z piskiem opon, a ja pnę się po szerokich schodach na drugie piętro hotelu Riga. Pukam do drzwi, bo nie mam klucza. Tania nie otwiera. Myślę — zasnęła, ładnie. Stukam coraz głośniej, dochodzi dwunasta w nocy. Zaraz mnie deportują. W końcu otwiera i szybko wraca do łóżka. Zdążyłem jednak zobaczyć, że jest całkiem goła i pijana. Przed opadnięciem na łóżko, kuca jak małe zwierzątko i wymiotuje na podłogę. Chwytają mnie mdłości — po co ją brałeś, idioto! — wyrzucam sobie, ale po chwili robi mi się jej żal. Potykam się o pustą butelkę likieru Amaretto. Mieliśmy ją wypić razem, po moim powrocie.

— Nie doczekałam się, a tam pewnie były dziewczyny, wiem jak jest w Jurmala! — wyrzuca płaczliwie i kamieniem zapada w głęboki sen.

Nastawiam budzik na ósmą i kładę się jeszcze w ubraniu. Uwiera mnie krawat i garnitur, zmęczony postanawiam jednak zdjąć marynarkę i buty. Kładę się tylko po to, by przemyśleć odbyte spotkanie, lecz po chwili, nie wiem kiedy — zasypiam, i budzę się dopiero o ósmej rano, gdy dzwoni budzik.

***

Wracam do Kaliningradu, a zaraz potem do Polski. Tania obrażona nie odzywa się do mnie. Męczy ją kac. I coś jeszcze. Nagle domyślam się, po co mogła ze mną pojechać. Szimi ją wysłał, żeby mnie szpiegowała. Nie pozwoliłem mu jechać ze mną, wysłał ją, swoją kaliningradzką sekretarkę. A ja myślałem, że ona na mnie leci. Teraz boi się, co powie szefowi, czy nie wyleje ją z pracy. Postanawiam nagle, to wykorzystać, pomóc jej i sobie. Zapalam papierosa, przyciszam muzykę i ni stąd, ni zowąd zagaduję:

— Rozmawiałaś może z Szimim przez telefon, nie dzwonił do hotelu?

— Nie… a dlaczego pytasz? Coś się stało?

— Na pewno?

— Nie dzwonił, o co ci chodzi, Jacek, co ty?

— Ty też do niego nie dzwoniłaś?

— Ja? A po co miałabym do niego dzwonić, w niedzielę? Co on, mój mąż, ojciec moich dzieci?

— Nigdy nie wiadomo… — próbuję obrócić to przesłuchanie w żart.

— Nie dzwonił zapytać jak nam poszło?

— Jacek, przecież dziś niedziela, a wczoraj spałam cały wieczór…

— Przedtem jeszcze trochę popiłaś, nie dzwoniłaś, na pewno?

— No, po co!?

— Dobrze, więc jak wrócimy, możesz mu powiedzieć, że wszędzie ze mną byłaś, i na kolacji wczoraj, i dziś u Landmanisa w biurze, i na obiedzie… i że wszystko do czego doszliśmy, to dobre intencje i ceny, nic więcej!

— A było coś więcej?

— Przecież mówię — nic więcej!

Milczy. Zastanawia się. Ciężko myśli chorą głową. Wciąż nie wiem, czy udało się czy nie… Nagle prosi, bym zatrzymał samochód na poboczu. Boję się, że znowu chce zwymiotować, więc natychmiast się zatrzymuję. W chwili, gdy spuszczam nogę z hamulca, Tania chwyta mnie mocno za szyję, przyciąga do siebie i mocno całuje. Trwa to kilka długich sekund, odrywam się w końcu i pytam, czy już lepiej się czuje, uśmiecha się i odpowiada, że chciałaby kiedyś wrócić ze mną do Rygi, ale moim samochodem, potem do Jurmala, hatiaby na wikend. Obiecuję, że kiedyś na pewno pojedziemy i zadowolony ruszam do przodu. Dalej myślę o Landsmanisie, kontrakcie i Fundacji, co też powiedzą? Biznes i polityka, czy to nie przeszkodzi? Może powinienem to robić w normalnej, handlowej firmie, gdzie nikt nie pyta skąd przychodzisz, tylko, po co? Ale inaczej tak łatwo by mi nie poszło, nie jestem, aż taka piękna, żartuję w myślach. Zapominam o tym i znowu tylko delektuję się świadomością, że mam w końcu swój pierwszy, duży kontrakt. Nie wypuszczę go już, będzie mój, aż do końca, aż nie przewiozę ostatniej, dwutysięcznej tony. Liczę już zyski, może w końcu wyrobię te 150 tysięcy, potrzebne na miesięczne utrzymanie samej Fundacji. Muszę jeszcze tylko przekonać Niemców, by zgodzili się wozić gotówkę i płacić od ręki na miejscu — w Rydze, po załadowaniu towaru do kontenera. Landsmanis pokazał mi bank, w którym można zdeponować gotówkę, za pokwitowaniem. Robią to Amerykanie i Szwedzi, mogą zrobić i Niemcy. Ale to będzie trudne. Rozmawiam z prawnikami, nie z handlowcami, a ci wejdą dopiero wtedy, gdy zostaną ustalone bezpieczne i zyskowne reguły gry. Ale bez gotówki nie zarobią swoich 80 procent, pozostałe 20 procent, to oficjalna prowizja dla Fundacji, zapisana w kontrakcie. Mam błogosławieństwo mojej dyrektorki Maliny, powinno się udać, jeśli chcą mieć te swoje śmieszne 150 tyś. miesięcznie. Nie ma nic za darmo, na ładną buzię można się przejechać, upić i pozwiedzać. Biznes wymaga poświęceń i ryzyka. Ja swoje zrobiłem, kontrakt mam w kieszeni. Jeszcze tylko jeden telefon do Darka, do Niemiec i ruszamy, albo oddam kontrakt Szimiemu. Szimi nic nie wie. Wracamy teraz, a on nic nie wie. Powiem mu tyle, że Landmanis będzie szukał towaru, że ustaliłem tylko ceny, ani słowa o kontrakcie, nie może wiedzieć, wystarczy, że obsługuję mu za darmo jego własne kontrakty. Malina i tak nie zgodziłaby się na Szimiego w tym interesie, Landsmanis to kontakt Fundacji, sam do nas przyszedł. Muszę być lojalny, inaczej skończę na bruku.

***

Z Niemcami spotykam się trzy dni później, w hotelu Hevelius w centrum Gdańska. Wszystko idzie jak z płatka. Gdy na faksie zobaczyli kontrakt, ceny i ilości, wyobraźnia szybko przygnała ich do mnie. Ich jest trzech, ja jeden. Są mili, ale to tylko transformacja zysków w uśmiechy. Matheus Rubinger — młody, ambitny prawnik, pierwszy rok prywatnej praktyki i już jest wspólnikiem. Prymus na studiach. Darek — Polak, pracujący dla kancelarii, głowa do wszystkiego i niczego, węszy interesy w Polsce, przyssał się do mnie jak pijawka. Na koniec ten najważniejszy, Thomas Herholz — szchrotter — handlarz złomem metali kolorowych z Essen, niemieckiego centrum złomowo-stalowego, średniej wielkości firma ze stuletnią tradycją, handlował dziadek, handluje ojciec, Thomas już nie handluje, raczej dobrze się bawi, każe sobie pokazać na mapie gdzie leży Ryga, gdzie będzie musiał pojechać ze stutysięczną rolką dolarów w kieszeni, spiętych gumką do włosów. W to się jeszcze nie bawił, ani dziadek, ani ojciec, ani on — czas spróbować czegoś nowego — śmieje się, wciąż wypytując o ceny, jakość towaru i terminowość dostaw. Wierzę w Landsmanisa. Łotewski Żyd, liberał, w zarządzie partii, biuro w ryskiej kamienicy Ministerstwa Handlu, żywiołowy i dokładny, kocha pieniądze. Oni, Niemcy, już je tylko oglądają, wciąż takie same, z nudą odkładają je do banku, licząc wciąż na następne. Landsmanis marzy o zmianie samochodu, chce kupić rocznego Mercedesa, a to kosztuje, jeśli nie chce kupować od mafii. Szybko ustalamy szczegóły i umawiamy się na podpisanie kontraktu jutro, w Fundacji. Atmosfera starego Gdańska, tak bliska Niemcom, wizja handlu ze Wschodem — odwieczne marzenie i moja wizytówka dopełniają za mnie formalności, nie muszę długo ich przekonywać, gdyby się na to nie zdecydowali, w ogóle by tu nie przyjeżdżali. Fundacja nie może oficjalnie brać w tym interesie udziału, choć jest całkowicie legalny. Będzie otrzymywała swoje prowizje od Niemców, w formie darowizn, odpiszą to potem od podatku. Wszystko gra. Landsmanis pieje z zachwytu przez telefon. Jutro, zaraz po podpisaniu papierów w Fundacji, jedziemy, najpierw z Szimim do Kaliningradu, a potem, już sami do Rygi. Na wszystko dostaję pozwolenie i oficjalną delegację, tylko nie pieniądze. Mogę sobie robić te interesy, ale nie za pieniądze Fundacji — brzmi orzeczenie Dyrektora Generalnego. Chodzą słuchy, że chce nas rozwiązać, a przedtem mówił, że mamy zarabiać pieniądze, to zarabiam. Czego on chce?

***

Niemcy są bardzo podnieceni przy przekraczaniu granicy z Rosją. Za moment wjadą na swój historyczny teren, do Kaliningradu, Koenigsbergu, stolicy Prus Wschodnich, głównej kwatery Kanta. Patrzą nerwowo na wszystkie strony, czy też ich zaraz nie pozabijają. Gotówka jeszcze bezpieczna, w niemieckim banku. Na razie chcą tylko wszystko sprawdzić, przekonać się na własne oczy, czy jest, a jeśli tak, to jaki — towar. Szimi też coś dla nich szykuje. Każdy chce zarobić, taka okazja zdarza się raz na tysiąc lat i nie wiadomo kiedy się skończy, bo na pewno — nie powtórzy. Nie wiem tylko o jednym. W Fundacji Gospodarczej NSZZ Solidarność, od kilku miesięcy, trwa wojna na górze. Mało mnie to obchodzi, skończyłem handel zagraniczny, przyjęli mnie na handlowca, dopiero po pół roku dostałem stanowisko Zastępcy Dyrektora d/s Ekonomicznych, rozgrywa mnie Malina, a ją Generalny. Dostałem jeden zakres obowiązków — zarabiać pieniądze — generować zysk! — jak histerycznie, co dzień, krzyczy na całe biuro i korytarz Malina. Generuję. Handel ze Wschodem dopiero się rozpoczyna, pionierzy muszą wozić gotówkę, nie ma rady. Landsmanis nie chce ryzykować własnych pieniędzy, jemu ten towar w Rydze nie jest potrzebny, musi go tylko wpakować na statek i już. Wtedy wszyscy będą już bezpieczni. Myślę o tym wszystkim na tylnym siedzeniu BMW Thomasa. Szimi za nami, w swoim starym Mercedesie. Tworzymy forpocztę handlu ze Wschodem. Mnie podnieca właśnie to, ich pieniądze. Na koniec i tak każdy weźmie z tego to, co zechce.

Thomas długo nie mógł podjąć decyzji, wracać czy nie, z powodu jakiejś Rygi? Gdzie to, do cholery!, jest? Rosja, co stary szuka w Rosji na starość? Przerywać tak dobrze rozpoczęty, międzynarodowy turniej amatorów w golfa, do którego przygotowywał się, jak zwykle, cały rok, z Florydy to kilkanaście godzin samego lotu, scheise! klął — co ten stary szchrociarz na starość wymyślił, mało mu i mało, wydzwania co dzień, już nawet w nocy wywołują mnie z klubu do telefonu:

— Thomi? Tu ojciec… jak ci idzie chłopcze gra?

— Dobrze tata, jestem w ćwierćfinale, jutro mam przerwę, odpoczywam…

— Thomi, ty wiesz może gdzie jest Ryga?

— Chyba na Bałtyku, w Rosji, a co, urlop?

— Nieee… stary Willi radzi zacząć tam kupować towar.

— Wilhelm? A skąd on ma takie pomysły?

— Młody wspólnik mu doradza… Rubinger, i chcą żeby wozić im pieniądze w gotówce… rozumiesz? W kieszeni, najlepiej 100 tysięcy dolarów za jednym razem… ale towar tani, jak u nas w czasie wielkiego kryzysu… wiesz, Thomi, Rosjanie zaczęli sprzedawać, nie rząd, tylko prywatne przedsiębiorstwa… tam podobno jest już kapitalizm… Gorbaczow, a teraz Jelcyn, pozwolili im handlować, a oni chyba jeszcze nie znają cen… ale chcą gotówkę, do ręki, przy towarze.

— No i co, kupujesz?

— Prawnicy mówią, że to bezpieczne, Polacy pośredniczą.

— Polacy?! To nie kupuj, okradną nas!

— Thomi, kancelaria bierze na siebie cały risk, za 10 procent, a ten Polak podobno uczciwy, sprawdzony, z wiarygodnej, państwowej czy rządowej firmy, fundacji, coś takiego… prawnicy mówią, żeby spróbować, ja bym chciał żebyś ty tam pojechał i sprawdził ten interes, ja już nie mogę latać… Thomi, co robić?

— Zostać w domu i pilnować interesu!

— Ale słyszysz? 100 procent zysku, rosyjski, dobry towar, nie mogę spać… przyjedź i sprawdź. OK?

— Lufthansa tam lata?

— Czarter… 1900 marek w jedną stronę, ale bezpiecznie, polecisz?

— Kiedy?!

— Pojutrze, ten Polak nalega, ma kontrakt na ręku, jeszcze komuś odsprzeda, trzeba się śpieszyć, Kraus już od nich kupuje, co tydzień 3 kontenery, tam podobno już kupują Amerykanie i Szwedzi, wywożą statkami setki kontenerów miesięcznie… słyszysz? robią fortuny!, a ty tylko grasz w golfa… to nie potrwa długo, dzień, dwa, a ta hossa nie dłużej, podniosą ceny, albo zamkną eksport, wyprzedają się…

— Mają niższe koszty!

— Thomi, miedź to jest miedź, rosyjska czy nasza, zawsze taka sama… a cena? Słyszysz, oni tam ceny kupują, nie towar, jeszcze kilka miesięcy i giełda zareaguje, ceny spadną i schluss, musisz jechać!

— Tata, ja mam turniej…

— Thomi, ty masz też firma, która za tego golfa płaci, ty wiesz ile wszystko kosztuje, Thomi, to tylko kilka dni i będziesz znowu grał, przełóż mecz!

— Pomyślę tata, daj mi pomyśleć… jutro zadzwonię!

Rosja? Lufthansą do Rosji, pojutrze?… to mi się chyba śni, z Florydy prosto do Rosji, i po co? Kupować szchrott… w środku rozgrywek!

Teraz już specjalnie nie żałował, Szimi i ta cała paczka, coś innego, nie sądził, że będzie się tak dobrze bawić. No i Koenigsberg po drodze, kawior, szampan, dziewczyny. Niezła zabawa się kroi. Jak będzie trzeba wozić gotówkę, wynajmę ochroniarza. Spróbować można. Prawnicy musieli dobrze to przedtem sprawdzić, jeśli biorą za ten cały geshaft odpowiedzialność.

Na granicy rosyjscy celnicy długo przyglądali się niemieckim paszportom z prawdziwymi wizami. Musieli przepuścić. Gdy procedura zaczęła się przedłużać, Szimi wyskoczył i dał każdemu po paczce Marlboro, a szefowi zmiany cały karton. Znali go już dobrze, co tydzień coś przewoził, marmury, materiały budowlane, bursztyn, srebro, trochę metali. Puścili. Niemcy odetchnęli z ulgą. Ciężkie BMW nabrało rozpędu na wąskiej i dziurawej drodze do Kaliningradu. Po obu stronach majaczyły wyłączone z eksploatacji wydobywcze szyby, wypompowana z ropy naftowej ziemia nie rodziła, cały krajobraz świecił pustką, jak po wybuchu bomby atomowej. Gdzieniegdzie tylko pojawiała się i szybko znikała biała, lub żółta chata, na drogę wbiegały dzieciaki, jak małe osiołki zagradzały drogę, prosząc o cukierki, papierosy, gumę do żucia. Niemcy patrzyli na nie ze zdziwieniem, zażenowani, aż Thomas nie docisnął gazu. Na przystankach autobusowych stały młode kobiety, wypatrując spóźniającego się autobusu. Prawie wszystkie były ładne, jak rysy i odpryski na nowym kiedyś murze, znaczyło się tylko ich zmęczenie, blade wycieńczenie, cierpliwość wyczekiwania na chłodzie. Nie ma nic gorszego, jak czekanie na spóźniony autobus, nigdy nie wiadomo, czy w ogóle przyjedzie, gdy my możemy tylko stać. Dwadzieścia kilometrów od granicy zaczęło ukazywać się miasto, zespołami niskich, wojskowych budynków z czerwonej cegły, place były puste, w oknach popękane szyby, gazety lub nic. Wiosna jednak wchodziła i tu, do tego miasta, jak demokratyczna jasna pani całego wszechświata. Czuło się już ten zapach innej pogody, która potrafiła wszystko odmienić, puste place, ludzi, przyszłość, na sześć miesięcy. Otworzyłem okno. Z chodników wylewały się co chwilę małymi strużkami na ulicę, grupki oczekujących na miejskie już trolejbusy, przyszłych pasażerów, w nadziei złapania prywatnej okazji, o którą było nietrudno. Za drobną opłatą prywatny samochód stawał się na kilka minut taksówką. Kilka rubli na lewą benzynę zawsze się przyda, a przy tym można pogadać, poznać ziomka, ponarzekać lub pośmiać się. W promieniach coraz wyższego słońca powietrze ocieplało się, zapraszając, by dojechać w końcu na miejsce, zaparkować i rozciągnąć ramiona na wietrze, zapomnieć o Polsce, domu tam, przeszłości. Cała przyszłość była tu i teraz, zawierała się w wyborze jak najlepszego hotelu, posiłku, spacerze dziurawymi, poskręcanymi, niedawnymi jeszcze mrozami i śniegiem, chodnikami.

Szimi, jak przewodnik małego stada, załatwiał wszystko szybko i sprawnie. Znowu czuł się jak ryba w wodzie — fundował hotel, zamawiał kolację, roztaczał widoki. Po kilku godzinach Niemcy przepadali za nim. Był ich darmowym, objazdowym klaunem, a przy tym obiecywał złote góry metali kolorowych. W najbliższych dniach i tygodniach miało być ich więcej i więcej. Zamawiane przez Szimiego na telefon, miały po kilka razy tygodniowo przyjeżdżać z odległych, w głębi Rosji poligonów i wojskowych składów, z fabryk okradanych już tylko dla niego. Szimi, według swojego jakiegoś maniakalnego mniemania, miał być wkrótce panem Rosji i królem Kaliningradu, konkurencji miały zbieleć oczy, on sam miał mieć przy tym wszystkie najpiękniejsze kobiety świata. Wszyscy akceptowali go dokładnie takim, jakim był, inaczej by nim nie był. Kreowali go, sami o tym nie wiedząc, on przeglądał się w nich i widząc, że wszystko jest OK, stawał się jeszcze bardziej Szimim, kolegą z podwórka i nieustępliwym negocjatorem w jednej, rozwijającej się wciąż osobie. Jakże go lubiłem, a jednocześnie inne oko przesłaniało mi obraz. Na razie jednak, starałem się, jak wszyscy, patrzeć tylko przez to pierwsze.

Kolacja była skromna, ale jak na rosyjskie warunki wystawna. Zupy, buliony, sałatki z ogórców i pomidorców, ginące na talerzu małe kawałki jakiegoś mięsa, które miało stanowić wołowinę, kompoty w wazach, miejscowa woda mineralna, której nikt nie pił, i sałatki warzywne, rybne i we wszelkich innych kombinacjach. Niemcy rzucili się tylko na ryby. Złociste leszcze wylądowały na podłużnych talerzach, ozdobionych pietruszką i sałatkami. Nie boją się jeść — pomyślałem. Wydawało się, że jak najszybciej chcą wziąć udział w jakimkolwiek z aspektów życia w Rosji, choćby we wspólnym posiłku. Szimi znowu był w swoim żywiole. Zamawiał, odmawiał, chwalił, reklamował, pił, opowiadał, opowiadał, swoje krótkie, ciekawe historyjki. Krępował się Niemców, mniej niż zwykle oglądał się za kobietami — jedyną naturalną ozdobą zewnętrznego świata tu, która wciąż się odradzała.

Do kolacji dołączyło kilku miejscowych wspólników Szimiego. Młody, inteligentnie zachowawczy Borys, kolega w jego wieku — Sasza, i ojciec tego ostatniego Rudolf. Tworzyli jakby jedną rodzinę. Rudolf z synem prowadził mały skład herbaty, Borys dochodził, jak mu się chciało. Szimi wpadł w ich małe stadko, nie wiem jak, i rozrywając na kawałki ich mały, bezpieczny światek, pragnął wprowadzić ich w świat wielkich interesów. Nie oponowali, zarażeni tą dziwną, nieznaną chorobą, rodzącym się w bólach dzikim, rosyjskim kapitalizmem. Teraz jednak nie było mowy o interesach. Rudolf jakby rozpoznał w twarzach Niemców swoich, dawno nie widzianych, przodków, sam musiał być chyba z pochodzenia niemieckim Żydem. Szybko się napił i zaczął pięknie śpiewać, w domu grał na akordeonie, w końcu nie wytrzymał, wstał, podszedł do małej estrady, zatrzymał muzykę, małą orkiestrę, wszedł na drewniany podest, zaintonował, a z nim już cała sala, Niemcy w radosnym szoku, a Rudolf zaciąga stare, rosyjskie pieśni. Miękkie, słowiańskie tony wydobywają się z jego płuc, całego wnętrza, jak z nagle uwolnionej czułości, serdeczności, czystej radości spotkania. Szybko kończy, męczy się, wraca, teraz on jest głównym obiektem westchnień Niemców, starego prawnika Willego, jego młodego wspólnika Matheusa, zblazowanego, a teraz pałającego ognistym spojrzeniem Thomasa, zmieszanego, wciąż niepewnego siebie Darka. Shimi w cieniu, martwi go to, on miał być głównym punktem całego programu, nalewa Rudolfowi wódki mówiąc — pij! Ten wychyla kieliszek jak toast, największą nagrodę za śpiew. W dużej, hotelowej restauracji wzmaga się ruch, zapełniają stoliki, ludzie wchodzą, wychodzą, wiosna zaczyna krążyć w żyłach, odzywać się w przepełnionych nadzieją sercach. Ten wieczór nigdy się nie skończy, będzie trwać, a razem z nim — my, na zawsze, utrwaleni jak na starym obrazie Ostatniej Wieczerzy.

Spoglądam na wejście, wchodzą dwie, ładne, wystrojone kobiety. Pełne, dojrzałe, matrony. Szimi zauważa je natychmiast, Niemcy wykrzywiają usta w dezaprobacie, Rudolf puszcza w moją stronę oko. To jego znajoma — mówi, kiedyś razem pracowali w porcie rybnym. Krasawica — komentuje Rudolf, ale cóż, już nie młoda, ale, jeszcze, jeszcze… Zauważają się i bez naszego zaproszenia przysiadają. Jest nas już całkiem duża kompania, 10 osób. Następuje kilka dużych toastów na cześć przybyłych kobiet. Siedzą jeszcze nieśmiałe, z zaciekawieniem patrząc na Germańców. Alkohol odżywa w mojej krwi, która zaczyna powoli wrzeć. Odchylam się do tyłu, nie chcę jeszcze o tym myśleć, jak mi się podoba, właśnie ta, która usiadła przy mnie i teraz przez cienką sukienkę dotyka mnie pod stołem swoim ciepłym, pełnym udem. Jest tak gorąca, że jej żar przechodzi na mnie i po chwili stanowimy już jakby jedno — pragnienie. Wstydzę się Niemców, Szimi nie spuszcza ze mnie czujnego oka, czuje się odpowiedzialny za mnie, jak ojciec. W końcu zaczynamy rozmawiać, po polsku, rosyjsku, niemiecku, angielsku. Mieszają się języki, śmiech, potrawy, rodzaje alkoholi, muzyka i wybuchający, co chwila w innym punkcie sali — śpiew. Jak w jakimś wiosennym, ogarniętym nowymi, wolnymi czasami tyglu. Kończę pić, nalewam kompotu, wystarczy. Czuję niezauważalny prawie, delikatny dotyk ręki Waly, na udzie pod stołem. Już mnie wybrała, ja też, tylko jakieś cierpienie jeszcze na dnie, nie pozwala mi odwzajemnić jej uścisku, jakaś słaba jeszcze pętla, zasłona, widmo, ostrzeżenie, które szybko ulatuje, pod wpływem matczynego prawie spojrzenia jej kobiecości. Postanawiam zapomnieć o wszystkim i razem z nimi zapamiętać się w tej nocy, w tej, tak nagle odzyskanej wolności i pierwszej radości. Odpuszczam sobie wszystkie winy i znajduję ciepłą rękę Wali pod stołem. Odwzajemnia mój uścisk swoim, mocnym, dziękczynnym, przyjmującym wszystko naraz. Musimy doczekać do końca biesiady. Rudolf widzi jak mamy się ku sobie i porozumiewawczo się uśmiecha — Oj, Wala, Wala, ty krasawica, ale Jacka zostaw! — zawstydzona, mocniej ściska moją dłoń pod stołem. Widzę, jak unoszą się jej piersi w przyspieszonym alkoholem oddechu, w udach czuję nieustający żar.

W końcu powoli kończy się ten wieczór, który nie wiadomo kiedy przeszedł w głęboką noc. Widzę jak Rudolf nachyla się do Szimiego i coś dyskutują. Szimi patrzy, to na mnie, to na Walę. Namawiają się, podejmują decyzję. Podchodzi Szimi, kuca przy nas i cicho, ale władczo wypala do Wali — ile bierzesz? 50 dolarów!? — Och, ty! nie za drogo się cenisz? Masz tu 30 i to wszystko! Nagle rozumiem, jest dziwką, a ja myślałem, że to już rodząca się między nami rosyjska, nieodwołalna miłość. Jakbym zapomniał gdzie jestem. — I jeszcze jedno, gdzie idziecie, do pokoju? — Nie! — protestuję odruchowo. Nie chcę jej w hotelowym pokoju, nie zasługuje na to. Już w windzie uleciałoby z niej całe ciepło — myślę i nie mam nic innego do zaproponowania. Ona, przeciwnie, jakby śpieszyła się gdzieś, bym jej nie uciekł, by Szimi mnie jej nie zabrał, proponuje nieśmiało swoje mieszkanie — Tu, niedaleko, ma samochód… Miałem rację, jaka prawdziwa dziwka wychodzi na noc z własnym samochodem? Ona nie jest taka, jak myśli Szimi. — Ale pamiętaj, masz strzec go jak oka w głowie, jak coś mu się stanie, nie dożyjesz rana, słyszysz? Wystraszona, patrzy, to na mnie, to na niego. W końcu przyrzeka mu wszystko, co chce, Szimi kończy ostrym, jak Nikodem Dyzma — No! podnosi przy tym, jak on, palec i odchodzi. Wstajemy, kierujemy się do wyjścia. Wstyd mi wszystkich, Niemców, Borysa, Saszy, Rudolfa, który kiwa mi palcem. Nie wstydzę się jedynie Szimiego, on jeden mnie rozumie, on jeden wie wszystko. Wychodzimy przez szklane drzwi i giniemy w mroku nocy.

***

O piątej nad ranem budzi mnie ostre, późno kwietniowe światło. Nie zasłoniłem okna. Wstaję, nieprzytomnie ruszam do łazienki. Oślepia mnie jeszcze mocniejsze, sztuczne światło. Patrzę na siebie w lustrze. Chcę zobaczyć ten widok, nasycić się, jeszcze bardziej upodlić — patrz! tak wyglądasz! Wracam i kładę się na łóżku. Czuję wciąż smak alkoholu w ustach, kac szczelnie uciska głowę, bolą oczy wbite w sufit. W końcu obudziłeś się! Wszystko to było jak skończony sen, Niemcy, podróż, ta kolacja, śpiewy, Rudolf na estradzie, Wala… ciepła, uległa, łatwo i tak chętnie spełniająca najprostsze marzenia. Nie była dziwką! Choć nigdy nie byłem jeszcze z taką dziewczyną, to wiedziałem, że muszą być inne, nie takie jak ona. W drodze powrotnej, w jej nowym Żiguli, zaczęła nagle opowiadać o sobie. Kaliningrad wypełniała nocna pustka i spokój. Moje serce też takie przez chwilę tej nocy było, kiedy, już nie pamiętam, ale było. Chyba dla tej jednej chwili pojechałem z nią. Zmieniała biegi, widziałem jej młode wciąż dłonie, delikatne złoto pierścionków i obrączki, jak moja. Jechaliśmy i poczułem się tak, jakbyśmy byli małżeństwem, jechali w gości, lub wracali, a ona opiekuje się mną i mnie kocha.

— Gdzie jest twój mąż? — bezwiednie zapytałem, gdy zbliżaliśmy się do mojego hotelu.

— W morzu, na statku, jest marynarzem, rybakiem…

— Dlaczego to robisz?

— Żeby żyć! Od czasu, jak nie śpimy razem, nie daje mi pieniędzy…

— Masz dzieci?

— Nie, gdybym miała nie robiłabym tego… to przyszło jakoś samo, niedawno, jak Niemcy zaczęli tu przyjeżdżać. I tak zawsze wychodziłam z mężem, teraz są oni… nie kocham go, nie mogę z nim spać, brzydzę się nim, a on cierpi.

— Ja też mam żonę, i dziecko…

— Myślisz teraz o niej?

— Nie wiem, w ogóle nie wiem jak o niej myśleć, wciąż mi ucieka.

— Nie myśl o niej, myśl o życiu, zbyt szybko ucieka. Masz tu mój telefon, zawsze jak będziesz chciał — zadzwoń. Jak usłyszysz męski głos, odłóż słuchawkę i zadzwoń jeszcze raz, przyjadę.

Znowu wstaję, podchodzę do krzesła, sięgam do kieszeni marynarki i znajduje mały kwadracik białej kartki z numerem telefonu. Niszczę go, jak moje o niej wspomnienie, drę na kawałeczki i wrzucam do kosza. Nigdy więcej! Słyszysz?! Nigdy więcej! Nigdy…!

***

Niemcy pochylali się nad towarem, jak konsylium lekarskie nad nie wiadomo jeszcze, czy zdrowym, czy nieuleczalnie chorym pacjentem. Badali wzrokiem każdy centymetr miedzianych drutów, doszukując się zanieczyszczeń, defektów, złamań. Obok leżały aluminiowe płachty blach. Wszystkiego tego była mała kupka, zwalona pod drewnianym płotem, jak porzucony łup. Lecz metale kolorowe mają to do siebie, że dużo ważą i są bardzo drogie. Ta mała kupka złomu stanowiła ok. 15 ton towaru, prawie cały kontener. Reszta miała być rozrzucona po innych punktach miasta, które objeżdżaliśmy z Landsmanisem, Arnoldasem, Thomasem, Matheusem — jego prawnikiem i Darkiem. To był ostatni na dzisiaj punkt. Landsmanis wystukał na dużym Centertelu krótki numer i wezwał transport. Usiedliśmy w samochodzie. Wszyscy milczeli, dumając nad towarem, nie wiedziałem czy jest dobry, czy zły, czy im odpowiada, czy nie, pierwszy raz widziałem na oczy miedź, nie wiedziałem nawet dokładnie, do czego służy, czułem tylko, że potrzebują jej tu, jak wody na pustyni, na której postanowili spędzić kilka dni, by przekonać się jak tam jest. Szybko mówili niezrozumiałym dla mnie żargonem. Po chwili zajechała długa ciężarówka, do przewozu prętów zbrojeniowych. Kierowca wysiadł, za nim jeszcze dwóch robotników, trzasnął drzwiami, które ledwo co się domknęły i spojrzał na stojącego na zewnątrz Landsmanisa. Ten od razu zaczął na niego coś wykrzykiwać, potem pokazał na towar i kazał ładować! Odjechaliśmy.

W dużej restauracji hotelu Riga zajmowaliśmy cały, długi, podłużny stół. Przykryty nieskazitelnie białym obrusem wzmagał głód. Na szczycie zasiadł Thomas, teraz on był najważniejszy, Szimiego nie było, atmosfera była poważna, przyciszona, skupiona. Matheus wyjął notatnik i zaczął coś podliczać na małym kalkulatorze. Gdy skończył, wyrwał kartkę i podał Thomasowi. Ten wziął ją i gdy wyrwała go już z zamyślenia, podniósł na wysokość oczu. Kontemplował przez chwilę zapisane liczby, chwila przedłużała się, wiedziałem, że nastąpił sądny dzień, że zaraz wszystko się przeważy, na tę, lub przeciwną stronę. Landsmanisa nie było, oprócz mnie byli tylko w swoim gronie, a i mnie zaczęli powoli traktować jak swego. By zmniejszyć, zapomnieć o wzrastającym napięciu, spojrzałem za olbrzymie okno — przestronne, jakby całą tą częścią hotel wychodził na chodnik, który zapraszał, pokazywał się. Ryga była tylko piękna — założona w 1201 roku przez niemieckiego biskupa Alberta von Buxhövden, szybko stała się jednym z członków Hanzy. Historyczne, zabytkowe, centrum Rygi zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Znajduje się tu zarówno Katedra, jak i ogromny targ, do którego struktury wykorzystano niemiecki sterowiec Zeppelin. Praktycznie każdy budynek, balkon i most w Rydze ozdobiony jest misternie wykonanymi rzeźbami. W Rydze znajduje się jedna z największych kolekcji secesyjnych budynków świata. Nic dziwnego, że w 2014 r. to właśnie Ryga została Europejskim Miastem Kultury.

Hotel Riga natomiast, dziś Grand Palace Riga, również wiekowy, zadbany, z pałacowymi przestrzeniami, pamiętającymi inne czasy. Zbudowany w 1877 roku, jako Bank Centralny Łotwy, został przekształcony w butikowy 5-gwiazdkowy hotel typu superior.

Restauracja zalana była światłem bijącym zza okna i palącymi się, mimo dnia, wielkimi, kryształowymi żyrandolami. Ryska ulica była inna, lepsza, od polskiej, rosyjskiej, niemieckiej. Lepsza i inna. Elegancka i po skandynawsku czysta. Czułem się, jakby kapitalizm był tu od zawsze, jakby rosyjska okupacja nie pozostawiła po sobie najmniejszego śladu. Ludzie tacy sami — inni, północni. Jak oni to przetrwali? Ryga nigdy nie była zburzona, podobnie jak Praga, czy Kraków, dlatego wciąż były takie piękne. Ryga wyszła bez szwanku, z okupacji polskiej, szwedzkiej, potem rosyjskiej, niemieckiej i radzieckiej. Niestety inny los spotkał Warszawę, Gdańsk, Wrocław — te były u schyłku wojny niemieckimi twierdzami, z rozkazu Hitlera, ani kroku w tył, i przepłaciły to niemal całkowitym zburzeniem. Nagle z boku przeszył mi głowę gardłowy śmiech Thomasa, odwróciłem wzrok od ulicy i wlepiłem w niego. Był zadowolony, jakby dopiero co skończył pić duży kufel piwa. Po ustach, jak wyimaginowana piwna piana, spływało mu zadowolenie, nawet szczęście. Już zapomniał o golfie, o rozgrywkach, o przełożonym meczu. Zaczął nowe życie, nowy rozdział, rozsiadł się jak prawny następna tronu i ogłosił:

— Jak na razie, wszystkiego razem mamy 58 ton. Landsmanis ma do jutra kupić jeszcze 40 ton, tak by załadować pięć kontenerów, jak się wczoraj umówiliśmy. Tak… Wszystko w porządku, wchodzimy w to!

Nie reagowałem, tylko patrzyłem mu w oczy, co jeszcze doda. Ale on już skończył.

— Jacek! Słyszysz? Wchodzimy w ten interes! Landsmanis jest OK! — wyrzucił do mnie, przepełniony szczęściem, Mateus.

Dobrze… — pomyślałem — więc jeszcze tu zostanę.

Znowu spojrzałem za okno, byłem bardziej tam, na chodniku, niż tu, z nimi. Najchętniej już teraz wyszedłbym i pospacerował sam po mieście, po starej Rydze, która mnie urzekała, zaklinając w sobie, że przez pewien jeszcze czas wszystko będzie dobrze, dobrze… i nic więcej.

— Jacek! Co ty? Napij się piwa! — młody Mathi machnął mi zza stołu ręką przed oczami.

Ocknąłem się i automatycznie uśmiechnąłem.

— Więc towar jest dobry, jakościowy, złom czy produkty?

— Och! złom, ale dobry, bardzo dobry, czysty! Jutro podpisujemy kontrakt!

— Jaki kontrakt?! Przecież już macie kontrakt, z Fundacją!

— Tak, ale musimy mieć jeszcze z Landsmanisem, jest nam winien pieniądze… dostał zaliczkę, 10 tysięcy marek.

Dopiero po chwili przypomniałem sobie, jaka była umowa, jak wszystko jest płynne. Fundacja miała otrzymywać tylko dotacje, bez podania powodu. Tak jakby już nas ominęli — pomyślałem i znowu zamyśliłem się. — Teraz mogą zrobić ze mną, co zechcą, nie jestem już potrzebny.

— Jacek! Co tobie? Obudź się! — wszystko dobrze, co się martwisz?

Zapaliłem papierosa i spojrzałem na Matheusa.

— Przed chwilą zadzwoniłem do Fundacji…

— I co, jak żyją?

— Moja Dyrektora powiedziała mi, że nasz dział przestał istnieć z dniem dzisiejszym, rozwiązany… nie ma!

— Kto to zrobił?

— Generalny!

— Ach, mówiłeś coś wczoraj, co się tak pośpieszył?

— Wczoraj przekazałem, że ładujemy na statek pierwsze kontenery.

— No, jeśli on nie chce, a my chcemy…

— Będziecie wypłacać prowizję Fundacji?

— Ależ tak, oczywiście, tak jak podpisaliśmy z Generalnym.

— Dobrze… zastanawiam się tylko, co teraz zrobić?

Zapadła cisza. Coś się tworzyło w powietrzu, coś przeznaczonego tylko dla mnie, czekałem.

— Jacek! Pracujesz już u nas, od początku było to możliwe, teraz składamy ci oficjalną propozycję!

— Dziękuję, tak szybko wszystko się potoczyło, nic nie rozumiem, Malinę też zwolnił.

— Wy Polacy, często nie wiecie czego tak naprawdę chcecie, pieniędzy, sławy, władzy, wolności, a kłócicie się o głupstwa, jak on nie chce tych pieniędzy, to nie będzie miał, ty je dostaniesz!

— Nie chcę, chcę mieć swój z wami kontrakt.

— A nie pensję?

— Nie, lepiej dla was będzie płacić mi od tony, niewiele, 20 dolarów.

Myślałem, że tym dłużej przytrzymam ich przy sobie, dopóki Landsmanis będzie miał towar.

— Zastanów się jeszcze, umowę podpiszemy w Essen, po powrocie, OK?

— OK. Dziękuję…

***

Samolot wyleciał z ryskiego lotniska punktualnie. Byliśmy sami, ja i Darek, jedyni Polacy na pokładzie tego czarterowego lotu Lufthansy, po 1 900 marek za bilet, tylko biznes klasa. Po dwóch tygodniach spędzonych w Rydze, po załadowaniu 15 kontenerów, lecieliśmy wysoko, niebo było bezchmurne, a samolot równo przecinał słoneczny błękit chłodnej przestrzeni. Darek wyciągnął neseser, położył go sobie na kolanach, wyjął kalkulator i zaczął liczyć. Spojrzałem mu przez ramię.

— Wysłaliśmy prawie 350 ton, 195 ton miedzi, 98 ton aluminium i 54 tony mosiądzu, to nam daje towaru za ponad 400 tysięcy marek. Koszty — fracht morski i lądowy kontenerów do Essen, to prawie 40 tysięcy, 35 tysięcy dla Landsaminisa, 10 tysięcy już dostał, to zostaje 25 tysięcy, samolot i Ryga to ok. 6 tysięcy, razem koszty 81 tysięcy marek.

— A zyski?

— Ponad 300 tysięcy!

— Nieźle, za dwa tygodnie pracy… bez gotówki.

— Lepiej niż myślałem, jak na pierwszy raz całkiem nieźle, ale musimy wycisnąć z nich, ile się da. Taka okazja szybko się nie powtórzy. Co u Szimiego, kiedy będzie miał towar?

— Szimi tylko obiecuje, wydzwaniał co dzień i co? Jutro, jutro, jutro, kolejne jutro mija, a towaru nie ma, tylko Szimi na telefonie… mam go powoli dość.

— A ten transport wojskowym samolotem z Kijowa, to kit? Miał załadować 200 ton miedzi za jednym razem i polecieć do Berlina, coś z tego wyjdzie?

— Szimi jest skończony, za dużo pije i ugania się za dziwkami, tylko to mu w głowie…

— No, ale w Kaliningradzie robi swoje geshefty, nie?

— Tak, ostatnio kupił 2 tysiące zimowych płaszczy na birży w Moskwie, i co? Zalegają do dzisiaj w magazynie, mógłby w nie ubrać wszystkie dziwki w Rosji, gdyby spuścił z ceny w lutym, ale on nie, on musi mieć swoje 150 procent, albo nic!

— Thomasowi wystarcza 100 procent, cha, cha …

— Thomas ma kasę, a to różnica i kupuje miedź, nie płaszcze.

— Co teraz?

— Z czym?

— Z Szimim, skreślić go…?

— Damy mu jeszcze jedną szansę, następnym razem, jak nawali, wypada.

— OK. Jacek, a ty ile chcesz?

— Prowizji?

— Prowizji…

— Mam dostać pensję…

— Ale pensję dostaniesz za przyszły miesiąc, nie za to, co już zrobiłeś, słyszałem jak Matheus rozmawiał z Willim w Rydze o tobie, za te 350 ton nie dostaniesz ani grosza…

— Dostanę…

— Mówię ci, zapłacą ci dopiero za miesiąc, uważają, że do tej pory jechałeś na pensji Fundacji, za co będziesz żył?

— Nie wiem, pożyczę… ale, ile proponujesz?

— 5 tysięcy.

— Niewiele, jak dasz 10 to wezmę.

— Drogi jesteś…

— Niecałe 3 procent, prowizja brokerska, jak na giełdzie w Londynie, a pracujemy jak w raju podatkowym.

— OK, dam ci… jestem ci to winien, za to, co dla mnie zrobiłeś, wyciągnąłeś mnie z kłopotów, już mieli mnie zwolnić jak zadzwoniłeś, że masz towar, inaczej byłbym już na bezrobociu, a tak dostanę podwyżkę i stałą umowę, chcę kupić nową Vectrę, jest super! A ty, co kupisz, nie możesz być bez samochodu!

— Daj najpierw szmal…

Wyjrzałem za okno, wydało mi się jakbyśmy unieśli się jeszcze wyżej, niebo było krystalicznie błękitne, oślepiające słońce połyskiwało na białych skrzydłach, odbijało się od okna i wracało tam, gdzie było jego miejsce. Nie chciałem na to patrzeć, na tego całego Darusia, tak naprawdę, nie pragnąłem pieniędzy, byle tylko na wszystko mieć, na hotel, podróż, dobre jedzenie, po co mi więcej, pomyślałem o Hance i Oli, im też coś się należy od życia, fajnie byłoby wrócić do domu samochodem, na przykład dwuletnim Golfem, błękitnym jak to niebo, puścić Dire Strites na cały regulator i wracać do Polski jak panisko, a nie jak dziad, wiecznie w pociągach, albo w starym Mercedesie Szimiego, mam tego dość, zapierdalam po całej Europie i co z tego mam? Wyrzucili mnie z pracy, wszyscy zarabiają, tylko nie ja, a co ja kurwa jestem PCK? Albo Fundacja Rozwoju Handlu Niemiecko — Łotewskiego? Gotowi pomyśleć, że jestem jakiś nienormalny, wezmę ten szmal i kupię tego Golfa, ubrania dla Oli i coś extra dla Hanki, raz będę mężczyzną, a nie ciągle chłopcem bez grosza przy duszy.

— Masz!

Oderwałem się od okna i zobaczyłem nagle gruby plik 100 markowych, nowiutkich banknotów, ułożonych jak do poduszki. Wystarczyło wziąć i mieć to wszystko, o czym przed chwilą marzyłem, zarobiłem je, są moje, już dawno powinienem je dostać, razem z Landsmanisem, rozliczali się za moimi plecami, zaczyna się kiwanie po bokach, nie ma co, nie wiadomo kiedy i pozbędą się mnie, trzeba brać jak dają i cicho siedzieć, ojciec tak zawsze mi powtarzał, jak dają to bierz, jak trzeba dać to daj i nie żałuj, jeśli przyniesie ci to więcej. Znowu będzie się śmiał, że najeździłem się po świecie, dałem innym zarobić fortunę, a sam wracam autobusem i bez grosza. Nie, skończyło się! Już nigdy do nich nie pójdę pożyczać 50 złotych do pierwszego, ten rozdział mam za sobą, nieodwołalnie, zresztą to może się skończyć tak samo szybko, jak się zaczęło, wystarczy, że Landsmanis będzie chciał wziąć w końcu moją prowizję, albo rząd łotewski wprowadzi zakaz eksportu, i co, znowu zostaniesz bez grosza, a w nowym domu trzeba zrobić wszystkie łazienki, cztery łazienki, to akurat te 10 tysięcy marek, big deal! Jak daje to bierz, tylko jak to rozliczy?

— Powiesz o tym twojemu szefowi, Matheusowi?

— Że dałem ci kasę?

— A co?!

— Nigdy! Gdyby się dowiedział, wyrzuciłby mnie, i ty też masz zatrzymać to tylko dla siebie.

— OK, ale jak to rozliczysz? — zapytałem, trzymając już pieniądze w garści.

— Nie martw się, coś wymyślę.

— Co!?

— Że poszło na łapówki za towar, nie wiem, coś wymyślę, nie martw się, dla nich to żadne pieniądze…

— Ile dostają od Thomasa za obsługę?

— 10 procent plus zwrot kosztów, ale gwarantują przy tym bezpieczny obrót gotówką, jak coś się stanie, albo zatrzymają towar, płaci kancelaria, kancelaria namówiła ich na ten biznes. Metheus, jak zobaczył cię w Gdańsku, jak tylko spojrzał na ciebie, od razu ci uwierzył, że jesteś w stanie tego dokonać!

— Czego?

— Że ten kontrakt na dwa tysiące ton, to nie lipa.

— Przekonał się…

— Właśnie, on cię lubi, zakochał się w tobie, cały czas tylko o tobie mówi, jaki jesteś błyskotliwy, dlatego nie będzie za bardzo wnikał gdzie podziała się ta dycha, najwyżej powiem, że miałem wydatki, że sam wziąłem, a konto pensji, jakoś się policzymy przy następnych dostawach. Dobrze schowaj i kup samochód. Będziesz teraz dużo jeździł…

— Kupię błękitnego Golfa…

— Niedługo kupisz błękitnego Mercedesa, gwarantuję ci to, tylko trzymaj się mnie i nie kombinuj z Szimim na boku.

— Szimi jest w Kaliningradzie.

— Tak, ale w każdej chwili może zjawić się w Rydze, czuję to, że w końcu przyjedzie, a wtedy Mathi się wkurzy, że Szimi mu miesza.

— OK, powstrzymam go, powiem, że wypadł z interesu, że nie chcecie z nim handlować, i tak przecież jest niewiarygodny i tylko mnie wkurza tymi swoimi telefonami…

— OK, zrób tak, oni się go boją, on może wszystko popsuć, dogadać się z Landsmanisem, dać mu większą prowizję, albo coś, odsuń go!

— Zobaczymy, ma ostatnią szansę, za tydzień.

— Schowaj dobrze ten geld.

— Powiedz jeszcze, co wymyśliłeś z rozliczeniem tych 10 kawałków?

— Wpuszczę to w koszty, i tak pokrywa je Herholz…

***

Matheus Rubinger czekał już na nas w bierstube Mona Liza, gdzie w przerwach jedli lunche, spotykali się z klientami, upijali się raz na miesiąc do nieprzytomności. Mona Liza, leżała przy tej samej ulicy co Kancelaria Prawnicza Zilermann und Partner, i na każdą okazję była pod ręką. Nie był to zwykły bar bawarskich piwoszy, ale luksusowy lokal, ze stałą, starannie dobieraną klientelą — adwokatów, notariuszy, doradców podatkowych, kierowników i szefów firm ubezpieczeniowych, brokerów walutowych i maklerów metali kolorowych, stali i złomu, który spływał do Essen z całej Europy. Tu kończyły długie kursy ciężarówki załadowane kontenerami z Polski, Białorusi, Ukrainy, Litwy, Łotwy, Estonii i Rosji. Tu wypłacano gotówkę, którą kierowcy, albo eskortujący ich żołnierze z ogolonymi głowami i w dresach załatwiali formalności. Tu też spływał nasz towar. Mathi i Willi nie bez powodu byli tu stałymi bywalcami. Każdy z nich miał tu inną sprawę do załatwienia. Matheus właśnie tu robił swoje najlepsze interesy, poznawał ludzi, wchodził w wąski świat intratnych spraw, pierwszych adwokackich obron lub oskarżeń. Tu poznał wszystkich tych, których znał i spotykał przyjaciół ze studiów. Jednym z nich był syn właściciela największego w Niemczech koncernu ubezpieczeniowego. Willi natomiast, miał inne sprawy na głowie, gdy tu, co dzień, po zamknięciu kancelarii, przyjeżdżał swoim olbrzymim BMW. Stawiał go z tyłu lokalu i wchodził służbowymi drzwiami, otwartymi wtedy tylko dla niego. Witał się z Lizą, czterdziestopięcioletnią, wciąż atrakcyjną wdową i właścicielką Mony w jednej osobie. Mona Liza prosperowała dobrze, dzięki lokalizacji i takim znajomym jak Willi, którzy przyprowadzali tu swoich znajomych, a tamci znowu swoich i w ten sposób lokal, już po piątej po południu, trzeszczał w szwach. Willi, od 12 lat kochał się, z mniejszą lub większą wzajemnością, w Lizie, ale nigdy na tyle, by się jej oświadczyć. Wciąż brakowało mu odwagi. Raz nawet przyniósł już kwiaty i kupił nowy, granatowy garnitur u Diora, ale nim zdołał doczekać się Lizy, która zabawiała gości przy innych stolikach, znowu tylko się upił i było mu wstyd w takim stanie mówić takie rzeczy. Zostawił to na inną, lepszą okazję. Od tego czasu upłynęło kolejnych sześć lat i wciąż dzwonił tylko do niej przed wyjściem z kancelarii, żeby otworzyła służbowe drzwi, i za każdym razem czuł się równie szczęśliwy, że znowu ją widzi. To mu wystarczało, po dwóch nieudanych małżeństwach, czuł, że trzecie mogłoby go zabić. Wolał zabijać się sam, co dzień upijając się prawie do nieprzytomności, by potem siadać za kółkiem BMW za 300 tysięcy marek i pruć 180 km/h po autostradzie, do pustego domu. I tylko dlatego, codziennie, prosił Lizę o otwarcie tylnych, służbowych drzwi, by pijanego nikt go nie widział, jak wsiada do samochodu, zaparkowanego na tyłach Mona Lizy. Miał nadzieję, że rozwiązanie dylematu z Lizą, prędzej czy później samo przyjdzie. Lecz nie przychodziło, a on czuł się coraz bardziej zmęczony. Bronił policjantów, oni bronili jego, jeszcze nigdy nie wypadł z autostrady, co tłumaczył tym, że byłe żony muszą mu dobrze życzyć, gdyż regularnie płacił im wysokie, co roku wyższe, alimenty, na dwoje dorastających synów. Był alkoholikiem, ale tego, czego nie mógł znieść to faktu, że był coraz gorszym adwokatem i prawnikiem. Wiedział, że długo już nie pociągnie w tej branży, jeśli czegoś nie zmieni. Siebie zmienić już nie mógł, znalazł więc młodego Matheusa Rubingera, który miał mu napędzać klienteli. Od razu dopuścił go do zysków, by raz mieć z tym spokój. Teraz Mathi mu się zwracał, wymyślił ten biznes na Wschodzie i całkiem nieźle zaczęli na nim wychodzić. Jak Herholz zobaczył jak to funkcjonuje, podniósł staremu Willemu prowizję do 20 procent, by ten mógł mniej bywać w sądzie. Widział, jaka to mordęga dla starego, bronić na kacu policjantów. Dziś jednak nie przyszedł. Wstydził się tego młodego, dobrze ułożonego Polaka. Nie mógł dopuścić, by ten zobaczył jak pijany wsiada za kółko. Dziś nie zadzwonił do Lizy, pojechał do innego baru.

Zaraz przy wejściu przywitał nas szeroki uśmiech Matheusa. Był sam, rozluźniony, w przeszywającym mnie spojrzeniu miał coś, czego od pierwszego z nim spotkania obawiałem się — stężałą mieszaninę dziecinnego zainteresowania i radości, spod której wynurzała się, jak rozlana tłusta ropa na powierzchni jakiegoś ciemnego morza, podejrzliwość, przebiegłość, chęć zadania ciosu. Patrzyłem na niego i odnosiłem zawsze to samo, nieodmienne i nieprzyjemne wrażenie, że właśnie tak musieli wyglądać młodzi oficerowie SS i Gestapo, lustrujący podbitą w dwa tygodnie Polskę. Wyglądał tak, jakby zabijanie, w jakiejkolwiek formie, mogło być dla niego tylko jednym — wyższą przyjemnością. Odruchowo dotknąłem moich 10 tysięcy marek włożonych do portfela w bocznej kieszeni marynarki, poczułem grubość pliku, przestraszyłem się i usiadłem.

— Hello Jacek, Darek, siadajcie, jak podróż?

— OK, dobra.

— Zaprosiłem was od razu tu, Jacek, bo to nasze miejsce, moje i Willego, co dzień tu przychodzimy, jak ci się podoba?

— Uhmm, ładnie…

— Jedliście?

— Nie.

— To zamawiamy…

Podeszła Liza. Ona też już na nas czekała. Zawsze czekała na swoich klientów tak, jakby mieli wrócić z wojny — z utęsknieniem, przygotowana służyć, szybkim, ciepłym posiłkiem, szklanką zimnego piwa, serdecznością i doświadczoną otwartością czterdziestoletniej kobiety. Nie spodobała mi się jednak do końca ta otwartość, jakby natychmiast chciała ją sprzedać, zamienić na duże zamówienie, nie wypuścić nowej zdobyczy z rąk. Pomyślałem tylko o Willim, jak musiał na nią za pierwszym razem spojrzeć. Wszystko już wiedziałem, Darek opowiadał ze swadą, odprężonego po raz pierwszy po latach Polaka, bez lęku powracającego do swojego nowego kraju. Nim dolecieliśmy do Hamburga, a potem wynajętym samochodem przez całe Niemcy, aż tu do Essen, zdążył opowiedzieć mi wszystko. Byłem ciekawy swoich przyszłych pracodawców, jak oni wciąż mnie.

Po kilkunastu minutach gorące jedzenie wylądowało na stołach, pieczeń cielęca, gotowane ziemniaki, sos pieczarkowy i zimne piwo. Matheus żarłocznie gryzł i połykał duże porcje, od rana nie jadł, a czekając na nas, wypił dwa duże piwa, które musiały podrażnić jego pusty żołądek. Przez chwilę szybko rozmawiali po niemiecku, ja nieodmiennie nie zdradzałem się z moją, jako taką, znajomością niemieckiego — pięć lat nauki tego języka na handlu zagranicznym, i wolałem rozmawiać z nim po angielsku, wtedy szanse się wyrównywały. Z rozumianych strzępków rozmowy, składałem sens całości, uśmiechając się w duchu. Darek opowiadał jak wyglądały nasze dni w Rydze, gdy oni wyjechali zostawiając nas samych z Landsmanisem i jego ludźmi. Były to głównie relacje z odwiedzanych tam nocnych barów i kasyna. Mathi wypytywał o dziewczyny, zwłaszcza o jedną, która wpadła mu w oko, ale jego duma niemieckiego oficera nie pozwoliła mu na większe zbliżenie, teraz rekompensował to sobie, powtarzanymi w kółko nawrotami — a pytała o mnie, a czeka na mnie, a co mówiła jak odjechałem, a jak była ubrana, a o której wyszła, sama? Byłem znużony, nie wiedziałem jeszcze gdzie będę spał i jak długo tu zostanę. Landsmanis przestał kupować. Czekał na gotówkę. Ugiął się. Pierwszy i ostatni raz wykładał własne pieniądze, a dopiero, gdy ubezpieczony towar wychodził w morze, inkasował czek od Darka, który zaraz realizował w banku. Ale zawsze pierwszy musiał zapłacić za towar, wziąć ryzyko i odpowiedzialność na siebie, a tego nie lubił i nie chciał dłużej ryzykować firmowymi funduszami.

Pokój już na mnie czekał. W małym, luksusowym pensjonacie, prowadzonym przez rodowitych Niemców. Recepcjonista znał Mathiego, uśmiechnął się, podał mi duży, ciężki klucz, życzył dobrej nocy, reklamując przy tym bar w piwnicy. Pożegnaliśmy się. Marzyłem o tym, żeby zostać w końcu sam, po dwóch tygodniach spędzonych z Darkiem i Łotyszami, w wynajętym przez Thomasa domku w Rydze. Położyłem się na łóżku i po raz pierwszy poczułem ogromne zmęczenie, i jakąś pustkę zewsząd mnie ogarniającą. Czy to było życie, którego naprawdę pragnąłem, uganianie się po Europie za miedzią i aluminium? Nie miałem wyboru, los inaczej nie pchnąłby mnie aż tu, pomyślałem o Fundacji, ogarnął mnie żal, zobaczyłem w myślach moje puste biurko z zostawionymi na nim papierami, faksami, notatkami — mocznik z Odessy, saletra amonowa z Ventspils, kuwejckie dinary na rosyjskie ruble, nic z tego nie wyszło, tylko Landsmanis nie okazał się fałszywym tropem. Reszta powietrzem. Można zrobić bez żadnych pieniędzy interes, i to jaki, pomyślałem, tylko dzięki temu, że wydawało mi się to oczywiste i naturalne, że musi wyjść, jakby coś mnie prowadziło, mówiło za mnie, co mam mówić i co robić. Jedno tylko nie dawało mi spokoju. Wyjąłem portfel i rozłożyłem na małym biurku nowe, stumarkowe banknoty, raz jeszcze je przeliczyłem, jakbym nie wierzył, że je mam. Zostawiłem je na stole i wróciłem na łóżko. Podparłem głowę ramionami i zastanawiałem się, czy dobrze zrobiłem, że wziąłem te pieniądze od Darka. Teraz miał mnie w ręku, ale przecież to dopiero początek, Mathi cały czas rozprawia o innych interesach, coraz więcej ludzi chce robić biznes na Wschodzie, a on jest tym, który zrobił to pierwszy. Rozpalało to wyobraźnię jego niemieckich, bogatych przyjaciół. Teraz on był ich doradcą, kimś, kto tam pojechał i wrócił, z kieszeniami pełnymi marek. Nagle koło Matheusa zrobił się duży ruch, wszyscy dzwonili i pytali go, jak tam jest i w co można zainwestować. Chciał utworzyć tam przedstawicielstwo firmy, ja miałem je prowadzić, Darek tu, wciąż byłem im potrzebny, wszystko będzie w porządku. Następnym razem mamy odwiedzić kilka zakładów produkujących podzespoły elektroniczne, jakiś niemiecki producent chciałby tam przenieść produkcję, Matheus dostawał pierwsze zlecenia na obsługę wschodnich biznesów. Dlatego mnie przyjmują, jutro mam podpisać kontrakt.

Wstałem i wziąłem prysznic. Nowa łazienka, tak inna od tych w Polsce, Kaliningradzie, Rydze. Duże, białe kafle, równiutko ułożone na ścianie, sterylna czystość, równy strumień gorącego prysznica, puszyste ręczniki, pachnące mydło, przestronne lustro, w którym odbiło się moje znużenie. Wróciłem do pokoju, zgasiłem światło, usiadłem w wygodnym fotelu, zapaliłem papierosa, potem się zdrzemnąłem. Po godzinie przebudziłem się. Nie wiedziałem gdzie jestem i co robię. Co to za pokój, w jakim kraju jestem, w Rosji, w Polsce, w Niemczech, czy na Łotwie i jaki to hotel. Gdzie ja jestem? Co tu robię? Spojrzałem na białe ściany pokoju, nie poznawałem ich, nie znam tego pokoju, gdzie jestem? Śniły mi się pieniądze, przekazywane z rąk do rąk, śmiech, szybkie kroki, potem Hanka i Ola na bulwarze, morze było brudne i wzburzone, zdziwiłem się, co one tam robią w taką sztormową pogodę, dlaczego nie ma mnie przy nich, nieokreślona tęsknota za domem wypełniła cały pokój i poczułem się jeszcze bardziej sam i opuszczony. Wpatrywałem się nieprzytomnym spojrzeniem za okno, w czystej, wiosennej nocy, odbijały się dalekie światła miasta. Całą uwagę skupiłem na kilkukątnym światełku, które w ciemnościach wyglądało jak gwiazda, która właśnie spadła na ziemię, a żyje, tym mocniej oddając się nocy, im krócej. Spojrzałem na zegarek, pozostało 6 godzin do świtu. Pomyślałem, że wszystko to kiedyś opiszę, potem jeszcze o tym kolejnym i kolejnym i jeszcze jednym barze. Nie miałem siły ubrać się i zejść, z uchylonego okna wpływał do pokoju ciepły powiew wieczoru, świeżej, wiosennej już nocy, pachniało bzem i małymi na drzewach pączkami liści. Mam światło przed sobą, patrzymy na siebie coraz dłużej i nie mogę oprzeć się wrażeniu, że wchodzi mi do oczu, ust, że mam je już w gardle, nagle krztuszę się tą jasnością pośród kostek nocy. Przez chwilę mam popiół papierosa na spodniach, nagle małe radio przestaje przepuszczać cichą muzykę, to Bach, albo Mozart, niczego nie jestem już pewien, słyszę wciąż głosy z korytarza, chyba się ogolę, wchodzę i zamyka mnie jaskinia światła, o jakiej nigdy nie marzyłem. Stoję przez chwilę, zastanawiam się, po co tu wszedłem, spoglądam w lustro i przez ułamek sekundy widzę, jak dwie, ciemne plamy moich oczu, zlewają się w jedną, bezkształtną bryłę samotności.

Położyłem się do łóżka i szybko zasnąłem. Późną nocą zbudził mnie gwar ludzi opuszczających bar, świt musiał być blisko, była już sobotnia noc, która teraz patrzyła na mnie, ze wszystkich, nagle zapadniętych we mnie stron. Zapach letniego już prawie powietrza sprawił, że wydało mi się, że wciąż jestem małym chłopcem, na wakacjach w Ciechocinku, bezpiecznym, obok śpiącej babci w pokoju obok, ukrytym w ciepłym łóżku, ale to krótkie wrażenie tamtego, niczym nie tkniętego bezpieczeństwa, odeszło tak samo szybko, jak przyszło, śniło mi się, że znowu tam jestem, w Ciechocinku, wracam z pola i znowu rozpaczliwie tęsknię za Sylwią, moją pierwszą licealną miłością, gdy padający ciepły, letni deszcz miesza się z moimi łzami tęsknoty i bezsilności, jej twarz zmieszała się nagle z twarzą Hanki, Wali z Kaliningradu, Tani z Rygi, dobiegł mnie przez płytki sen czysty, wibrujący w wolnym powietrzu, dziewczęcy śmiech jakiegoś pożegnania, którego nie widziałem, tylko czułem, pokój stał się w nim jeszcze bardziej nierealny, a ja w nim jak zjawa, chciałem tylko, by wrócił ten spokój wakacyjnej nocy w Ciechocinku, moja wtedy gorzko-słodka tęsknota za piękną, szesnastoletnią Sylwią, zapach wypchanego słomą siennika, pościeli i ogrodu, pomyślałem, że znowu czekam w tamtym domu na Hankę, czy w końcu wróci i kiedy z wakacji w Rzymie, które spędzała z bratem, polskim uchodźcą ekonomicznym, nie widziałem już którą tęsknotę odczuwam i który lęk, ten sprzed lat, czy ten, wciąż jeszcze ukryty przede mną, zasnąłem i znowu poczułem się jak wtedy, gdy tamte noce w Ciechocinku patrzyły na mnie, z tych swoich zapadniętych we mnie stron, których nigdy nie potrafiłem do końca wypełnić smutkiem, niepokojem, strachem, zawsze pozostawało trochę wolnego miejsca na nowe przerażenie, ktoś chodził po strychu, to pewnie mysz wskakuje do kosza z ziarnem, albo spóźniony gość rozpakowuje walizkę, ktoś szarpie za furtkę, przeszkadza mu wiatr i księżyc, który cicho chodzi po ogrodzie, to ty! krzyczę i nagle podrywam się z płytkiego snu, wstaję, przywieram zimnym czołem do szyby i każę sobie przeszyć noc i uwierzyć, że to naprawdę ty, ale kto?

***

Obudziłem się świeży i wyspany. Szeroko otworzyłem okno i na chwilę wystawiłem głowę na tę wiosenną jasność i ciepło. Coś mi się śniło, nie pamiętałem już co, co by to nie było, nie było teraz ważne. Za godzinę przyjedzie Darek zabrać mnie do biura Kancelarii na podpisanie umowy. Świat był piękny. Ta, w całości przespana noc, słońce i buchające z otwartego okna zapachy wiosny, moja młodość, kupa forsy na stole, wszystko znowu napawało mnie optymizmem i ufnością. Czym ty się nocy martwiłeś? Przecież wszystko jest dobrze. Zaraz zadzwonię do Hanki i spytam, jaki chce mieć samochód, porozmawiam z Olą, kupię im kiedyś cały świat, już nigdy nie będziemy biedni, ze strachem szukający w portfelu ostatnich przed pierwszym pieniędzy na mleko i chleb. Koniec z pomocą rodziców! Wracam do Rygi, ładować kolejne kontenery, za miesiąc będę bogaty. W Fundacji musiałbym na to pracować całe życie i co miesiąc odkładać. Los uśmiechnął się do mnie i już mnie nie opuści. Nigdy! Wszedłem pod prysznic, wyjąłem z torby nową koszulę, nowe skarpetki, krawat, wszystko kupione jeszcze wczoraj, idąc spacerem do tego hoteliku, na przecenie. Zapach nowej koszuli, jak wiosny — to jest to! Woda toaletowa, pachnąca kawa przyniesiona już przez obsługę tego luksusowego pensjonatu, jajka na bekonie, świeże bułeczki, sok pomarańczowy, muzyka — więcej Bacha! Zapach Marlboro… jeszcze dzień, dwa i będę w domu, ale im zrobię niespodziankę, a potem do Rygi, dalej na Wschód!

Darek był punktualnie o dziesiątej. Dziś Kancelaria była zamknięta, sobota, luźny dzień. Tylko jedno spotkanie i mam cały weekend przed sobą, na zakupy, spacer, zwiedzanie. Moją wyobraźnię pobudzała podniecająca myśl, że jestem tak blisko zakładów stalowych i walcowni Kruppa, dla którego teraz może, pierwszy raz w historii, ja dostarczałem wsad do pieców — dobry, jakościowy, rosyjski złom, produkty, może tylko do powtórnego przerobu, wykorzystania. To tu kiedyś miała miejsce i wciąż ma, inna wojna, stalowych gigantów. Biznes to wojna. Teraz nie mogłem jednak uwierzyć, że Mathi to mój wróg, gdy z radością wita mnie znowu, tym razem już w swoim biurze, za swoim imponującej wielkości biurkiem. Czekamy jeszcze na Willego, który zadzwonił, że się spóźni, bo jest korek na drodze. W sobotę? Nikt mu nie wierzy, wszyscy się śmiejemy, że zaspał. Sekretarka specjalnie przyszła, by spisać mój kontrakt, nie umowę. Chciałem wynagrodzenia prowizyjnego, nie pensję, która nieodmiennie kojarzyła mi się z ciągłym brakiem pieniędzy. Znałem i czułem już swoją wartość, nie chciałem znowu sprzedać się za bezcen. To była moja szansa, jedyna, innej nie widziałem i nie chciałem widzieć. Świat jest piękny i taki już zostanie, na zawsze. Wszystko zawdzięczam sobie, teraz nastał w końcu czas, by zacząć zbierać owoce.

Matheus, w chwili gdy postanowił przystąpić do spisywania kontaktu, nie pozwolił mi siedzieć z boku, na brązowym, skórzanym fotelu. Krótkim ruchem ręki wskazał na stojące przy biurku twarde krzesło, by nasze spojrzenia mogły się dowolnie spotykać, by mógł z każdym zapisywanym punktem, sprawdzać na bieżąco moje intencje, ich głębokość i szczerość. Po raz pierwszy czegoś się obawiałem i nie mogłem być do końca szczery, 10 tysięcy marek w nowych, nieużywanych banknotach, leżało spokojnie na dnie mojego nesesera. Spojrzałem kątem oka i wydało mi się jakbym potrafił je dostrzec, poprzez czarną skórę. Krótkimi, na moment przerywanymi zdaniami, Mathi dyktował treść umowy sekretarce przez dyktafon, nie widziała go, tylko słyszała — władcze, pełne skupionej powagi i nienaturalne w swej pewności frazy. Nie musiałem na nią patrzeć, widziałem jej strach w oczach i niepewność ręki, którą przez lata opanowała przy starym Willim, ale teraz przy nim, tym młodym, znowu wszystko wracało i nie mogła nad tym zapanować. Nad tą młodą, żądną posłuchu władczością, która miała przyciągać zaufanie nowych klientów. Palce nerwowo nadążały za płynnym potokiem słów, w ich nieskazitelnie gramatycznej formie. Mathi, co chwila naciskał przycisk dyktafonu, przerywał dyktowanie, przecinał słyszalność, tłumaczył na angielski kolejny punkt, szukał mojego potwierdzenia i dalej procedura powtarzała się. Kontrakt był krótki, warunki twarde, prawo jest twarde, ale jest prawem, w tym miejscu nie było od niego odstępstwa, nawet na krok. Lecz wtedy twardość warunków, tylko potwierdzała ich realność, i moją wartość. Może chciałem narzucić sobie zbyt wiele, by o czymś zapomnieć? Matheus ponownie uruchomił dyktafon i dyktował warunki, w tym czuł się najlepiej.

— Essen, 31 kwietnia 1992 roku, EDF Zillermann und Partner GbR, Ruttenscheider Str. 58, 4300 Essen/Germany i Mr. Jacek Pawlowski, Raina Boulevard 2, 226050 Riga/Latvia, zawierają następujący kontrakt:

1. Mr. Jacek Pawlowski aranżuje dla Zillermann und Partner, wszelkiego rodzaju kontakty z firmami, władzami rządowymi i administracyjnymi na terytorium Wspólnoty Niepodległych Państw i Państw Bałtyckich.

2. Mr. Jacek Pawlowski założy biuro w Rydze i będzie je utrzymywał z własnych środków. Będzie przekazywał EDF regularnie wszelkie niezbędne informacje.

3. EDF zobowiązuje się wypłacać panu Jackowi Pawłowskiemu 50 dolarów amerykańskich od każdej tony, za negocjowanie kontraktów handlowych, w szczególności na metale kolorowe.

4. W razie zawarcia innych kontraktów, wynagrodzenie prowizyjne będzie ustalane na bieżąco.

5. Umowa zawarta jest na czas nieokreślony, z trzymiesięcznym okresem jej wypowiedzenia.

Kontrakt był przygotowany, wystarczyło go podpisać. Wciąż czekaliśmy na głównego wspólnika, Willego Zillermana, który miał ostatnie słowo. Rzadko kiedy jednak, sprzeciwiał się woli nowego wspólnika, nie chciał go zrażać, godząc się na nowe kierunki działalności. Sekretarka wniosła kolejne kawy. Biuro miało sterylny zapach czystości i urządzone było ze smakiem zdradzającym duże pieniądze.

Po sporządzeniu kontraktu, poczuliśmy się jakby stanęła miedzy nami jakaś pierwsza bariera. Nie byliśmy już przyjaciółmi, którymi, nim zdążyliśmy zostać, uniemożliwiliśmy to, jakbyśmy z góry wiedzieli, że jest to niemożliwe, że zbyt dużo już i wciąż nas dzieli. Staraliśmy się tylko zachować, choćby dobre intencje na przyszłość, ale te są zwykle najkruchsze, kruchsze od słów, które przed chwilą formalnie nas związały.

W końcu zjawił się Willi. Przeszliśmy do małej sali konferencyjnej, z długim, podłużnym stołem, olbrzymim telewizorem Sony, dobrze zaopatrzonym w alkohol i cygara barem. Ostre, majowe już prawie słońce, próbowało przedrzeć się przez wciąż po nocy opuszczone żaluzje, ale tylko daremnie wibrowało na przymkniętych powiekach białych skrzydełek. Było mi żal, że nie może się przedrzeć. Bez krawata, w rozpiętej pod szyją koszuli, Willi odłożył przeczytany draft kontraktu, pomyślał coś i nachylił się do mnie przez stół:

— Jacek, nie lepiej by było, gdybyś był u nas na pensji, jako pracownik? Pokryjemy wtedy koszty biura w Rydze, będziesz spokojniejszy i poświęcisz wówczas więcej czasu na rozwój interesów.

— Na początek wolałbym wybrać prowizyjną formę współpracy, potem, jeśli wszystko dobrze się ułoży, możemy zmienić warunki…

— Jacek, proszę, może byś to jeszcze przemyślał…

— Spieszę się do domu, chciałbym jutro wyjechać, nie było mnie już dwa tygodnie…

— Jacek, nie ma pośpiechu, możemy z tym poczekać, aż będziesz w Rydze…

— Wolałbym mieć to już za sobą…

— Dobrze, jak chcesz, ale pamiętaj, że proponowałem ci inne rozwiązanie, do którego zawsze możemy wrócić…

Cały czas myślałem o pliku banknotów w moim neseserze, chciałem jak najszybciej podpisać umowę, by w końcu usankcjonować to, że tam są, że nikomu ich nie ukradłem, ani im, ani Fundacji. Fundacja miała swój kontrakt, jako już były jej pracownik nie mogłem dbać o jego wykonanie.

Trzy krótkie nieczytelne podpisy znalazły w końcu swoją drogę na firmowym piśmie Kancelarii. Włożyłem ostrożnie jeden oryginał do nesesera, tak, by dokładnie przykrył i usprawiedliwił, na jego dnie, obecność 10 tysięcy marek. Szybko się pożegnałem i wyszedłem na miasto.

Stary adwokat Willi Zillermann próbował być dla mnie dobry, jak ojciec, chciał się mną zająć i zaopiekować. Do dziś żałuję, że go nie posłuchałem. Zatraciłem się na moment, chciałem być młodym wilkiem, nie zdając sobie sprawy, że właśnie wszedłem w skórę bezbronnej owcy.

***

Essen, w Niemczech, dzieli od Rygi, na Łotwie, 1 200 km i 4 granice. Jeszcze rok temu, w 1991, praktycznie nie do przekroczenia dla zwykłego zjadacza chleba. Wówczas te dwa miasta dzieliły, oprócz granic i dystansu, jeszcze dwa różne systemy polityczne, a te były nie do przekroczenia dla nikogo, przez prawie 50 lat. W maju 1992 roku, podjąłem się, po raz pierwszy, samotnego przekroczenia ich wszystkich. Błękitnym, jak moje marzenia, pięcioletnim, dobrze utrzymanym przez pierwszego właściciela Volkswagenem Golfem. Opuszczałem Essen bez żalu, szybko dostałem się na obwodnicę, potem na autostradę, wyjąłem nową płytę Phila Collinsa i po chwili srebrny krążek znalazł bezpieczne miejsce w kieszeni kompaktowego odtwarzacza, który w cenie samochodu odziedziczyłem po poprzednim właścicielu. Spojrzałem na zieloną tablicę informacyjną zawieszoną nad wiaduktem, Berlin 400 km. Potem Szczecin, Gdynia, Kaliningrad, małe miasta na Litwie i Ryga. Dopiero po przejechaniu pierwszych 100 kilometrów, pewniej poczułem się za kierownicą. Wszystko było nowe, samochód, płyty, ubrania w bagażniku i to na mnie. Czułem się jak nowonarodzony. Poprzedni świat Fundacji, utarczek personalnych, histerycznego pokrzykiwania Maliny — pieniędzy, pieniędzy, potrzebujemy pieniędzy, generujcie zysk! — było już tylko jakąś dziwną przeszłością, nierealną tak samo, jak nagłe, z dnia na dzień, rozwiązanie naszego działu, zwolnienie czterech pracowników, przekreślenie ponad rocznego wysiłku, jaki włożyliśmy w generowanie zysku. Gdy się w końcu pojawił, nas już nie było. Miron objął niepodzielne panowanie nad Fundacją, pozbył się Maliny, tak samo jak przedtem drugiego dyrektora — Juliana, z którymi razem tworzyli trzyosobową Radę Dyrektorów. Teraz, w końcu, został sam na placu boju, już nie musiał z nikim walczyć, cała władza w ręce liberałów, z których się wywodził i których metodami walczył. Cel uświęca środki. Nieważni są ludzie, ważne są odwieczne idee biznesu, a te nie mieściły się w prostych kategoriach etyki. Etyka to było za mało, należało czymś ją podeprzeć, na przykład koniecznością przeprowadzenia niezbędnych zmian. W ten sposób mianował się niepodzielnym władcą Fundacji. Zajęło mu to cztery lata. Teraz mógł zabrać się do budowania prawdziwego zaplecza politycznego, nie dla siebie, dla innych, którzy kiedyś mieli wynieść go jeszcze wyżej, w skomplikowanej i zawiłej hierarchii gdańskiej polityki i biznesu, mateczniku polskich liberałów. Analizował, przygryzając nerwowo dolną wargę, poprawiał okulary, cicho kalkulował i trzymał się Wojewody. Ten, na zawsze miał pozostać jego głównym sprzymierzeńcem. Jemu jednemu wierzył. Wiedział bowiem, że wiara ta może, w niedalekiej przyszłości, przynieść mu więcej, niż tylko zwykłe udawanie. Wiara czyni cuda, tu nie chciał udawać, chcąc w jak najbardziej naturalny sposób, i najtrudniejszy dla siebie, znaleźć się w jak najbliższym kręgu władzy. Do tego niepotrzebna mu była jakaś histeryczka Malina czy lekkoduch Julianek. Oni mogli mu tylko przysporzyć kłopotów, nierozsądnymi decyzjami i pochopnymi planami rozwoju Fundacji. On miał swój plan do zrealizowania. Wyczyścił przedpole, organizował szkolenia dla wciąż zwalnianych pracowników państwowych przedsiębiorstw, i w końcu mógł spokojnie wyczekiwać kolejnego parcia ku górze. Kochał pieniądze, ale jeszcze bardziej kochał władzę, która objawiała się głównie w niszczeniu stojących mu na drodze, lub co gorsza — chcących stanąć, głupich ludzi. Jego potrzeba władzy wynikała z głębokiego przeświadczenia, że tylko w ten sposób można zapewnić sobie maksimum bezpieczeństwa, natomiast sposób dochodzenia do niej, i później jej sprawowania, pozostawał jego słodką tajemnicą, patologicznej potrzeby zastraszania ludzi. Wytworzyć presję i zadać cios. To był jego sposób polowania na ludzi, którzy nigdy nie mogli mu się przydać, a którzy niekoniecznie, ale mogli zaszkodzić. Kiedyś chciał robić karierę naukową, pisać, wykładać, ale te czasy na szczęście bezpowrotnie miał za sobą, kariera akademicka jest zbyt uciążliwa, długa, mało opłacalna, a przede wszystkim o wiele mniej pewna niż ta tu, która wymagała niewielu umiejętności, a tylko sprytu, przebiegłości i bezwzględności. Te opanował dobrze, przynosiły mu pierwsze efekty. Otaczał się kobietami, te z natury słabsze istoty, nie mogły zadać mu nagłego, nieoczekiwanego ciosu. Utrzymywana, w niewielkiej części, z amerykańskich funduszy pomocowych Fundacja, stała się babińcem, a on zarządcą, któremu nikt nie mógł już w niczym przeszkodzić.

Myśląc teraz o nim, brzydziłem się nim bardziej, niż bałem. Będąc w Fundacji bardziej się go bałem, niż brzydziłem. Wtedy mi jeszcze zagrażał, teraz, po zadaniu ciosu, już nie. Już nie mógł mnie dosięgnąć, choć wiedziałem, że gdyby tylko nadarzyła mu się okazja, próbowałby mnie dobić, byłem młodym, przebojowym, dobrze zapowiadającym się Dyrektorem, a tego bał się najbardziej. Wolał usunąć przeciwnika, zanim jeszcze wdał się z nim w jakąkolwiek otwartą walkę, której unikał, bo nerwy miał zbyt słabe. Wolał z góry obmyśleć cios i jak najszybciej go zadać, bez ostrzeżenia, podając ci wczoraj rękę na pożegnanie. Tak było ze mną i z innymi w naszym dziale. Kolejny mały krok został wykonany. Partia mogła być z niego zadowolona, jeszcze jeden skrawek rzeczywistości znalazł się pod jej kontrolą, a kontrola to podstawowy element powodzenia każdej biznesowej gry. Kontrolować rynek, to jest podobne tylko do komunizmu, a do tego było im tak samo blisko, jak i daleko, zgrabnie określając to — partią środka. Liberalny znaczy wolnościowy. U wszystkich przedstawicieli tej partii, których miałem poznać, znaczyło to tylko wolność, ale od moralnych zasad. Landsmanis również był liberałem, moją jedyną nadzieją było, iż łotewskim, nie polskim. W Fundacji miałem do odebrania jeszcze zaległą pensję i świadectwo pracy. Chciałem to zrobić zaraz po przyjeździe, jeszcze przed kolejnym wyruszeniem do Rygi. Nie znałem, ani nie interesowałem się specjalnie polityką; intrygował mnie jedynie sposób, w jaki jej wyznawcy identyfikowali się z głoszonymi celami, jak charaktery potrafiły zlepić się z ideami. Głęboko intuicyjne postrzeganie, wyrażane w praktyce.

Robiło się szaro, pierwsze światła odległych, zagubionych gdzieś przy drodze domów, lamp oświetlających wielkie tablice informacyjne, odgłos czerwonych, fosforyzujących ćwieków wbitych w jezdnię wyznaczających pasy ruchu, potem wielka, migotliwa kopuła świateł Berlina, mówiły, że zbliżam się do granicy z Polską. Ogarnęło mną poczucie niespokojnego podniecenia, zaraz wjadę do innego świata, gdzie nie ma autostrad i wszystkie drogi są wąskie, gdzie znika nagle poprzednia czystość i uporządkowanie krajobrazu, gdzie tylko snop drogowych świateł chybotliwie wyznacza drogę. Na granicy nie mogłem dać sobie wlepić cła za samochód, które wynosiło 35 procent wartości, lecz nie mniej niż 2000 dolarów, czyli ok. 3 500 marek, to dokładnie połowa tego, ile zapłaciłem za samochód. Nie chciałem rejestrować go w Polsce i musiałem przekonać celników, że chcę to zrobić dopiero na Łotwie, gdzie miałem pracować, w moim przedstawicielstwie. Musieli dać mi zgodę na tranzytowy przejazd, bez potrzeby wpłacania zabezpieczenia celnego. Podjechałem i ustawiłem się w niewielkiej kolejce samochodów. Po chwili celnik spojrzał na mnie, na białe, niemieckie tablice, potem na mój polski paszport i zaraz kazał mi zjechać na bok.

— Tranzyt… — poinformowałem go beznamiętnie.

— Jaki tranzyt?

— Na Łotwę… oto dokumenty.

— Pan jest Polakiem!

— Tak, ale pracuję na Łotwie, w Rydze, oto moje czasowe zameldowanie — pokazałem mu wbitą przez łotewskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Łotwy, trzymiesięczną wizę pobytową wystawioną w Rydze.

— Co pan tam robi?

— Pracuję dla niemieckiej firmy — podałem mu kontrakt podpisany w Essen.

— Po angielsku, proszę przetłumaczyć…

Przetłumaczyłem. Zmarszczył czoło. Raz jeszcze zaczął przeglądać nieskazitelne dokumenty — umowę kupna — sprzedaży samochodu, zarejestrowaną w niemieckim urzędzie komunikacyjnym, zieloną, tymczasową kartę rejestracyjną wozu, niemiecką oryginalną kartę wozu poprzedniego właściciela z wpisanym moim nazwiskiem, papier z zaproszeniem od Landsmanisa i Energi, stwierdzający, że jestem tam zaproszony w celach służbowych, na koniec zaświadczenie, wystawione przez władze miasta, o tymczasowym zameldowaniu na Raina Boulevard 2, w Rydze. Nie mógł podważyć żadnego z nich, wszystkie były oryginalne i starannie sporządzone. Za moim błękitnym Golfem, i za mną, przemawiało wiele ważnych pieczątek. Wszystkie oryginalne, żadnej kserograficznej fuchy.

— Jak długo zamierza pan być w Polsce?

— Dzień, dwa, przespać się, odpocząć i wyjeżdżam na Łotwę…

— Dobrze, ma pan 48 godzin na opuszczenie tym samochodem terytorium Polski, po tym terminie jest pan zobowiązany zapłacić wymagane cło.

— Oczywiście…

Usłyszałem błogi odgłos wbijanej kolejnej pieczęci, upoważniającej mnie do wjazdu. Byłem mu wdzięczny, że nie robił mi trudności, przez chwilę poczułem się obywatelem nowej, jakby zjednoczonej już Europy. Zebrał ze stołu i zwrócił mi mały stos papierów:

— Szerokiej drogi…

— Dziękuje!

Wyszedłem z małej budki celników. Zobaczyłem mojego błękitnego jak lipcowe niebo, błyszczącego metalizowanym lakierem Golfa, jak na mnie czekał na poboczu. Wrzuciłem papiery do schowka, zapiąłem pasy, włączyłem Collinsa i wolno ruszyłem. Pierwszą granicę miałem za sobą. Jeszcze trzy. Wyjechałem spod oświetlonego zadaszenia granicznego terminala. Przede mną roztaczała się czarna, majowa noc. Wjechałem w nią z ulgą, ale nie bez wahania. Przede mną roztaczała się długa, wąska, słabo oświetlona droga.

***

Żar upalnego, majowego dnia rozpalał powietrze, niczym sierpniowym już słońcem. Zaparkowałem nagrzanego tym upałem zwinnego Golfa, pośród innych aut, gęsto wypełniających parking w pobliżu Stoczni Gdańsk. Wyjąłem płytę z kieszeni kompaktowego podajnika, potem radio, nachyliłem się, ukryłem je pod siedzeniem, nałożyłem blokadę na kierownicę, sprawdziłem czy mam na miejscu portfel z dokumentami i drogim, tygodniowym ubezpieczeniem auto-casco, które przed godziną wykupiłem, wysiadłem, przekręciłem kluczyk w drzwiach, włączyłem alarm, odetchnąłem i ruszyłem w kierunku olbrzymiego, ciemnego nawet w słońcu, budynku Fundacji Gospodarczej NZZS Solidarność. Nie podnosiłem jeszcze spojrzenia, jakbym się czegoś bał — Mirona, Rygi, podpisanej umowy z Niemcami, siebie w tym wszystkim. Nim opuściłem parking i wszedłem na chodnik prowadzący do drzwi wejściowych Fundacji, przypomniałem sobie, jak przed rokiem przechodziłem tym samym przejściem dla pieszych, nie mając pojęcia, że będę tu pracował.

Była wiosna roku 1991, wyszedłem, roztrzęsiony, z biura maklerskiego, mieszczącego się na terenie biur Stoczni Gdańskiej, już nie — dzięki wspaniałemu, młodemu Lechowi Wałęsie — imienia Lenina. Zaraz po tym, jak po skończeniu z pierwszą lokatą kursu maklerskiego, szef Ringu — biura maklerskiego, zaproponował mi 600 zł brutto miesięcznej pensji, plus 5 % prowizji od zysku z samodzielnie przeprowadzonych transakcji. W pierwszej chwili myślałem, że źle zrozumiałem, ale gdy poprosiłem go o powtórzenie, usłyszałem to samo:

— 600 zł brutto, plus prowizja od każdej transakcji.

— Od czego mógłbym zacząć? — zapytałem, nie mając pojęcia, czym mogło się w Polsce handlować tego roku, po rocznym pobycie w Kanadzie.

— Nie wiem, może pan zacząć od telewizorów, mamy właśnie zamówienie na 200 Samsungów.

— Od telewizorów… — powtórzyłem strapiony i wciąż niepewny czy chcę podjąć tę pracę.

— To może ja przyjdę za godzinę, muszę coś jeszcze przedtem załatwić…

— OK, może być za godzinę, w dziale elektroniki i tak jeszcze nikogo nie ma.

Wyszedłem na glinianych nogach, świat zawirował mi śnieżnymi płatkami, mimo iż był to prawie początek lata. Jak on mógł zaproponować mi 600 złotych brutto miesięcznej pensji, plus prowizję od jakiś telewizorów, o których nie miałem zielonego pojęcia? To jakieś nieporozumienie, nie ma wstydu czy co? Za kogo on mnie wziął? Za jakiegoś szczeniaka, mnie, z dyplomem handlu zagranicznego, po rocznej pracy w Kanadzie na stacji Shella, po całej tej mordędze związanej z budową domu, gdy przez pół roku robiłem za pomocnika trzech murarzy na raz, po skończonym w końcu z pierwszą lokatą ich kursu maklerskiego, on mi proponuje jakieś 400 zł netto, czyli według średniego kursu dolara z 1991 roku, 40 dolarów miesięcznej pensji. 40 dolarów, to ja zarabiałem w osiem godzin, na samoobsługowej stacji Shella w Toronto, gdzie tylko inkasowałem pieniądze i sprawdzałem czy na wystawionych stojakach nie brakuje batoników i gum do żucia. Czyżby, aż tak źle zrobiło się w tym kraju, w przeciągu roku?! Pierdole! Więcej tam nie wrócę, niech szuka innych frajerów. W dodatku nie miałem papierosów, musiałem natychmiast zapalić, wszedłem do kiosku, poprosiłem o paczkę 25 Golden American, zapłaciłem i zaraz po wyjściu głęboko, kilka razy zaciągnąłem się. No dobrze, ale co teraz, gdzie mam teraz pójść, w domu już przecież powiedziałem, że dzisiaj zaczynam, tak wszyscy na to czekali, tak się cieszyli, kurwa! co robić, gdzie iść? Poszedłem prosto przed siebie. Nim skończyłem palić, wszedłem na ten sam chodnik, co teraz, ale wtedy nie wiedziałem jeszcze, gdzie mnie zaprowadzi, że w ogóle gdzieś mnie prowadzi. Już miałem spuścić, w przypływie pierwszej rozpaczy głowę i pójść tylko na kolejkę, by wrócić do domu, gdy zamiast tego podniosłem ją i zobaczyłem przed sobą ten sam, co teraz szyld — Fundacja Gospodarcza NSZZ Solidarność. Stanęła mi przed oczami tamta niedziela w Toronto, gdy kupiłem Sunday Times’a i przeczytałem z boku szpalty, krótką informację o wyborze Lecha Wałęsy na Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej, i jak cała zmagazynowana przez samotne miesiące tęsknota za krajem i domem nie wytrzymała i wybuchła pod wpływem tej krótkiej, mało mówiącej Kanadyjczykom, wiadomości. Szedłem do mojego, wynajmowanego za 100 dolarów miesięcznie, pokoju i łzy wzruszenia spływały mi po twarzy, a ja wcale nie próbowałem ich powstrzymać, ani ocierać. Chciałem, by wszyscy na chodniku widzieli to i wiedzieli, że jestem Polakiem, dumnym z Lecha Wałęsy i ze swego kraju i który do niego wróci. Przystanąłem, wciąż patrząc na ten duży szyld z biało-czerwoną chorągiewką, powiewającą nad napisem Solidarność. Nie musiałem podejmować decyzji, podjąłem ją w jakimś sensie już wtedy, w Kanadzie, łzami składając hołd Wałęsie i nowej, tak silnej już swym honorem — Polsce. Wydało mi się nagle to tak oczywiste, że powinienem tam wejść i zapytać o pracę. Przecież to była fundacja gospodarcza, a ja miałem ekonomiczne wykształcenie. Pewnie w jakimś młodzieńczym przeświadczeniu, że musi się udać, wszedłem na piętro i otworzyłem pierwsze z brzegu drzwi. Poradzono mi udać się na trzecie piętro, do pokoju pani Dyrektor ds. Ekonomicznych. Podbiegłem po schodach, kilkoma susami pokonałem dzielące mnie trzy piętra. Krawat powiewał mi jak na wietrze, marynarka fruwała, oddech się rwał, a ja miałem coraz większą pewność, że coś się zaraz uda. Malina przyjęła mnie w mikroskopijnej wielkości pokoju, nasze kolana prawie się stykały, gdy opowiadałem jej o moich szkołach, Kanadzie, znajomości angielskiego i kursie maklerskim.

— Właśnie szukamy kogoś po kursie maklerskim, z dobrą znajomością angielskiego, daliśmy już dwa ogłoszenia.

Po pół godzinie byłem przyjęty. Na odchodnym pani Dyrektor delikatnie odciągnęła mnie na bok i powiedziała:

— Tylko proszę, jak pan jutro przyjdzie, wyglądać jak człowiek sukcesu, żadnych swetrów, przedstawię pana Generalnemu…

Jeszcze tego samego dnia kupiłem nowy, granatowy garnitur, śnieżnobiałą koszulę i bordowy krawat. Rano stanąłem w tym wszystkim przed lustrem, był rok 1991, musiałem się więc jeszcze domyślać, jak mogą wyglądać ludzie sukcesu w Polsce.

Jak teraz wyglądam, po roku? Bez garnituru, ale w krawacie, niebieskiej koszuli i dżinsach. Czy tylko to się zmieniło? I to z powodu upału, nie mnie. Nie wiedziałem, czy kogokolwiek z działu jeszcze zobaczę, szedłem pokazać się, odebrać świadectwo pracy i pożegnać się. Tak wiele temu miejscu zawdzięczałem, tak okrutnie się ze mną obeszło. Jeszcze dwa tygodnie temu, zrobiłbym dla Fundacji wszystko, a dziś chcę tylko, by nie trwało to zbyt długo, bo mam Golfa na parkingu, którego na niemieckich blachach, w każdej chwili mogą mi ukraść. Miałem niewiele czasu, w Polsce co osiem minut ginął samochód. A cóż byłbym teraz wart bez niego, w swoich oczach?

Ciężkim krokiem udało mi się wdrapać na trzecie piętro. Gdy stanąłem przed swoimi drzwiami byłem zlany potem, a serce waliło mi jak młotem, którego niczym nie mogłem zatrzymać. Nawet swoją pewnością i nieustannym powtarzaniem w myślach — jesteś niewinny, niewinny, nic złego nie zrobiłeś, gdyby nie rozwiązali działu, gdyby cię nie zwolnili, ten samochód nie stałby teraz na zewnątrz, jak wyrzut sumienia, a ty handryczyłbyś się na telefonie o kolejną prowizję dla Fundacji. Nie chcieli tych pieniędzy, więc ktoś musiał je wziąć, by biznes mógł się rozwijać, by nie zabrakło gorącej w jego obiegu krwi. Wziąłem głęboki wdech i odważnie otworzyłem drzwi, ustąpiły — więc nie jest tak źle, jeszcze nas nie oplombowali. Żeby tylko była Malina.

W pokoju nikogo nie było. Jego pustkę wypełniała tylko gęsta łuna słońca, bijąca od wysokiego okna. Zajrzałem obok do chłopaków — pusto, usiadłem na obrotowym krześle, czymś bardzo zmęczony, spojrzałem na puste biurka, leżały na nich stosy papierów, wciąż tych samych, tylko ta cisza… telefony milczały, coś jeszcze przed dwoma tygodniami nie do pomyślenia w tym miejscu. Nagle weszła Malina, ubrana jak zwykle, jak kobieta sukcesu. Jasny żakiet, wysokie szpilki, rudoczerwona kopuła włosów, małe okulary i to spojrzenie, najpierw pełne zaciekawienia, miłości i podziwu, a zaraz potem niepokoju, złości, nienawiści.

— O, witamy w Fundacji! Wróciłeś! — podała mi rękę.

— Cześć!

— Co u ciebie?

— Nie ma chłopaków…

— No przecież wiesz, że Miron wszystkich zwolnił…

— A ty?

— Porządkuję papiery, jedyna dostałam dwutygodniowe wymówienie.

— Trudno w to wszystko uwierzyć…

— Miron pokazał ząbki. Choć do mnie, opowiesz mi wszystko.

Szedłem za nią mając kompletną pustkę w głowie. Nie usiadłem, nie wiem czy z nerwów, czy tylko dlatego, iż czułem się, jakbym nie miał już prawa nigdzie tu siadać, że to miejsce mnie zdradziło i ja je.

— Jak było w Rydze?

Już mi zazdrości. I jak zwykle chce wiedzieć wszystko.

— Dobrze, zrobiłem ten interes, Fundacja może wystąpić o prowizje, oto moja kopia kontraktu, wykaz wyeksportowanego tonażu, wszystkie informacje…

— Wszystkie? Jacek, dlaczego nie przyjąłeś mojej, ani Mirona propozycji?

— Jakich propozycji? — gdy sobie o nich przypomniałem, ogarnęły mną jeszcze większe znużenie i bezsilność.

— Miron proponował ci stanowisko kierownika działu informacji…

— Jola, ja jestem handlowcem, nie komputerowcem, co ja bym tam robił, to nie dla mnie…

— Wtedy miałby cię na oku…

— I tak zaraz coś bym wymyślił, skomputeryzowanie regionu Bałtyku, albo coś w tym stylu…

— Wierzę ci… to, dlaczego nie chcesz u mnie pracować, moja propozycja jest wciąż aktualna, proponuje ci stanowisko Dyrektora Handlowego w mojej firmie, co ty na to?

— Założyłaś firmę?

— Zakładam! — wyzywająco podjęła wyzwanie.

— Z kim?

— Z Christianem i z chłopcami, ten sam skład co tu…

— I co będziesz robić?

— Handlować, mamy umowy z francuskimi hipermarketami na dostawy ryb!

— Te z Paryża?

— Tak, te z Paryża!

Na jesieni 1991 roku miałem udać się aż do Chin, z dużą delegacją polskich przedsiębiorców i polityków, w celu nawiązania kontaktów gospodarczych. Miałem już wbitą w paszporcie chińską wizę. Lecz, na kilka dni przed wylotem, ówczesny szef Solidarności — Marian Krzaklewski, który w wyborach na to stanowisko pokonał Borusewicza i Lecha Kaczyńskiego nawet, zablokował mój wyjazd, tłumacząc swoją decyzję tym, że w Chinach wciąż panuje komunistyczny reżim i Solidarność nie będzie go firmować obecnością swojego przedstawiciela. Załamałem się! Już widziałem się w Chinach, już kupowałem statkami tamtejszy mocznik i inne nawozy, na które na świecie było duże zapotrzebowanie. W ramach pocieszenia, zostałem mianowany zastępcą Maliny i ona też, razem z Christianem, wymyślili nasz wyjazd do Francji.

Do Paryża pojechaliśmy w tygodniową delegację, na zaproszenie tamtejszej Izby Gospodarczej. W kombi Christiana, naszego francuskiego łącznika, który jakoś przykleił się do Fundacji, wieźliśmy próbki polskich towarów, spożywczych — dżemy, ogórki konserwowe, koncentraty pomidorowe, ryby, odzieżowych — koszule, krawaty, garnitury i buty, oraz przemysłowych, już nie pamiętam jakie, ale do kapitalistycznego przemysłu było im z pewnością daleko. Wszystko, czym mogły się jeszcze pochwalić bankrutujące, polskie, państwowe przedsiębiorstwa. Nauczyłem się na pamięć kilku stronnicowej przemowy po angielsku i jechaliśmy na podbój francuskiego rynku, zwłaszcza hipermarketów, których wielkim wielbicielem i promotorem był Christian, zakochany w Malinie. Po raz pierwszy jadłem ślimaki, może nawet polskie one były. Wszystko szło gładko, byliśmy, oprócz hipermarketów, przyjmowani w największych paryskich korporacjach, przepych i monumentalizm ich biur oraz budynków oszołomiły mnie, zwiedziliśmy Wersal i Luwr, wjechaliśmy oczywiście na wieżę Eiffla. Wszystko szło jak z płatka, aż do ostatniego dnia, na który byliśmy umówieni we francuskim radio na wywiad, wszyscy wtedy interesowali się jeszcze Solidarnością i nową, wolną Polską. Christian zwinnie i szybko przebijał się przez paryski ruch, byliśmy już prawie spóźnieni, w końcu zajechaliśmy pod budynek, ale okazało się, że jest to siedziba, nie francuskiego radia, tylko telewizji! Wywiad przepadł, a Christian długo jeszcze, pluł sobie w twarz. Na pocieszenie, Malina w końcu przyjęła jego zaloty i w kilka miesięcy po powrocie została jego żoną.

— Miron to wie?

— Jego handel nigdy nie interesował, mogę robić co mi się podoba, byle bym tylko jak najszybciej się stąd wyniosła…

— Korzystasz z kontaktów Fundacji?

— A ty? Wiem, że pracujesz u Niemców, dzwoniłam do Darka, o wszystkim mi opowiedział…

— O czym?

[1] E. Canetti, Prowincja ludzka, s. 294

[2] Tamże, s. 283

[3] Tamże, s. 242, 243

[1] Miesięcznik Jestem, artykuł pt. Jestem i już, nr 12/98

[1] I. Bachmann, Rok …, s. 32

[1] Cz. Miłosz, Rok myśliwego, Znak, Kraków 1991, s. 55

[1] S.Bellow, Herzog

[1] E. Canetti, Prowincja ludzka, s. 223.

[1] E. Canetii, Prowincja ludzka, s. 241

[2] Ingeborg Bachmann, Rok trzydziesty, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1994, s. 21

[3] Tam¿e, s. 14

[4] Tam¿e, s. 36

[1] Kaziemierz Dąbrowski, Trud istnienia, Wyd. Antyk, s.22.23

[2] Rollo May, Miłośc i wola, REBIS, Poznañ 1993, s. 126,127

[3] W.B. Yeats, Mythologies, New York 1959, s.322

[4] J.W. Goethe, Z mojego życia. Zmyœlenia i prawda, Warszawa 1957, t. II, s.257.

[5] Tamże, s.129—132

[1] Nowy Testament i Psalmy, Psalm Dawidowy.

[2] Bachmann, Rok trzydziesty.

[1] Ingeborg Bachmann, Rok trzydziesty, s.21

[1] Izaak z Niniwy

[1] Herling-Grudziñski

[2] I. Bachmann, Rok trzydziesty, s. 33

[3] Tamże, s. 33

[4] Herling Grudziñski.

[5] Wiersz autorski, Spowiedż, ze zbiorku Życie jak Miłość.

[1] Tamże.

[1] J.Cabanis, Igranie z nocą. Bitwa o Tuluze.

[1] Jerzy Jarniewicz, Do domu, Recenzja powieści Johna Irvinga, Jednoroczna wdowa, Gazeta Wyborcza, Książki, nr 1(82)/99 s.4.

[2] Ze zbiorku Ostatnie Przymierze.

[1] Autorski wiersz ze zbiorku Życie jak Miłość — Bóg z nami.

[1] William Styron, Pogrążyć się w mroku.

[2] Demitri i Janice Papolos, Przezwyciężyć depresję, Rebis, Poznań, 1994, s. 236.

[3] I. Bachmann, Rok trzydziesty, s. 24

[4] Tamże, s. 32,33

[1] Z autorskiego zbiorku Życie jak Miłość.

[1] I. Bachmann, Rok trzydziesty, Wszystko, s. 54.

[2] I. Bachmann, Rok trzydziesty, s. 27

[1] Tamże, s. 33, 36.

[1] Tamże, s.24

[2] Henri J.M. Nouven, Œwit, Podró¿ duchowa, Zysk i S-ka, Poznañ 1994, s. 15 i 37

[3] Wiersz autorski, Niewypowiedziane, ze zbiorku Zycie jak Miłość, 1996.

[4] Dziennik Rzeczpospolita, z artykułu Pod batutą kompozytora, 7 grudnia 1998.

[1] I. Bachmann, Rok trzydziesty, s. 54.

[1] Paulo Coelho, Piąta góra, Drzewo Babel, Warszawa 1998, s. 7.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.