Prolog

Patrzył na świat spod ściągniętych brwi, głęboko osadzonymi oczyma ukrytymi w cieniu ostro wyrzeźbionych rysów. Groźny i nieprzystępny, o kamiennym sercu nieznającym litości. Takim go uczynili ludzie, takim go chcieli widzieć, takim więc był.

U jego stóp klęczał człowiek, cały pokryty cuchnącymi strachem, grubymi kroplami potu, przerażony, a jednocześnie pogrążony w religijnej ekstazie. Z poranionych dłoni ściekała krew, wsiąkając w złotodajny piach rozsypany w świętym kręgu. Piach ten przywieziono z daleka, z miejsca, gdzie ponoć bogowie ukryli nieprzebrane skarby. Można w nim było znaleźć cenne grudki, choć każdy, kto by ich szukał, narażał się na gniew i straszną zemstę.

Kapłan stojący tuż obok, na podwyższeniu, rozpostarł ręce. Szerokie rękawy lnianej szaty rozwinęły się na podobieństwo wielkich skrzydeł.

– Wielki boże! Opiekunie wiernych! Spraw, aby ten nędzny pył, który masz u stóp, spełnił wszystkie twe żądania! Niechaj karząca dłoń dokona pomsty na prześladowcach, wygna obcych i przywróci stary porządek.

Nachmurzone oblicze posągu zdawało się powoli, prawie niedostrzegalnie, zwracać ku wołającemu. Groźny bóg... takim go przecież chcieli...

– Swarożycu! – ciągnął żerca. – Strażniku otchłani i niebios. Ojcze dobra i zła. Dziś twoja potęga wróci, by ogarnąć uciśniony kraj, wskrzesić dawne zwyczaje i dawną swobodę. A ta ofiara niech będzie rękojmią naszej wierności.

Zgromadzeni w świątyni ludzie uważnie śledzili poczynania kapłana, który z namaszczeniem dorzucił garść ziół do ognia płonącego za posągiem. Słodko-gorzki zapach przyprawiał o zawroty głowy. Człowiek klęczący u stóp Swarożyca drżał na całym ciele w oczekiwaniu spełnienia. Żerca podszedł doń powoli, z tyłu, pogładził delikatnie zmierzwione włosy pokutnika. Sięgnął między fałdy szaty, wyjął gruby, szeroki rzemień. Sprawnie przewiązał najpierw lewy nadgarstek obejmującej posąg ręki, przerzucił skórzany pas na drugą stronę, założył pętlę na prawą dłoń, ścisnął mocno. Rozległ się jęk bólu. Celebrant przymknął oczy, wzniósł twarz w górę. Oblicze posągu pozostawało obojętne, odległe, nieobecne, choć jednocześnie wierni poczuli, że powietrze nagle gęstnieje, przepływają przez nie na przemian gorące i lodowate prądy, a nad głowami zawisa potężna, groźna siła.

Kapłan znów podniósł ramiona. W prawej dłoni mętnie zalśniło niewielkie ostrze, żółtopomarańczowe, przetykane barwnymi żyłkami.

– Oto dzieło naszych przodków! – zawołał. – Krzemienny nóż, któremu niestraszna ni woda, ni wicher. Niezniszczalny na podobieństwo gwiazd i słońca. Przechowała go matka ziemia, utuliła w czasach, gdy zapanowała obca wiara, kiedy obcy bóg rozpanoszył się na nie swoich włościach. Ten nóż jest znakiem powrotu dawnej mocy. Przezeń odrodzi się, co miało umrzeć i nie wrócić!

Przywiązany człowiek rzucił się, jakby chciał zerwać więzy. Jednak rzemienny pas trzymał mocno. Kapłan chwycił ofiarę za włosy, odchylił do tyłu głowę. W blasku płonących wokół pochodni i olejowych mis ustawionych na trójnogach widać było, jak grdyka ofiary chodzi bardzo szybko w górę i w dół. Ostrze spadło na nią niby jastrząb na królika. Buchnęła krew, wylewając się potężnym strumieniem wprost na posąg boga. Zagrzmiało. Wyznawcy padli na twarz. W tej chwili zgasły wszystkie światła poza świętym ogniskiem. Nad kąciną przeleciał z wyciem huraganowy podmuch, łamiąc najpotężniejsze drzewa w świątynnym gaju. Potężny piorun uderzył tuż przy wejściu, zabijając na miejscu kilku ludzi. A potem zaczęła się ulewa. Woda leciała z bezchmurnego, rozgwieżdżonego nieba nie rzęsistym deszczem, ale potokiem. Znów grzmot i uderzenie pioruna, tym razem w dach świątyni. Mimo lejącej się wody natychmiast stanął w ogniu.

– Powstrzymaj gniew, Swarożycu! – żerca starał się przekrzyczeć odgłosy rozsierdzonej natury. – Nie kieruj go przeciw wiernym, ale raczej zachowaj na wrogów!

Człowiek z poderżniętym gardłem dogorywał. Przestał już krztusić się krwią, chwytać spazmatycznie oddech. Posoka ciekła słabiutkim strumykiem w rytm ostatnich uderzeń serca. Jeszcze tylko kopnął nogami, napiął w przedśmiertnym skurczu ręce. Pas niespodziewanie pękł, uwalniając ciało. Zalany krwią nieszczęśnik padł ciężko na bok, skulił się i zamarł. W tej samej chwili nawałnica ucichła, a płomień na dachu przygasł. Ostatnie pełgające ogniki stłumione zostały przez łagodny powiew. Wraz z nimi zgasły światła w kącinie. Ciemność trwała mgnienie oka, bowiem prawie natychmiast trójnogi rozjarzyły się o wiele jaśniejszym blaskiem niż przedtem. Ci, którzy odważyli się podnieść wzrok, mogli ujrzeć coś nieprawdopodobnego – kolejny cud uczyniony przez boga. Krew ofiary wsiąkła w złotodajny piach, nie pozostawiając śladu. Podobnie zbryzgane stopy posągu stały się w jednej chwili czyste. Ludzie podnieśli się na klęczki.

– Dzięki, panie niebios i otchłani, za łaskę! – Kapłan pochylił się przed Swarożycem. – Dzięki, żeś powstrzymał karzącą dłoń.

Odwrócił głowę w bok, rozłożył ręce, znów spojrzał na posąg, a potem zawołał coś niezrozumiale, gardłowym głosem. Było słychać w tym okrzyku prośbę i żądanie zarazem, na myśl przychodziło tylko jedno – żerca kogoś wzywał, przywoływał z bardzo daleka. Zwalista postać pojawiła się niespodziewanie, jakby wyrosła spod ziemi. Na tle płonącego za posągiem ognia zdawała się wielka i mroczna. Żerca znów machnął ręką. Zapłonęły pochodnie i olej w naczyniach, pojaśniało. Przez tłum przeszedł szmer zaskoczenia i przerażenia, a przede wszystkim niedowierzania. Wielu pewnie rzuciłoby się do ucieczki, gdyby nie świadomość, iż w leśnym gąszczu wokół kąciny mogą się czaić krwiożercze duchy. Bowiem obok kapłana stała niedawna ofiara złożona u stóp boga! Wierni znów padli na twarz, bojąc się spojrzeć na cud.

– Powstańcie, nie lękajcie się! Oto jest ten, który wypełni moją wolę! – głos wydobywający się z żercy był o wiele niższy niż przed chwilą, potężny na podobieństwo bojowych kotłów, przenikał na wskroś. Zgromadzeni posłusznie dźwignęli się na nogi. – W jego rękach przyszłość i powodzenie. Jemu pisane zacząć to, na co czekaliśmy siedem dziesiątków lat, odkąd zaczął się panoszyć chrześcijański pomiot! Oto przed wami stoi Przemko Łabędź, który poświęcił życie, by powrócić z tamtego świata wraz z rozkazami danymi od boga.

Człowiek obok kapłana patrzył na tłum jasnobłękitnymi, wodnistymi oczami. Na tłum?... Ludzie mieli wrażenie, że wzrok wskrzeszeńca przenika ich na wylot, kładzie się na duszy burym, niemożliwym do zmazania cieniem. Unikali więc tego spojrzenia, skłaniając głowy, kiedy dotykały ich gorejące zimnym żarem źrenice.

– Oto twój nóż – kapłan zwrócił się ku Łabędziowi. Podał mu krzemienne ostrze. – Twoje błogosławieństwo, a zarazem przekleństwo dla wrogów. Wiesz, co masz czynić.

Zmartwychwstały skinął powoli głową. Dotknął gardła końcami palców.

– Nie wypowiesz słowa – żerca mówił teraz cicho, ale głos docierał do wszystkich. – To cena. Zapłata za łaskę boga. A teraz idź, uczyń, co uczynić powinieneś.

Łabędź nieśpiesznie zszedł z podwyższenia, wszedł między ludzi. Rozstępowali się przed nim na podobieństwo ławicy ryb pierzchających przed drapieżnikiem. Nie patrzył na nikogo. Zatrzymał się jedynie przy czterech ciałach rażonych piorunem. Pochylił się nad każdym, dotknął dłonią czoła. Siny blask rozjaśniał powietrze za każdym razem, a z wielkiej oddali dochodził gniewny pomruk podobny odgłosom nadciągającej burzy. Ku przerażeniu zgromadzonych zmarli podnieśli się, a właściwie wyglądało tak, jakby uniosła ich i postawiła na nogi niewidzialna siła. Przemko nie poświęcił im więcej nawet odrobiny uwagi. Ruszył dalej. Sztywnym krokiem podążyli za nim.

– Łaska Swarożyca i siła Peruna – szepnął ktoś trwożliwie. – Naprawdę wracają...

Kapłan z uwagą obserwował grę cieni na świętym piasku. Dobre i złe wróżby splatają się nieustannie we wzory zmieniające się w rytmie życia. Tętno świata można wyczuć jedynie w takich miejscach jak to i tylko w wybranych chwilach. Czy teraz właśnie taka nadeszła? Czyżby ten skrzydlaty stwór wyraźnie widoczny w samym środku znaczył to, co powinien znaczyć? Otrząsnął się.

– Bywajcie! – rzucił. Pora najwyższa zakończyć obrzędy.

Dwóch tęgich pachołków wniosło ciężki krzyż. Misternie wyrzeźbiona przez rzymskiego czy mogunckiego mistrza postać Chrystusa chwiała się na boki, gdy ją taszczyli, a potem umieścili naprzeciw tłumu, tuż przed złocistym kręgiem. Za pomocą wielkiego kamiennego młota wbili krucyfiks w ziemię.

– Spójrzcie. – Żerca wskazał ukrzyżowanego. – Oto chrześcijański bóg. Powiadają, jakoby mocą swoją powstał z martwych. Czymże on jednak jest? Jaka jego moc? Przed chwilą widzieliście, że w mojej osobie nędzny sługa Swarożyca potrafił przywołać z zaświatów uwolnioną z ciała duszę. A skoro nasz bóg daje tyle siły, czy nie jest potężniejszy od owego Chrysta, co nie potrafił oprzeć się krzywdzicielom? Czyście kiedy widzieli, by jego kapłan ożywił zmarłego najbardziej choćby usilnymi modłami? Jedno, co potrafią, to złożyć zwłoki do grobu i wziąć jeszcze za posługę sowitą zapłatę!

Przez tłum przeszedł szmer, rozległy się okrzyki poparcia.

– Nasz pan zasię dłoń ma żelazną, a serce z płonącego kamienia. Wielki Swarożyc żelazem pokona nową wiarę, a ogniem wypali jej resztki.

Ujął w dłonie solidny topór. Pierwszy cios odłupał pokaźną drzazgę z ramienia krzyża. Drugi ugodził postać Chrystusa, odrąbując jej rękę. Kapłan w zapamiętaniu siekł wizerunek, jakby chciał zetrzeć go w popiół. Wreszcie zatrzymał się zmęczony i spocony.

– Weźcie te drzazgi! Podzielcie się nimi, ukryjcie dobrze. A kiedy nadejdzie czas, każdemu napotkanemu księdzu wyłupcie jedno oko drewnem z krzyża ich bóstwa. Drugie zasię oślepcie żelaznym szydłem z tego narzędzia! Niechaj brat i ojciec Swarożyca, wielki Perun, sprawi, aby żelazna oksza należąca do wojowniczego Jarowita stała się tym, czym dla wroga być powinna!

Rzucił lśniący topór wysoko w górę, nad tłum. Ci, w których kierunku leciał, zasłonili oczy. Jednak nim ciężkie żeleźce zdążyło opaść, przez otwór wypalony przedtem w dachu wdarła się błyskawica, rozszczepiając stal na setki igieł. Opadły srebrzystym deszczem na głowy ludzi.

– Widzicie? Nasi bogowie nic nie czynią przypadkowo. Nawet piorunny gniew ma swój cel, jak owa dziura nad nami czy zmartwychwstali słudzy, co poszli za naszym posłańcem. Spójrzcie, bóg nie zabił ich dla kaprysu, ale by dopomogli w zbożnym dziele, wyzbyci ludzkich pragnień i ludzkiego strachu.

Zwrócił się twarzą do posągu.

– Ożyw swoją potęgą stary porządek, Swarożycu. Wraz ze swymi braćmi: Perunem, Swantewitem, Trzygławem, Jarowitem i pozostałymi możnymi niebios sprawcie, by ku pognębieniu wrogów obudziły się dawne siły, wypełzły wreszcie z mrocznych, ciasnych komyszy i służyły pomocą waszym sługom.

Dorzucił ziół do ognia. Tym razem nie wsypał ich jedynie garści, ale opróżnił cały dzban. Upojny zapach uniósł się wraz z gęstym ciemnozielonym dymem. Najpierw uleciał słupem pod dach, jakby zamierzał uciec przez otwór, ale nim go dosięgnął, zawahał się. A potem zawrócił w dół, opadając ku gęstwie głów, ku uniesionym twarzom. W jednej chwili rozpełzł się po całej kącinie, ogarniając wszystkich i wszystko. Kapłan patrzył z podwyższenia, wiedział doskonale, co dzieje się ze zgromadzonymi. Najpierw gorzki pierwszy oddech, strach, że to trucizna, potem silny zawrót głowy, a wreszcie... Znał i kochał to uczucie. Dlatego czym prędzej zanurzył się między ludzi, wciągając opary głęboko w płuca. Świat zawirował w obłędnym tańcu, ziemia uciekła spod stóp. Zaraz jednak słabość zastąpiło poczucie wielkiej mocy, niesamowitej siły, jakby palcami jednej ręki można podnieść cały świat, marnym gestem zetrzeć go w pył i zlepić z powrotem w jednej chwili.

Posąg Swarożyca w świętym kręgu poruszał się to w przód, to w tył, na boki, zataczał koła... Bóg tańczy, bóg się raduje, bóg uczestniczy w święcie poddanych.

– Obiata, obiata – rozległ się okrzyk. Powtarzany przez coraz więcej gardeł rósł, potężniał, ogarniał wszystkich. – Obiata, obiata!

Żerca otrząsnął się z transu, w jednej chwili zamroczenie minęło. Swarożyc stał znów pośrodku złotego kręgu, czekał na dary. Wniesiono kadzie z miodem, zbitą z desek ławę, na której piętrzyły się chleby, jabłka i parujące mięso. Postawiono to przed posągiem, na złotodajnym piasku.

– Trzeba, trzeba! – znów narastał krzyk.

Kapłan wzniósł ręce.

– O trzebę wołacie! – zagrzmiał. – A jakaż ona ma być, by zadowoliła Swarożyca i jego braci? Piwo, wino czy krew?

– Kry! – zawołał zgodny chór. – Kry wołamy!

Żerca uśmiechnął się pod nosem. Krwi chcą. Jakże inaczej! Nie można zadowolić okrutnego bóstwa tym, czym zwykło się przekupywać zmarłe dusze. Na umówiony znak pomocnicy kapłana wprowadzili człowieka mizernego wzrostu. Szedł między nimi z podniesioną głową, pogardliwie spoglądając na wyjący tłum.

– Oto i trzeba! Brudny kapłan niemieckiego boga! Jego podarujemy naszemu panu, nim rozpocznie się uczta ofiarna! Podajcie mi drzazgę i igłę!

Ksiądz został zmuszony do uklęknięcia przed posągiem. Pachołkowie mocno trzymali go pod ręce, bo usilnie próbował wstać. Patrzył prosto w surową twarz Swarożyca. Przysiągłby, że w głębokim cieniu skrywającym oczy rzeźby zalśniły ogniki, jakby życie tliło się w głębi źrenic. Jesteś szatanem samym czy jedynie jego nieudolnym dziełem? – zapytał w myślach. Czy ci wszyscy ludzie są dla ciebie dziećmi, czy tylko sługami?

Nie uzyskał odpowiedzi. Nie dano mu zresztą czasu. Bez ostrzeżenia żerca wraził mu w oczy drewnianą drzazgę i stalową igłę. Rozległo się nieludzkie wycie bólu. Tłum zakrzyknął w ekstazie. A kapłan już rozciął brzuch duchownego tuż pod żebrami. Już sięgnął ręką między wnętrzności. Po chwili wyrwał serce chrześcijanina. Pokazał je wyznawcom, wciąż jeszcze bijące.

– Jedzcie, pijcie i radujcie się! A kiedy powrócicie do swych wiosek i osad, natychmiast zwołajcie wiece. Nadchodzi nasz czas! Jutro umrze ten, na którym opiera się nowy ład. I nim rok przeminie, powrócą dawni bogowie!

Ogarnął wzrokiem tłum, wyłuskał w nim stojącego nieco z boku mężczyznę o zaciętej, pobrużdżonej twarzy. Skinął na niego. Tamten przecisnął się przez ciżbę.

– Pójdźmy, Birucie – rzekł kapłan. – Trzeba się naradzić. Ty wszak poprowadzisz naszych wiernych przeciwko niemieckiemu bogu.

Birut patrzył bez zmrużenia powiek w oczy żercy.

– Chodźmy zatem, Wszeborze – powiedział niskim, metalicznie brzmiącym głosem. – A lud niechaj świętuje.

Mieszko cały dzień spędził zamknięty w izbie. Nikogo nie chciał widzieć, a od południa nie odpowiadał nawet na pytania. Czuwający pod drzwiami giermek zachodził w głowę, co się znów stało. Czy przybyły o poranku woj przyniósł złe wieści? A może król znów popada w szaleństwo. Król! Cieszko roześmiał się gorzko w duchu. Przywykł tak nazywać pana. A przecież musiał się zrzec korony, by uniknąć cesarskich najazdów. Od tamtych pór zdziwaczał, zapadał na zdrowiu... A może raczej od czasu niewoli w Czechach? Ponoć zrobiono mu tam straszną krzywdę, pozbawiając męskości. Giermek nie wyobrażał sobie podobnego upokorzenia. Z walecznego męża uczynić babę!

– Co z księciem? – Nadszedł tysięcznik Rigbert. – Zjadł co?

Cieszko wzruszył tylko ramionami. Wszyscy wiedzieli, że Mieszko nie przyjmuje pokarmów ni napojów, kiedy go dopadnie słabość.

– Nieważne – mruknął przybyły – otwieraj. Pan musi wreszcie podjąć gości. Na posłuchanie czeka palatyn Michał.

– Nie lza – warknął nieprzyjaźnie giermek. Drażnił go zarozumiały Niemiec. – Książę zabronili przeszkadzać. Gardłem odpowiadam...

– Gardłem odpowiesz, jeśli coś mu się stanie. A ninie biorę na siebie jego gniew.

Chciał ominąć młodzieńca, ale musiał stanąć, kiedy drogę zagrodziło mu obnażone ostrze.

– Szczeniaku, bacz, z kim sprawa!

– A wy baczcie – wycedził przez zaciśnięte zęby Cieszko – żem nie otrok, co go można niby snop siana przesunąć.

– Tak ci się zdaje? – uśmiechnął się krzywo Rigbert. – Uważaj zatem.

Giermek nie wiedział, jak to się stało, nie dostrzegł najmniejszego ruchu, ale w jednej chwili siedział na kamiennej posadzce zupełnie bezbronny. Miecz, który z całych sił dzierżył w dłoni, znajdował się teraz w rękach tysięcznika.

– Nie ruszaj się. Dzielny z ciebie pachoł, ale musisz się jeszcze wiele nauczyć. A teraz przestań udawać wielkiego brońcę i nie przeszkadzaj.

Pchnął drzwi, jednak okazały się zamknięte od środka. Zapukał, po chwili załomotał pięścią.

– Otwórzcie, miłościwy panie – krzyknął. – Nie pora pogrążać się w rozpaczy, gdy sprawy czekają!

Wobec braku odpowiedzi powtórzył wołanie po niemiecku. Na próżno. Skinął na giermka.

– Leć, zajrzyj przez okno. Młody i lekki jesteś, łacniej ode mnie na wyżkę wyleziesz.

Niecierpliwie czekał na powrót Cieszka. Tymczasem nadszedł Michał Awdaniec.

– Co się dzieje?

Rigbert wzruszył ramionami zupełnie jak niedawno giermek. Nie pierwszy raz Mieszko odgradzał się od świata. Jednak dotąd nie zdarzyło się, by nie przyjął palatyna czy jego brata. Nadbiegł zdyszany Cieszko. W oczach miał przerażenie, oddychał szybko, widać bardzo poruszony.

– Król... – wykrztusił i poprawił się zaraz: – Książę leżą na środku komnaty! Nie dają znaku życia.

– Trza było wyłomić okno! – rzucił Rigbert.

– Próbowałem. Jeno trudno się tam utrzymać, nijak zaprzeć nogami czy chwycić ręką! Samiście dobrali w kasztelu takie miejsce, by się ktoś podstępem do pana nie zakradł.

Tysięcznik machnął niecierpliwie ręką.

– Wołaj czterech ludzi z siekierami, ale szybko!

Niedługo potem rozległy się odgłosy rąbania. Wprawni woje na przemian opuszczali z rozmachem szerokie oksze dwuręcznych toporów na solidne dębowe drzwi zbrojone żelaznymi klamrami. Dobrze wybrał dowódca komnatę księciu. Nikt do środka wejść nie miał prawa bez przyzwolenia władcy. Teraz klął Rigbert na czym świat stoi własną zapobiegliwość. Awdaniec niecierpliwie przestępował z nogi na nogę. Milczał. Nie miało sensu popędzanie ludzi, bo sami pragnęli jak najszybciej sforsować oporne deski. Kochali swojego księcia, mimo iż ostatnimi czasy dziwaczny się stał i nieprzystępny. Jednak każdy z przybocznych doskonale pamiętał dawne wyprawy, waleczność monarchy połączoną z wielką łaskawością. Książę nie przypominał w niczym srogiego ojca, Chrobrego. Więcej miał z dziada, wielkiego Mieszka, a jeszcze więcej z łagodnej matki, słodkiej Emnildy, jedynej bodaj kobiety, do której Bolesław miał słabość.

Wreszcie puściły zawiasy. Wepchnęli odrzwia do środka, cofnęli się, uczynili miejsce palatynowi i tysięcznikowi. Zaraz za nimi wcisnął się Cieszko. Przypadł do księcia.

– Wołajcie cyrulika! – wrzasnął, patrząc na znieruchomiałych dostojników. – Czego stoicie? Okno otwórzcie! Poślijcie po kogoś!

Zerwał się, chcąc popędzić po pomoc. Palatyn chwycił go wbrew woli, ścisnął potężnymi ramionami. Giermek wyrywał się jeszcze przez chwilę, po czym ucichł.

– Pan nie żyje – powiedział cicho, łagodnym głosem, jakby przemawiał do przestraszonego małego dziecka. – Na nic zda się bieganina i krzyki.

– Skąd wiecie?! – Cieszko szarpnął się jeszcze. Poczuł silny uścisk na ramieniu. To Rigbert. Patrzył mu prosto w oczy.

– Widzieliśmy w życiu zbyt wiele trupów, chłopcze. Śmierć ma niepowtarzalny zapach. Doświadczony wojownik wyczuje ją bez trudu.

Podszedł do ciała, odwrócił je delikatnie na plecy. Nóż zatopiony był w piersi po samo ostrze. Palce Mieszka zacisnęły się kurczowo na rogowej rękojeści.

– Targnął się na życie – mruknął Rigbert. – Pewnie w przypływie szaleństwa. Ale dziwna to broń...

Z trudem oderwał dłonie księcia, wyszarpnął nóż.

– A cóż to? – spojrzał na Michała.

Awdaniec zbliżył się, wziął przedmiot, wytarł z krwi skrajem płaszcza.

– Boże wszechmogący – szepnął przerażony. – Krzemienny nóż. Takimi posługują się żercy. – Widząc, że Rigbert nie rozumie tego słowa, wyjaśnił: – Pogańscy kapłani. Na Rusi zwą ich wołchwami.

– Skąd tu podobna rzecz? – Tysięcznik wyjął ostrze z dłoni palatyna. – Kto tu był?

– Przemko Łabędź – odparł natychmiast Cieszko, nie mogąc oderwać oczu od zwłok. – Tylko on wszedł do księcia. Jeno dzisiaj dziwny był. Słowem się nie odezwał.

– Dlaczegoś nie mówił?! Miałeś dawać znać o każdym, kto do pana zaszedł lubo zajść usiłował.

– A cóż w tym było niecodziennego? Przemko zawsze miał przystęp. Jeno jakiś dziwny był – powtórzył.

Rigbert spojrzał na palatyna.

– Mówi wam coś więcej to narzędzie?

– Nie. – Awdaniec bezradnie pokręcił głową. – Jeno niczego dobrego spodziewać się nie można. Jeszcze za panowania Chrobrego kilka razy pogaństwo podnosiło głowę. I dziś możemy tego oczekiwać, kiedy władza w kraju osłabła. Ale żeby tak jawnie... Wierzyć się nie chce. I na dobitkę Łabędź? Wszak wierny był jak pies. Książę ufał mu bardziej niż własnym dłoniom.

– A wy, palatynie, dalibyście sobie za owego woja rękę uciąć?

– Ja, panie tysięczniku, nie dam sobie uciąć za nikogo choćby paznokcia. Wyjąwszy może braci, a i to nie wszystkich. – Zapatrzył się w ciemność za oknem. – Zostaliśmy sami, bez władcy, niby sieroty bez ojca.

– Ostatnimi czasy marne to było ojcowanie.

– Ale było! Teraz trzeba poszukać kogoś, kto właść przejmie.

– Kogo macie na myśli? Wszak jest Bolesław, ale też i Kazimierz.

– Za wcześnie o tym mówić – palatyn uciął rozmowę.

Przecież nie może przy obcym powiedzieć, co myśli. Rigbert jest wiernym sługą, ale zawsze to Niemiec. Bliżej mu do cesarskich niż polskich spraw. Prawdę rzekł jednak przed chwilą ten rycerz. Jest Kazimierz, z prawego łoża, choć ojciec przeznaczył go do innych spraw. Ale jest i Bolko, ukochany syn Mieszka. W nim w większości i możni, i pospólstwo będą raczej upatrywać nowego władcy. Wszak by oczyścić mu drogę, sam książę zapobiegliwie wysłał starszego, zrodzonego z Niemki syna do klasztoru. Młodszy, owoc prawdziwej miłości, nieokiełznany był i odważny do szaleństwa. Czy to słuszny wybór? Tego Michał powiedzieć nie potrafił. Nie znał też nikogo, kto by mógł służyć rozsądną radą w tym względzie.

– Należy odnaleźć tego Przemka – przerwał ciszę Rigbert. – Może powie coś ciekawego.

– Spróbujcie. – Awdaniec odetchnął głęboko. – Wątpię, czy się uda, ale poślijcie ludzi na poszukiwania. Trzeba imać się każdego sposobu, by wyjaśnić tę śmierć.

Kopała najpierw rydlem. Ziemia, zapiekła po deszczach następujących na przemian z upałami, poddawała się niechętnie. Nie chciała oddać tajemnic. Ale tym razem musiała ustąpić. Najpierw rydel, potem długi, wąski sztylet. Wszystko, aby zagłębić się w chłodne wnętrze, dotrzeć tam, gdzie...

Pod warstwą gliny niespodziewanie pulchna czarna gleba. Nanieśli jej kmiecie z pól. Ponoć została poświęcona przez chrześcijańskiego kapłana. Kopiąca odchyliła głowę, zaśmiała się na cały głos. Po lesie poniosło się przeszywające wycie. Przy nim wilczy zew mógł się zdać kwileniem niewinnego niemowlęcia. Umilkły nawet ptaki, bezpieczne wysoko w koronach drzew. Zdawało się, że w samym środku wiosny okolicę nagle skuł straszliwy mróz.

Pod czarnoziemem znów gliniasta skorupa. Niecierpliwie zaczęła ją rwać palcami, nie zważając na łamiące się i krwawiące paznokcie. Rozgarniała oporną ziemię. Ta osuwała się z powrotem w wykopany dół, zupełnie jakby chciała jak najbardziej utrudnić pracę.

– Trzy łokcie, może cztery – mruknęła do siebie kobieta – nie więcej. A choćbyście nawet schowali go głęboko na siedem sążni, znajdę!

Znów chwyciła rydel, mozolnie rozbijała uparte grudy. Głupi ludzie, uważają, że jeśli coś ukryją w trzewiach matki ziemi, jest to bezpiecznie schowane. Nie wiedzą, jak łatwo odkryć ich marne tajemnice. Uderzyła mocno z góry. Drewniane ostrze okute żelazem wbiło się w coś miękkiego. Powietrze wypełnił mdlący odór.

Uśmiechnęła się triumfalnie. Jest! Nareszcie! Jeszcze tylko trochę cierpliwości. Niech zgaśnie słońce, a księżyc wypełni świat sinym, skradzionym bogom blaskiem. To już niedługo. Patrzyła bez zmrużenia na czerwony krąg powoli znikający za horyzontem. Pozostał jeszcze jedynie sam skraj tarczy, jeszcze ostatnie promienie pieściły delikatnymi palcami poszarpane na strzępy obłoki. Jeszcze przeleciał ostatni ciepły podmuch. Wreszcie nastał zmierzch. Sierp księżyca stał już wysoko, zbudzony jeszcze za dnia. Dawał niezmiernie mało światła, ale jej to musiało wystarczyć. I wystarczało w zupełności.

Źrenice rozszerzyły się, wypełniły nie tylko całe tęczówki, ale sprawiły, iż oczy stały się prawie całe czarne, obwiedzione jedynie wąskim pasmem bieli. Podjęła pracę. Ostrożnie odkrywała znalezisko, odgarniała zeń ostatnią warstewkę ziemi. Najpierw ukazały się dłonie, poczerniałe, połyskujące śliskim, cuchnącym woskiem. Złe ręce zapętliły je konopnym sznurem. Natychmiast rozcięła więzy. Nogi... również uwięzione. Potwory! Pomsta spadnie na wasze głowy! Warknęła cicho. A teraz głowa... Rzadkie włosy zlepione trupim jadem, opuchnięte wargi, wyszczerzone zęby. Na oczach srebrne monety. A w czoło wbity długi żelazny gwóźdź. Bez dalszych oględzin wiedziała, że ostrze wychodzi potylicą, wbite głęboko w glinę. Tak właśnie mali, brudni ludzie potrafią się zabezpieczyć przed powrotem umarłych. Ale nie dzisiaj! Tej nocy ich podstępy okażą się podobne jałowym poczynaniom mrówek zabezpieczających dom przed powodzią.

Podniosła głowę, zawyła przeciągle. Tym razem wydobyła z piersi bardziej jeszcze potępieńczy głos niż za dnia. Zdecydowanym szarpnięciem wyrwała gwóźdź, odrzuciła go ze wstrętem, prędko, jakby mógł ją sparzyć, patykiem zrzuciła z powiek trupa srebro. Rozgarnęła resztki ziemi wokół ciała. Ujęła przelewającą się dłoń. Przegniłe tkanki rozstępowały się pod dotykiem. Pochyliła się, by złożyć na granatowosinych wargach długi miłosny pocałunek.

– Zbudź się, miły – szepnęła. – Dość już wypocząłeś. Pora wstać. Nadchodzi nasz czas. Dzisiejszej nocy obejmiemy świat we władanie. Zatańczymy w oszalałym rytmie bijących, przerażonych serc. Napijesz się krwi i nasycisz strachem. Zbudź się!

Ostatnie słowa wypowiedziała głośno, z mocą. I znów przywarła wargami do martwych ust kochanka. Jakże pragnęła, by drgnęły, oddały pieszczotę! Pogładziła sztywne włosy.

– Jam jest twoja, a ty mój jesteś, jak to sobie ślubowaliśmy na nowiu pod starym posągiem. Zbudź się, ukochany.

Rozdział 1

Wieś płonęła. Wśród zabudowań biegali przerażeni ludzie. Nikt nie wiedział, kiedy zaczął się pożar, ale i nikt o tym teraz nie myślał. Po północy nagle stanęły w ogniu wszystkie stodoły, a reszta budynków zajęła się w mgnieniu oka. Na nic gasić, trzeba było ratować, co tylko się da z dobytku... i przede wszystkim dzieciska! O nie zadbano najprędzej. Zgromadzone w jednym miejscu, przy kapliczce na skraju wsi, zbiły się w gromadkę. Nie krzyczały w przestrachu, lecz trwały zmartwiałe, skamieniałe. Tuliły się nawzajem, szukały schronienia za plecami starszych. Dorośli, zajęci wynoszeniem sprzętów, wyprowadzaniem chudoby, nie mogli dostrzec tego, co one. Nie czuli, co kryje się w ciemnym lesie, poza kręgiem blasku. Ten pożar... to nie zwyczajne, przypadkowe nieszczęście, jakie nawiedza czasem każde skupisko ludzkie. W nim było coś więcej. Wiele więcej. Maleńka, może dwuletnia dziewczynka objęła za szyję siostrę, wtuliła twarzyczkę w jej długie włosy. Zbyt krótko żyła jeszcze, by w pełni ocenić zagrożenie, ale ta pokraczna postać, która przemknęła opodal, przestraszyła ją.

– Chodźmy do środka – powiedział któryś z chłopców. – Bóg nas ochroni od złego.

Zebrali się wszyscy czym prędzej. W pomieszczeniu kapliczki paliło się tylko wieczne światełko. Chłód i bezpieczeństwo. Maleńką świątynię ufundował swego czasu Piotr Łodzia, wdzięczny wsi za staranie, jakie nad nim miały niewiasty, kiedy poturbował go na łowach dzik. To był wielki gest wielkiego pana, że pośród borów wzniósł kamienną budowlę. Dzieci zamknęły za sobą drzwi. Przez mętne gomółki okienek wdzierał się blask ognia. A potem...

Potem rozległ się pojedynczy straszliwy krzyk. Rozpacz zmieszana z przerażeniem. Po chwili dołączył drugi głos. Wreszcie okropne wycie dobyło się z wielu gardeł. Dzieci znów skupiły się w gromadkę. Krzyki i wrzaski dobiegały długo, stawały się coraz rzadsze, coraz cichsze... Wreszcie zapadła cisza. Była jeszcze gorsza niż poprzedni hałas, jeszcze bardziej nabrzmiała grozą.

Na zewnątrz kroki, twarde, zdecydowane. W kapliczce narastało przerażenie. Szept jeden, drugi, cichy okrzyk, stłumiony zaraz, zduszony w zarodku. Może ten ktoś ominie, nie zauważy... nie odważy się wejść...

Skrzypnęły drzwi. Na nic nadzieja! Do wnętrza wdarła się łuna dogasającego z wolna pożaru. W nagłym blasku, oślepiającym przywykłe do mroku oczy, stanęła wielka czarna postać. Zdawała się wypełniać całe wejście. Przekroczyła próg. Dzieci zamarły w trwożnym oczekiwaniu.

– Koniec już – odezwał się przybyły niskim, miękkim głosem. – Po wszystkim. Możecie wyjść.

Jeszcze nie ufały, wahały się. Wtedy mężczyzna energicznie podszedł do ołtarza. Ujął w dłoń krucyfiks, ucałował postać Chrystusa.

– Widzicie? Krześcijanin jestem jako i wy. Pomoc niosę. Musicie jednak wynijść, bym was zabrał w bezpieczne miejsce.

– Jak masz na imię? – rozległ się ufny głosik.

– Wybawiciel – odparł z uśmiechem człowiek. – Wasz wybawiciel. Nie bójcie się. Złe przyszło i odeszło, jak to złe. Dobrze, żeście się tu schowali.

Maleńka dziewuszka oderwała się od siostry, podeszła do niego, włożyła drobniutką rączkę w szorstką, twardą dłoń.

– Zaprowadzisz mnie do mamusi?

– Chodźcie – odparł. – Czekają tam na nas moi krewniacy i niecierpliwią się.

Opadło napięcie, znikły obawy. Dzieci ruszyły w stronę wyjścia. Wybawca szedł na końcu, razem z malutką dziewczynką. Przed kapliczką pochód przystanął. Jasne główki rozglądały się w poszukiwaniu ocalałych rodziców albo zapowiedzianych życzliwych ludzi.

Pierwszy rzucił się do ucieczki chłopiec, który wpadł na pomysł, by skryć się w kaplicy. Najpierw próbował wrócić do środka, ale drzwi były zamknięte. Pilnował ich człowiek, który wywabił ich ze schronienia. Chłopczyk skręcił więc w kierunku płonącej wsi. Nie ubiegł daleko. Spadła nań nagle zębata bestia o skołtunionej burej sierści. Wgryzła się wprawnie w kark. Malec krzyknął przeciągle i umilkł. W zapadłej ciszy słychać było obrzydliwe chrupnięcie i odgłos chłeptania.

Wtedy rozpętało się piekło.

Ze wszystkich stron wypadły poczwary o pyskach i pazurach zbroczonych krwią, niesyte jeszcze krwi i krzywdy. Dziewczynka stojąca obok człowieka przy drzwiach kaplicy przytuliła się do jego nogi. Patrzyła szeroko otwartymi oczami na wielkiego psa o dziwnie ludzkim obliczu, który zbliżał się w niesamowitym pędzie. Pazurzaste łapy darły ziemię, wyrywały kępy trawy. Z pyska toczył pianę, zaschnięta posoka barwiła ciemnymi smugami kosmatą sierść.

– Ratuj – pisnęła.

Człowiek nie ruszył się. Mała próbowała schronić się za nim, ale nie pozwolił. Chwycił drobniutką rękę, podsunął dziecko do przodu, patrząc w przestrzeń, jakby podawał bezwartościowy przedmiot. Może zresztą rzeczywiście tak uważał. Wilkołak porwał dziewczynkę. Próbowała jeszcze trzymać się sękatej dłoni fałszywego wybawcy, chwyciła kurczowo potężny palec, ale potwór oderwał ją bez trudu. Widziała jeszcze, że mężczyzna obojętnie odwraca się ku drzwiom kaplicy. Potem nadszedł straszny ból, płynący gdzieś od brzucha i pleców. Świat zawirował, pociemniał, żeby wreszcie pogrążyć się w czerni. Jeszcze tylko przez chwilę słyszała straszliwy, wysoki pisk. Nie wiedziała nawet, że to krzyczy ona sama, tak właśnie żegnając się ze światem.

Czop był niezmiernie rad z wizyty w Pradze. Wynik rozmów z księciem Brzetysławem był taki, jakiego spodziewał się Wielba, następca zamordowanego kapłana Wszebora. Toteż Czop poklepywał co chwila rosłego towarzysza. Sam niewielkiego wzrostu, musiał wspinać się na palce, żeby sięgnąć ramienia idącego obok. Wlokła się straszliwie droga, bo musieli iść pieszo. Żaden wierzchowiec nie pozwalał się dosiąść Przemkowi Łabędziowi. Więcej – konie płoszyły się, jeśli podszedł bliżej niż na dziesięć kroków. Droga z wielkopolskiego boru do stolicy Czech musiała zatem trwać długo, tym bardziej że Przemko nie potrafił szybko chodzić. W dodatku Łabędź znikał co kilka dni. Czop wolał nie dociekać, gdzie wtedy bywał, osobliwie od czasu, gdy zobaczył w kącikach warg milczącego woja ślady krwi. Wtedy przyszło też do głowy małemu posłańcowi, że Przemko nie tyle nie może, co raczej nie chce żwawiej się poruszać. Być może mu się po prostu nie śpieszyło... Niewykluczone, iż żerca wydał mu inne rozkazy. Tak czy inaczej, w Pradze był potrzebny, aby uwiarygodnić osobę posłańca, bo Brzetysław znał go z czasów, gdy Mieszko Bolesławowic gościł w tym mieście. Gościł to zresztą wielkie słowo. Był po prostu więziony i, jak powiadali, został przy tej okazji pozbawiony męskości przez mściwych czeskich krewniaków. Zaś o Łabędziu krążyły słuchy, jakoby był synem samego księcia. Ile w tym było prawdy, nikt nie wiedział. Jednak niewątpliwie Mieszko Lambert darzył młodego woja ojcowskim uczuciem. Choć niekoniecznie zaraz musiało się to wiązać z prawdziwym ojcostwem. Bolesław, który pochodził ze związku nigdy nieuznanego przez Kościół, miał rogatą duszę, buntował się przeciw władzy rodzicielskiej. Książę kochał go, ale okiełznać nie potrafił. Z kolei do młodszego, Kazimierza, nigdy nie miał serca, jako że zrodzony został przez znienawidzoną Rychezę. Zaś Przemko był człowiekiem o ujmującej powierzchowności, od wczesnego dzieciństwa przebywał na dworze w otoczeniu Mieszka. Czop wzruszył w duchu ramionami. Co za różnica, nosi w sobie krew Piastów czy nie. Najważniejsze, że spełnił zadanie.

Szli gościńcem wśród ciemniejącego lasu. Czop zaczął rozglądać się za noclegiem, ale Łabędź najwyraźniej nie zamierzał dzisiaj stanąć na odpoczynek. W każdym razie nie w najbliższym czasie, przed zapadnięciem ciemności. Dość często się tak zdarzało. Zupełnie jakby Przemko nie zauważał upływu czasu. Zresztą kto wie czy rzeczywiście tak nie było. Szli więc dalej, Czop na ostatnich nogach, jego towarzysz równym, pewnym krokiem.

– Stańmy – jęknął mniejszy z wędrowców. – Muszę gdzieś usiąść, bo padnę i będziesz mnie musiał nieść.

Przemko nie zwrócił na niego uwagi. Szedł dalej. Świat opanował już mrok, wśród drzew gęściejszy jeszcze niż na otwartej przestrzeni. Bezbronny człowiek wiedział, że musi podążać za wojem, bo inaczej zostanie sam wśród głuszy. Trudno zaś przypuszczać, że po nocy ktokolwiek jechał będzie leśnym duktem, by można się było doń przyłączyć. Przemko kroczył pewnie, nie potykając się, chociaż droga nadziana była sterczącymi korzeniami i kępami zeschniętej darni. Widział w nocy jak kot, o tym się już nieraz Czop przekonał. Teraz chwycił więc za połę tuniki Łabędzia, żeby skorzystać z jego siły i pomocy. Mimo to parę razy o mało nie upadł i wciąż boleśnie tłukł stopy o twarde wężowiska korzeni.

– Stańmy – znów poprosił. – Ciemnica taka, nie strzymam dłużej. Nic nie widzę, nogi mnie bolą...

Przemko szarpnął się w bok. Czop myślał przez chwilę, że tamten stracił równowagę, ale Łabędź szedł dalej. Dopiero po chwili mniejszy wędrowiec skonstatował, iż przewodnik skręcił w gęstwinę. Zaklął. Co temu truposzowi strzeliło do łba? Dlaczego postanowił o takiej ćmie leźć między drzewa? Pewnie – bać się nie musi, bo przed nim będzie uciekać wszystko, nawet dziki i niedźwiedzie. Ale dla zwykłego człowieka podróż przez nocny las to zadanie ponad siły.

– Gdzie idziemy, Przemko? Zlituj się!

Nie był w stanie powiedzieć, ile czasu trwał uwieszony ramienia Łabędzia. W głowie kołatała się tylko jedna myśl – wytrzymać, nie zostać z tyłu, nie pozwolić wyrwać się towarzyszowi z kurczowego uścisku. Nogi co jakiś czas uciekały w tył, wlokły się po ziemi, kaleczyły je ostre kolce dzikich jeżyn i malin, obijały leżące wszędzie połamane gałęzie.

Nagle Przemko zatrzymał się. Czop dyszał ciężko, nie puszczał jednak pomocnej ręki. Po chwili łomotanie serca ustało nieco, znikły sprzed oczu jaskrawe plamy wywołane wysiłkiem, mógł się wreszcie rozejrzeć. Stali pośrodku wielkiej polany. Księżyc nie świecił zbyt jasno, ale i tak można było bez trudu rozróżnić leżące na ziemi kształty, okoliczne krzewy, a nawet większe gałęzie.

– Czego tu szukamy po nocy? – zaniepokoił się Czop. – Przecież to środek lasu.

Przemko spojrzał na niego. Oczy, w czasie dnia zaciśnięte w wąskie szparki, teraz otworzyły się szeroko, zalśniły w mdłej poświacie... Zaraz... Przecież woj stoi tyłem do księżyca... to nie poświata! Jego źrenice świecą własnym światłem! Jakież ono sine, groźne. Wzdłuż pleców mniejszego z wędrowców przeleciał przykry dreszcz.

– Co to, mój kompanie? Co się z tobą dzieje?

Na skraju linii drzew, dokładnie naprzeciwko, dostrzegł ruch. Zamarł w przeczuciu niebezpieczeństwa. Jednak Przemko stał spokojnie, czekał. Z gąszczu wyszła zwalista postać. Podchodziła powoli, kołysząc się pokracznie na boki. Dopiero po dłuższej chwili Czop odgadł, kto to może być.

– Strzyga – szepnął. – Jaka wielka!

Służąc przy świątyni, widział już te potwory, bo je czasem kapłan wzywał i poruczał jakieś tajemnicze zadania. Żaden jednak nie był aż tak okazały. Strzyga podeszła bliżej, zatrzymała się. Wbiła palący wzrok w przybyszów. Napotkała oczy Łabędzia. Stanęła na rozkraczonych nogach, wyszczerzyła wielkie kły. Z obnażonych niczym u rozgniewanego psa warg na wypukłą, kosmatą pierś spłynęła gęsta, cuchnąca ślina. Przemko postąpił krok naprzód. Czop najpierw próbował go zatrzymać, ale potem cofnął się. Z rozdziawionymi ustami patrzył na dwoje nieumarłych. A oni zmagali się wzrokiem. Zdawało się, że za chwilę ze źrenic trysną pioruny, by spotkać się w połowie drogi i walczyć w śmiertelnym tańcu.

– Bogowie – szepnął przerażony człowiek – ratujcie swojego wiernego sługę. Swarożycu, Jaryło, Żywio, miejcie mnie w opiece.

Strzyga warknęła, opadła na przednie łapy, przywarła brzuchem do ziemi. Jeszcze chwila, a rzuci się na intruza. Łabędź stał nieporuszony. Gorejące lodowatym światłem oczy przytrzymywały bestię w miejscu. Znów uczynił krok w jej kierunku. Ryknęła, wstała, wyprostowała się i uniosła pazurzaste ręce. Górowała nad wojem o dobre dwie głowy. Przypominała w tej chwili rozsierdzonego niedźwiedzia. Tylko oczy i pysk miała niepomiernie paskudniejsze, nie było w nich nic ze zwierzęcej dobrotliwości. Spojrzenie Przemka zadawało się ją więzić, sprawiało, iż nie mogła rzucić mu się do gardła. Czop chciał uciec, ale niesamowity widok pozbawił go możliwości ruchu. Zresztą w ciemnym borze i tak nie przetrwałby do rana. Przecież w okolicy pewnikiem grasuje więcej braci i sióstr tego potwora. Nadzieja, że Przemko da jej radę. W końcu zawsze to był wielki gardzina, a po zmartwychwstaniu nabrał niepospolitej siły. Z przerażeniem patrzył, jak Łabędź znów robi krok naprzód. Strzyga kłapnęła na postrach zębami. Czyżby to wielkie stworzenie było władcą tutejszych poczwar? Czy w opowieściach o ich królu czy królowej tkwi ziarno prawdy? Ale po co Przemko przylazł w tę głuszę? Czy to było jego zadanie? Znaleźć tego potwora?

Stali naprzeciwko siebie, oddaleni może o dwa kroki. Przemko milczący, ze skupioną twarzą, strzyga warcząca, z pianą na pysku, coraz bardziej wściekła. Zastygli oboje niczym posągi, tylko oczy jarzyły im się coraz intensywniejszym blaskiem. Nagle Przemko postąpił naprzód. Strzyga zaskoczona nie poruszyła się, kiedy naparł na nią piersią. Dopiero po trzech, może czterech uderzeniach serca zwarła potężne łapy w ostatecznym uścisku. Wielkie, ostre i twarde jak sztylety pazury wbiły się w ciało śmiałka. A raczej miały się wbić, bo w istocie trafiły w próżnię. Czop przetarł oczy. Tam, gdzie przed chwilą znajdował się Łabędź, nie było nic. Tylko wielki stwór zachwiał się, jakby został uderzony potężną siłą. Co teraz, gdzie się podział woj? Czop rozglądał się po polanie. Gdzie mógł zniknąć? Uniknął łap strzygi, to pewne, ale jak?

Tymczasem poczwara stała bez ruchu, tak jak zamarła, gdy zamiast przeciwnika przeorała powietrze. A potem opuściła łapy, zwróciła paskudny pysk ku człowiekowi. Zdawało się, że jeszcze urosła, poszerzała, stała się groźniejsza. Czop gorączkowo szukał drogi ucieczki. Już miał po prostu rzucić się w stronę, z której przybył, ale jego uwagę przykuły oczy strzygi.

– Na Welesa – wykrztusił. – Gdzie podział się Przemko? Kim jesteś?

Strzyga nie odpowiedziała. Odchyliła do tyłu ogromny łeb, spojrzała na księżyc, a potem zawyła przeciągle. Odpowiedziało jej podobne wycie ze wszystkich stron. Czop poczuł zimne macki strachu obejmujące go od stóp po czubek głowy. Zrozumiał, że gdziekolwiek by się ruszył, trafi w szpony okrutnych bestii.

– Chorsie, panie nocy i księżyca – powiedział głośno, drżącym głosem – zmiłuj się. Przecież nie pozwolisz zabić tego, który służy bogom, spędził tyle czasu, stracił tak wiele sił, by dopomóc im powrócić! Może właśnie ty jesteś w tym strasznym ciele, bo za twoją przyczyną nieumarli powstają z grobów? Ty stworzyłeś to wielkie ciało... I uwięziłeś w nim także... – zabrakło mu tchu. Strach ściskał piersi żelazną obręczą.

Strzyga milczała. Potępieńcze głosy cichły z wolna. Czop trwał z oczami wytrzeszczonymi, prawie pewien już, że strzygoń zrozumiał jego słowa, pełen nadziei, że jednak ujdzie z życiem.

Nie wiedział, kiedy nadeszła śmierć. Ruch stwora był tak szybki, że nawet nie dostrzegł, jak zaślinione szczęki zmierzają ku jego szyi. Trysnęła krew. Czop patrzył na czarną w świetle księżyca strugę bardziej zdumiony niż przerażony. A potem jedno machnięcie łapy rozerwało go od gardła po lędźwia. Tryumfalny ryk obwieścił pobratymcom, że za chwilę ich przywódca rozpocznie ucztę.

Szedł sztywnym krokiem, jakby dopiero uczył się chodzić. Zresztą rzeczywiście tak było. Po wydobyciu z mogiły musiała go przez pierwsze dni podtrzymywać, uważać wciąż, by nie upadł. Minęło już wiele miesięcy, a on jeszcze nie nauczył się sprawnie poruszać. Chwilami miała wrażenie, że robi jej na złość. Jednak czy ożywieniec może być złośliwy? Na to pytanie nie potrafiła znaleźć odpowiedzi. Ale w głębi ducha była przekonana, że nie. Przynajmniej nie ten.

– Masz. – Podała mu czarę. – Pożyw się, kochany.

Chwycił naczynie niezdarnie, może by nawet upuścił je na ziemię, gdyby nie pomocne dłonie. Pienista czerwona ciecz spłynęła do gardła, ale też uciekła strużkami na boki, ściekła wzdłuż policzków i szyi, zginęła za wycięciem szarej śmiertelnej koszuli. Za chwilę zamajaczyła plamami w okolicach piersi, gdzie len przylegał ściślej do ciała.

– Dali ci tę szmatę do grobu chyba na urągowisko. Nie wiedzieli, że stroją w nią mojego księcia. Nadejdzie czas, że zamieni się ona w złotogłów.

Nad głowami mieli jasny półksiężyc. W świetle mdłym dla śmiertelników, ale dostatecznie jasnym dla niej, mogła dostrzec każdy szczegół. Na ziemi tuż pod ich stopami leżał człowiek. Miał rozłożone szeroko ręce, szklisty wzrok wbity w niebo. Z rozciętej tętnicy na podudziu krew leniwie ściekała do drugiej misy. Przestała rwać wartkim strumieniem, wysączały się ostatnie krople.

Pochyliła się nad konającym. Chłonęła każdy jego oddech, grymas twarzy, drgnienie członków. Siła życia bywa zdumiewająca. Powinien już dojść, ale serce wciąż rozpaczliwie usiłowało tłoczyć krew, choć puste żyły zaczęły się zapadać. Ciężkie charczenie, bo i płuca daremnie usiłują zaczerpnąć powietrza. Położyła dłoń na czole człowieka. Wyprężył się, zatrzepotał rękami.

– Żyj jeszcze choć przez mgnienie, które jest dla motyla godziną, a dla jętki dniem całym lub nawet miesiącem. Mój kochany potrzebuje krwi. Dużo krwi. Bądź posłuszny, utocz jej jeszcze odrobinę.

Człowiek jęknął, na chwilę jego oczy nabrały przytomniejszego wyrazu. Spojrzał jej w twarz, w źrenicach zabłysło przerażenie. Przeniósł wzrok na posilającego się mężczyznę o twarzy naznaczonej rozkładem, o rękach, z których sterczały nadgniłe płaty skóry. Wybełkotał coś niewyraźnie, próbował się podnieść, z rozprutej tętnicy pod wpływem ruchu pociekła większa strużka krwi. A potem zamknął oczy, by nie widzieć koszmaru.

– Umarł – powiedziała z zawodem w głosie. – Szkoda, bo mógł dać jeszcze parę łyków. Południce podobno mają zwyczaj wieszać ofiarę za nogi na podobieństwo świniaka, by zeń wydobyć całą posokę. Ponoć jednak nie jest ona wtedy tak pożywna jak uzyskana z własnego wysiłku serca i ciała. Południcom i tak wszystko jedno, bo sycą się przecież nie samą krwią, lecz strachem, wyżerają prócz ciała także duszę. Zaś krew spożywają tak jak ludzie miody czy wina. Upijają się nią przed kupalnymi orgiami i świętami Jaruny, Jaryły i Rugewita.

Mężczyzna nie słuchał jej. Chłeptał krew, przechylał coraz bardziej czarę. Gdy tylko ją osuszył, wyjęła mu misę z rąk, podała drugą.

Człowiek na ziemi leżał już spokojnie, blady, skurczony. Skończyły się pośmiertne drgawki. Niewiasta trąciła go stopą.

– Rano znajdą cię i pochowają ludzie z twojej wioski. Pewnie od wypadku przebiją piersi kołkiem, bo wyglądasz, jakby cię dopadły wąpierze. Ale spoczniesz w ziemi. Ona podobno przynosi ulgę. Podobno... – Spojrzała na towarzysza. Szkoda, że nie może się od niego dowiedzieć, jak to jest być w grobie, a potem go opuścić.

Dziecko umierało. Gasło tak samo, jak co dzień gaśnie słońce. Jednak bóg dnia odrodzi się o brzasku, a dla małego człowieka ciemność będzie kresem... Matka suchymi oczami patrzyła na wymizerowaną twarz niemowlęcia. Nie potrafiła już płakać. Zgliszcza chaty przestały dymić, cuchnęły tylko wypalonym drewnem i zwęglonym ciałem. Gdzieś tam, w środku, pod belkami spoczywają trupy starszego syna i męża. Okrutnicy ze znakiem Peruna wymalowanym na ozdobnej tarczy nie pozwolili im wyjść z domu. Wszystko dlatego, że znaleźli nieduży krzyż w kącie izby. Gdyby nie to, tylko zabraliby mężczyzn, dali im broń i kazali się bić za powrót dawnych obyczajów. Kto wie, może nawet zostawiliby któregoś na gospodarce. Widok Ukrzyżowanego tak ich rozjuszył, że podpalili chałupę. Pozwolili jedynie wyjść niewieście z dzieckiem, pod warunkiem, że splunie na krzyż. Napluła, podeptała. Uczyniła wszystko, czego zażądali, by ratować maleństwo. Nie dali jej jednak spokoju. Ktoś wyrwał niemowlę z objęć, a reszta rzuciła się na nią z wrzaskiem. Gwałcili po kolei. Wszyscy. Twarz owiewały cuchnące oddechy, odór niemytych ciał przyprawiał o mdłości. Słyszała wycie palonych żywcem syna i męża. Usiłowała dojrzeć, co się dzieje z młodszym chłopcem, ale docierał tylko jego odległy płacz. Gwałt przyjmowała jako coś, co dzieje się poza nią, jakby przydarzył się komu innemu. Najważniejsze, by dali spokój maleńkiemu...

Odeszli w świetle ognia pożaru, gdy już zmierzchało. Zabrali krowy, owce i kozy. Rozbili się obozem kilka staj dalej. Z obrzydliwym słowem oddano jej dziecko, a raczej rzucono na zmordowane ciało. Pełzło do piersi. Nie miało już siły płakać, nawet nie chciało ssać. Pragnęło tylko utulić się w matczynych ramionach. Nie pamiętała, jak dotrwała do poranka. Na drugi dzień przyszedł mężczyzna. Skuliła się, zwarła ręce, by nie zabrał dzieciątka. Ale on przemówił łagodnym głosem, dotknął lekko ramienia. Odskoczyła. Obserwowała go spod oka na podobieństwo dzikiej, skrzywdzonej kotki, którą ktoś próbuje oswoić. Zostawił jedzenie, wodę i dzban piwa. Przychodził codziennie, dbał, by nie głodowała. A potem chąśnicy znikli, przestali się kręcić po okolicy. Odeszli. Wraz z nimi zniknął też strach, ale i przestał przychodzić ten człowiek. Została zupełnie sama. Siedziała, mocno tuląc dziecko. Nie miała siły się ruszyć. Odeszła chęć do życia, nadciągnęła za to rozpacz.

Potem, po wielu dniach, wyschły piersi. Nie jadła, piła tyle, ile deszczówki nagromadziło się w naczyniach. Nie potrafiła należycie zadbać o dziecko. Wiedziała, że skazuje je na śmierć i cierpienie, ale nie umiała wyrwać się z drętwego trwania.

A dziś ujrzała śmierć. Czaiła się na dnie źrenic synka. Spał całą noc i cały dzień, i następną noc... Przesypiał głód. Słyszała od matki, że tak się często dzieje. Niemowlę nie płacze, nie domaga się jedzenia. Śpi tylko.

A kiedy wreszcie uchylił powieki, spojrzał na nią oczami starego, umierającego człowieka. Przeraziła się. Próbowała napoić go wodą, ale wszystko zwracał. Wychudłe policzki zapadły się, brzuszek wzdął. Dała spokój wysiłkom. Patrzyła tylko i czekała, aż duszyczka wyjdzie z ciała. Nie potrafiła już nic uczynić, znów popadła w odrętwienie. Wreszcie dziecko westchnęło głęboko. Na posiniałych usteczkach zakwitł na mgnienie oka radosny uśmiech, jakim obdarzało matkę dawniej, w dobrych, szczęśliwych czasach. Najpierw poczuła straszliwy żal, z piersi wyrwał się suchy szloch, a potem nadeszła ulga. Koniec. Nareszcie koniec. Przewiązała trupka chustą, przytuliła ciepłe jeszcze ciałko, opasała się materiałem, by nie wypadło spomiędzy piersi. A potem wstała. Chwiejnym krokiem zmierzała do wypalonej chaty, weszła między szczątki domostwa. Pogorzelisko wystygło już dawno, sadzę rozmyły przelotne deszcze. Brnąc przez zawalisko, zbliżyła się do sterty posiwiałych od ognia desek. Zaczęła je odrzucać z pasją, czuła, jak wstępują w nią nowe siły. Wiedziała, że to ostatni ich poryw, śpieszyła się więc. Nie zważała na krew, która pojawiła się w głębokich rozcięciach uczynionych przez ostre zaciosy. Wreszcie dotarła do celu. Patrzyła długo na osmoloną, zniekształconą ogniem twarz. W pierwszej chwili nie wiedziała, czy należy do syna, czy męża. Dopiero gdy odkryła drugą, zaczęła dostrzegać różnice w wykrzywionych rysach. Leżeli opleceni ramionami, przytuleni, tak jak ich zastała śmierć. Odgarnęła popiół, zaczęła gładzić spalone aż do skóry szczątki włosów. Martwe dziecko kołysało się w chuście. Czuła, że jego członki już tężeją.

– Najwyższy czas – szepnęła. – Moiściewy...

Starannie odsunęła resztę drewna. Klęknęła, przytuliła twarz najpierw do jednej, potem drugiej głowy. Ułożyła się przy nich na boku, przywarła mocno, zarzuciła rękę na ciała. Popatrzyła jeszcze przelotnie w niebo, a potem zasnęła w oczekiwaniu na wyzwolenie. Śmierć nadeszła cicho, delikatnie, na palcach. Dotknęła lodowatą dłonią skroni matki. Na wargach kobiety rozlał się taki sam uśmiech jak ten, którym obdarzyło ją w ostatniej chwili życia dziecko.

Rozdział 2

Gród był niewielki, ale warowny. Strzegła go najpierw zwykła palisada i obwałowanie, za nimi fosa, a potem mury zbudowane ze skrzyń wypełnionych ziemią. Pierwsza linia obrony – ów ostrokół z wielkich, solidnych bali został wbity w potężny wał ziemi, a dodatkowo skosy stoku najeżono zaostrzonymi konarami. Trudno było przedrzeć się przez taką zaporę, ale wreszcie dali radę. Drewniane belki zostały już pracowicie zrąbane i powyrywane, by nie zastawiały drogi dalszym szturmom. Dobrze wyschnięte, przydały się chłopom nie tylko do palenia ognisk, ale też budowy tymczasowych mieszkań, wzmacniania stropów ziemianek. Dalej jednak szło niesporo, tym bardziej że oblegającym mocno pobruździły ostatnie deszcze. Dobry był koncept, by odciąć dopływ wody z pobliskiej rzeczki do fosy. Warownia powinna dzięki temu stracić sporo na obronności. Jednak dno wykopu okazało się bardzo bagniste, trzeba było zgromadzić wielkie ilości faszyny, by próbować przejść na drugą stronę. A teraz jeszcze przeszła ulewa, sprawiła, że błoto stało się rzadsze, głębsze, potrafiło wciągnąć człowieka po pas, a nawet wyżej...

Bogusz z niechęcią spoglądał w stronę warowni. Nie dalej jak przed południem obrońcy krwawo odparli atak. Wśród ludzi zaczęło się szemranie. Najchętniej ominęliby siedzibę Jana Pałuka, zostawili ją za plecami i niech się panisko martwi, co dalej. Ale starosta opolny zbyt był doświadczony, by pozwolić na podobną lekkomyślność. Sprawny dowódca, mając oparcie nawet w tak małej twierdzy, może z powodzeniem gnębić przeciwnika. Pokąd oblegający mają ogromną przewagę, niczego wielkiego nie uczyni. Jednak wojna to nie orka. Nie widać, gdzie odpadnie następna skiba, i nie wiadomo, czy z niej nie wypełznie niebezpieczny wąż. Gdyby się, nie dajcie bogowie, los odwrócił, taki Pałuk zdolny jest mocno dojeść, a i zadać dotkliwą klęskę.

Ze zmarszczonym czołem poszedł ku rannym. Było ich przeszło trzydziestu, żaden nie nadawał się do dalszej walki. Niby niewielu, zważywszy, iż przybyło tu ponad półtora tysiąca luda, w większości doświadczonych w wieloletnich bojach, zajadłych chłopów. Ale Bogusz wojował jeszcze pod Chrobrym. Dziesiętnikiem nawet go zrobili za waleczność. Wtedy nauczył się oszczędzać każdego człowieka. Wszak zbrojny jest nie tylko wojakiem, ale często ojcem rodziny, jedynym jej żywicielem. Nadleciało przypomnienie wydarzeń sprzed lat. Chrobry był mocnym władcą, surowym, bardzo srogim. Pod jego rządami grzbiety wielu do tej pory wolnych kmieci spłynęły krwią, a licznym odebrano życie za drobne nawet nieposłuszeństwa. Lud czuł szacunek do twardego księcia, ale bolała też jawna niesprawiedliwość. Starosta dość napatrzył się krzywdy, porzucił więc służbę u Bolesława. Poprowadził przeciwko niemu zdesperowanych ludzi, stanął na czele buntu wywołanego niedługo przed koronacją Chrobrego. Wyznaczono nawet sowitą nagrodę za głowę buntownika. Wojaczka z bitnymi wodzami Chrobrego niczego dobrego nie przyniosła. Ludzie padali jak muchy, nie potrafili ugryźć ni warowni, ni żelaznych szyków. Wiele razy śnił mu się krwawy pokot, stosy porąbanych ciał. Zrywał się z posłania, mając w uszach szczęk broni, krzyki mordowanych, lament niewiast, płacz dzieci. Jakże chciałby tym razem uniknąć niepotrzebnych strat...

Otrząsnął się ze wspomnień. Wiedział, że inni przywódcy nie zważają tak bardzo na cudze życie, podczas oblężenia pchają po prostu falę za falą, by tylko przełamać opór. I on może by tak czynił, bo trudno inaczej ugryźć twardą obronę niewyposażonym w odpowiedni sprzęt ludziom, jednak tutaj była ona zbyt mocna i okrzepnięta, żeby wystarczył sam upór. I nie dziwota. Jan Pałuk wiódł całe hufce do boju, dobywał grodów, ale też ich bronił. To nie jakieś paniątko, co wojny nie powąchało. Nijak zmiażdżyć go jednym uderzeniem. Starosta nawet kazał drążyć głęboki tunel. Zawsze można popróbować wedrzeć się do środka taką drogą, a w ostatku osłabić ścianę, jeśli się pod nią uczyni na tyle obszerną komorę, by umocnienia pod własnym ciężarem zaczęły się zapadać. Zawsze można popróbować wedrzeć się do środka taką drogą, jeśli oblężeni nie połapią się w podstępie. Gdyby zaś na niczym spełzł zamiar poprowadzenia korytarza za mury, by nocną porą pojawić się znienacka w grodzie, nie od rzeczy by było wykopać pod obwałowaniem obszerną komorę wspartą drewnianymi stemplami. Podpala się potem taką konstrukcję, a umocnienia zapadają się pod własnym ciężarem. Ale tutaj okazało się to niewykonalne. Teren był podmokły, podkop raz-dwa wypełniał się wodą. Na nic się zdało wynosić ją w pocie czoła, skoro wystarczyło na moment przerwać robotę, a już gromadziła się uparta, jakby przywoływana potężnym zaklęciem. Rzeka zbyt blisko, nazbyt obfita, łatwo przesiąkała przez piach, szukając każdego zagłębienia.

Bogusz przykląkł przy pierwszym rannym. Młodziutki chłopak, niedawno dołączył do gromady, jeszcze wąs mu się dobrze nie sypnął. Życie dlań skończyło się, nim na dobre go posmakował. Z odciętą prawicą i wypaloną połową twarzy niełatwo mu będzie pójść w przyszłość. Jedyne pozostałe oko patrzyło na przywódcę z nadzieją.

– Będzie dobrze. – Starosta położył dłoń na piersi młodzieńca. – Będzie dobrze – powtórzył, jakby chciał sam siebie przekonać. – Wydobrzejesz. Każę cię jutro odesłać do świątyni Żywii, ona cuda potrafi zdziałać.

– Dzięki wam, panie... – szepnął chłopak.

Bogusz skrzywił się niechętnie. Jakże silne są wpojone od dzieciństwa nawyki. W gromadzie nie ma panów ni sług, wszyscy są równi, a o najważniejszych poczynaniach stanowi wiec. Ale kiedy powierzyli władzę nad oddziałem staroście, zaraz kmiecie zaczęli w nim dostrzegać kogoś więcej. Wyłaziło to w takich chwilach. Półprzytomny chłopak nazwał go panem. W gorączce bitwy zdarzało się, że nawet z dawna obznajomieni ludzie przemawiali doń niby słudzy do możnowładcy. Jakże mają powrócić dawne obyczaje, skoro nawet wśród buntowników nowe zostało tak mocno zakorzenione?

– Nie dziękuj – odparł z pozorną szorstkością – to powinność wobec towarzysza walki.

Chłopak zamknął oko. Starosta spojrzał na Krzesza znającego się na ranach. Ten powoli pokręcił głową. Młodzieniec pewnie nie dożyje rana. Można mu jedynie ulżyć, podając uśmierzające napary i robiąc okłady. Ale i tak w pewnej chwili straszliwe oparzenia odezwą się bólem nie do zniesienia.

– Musimy się naradzić – doleciał z tyłu zachrypnięty głos. Bogusz odwrócił się. Kieł, który prowadził ostatni atak, jeszcze nie obmył się z błota, popiołu i krwi. – Tak dalej być nie może.

Odeszli na bok. Kieł wskazał pokot zabitych i rannych.

– Trza coś zrobić – rzekł. – Tak, jak jest, tylko ludzi wygubimy, a Pałuka nijak nie ugryziemy. Sprawnie prowadzi obronę.

– Sprawnie, bo ma tęgich wojów. Pół rodowego hufca zamknął za ostrokołem.

– Właśnie. Z takimi nasi kmiecie i wyzwoleńcy nijak nie poradzą. Powiadam ci, odejdźmy.

– Nie. – Bogusz gniewnie potrząsnął głową. – Mówiliśmy już o tym. Chcesz za plecami zostawić takich wojaków? Musimy dobyć grodu. Tak jak i wszyscy inni, którzy różnymi szlakami poszli próbować zadośćuczynić żądaniom kapłanów. Jeśli każdy odejdzie od oblężenia, bo nie może wykonać zadania, nie jeno Pałuk, ale znacznie większa siła będzie nam w każdej chwili zagrażać.

– Zostawmy więc tu ze trzystu, czterystu, a nawet i pół tysiąca zbrojnych, żeby wynijść tamtym nie dawali a baczenie mieli, i chodźmy.

Starosta zamyślił się. To by było jakieś wyjście. Ale dobre tylko w przypadku karnego wojska, nie zbrojnej kupy. Dokąd na ludziach spoczywa surowe oko starosty, biją się dzielnie i utrzymują dyscyplinę. Można być jednak pewnym, iż gdy tylko zostaną sami, pozbawieni dozoru, rozlezą się na wszystkie strony niczym beztroskie szczenięta. A wtedy Pałuk wyłowi ich bez trudu, żeby ozdobić wisielcami co większe drzewa w okolicy.

Od śmierci Mieszka Lamberta minęło niespełna pięć lat. Wtedy zwycięstwo wydawało się bliskie. Możni zegnali Kazimierza, posadzili na tronie Bolka. Ale i ten popadł w niełaskę, bo za blisko był związany z ludem, a poza wszystkim – co starosta musiał przyznać bezstronnie – nie nadawał się na władcę silnego i dużego kraju. W polu wodzem był znakomitym, jednak to trochę mało, by podołać sprawom państwowym. Spowodowane niesnaskami rozbicie wśród możnowładców ułatwiło działanie zbrojnym gromadom. Ale ostatnimi czasy opór panów wzmógł się, okrzepł, zaczęli coraz bezwzględniej zwalczać buntowników. Ponoć kapłani mieli coś na to zaradzić. Czy co uczynili, czy nie, Bogusz nie wiedział. Za to od prawie roku wyroiły się różne stwory, jakby Weles otworzył na oścież wrota podziemnego królestwa, wypuścił wszystkie czarty i demony. Zawsze pętały się po lasach, korzystały z osłony mrocznych ostępów, osobliwie w niespokojnym czasie. Ale ostatnio działy się niepokojące rzeczy. Stada nieumarłych, dziwożon, południc i innych potworów łączyły się w sforne grupy. Zachowywały się, jakby ktoś je prowadził. Różnie powiadano. Najbardziej niepokojące było przypuszczenie, iż pojawił się z tamtej strony losu przewodnik i władca poczwar, zwany Upiornym Królem albo Pasterzem Upiorów. Trzeba uważać już nie tylko na wojska możnowładców, ale należy być także przygotowanym na ataki przerażających istot. Tak jakby brakowało innych trosk...

Bogusz odetchnął głęboko, przegnał niechciane myśli, wrócił do tego, co najważniejsze. Na wiecu gardłował wraz z innymi doświadczonymi przywódcami, by popróbować ugryźć pomniejsze grody wielkopolskiej dzielnicy, zmusić panów do zamknięcia się w wielkich ośrodkach, gdzie łatwiej by ich było upilnować. Żeby to jednak uczynić, należało wpierw zgnieść opór takich ludzi jak waleczny Jan Pałuk. Kieł może tego nie rozumieć, bo dla niego najważniejszą rzeczą jest zyskać znaczenie i zawołanie wśród ludzi. Jeśli w innych oddziałach wśród dowódców przeważa nastawienie podobne jak u Kła, jeśli wodzowie bardziej dbają o własne korzyści niż wspólne dobro, jeśli wśród członków wojennej rady mówi się głównie, jak zdobyć sławę i władzę, a nie w jaki sposób wykonać powierzone zadania, na pewno nie będzie dobrze. Starosta potrafi postępować z niezadowolonymi, utrzymać dyscyplinę bez uciekania się jedynie do tępej przemocy. Są jednak gromady, w których bez przynajmniej jednego powieszonego dziennie zapanowałoby bezhołowie. Z drugiej strony są i takie, że nawet w czas oblężenia o wszystkim stanowi w nich ogólny wiec. W obu przypadkach nigdy nie można być pewnym, kiedy dowodzący zostanie pozbawiony godności, nierzadko wraz z życiem.

– Popróbujemy jeszcze – przerwał zbyt długie już milczenie. – Każ ludziom zebrać w lesie najsuchszego chrustu. Niech zniosą wszystko w jedno miejsce tak, żeby z warowni nie było widać przygotowań. Smolarze z osady mają nagotować jak najwięcej smarowidła.

– Ogniem ich chcesz wykurzyć? Już próbowaliśmy.

– Tak, ale podpaliliśmy częstokół, a ten był za daleko od murów i zabudowań. Skrzyń z ziemią, jak sam widziałeś, zażegnąć nie idzie. Ninie uczynimy więc inaczej. Zetniecie grubego dębczaka i kilka sosen, a wszystkie mają być jak najbardziej proste. Uczyńcie to daleko w lesie, by się rąbanie nie niosło i żeby nie widzieli padających drzew.

– Bramę chcesz rozbić? – skrzywił się Kieł. – Dyć dawno z drugiej strony zawalona balami i ziemią. Taran tu na nic, tylko ludzi natracimy.

– Wiem. Ale nad bramą stoi strażnica, z której często łucznicy szyją. Prawda, że do tego, co zamierzyłem, prawdziwi wojacy bardziej by się zdali, ale skoro musimy czynić swoje, spróbujmy. Kmieci mamy bitnych, zażartością nie ustępują prawym wojom. Drabin trzeba nagotować tuzin i wybrać najlepszych ludzi, co się ognia pod stopami i nad głową nie zlękną.

– Co ty właściwie zamierzyłeś? – Kieł zmrużył oczy. – Chcesz wreszcie bramę wywalać czy wieży dobywać? A może...

Bogusz położył palec na ustach.

– Cichaj. Nigdy nie wiadomo, kto nas słucha. A wśród ludzi na pewno znajdziesz paru postrzegaczy możnych panów. Jutro wszystko się wyjaśni.

Krzyki i złorzeczenia. Tylko to mogli usłyszeć po wejściu do ludzkich osiedli. Właśnie to oraz nienawiść i strach. Trudno się dziwić, bo nieśli ludziom grozę i śmierć.

Szła z podniesioną głową, hardo patrząc wieśniakom w oczy. Niech się boją, niech chwytają za widły. Jeszcze się nie zdarzyło, żeby któryś odważył się ich użyć. Nie wiedziała do końca, czy sprawiało to jej spojrzenie, czy widok podążającego za nią mężczyzny. Nie mieli śmiałości... choć przecież doskonale wiedzieli, co czeka wybranych po zapadnięciu ciemności. Strach człowieka może być potężną bronią w rękach tego, kto wie, jak go użyć. Dzisiejszej nocy nie będzie inaczej.

Stanęła pośrodku gościńca. O pół stajania, może nieco więcej, widoczne były słomiane strzechy. Przysłoniła oczy od słońca.

– Tu się pożywimy, ukochany – powiedziała miękko. Zbliżyła się do mężczyzny, ujęła za ramiona. – Nie odstępuj mnie na krok.

Z troską patrzyła na zasłoniętą kapturem, pokrytą pęcherzami twarz. Nie dla ożywionego słoneczne światło, nawet jeśli przebywa w półmroku prastarego boru, gdzie bliżej światu ku nocy niż dniowi.

– Naciągnij głębiej kaptur. Trzeba nam wejść do wsi przed zachodem słońca. Krew chłopków lepiej smakuje, jeśli zaprawi się ją strachem, prawda?

Patrzył na nią, jednak miała wrażenie, że jej nie dostrzega, spogląda przez nią gdzieś w dal. A może...

– Co oglądasz, mój miły? – spytała cicho. – Zdaje mi się czasem, jakbyś widział inny świat.

Drgnął. Wielkie źrenice nabrały przytomniejszego wyrazu. Przytomniejszego! Roześmiała się gorzko w duchu. Ile jeszcze czasu minie, zanim mężczyzna odzyska pełnię zmysłów? Ile krwi musi wypić? Czy to w ogóle nastąpi? Odkąd wydobyła go spod ziemi, na powrót tchnęła weń uwięzione w chłopskich talizmanach życie, zdawał się cały czas na pół uśpiony. Ożywił się jedynie w pierwszej osadzie – tej, w której go ujęto i ukatrupiono, jego rodzinnej wiosce. Tam wyraźnie widok i zapach posoki sprawił mu przyjemność. W tamtym miejscu krzyki przerażonych zdawały się brzmieć dla niego niczym najpiękniejsza muzyka. Potem jednak zapadł w ten stan odrętwienia, który tak ją drażnił, a jednocześnie rozczulał.

– Pójdźmy. Czas przygotować kmieci. Najpierw nakarmimy się ich przerażeniem, a potem wybierzemy chałupę i człowieka...

Kiwnął głową. Nie miała pojęcia, czy odzyska kiedyś mowę. Nie było to ważne. Miłość nie potrzebuje słów. Wystarczyło tylko wspomnienie jego spojrzenia w upalne noce nad jeziorem. Ujął ją tym za serce od pierwszej chwili. Siostry namawiały ją, aby wepchnęła kochanka w głębinę ku uciesze wodnych stworzeń. Nie słuchała, a one nie wiedziały dlaczego. Nie miały bowiem pojęcia, w jakich okolicznościach go napotkała, kiedy natknęła się na te jasne oczy pełne zachwytu i niedowierzania. Nie wiedział, iż napotkał na swej drodze istotę, przed którą powinien odczuwać lęk. Zobaczył w niej to, czego nie widzieli zwykli ludzie. Od niego pierwszy raz usłyszała, że jest piękna, godna pożądania. Od człowieka... Bogowie nie mówią takich rzeczy. Z nim przeżyła uniesienia, jakie dane są ponoć jedynie śmiertelnikom. Teraz też próbowała dostrzec ten błysk na dnie zgasłych oczu wybranka.

– Chodź. – Pomogła mu narzucić płaszcz, troskliwie osłoniła głowę kapturem. – Już pora. – Ujęła chropowatą, sinogranatową dłoń. Barwa śmierci. Skóra wydziela wyraźny trupi odór, ale jest ciepła. Może nie tak jak ręka normalnego człowieka, ale zawsze. – Pamiętaj. Nic nam nie zrobią. Tylko nie pokazuj po sobie lęku.

Tak... Kto się urodził człowiekiem, nie wyzbędzie się nigdy do końca ludzkich cech. Żadna siła tego nie zmieni. W ostatnich czasach widziała wielu przemienionych, a każdy na jej widok zaczynał się trząść ze strachu. Podobno to wrażenie nieziemskiego piękna pomieszane z posmakiem obcowania z nieśmiertelną istotą tak przeraża maluczkich. Odzywa się w nich poczucie własnej słabości, nicości. Ktoś, kto potrzebuje do życia wiary w bogów, musi być słaby.

Zbliżali się do wsi niespiesznie. Pierwszy dostrzegł ich młodziutki pastuch. Zerwał się, dłuższą chwilę gapił na przybywających z rozdziawionymi ustami, a potem wrzasnął przeraźliwie i pomknął w kierunku zabudowań, podskakując zabawnie i wymachując rękami.

– Niech biegnie, sprawi, by już zaczęli się bać, zanim jeszcze nas zobaczą – mruknęła z zadowoleniem. – Szykuje się prawdziwa uczta.

Dotarli na skraj osiedla, zanim wszyscy chłopi przybiegli z pól. Natknęli się na rząd parobków uzbrojonych w sierpy, widły, sochy, siekiery, krótkie włócznie, jakich używali w starciach z zuchwałymi watahami wilków.

Prychnęła pogardliwie na ten widok, ruszyła zdecydowanym krokiem do przodu. Przystanęła tuż przed uzbrojonymi ludźmi. Potrząsnęła głową. Burza ciemnych loków wspięła się na kształt morskiej fali, żeby opaść na ramiona i plecy. Roześmiała się głośno, przeszyła tym śmiechem ich zmartwiałe serca.

– Rusałka – szepnął któryś.

– Nie rusałka – odpowiedział inny. – Dziwożona. Bogowie, miejcie nas w opiece.

– Dziwożona – powtórzył następny. – Ze strzygoniem w parze.

– To nie strzygoń – znów ten sam głos kogoś bardziej doświadczonego. – Gorzej. Upiór straszniejszy od wszystkiego. Ona mu jeno służy...

– Ludzie – zza pleców parobków wyszła stara, bezzębna kobieta – to nie dziwożona... To... to... – na chwilę zabrakło jej słów, a potem wykrztusiła wreszcie – to Wiłła!

Rzucili się do panicznej ucieczki. Dogonił ich straszny śmiech. Niewiasta zawirowała w obłędnym ruchu, rozpłynęła się w powietrzu barwną smugą. Przestraszeni mężczyźni stanęli jak wryci, bo wyrosła nagle tuż przed nimi. Rozbiegli się na wszystkie strony, ale i ona zdawała się być wszędzie. Niejeden przypomniał sobie zasłyszane w dzieciństwie opowieści o boginkach, które umieją w pojedynkę uwięzić całą wieś, potrafią być wszędzie, przed którymi nie ma ucieczki... Ale wtedy, przy domowym ogniu, można było schronić się pod matczyną zapaskę, wtulić twarz w miękką dobroć. W obliczu prawdziwego niebezpieczeństwa nowego znaczenia nabiera odziedziczone po przodkach powiedzenie, iż dusza potrafi uciec w pięty... Uciec i niespodziewanie się zatrzymać, przywiązać do ziemi, jakby ktoś wkopał człowieka w grunt po kolana.

Stanęli zmartwiali, niezdolni do najmniejszego ruchu, wpatrzeni w zwiewną postać. A towarzysz przerażającej istoty szedł nieśpiesznie wśród domostw. Kto tylko mógł, a znalazł się poza zasięgiem niesamowitej kobiety, uciekał z chałupy, chcąc czym prędzej opuścić wieś, ale stawał natychmiast porażony jej widokiem, dołączał do zapatrzonego szeregu. Ona zaś przystanęła pośrodku, uniosła twarz ku niebu, otworzyła usta. Rozległ się cichy śpiew. Delikatne dźwięki płynęły w zgęstniałym od niesamowitego napięcia powietrzu, wpadały w uszy przerażonych ludzi, koiły i uspokajały. Wzniosła głos, rozłożyła ramiona, zaczęła pląsać w rytm chwytającej za serce melodii. Obracała się, a zwiewna szata przypominała w tym ruchu skrzydła motyla. Wieśniacy trwali w bezruchu, ale już ten i ów zaczynał lekko przytupywać samymi palcami nóg.

– Wybieraj, Sewo! – krzyknęła do towarzysza. – Wybierz, mój miły, kogo tylko chcesz! Ja, twoja Wiłła, wzywam cię, byś wskazał tego, kto dziś nam usłuży.

Spojrzał na nią, wciąż wlokąc się między domami. Wszystkie już puste. Nie ma człowieka, który by nie znalazł się wśród zauroczonych śpiewem i tańcem. Ale zaraz, co to? W najbliższej chałupie coś jakby ruch. Zatrzymał się, zaczął obserwować uchylone drzwi. Znów poruszenie. Stał cierpliwie. Wreszcie w szparze ukazały się najpierw lśniące oczy, a potem cała dziecięca buzia. Pięcioletni może chłopczyk przyglądał mu się uważnie, wydąwszy wargi. Sewa zachwiał się. Dziecko wykonało ruch, jakby chciało przyjść mu pomóc, ale zatrzymało się, bo odzyskał równowagę.

Wiłła obserwowała go uważnie. Wirowała w szalonych obrotach, przypominała rozmazaną w pędzie wielką ważkę, śpiewała bez przerwy. Sewa wyciągnął rękę. Dziecko wychyliło się nieco dalej. Usiłował się uśmiechnąć, ale dotknięta rozkładem twarz nie pozwoliła. Grymas spowodował jedynie nadpęknięcie skóry przy wargach. Wyciekła cuchnąca ropa. Chłopczyk na ten widok pisnął cichutko, zniknął w mroku izby.

– Jego chcesz? – Towarzyszka znalazła się natychmiast obok. – Do niego pójdziemy po zmroku?

Pokręcił głową.

– W takim razie rozejrzyj się jeszcze. Ja ich przytrzymam, ile będzie trzeba.

Rigbert i Cieszko jechali strzemię w strzemię. Za nimi dwudziestu ludzi z rodowego hufca Michała Awdańca.

– Myślisz, że nadążymy? – spytał giermek.

– Jeśli po drodze nie spotkamy zbrojnych kup, powinniśmy dotrzeć na czas.

– A jeśli trafimy na przeważające siły?

Tysięcznik roześmiał się. Klepnął z rozmachem plecy Cieszka.

– Będziemy się bić, choćby z samym diabłem.

Natychmiast spochmurniał. Z samym diabłem... Tak, w tym kraju, do którego przywykł i przylgnął sercem, o diabła nadspodziewanie łatwo. Mało to razy widział ustawione po lasach bałwany! A każdy wyglądał, jakby niedawno ktoś przy nim chodził. A przecież jeszcze się wtedy nikomu nie śniło o powstaniu prostego ludu przeciw władzy i Kościołowi.

– Patrz, Rigbercie, przydrożna kapliczka. Uchowała się. A przecież wkoło ziemia wypalona.

Rzeczywiście, na skraju spalonej wioski widać było kamienny postument z figurką pod drewnianym daszkiem. Popędzili nieco wierzchowce. Ze wsi nie dochodził najmniejszy odgłos życia. Opustoszała i została puszczona z dymem. Ciekawe, czy zrobili to zbóje, czy sami mieszkańcy poszli w lasy, paląc za sobą osadę, żeby niepożądani goście nie mieli z niej pożytku.

– Tam ktoś leży! – Dziesiętnik podjechał do dowódcy. – Pojadę zobaczyć.

Rigbert mruknął przyzwalająco. Zbrojny zbliżył się ostrożnie do spoczywającej na ziemi postaci. Zeskoczył z konia, pochylił się, a potem wyprostował, jakby otrzymał niespodziewany cios w twarz.

– Pójdźcie tu! Musicie sami obejrzeć!

Rigbert pośpieszył ku wojowi. Zaraz za nim ruszył Cieszko. Widok był straszny. Nabrzmiałe już od gorąca zwłoki spoczywały na plecach. Czarna jama poderżniętego gardła ukazywała połyskujące wewnątrz kości karku. Obcięte palce na urągowisko ułożono na ziemi w znaki krzyży. Oczy nieszczęśnika zostały wyłupione, w zmasakrowanych gałkach tkwiły podłużne, ostre kształty.

– Widzicie? – Woj z trudem przełknął ślinę. – Jedna drzazga drewniana, druga żelazna. Byli tu chąśnicy od Biruta. Ciekawość jeno, co zrobili z mieszkańcami.

– Weź trzech ludzi i zlustruj wioskę. – Rigbert odwrócił się, słysząc za plecami dziwny odgłos. Cieszko zasłaniał usta dłonią, ledwie powstrzymując mdłości. – Nie powinieneś tego oglądać – rzucił tysięcznik. – Doświadczenia wojennego jeszcze ci brak. Ale skoroś już przyszedł, rzygaj do woli, to nie wstyd, gdy taki widok i smród.

Giermkiem wstrząsnął kolejny spazm, ale nie zwymiotował. Odwrócił się, podniósł wysoko brodę, oddychał głęboko. Niech sobie Rigbert nie myśli, że z niego jakiś ciastoch! Wytrzyma, choćby nie wiadomo co! Podczas wspólnych podróży przywykł do twardego żołnierza, polubił go, przylgnął doń sercem tym łatwiej, że zaraz na początku buntu chłopstwa stracił całą rodzinę. Chociaż na dnie duszy zawsze pozostało wspomnienie, jak łatwo tysięcznik zabrał mu broń, ile razy potraktował jak powietrze. Rigbert rozmawiał z nim i o tym, objaśniał, dlaczego postępował tak, a nie inaczej. Pewnie – nie mógł się pospolitować z każdym, kto służył przy księciu. Ba, nawet mógł nie dostrzegać tego i owego otroka. Ale człowiek ma to do siebie, że jest najważniejszy we własnych oczach.

Cieszko opanował się wreszcie, znów spojrzał na trupa. Teraz poszło łatwiej, bo był przygotowany na koszmarny widok.

– Dlaczego? – wymamrotał. – Za co mu to zrobiono?

– Poganie nie mają litości dla chrześcijańskich kapłanów. Mogą oszczędzić mnie czy ciebie, możemy liczyć na kaprys przywódcy zbójeckiej kupy. Ale księża nie. Zaś najbardziej się nad nimi znęcają ludzie Biruta. Zawsze wyłupują żywcem oczy i zawsze czynią to w ten sam sposób. Widać takie mają posłannictwo od swoich bogów. Ponoć nie spoczną, dokąd nie potraktują tak samego arcybiskupa gnieźnieńskiego, dopóki nie zabiją ostatniego kapłana, nie wyżeną z Polski Boga.

– Wiem. A na Jego ołtarzach zapłoną pogańskie ognie, zaś miast krzyży postawią swoje bóstwa. Jak tutaj.

Rigbert podążył za wzrokiem Cieszka. Rzeczywiście. Dopiero teraz to zauważył. Zamiast wizerunku Zbawiciela pod daszkiem kapliczki majaczyła figurka o gniewnej twarzy. Tysięcznik zaklął, chwycił posążek. Zanim cisnął nim o kamienną kolumnę, spojrzał w głęboko osadzone oczy bożka. Czy mu się tylko zdało, czy to promień słońca załamał się w ziarenku czerwonej miki, ale oko Swarożyca błysnęło groźnie. Z tym większą złością roztrzaskał go u stóp kapliczki. Posążek rozpadł się na drobne części.

Dziesiętnik wrócił. Odesłał żołnierzy, nakazał gestem trzymać marszowy szyk.

– Żywego ducha. Jakby nigdy tu nikt nie mieszkał.

– Nie dziwota. Birut tu grasował.

Dziesiętnik świsnął przez zęby.

– To trzeba mieć się na baczności, wzmocnić straże, wysłać ludzi przodem dalej niż dotąd.

– Ano trzeba. Przekaż innym. Zaś teraz ruszamy. Im wcześniej przejedziemy przez tę przeklętą okolicę, tym lepiej. Pan Michał Awdaniec czeka na wieści, nijak czas mitrężyć czy wdawać się w utarczki. Poselstwo najważniejsze. Tak rzekł i tego się będziemy trzymać.

– A co z nim? – Woj wskazał ciało księdza.

– Pogrześć opodal i zaznaczyć miejsce. Przyjdzie czas, postawimy mu krzyż. Teraz by tylko ściągał uwagę i mściwość rozżartych pogan. Okrutni ci chąśnicy. – Zazgrzytał zębami na wspomnienie wsi, którą minęli kilka dni temu. Tam wokół niewielkiego kościółka ujrzeli rozwłóczone, poćwiartowane i nadjedzone ciała ludzi. Nie oszczędzono nawet małych dzieci. – Wszędzie, gdzie starzy bogowie podnoszą głowy, dzieją się straszne rzeczy i powstają z martwych przeróżne okropieństwa. Nie inaczej pono bywało u Normanów. Ale żeby tak się znęcać...

Mieszkańcy osady pląsali prowadzeni niepokojącą, żywą melodią. Ich oczy stały się puste, umysły wypełnił drętwy spokój. Nie widzieli nic prócz powiewającej szaty kobiety. Wiłła nie patrzyła na nich. Uważnie obserwowała towarzysza, który niechętnie podchodził do wirujących wokół własnej osi postaci. Znów trzeba zdecydować za niego. Nigdy nie przypuszczała, że ożywieniec może być tak oporny. Podobno wywołany z zaświatów powinien dyszeć żądzą krwi. Tymczasem Sewa pożywiał się krótko, jakby niechętnie. Jednak z drugiej strony czy można wierzyć wszystkim opowieściom? Ile bogiń, boginek czy dziwożon pokochało człowieka na tyle, by się nim opiekować w dzień i w nocy? Ile z tych ulotnych stworzeń byłoby w stanie cierpieć smród rozkładu, poświęcić się dla kogokolwiek?

– Jak sobie życzysz, miły. Nie umiesz wybrać, niech rozstrzygnie los.

Kiedy mówiła, śpiew nie ustawał, jakby nie wydobywał się z jej ust, ale stanowił muzykę całego ciała. Zmieniła melodię, podjęła nową pieśń. Teraz ludzie złączyli się w korowód. Prowadził go jakiś rumiany parobek, ściskający jeszcze w dłoni widły. Za nim sunęli pozostali. Znikli między chałupami, żeby pojawić się na drodze z drugiej strony, pognali w kierunku Sewy. Mężczyzna stanął. Zamigotały przed nim spocone twarze. Korowód przemknął raz i drugi. Wreszcie ludzie utworzyli kolisko. Wiłła stanęła obok towarzysza na zewnątrz. Stopy rozpędzonych postaci wzbijały kurz.

– Pora – mruknęła. Klasnęła w ręce, śpiew się urwał.

Ludzie stanęli w bezruchu. Jakaś krzepka dziewczyna zatrzymała się przed Sewą, tyłem do mężczyzny. Widać było szerokie plecy i ciemny, gruby warkocz.

– A więc ta – oznajmiła dziwożona. – Krasa dziewka zlegnie tej nocy u twoich stóp.

Mężczyzna odwrócił oczy na kochankę. Zdawały się wilgotne, choć wiedziała, że to niemożliwe. Trup, nawet ożywiony, nie potrafi zapłakać. A gdyby nawet, z jakiego miałby to czynić powodu? Szykuje się dzisiaj wspaniała uczta.

Znów klasnęła w dłonie. Wieśniacy zaczęli się rozchodzić. Jedni szli chwiejnym krokiem do domów, drudzy podejmowali porzucone narzędzia. Parobek, który prowadził korowód, zdumiony patrzył na krew spływającą spomiędzy palców zaciśniętych na widłach. Widocznie zwarł pięść zbyt mocno na jakimś nieobrobionym należycie sęczku. Ale kiedy? Nic nie pamiętał. I dlaczego nagle wszyscy znaleźli się w jednym miejscu, pośrodku osiedla?

– Nie widzą nas – roześmiała się Wiłła. – Przypomną sobie wszystko dopiero jutro. A my będziemy wtedy daleko. Kiedy tylko się pożywisz, ruszamy w drogę.

Sewa przyglądał jej się wzrokiem równie pustym jak wzrok mieszkańców wioski. Westchnęła ciężko. Czy kiedyś przyjdzie czas, że spojrzy inaczej? Wyciągnęła dłoń, końcami palców dotknęła jego zmierzwionych, zlepionych włosów.

– Kocham cię – powiedziała miękko, łagodnie, jakby zwracała się do małego, zalęknionego dziecka. – Kocham cię najbardziej na świecie.

Rozdział 3

Rozdział dostępny w pełnej wersji eBooka.

Rozdział 4

Rozdział dostępny w pełnej wersji eBooka.

Rozdział 5

Rozdział dostępny w pełnej wersji eBooka.

Rozdział 6

Rozdział dostępny w pełnej wersji eBooka.

Rozdział 7

Rozdział dostępny w pełnej wersji eBooka.

Rozdział 8

Rozdział dostępny w pełnej wersji eBooka.

Rozdział 9

Rozdział dostępny w pełnej wersji eBooka.

Rozdział 10

Rozdział dostępny w pełnej wersji eBooka.

Rozdział 11

Rozdział dostępny w pełnej wersji eBooka.

Rozdział 12

Rozdział dostępny w pełnej wersji eBooka.

Rozdział 13

Rozdział dostępny w pełnej wersji eBooka.

Rozdział 14

Rozdział dostępny w pełnej wersji eBooka.

Rozdział 15

Rozdział dostępny w pełnej wersji eBooka.

Rozdział 16

Rozdział dostępny w pełnej wersji eBooka.

Epilog

Rozdział dostępny w pełnej wersji eBooka.

Przypisy

Rozdział dostępny w pełnej wersji eBooka.

Książki Rafała Dębskiego wydane nakładem naszego wydawnictwa

Czarny Pergamin

Kiedy Bóg zasypia

Serce teściowej

Łzy Nemezis

Zoroaster. Gwiazdy umierają w milczeniu

Wilkozacy. Wilcze prawo

Wilki i orły

Wilkozacy. Krew z krwi

Rafał Dębski – rocznik ’69. Debiutował w 1998 roku w „Nowej Fantastyce” opowiadaniem Siódmy liść. Pisarz wszechstronny, dobrze czuje się zarówno w czasach, kiedy Słońce było Bogiem, jak i kiedy człowiek stał się zdobywcą tysięcy Słońc. W latach 2009 – 2012 redaktor naczelny miesięcznika „Science Fiction, Fantasy i Horror”.

Z wykształcenia i wykonywanego zawodu psycholog, pracuje w gimnazjum, zmagając się ze skutkami lekkomyślnej reformy oświaty. Obok pisania książek jego wielką pasją jest historia, przez którą, niczym w krzywym zwierciadle, postrzega ludzi – ich postawy, emocje, motywacje.

Ma wielki apetyt na życie. Chciałby osiągnąć wiele i żyć tak, aby nie żałować... Najlepiej nie żałować niczego. Niestety, natura wpisała mu w geny dawkę lenistwa. To przesądza o tym, że nie boi się wyzwań i dużo pracuje. Bo dzięki temu może jak najszybciej uporać się z tym, co tak czy inaczej musi być wykonane. Niestety, jak już się zdążył przekonać, to działa w obie strony. Praca, niczym owa Ciemność, dostrzegła go, pokochała i zawsze wie, gdzie Rafała znaleźć, dopaść i usidlić.

Z Fabryką Słów opublikował powieści Czarny Pergamin (2006), Kiedy Bóg zasypia (2007), Zoroaster. Gwiazdy umierają w milczeniu (2010), Wilkozacy. Wilcze prawo (2010), Wilkozacy. Krew z krwi (2012), zbiory opowiadań Serce teściowej (2008) oraz Łzy Nemezis (2009). Jego teksty znalazły się także w czterech najlepszych antologiach Fabryki Słów.

COPYRIGHT © BY Rafał Dębski
COPYRIGHT © BY Fabryka Słów sp. z o.o., LUBLIN 2007

WYDANIE I

ISBN 978-83-7574-413-2

Wszelkie prawa zastrzeżone
All rights reserved

Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana czy powielana mechanicznie, fotooptycznie, zapisywana elektronicznie lub magnetycznie, ani odczytywana w środkach publicznego przekazu bez pisemnej zgody wydawcy.

PROJEKT I ADIUSTACJA AUTORSKA WYDANIA Eryk Górski, Robert Łakuta

PROJEKT OKŁADKI Piotr Cieśliński

GRAFIKA NA OKŁADCE Grzegorz Smyrgała, Piotr Cieśliñski

REDAKCJA Dominika Repeczko

KOREKTA Barbara Caban, Bogusław Byrski

SKŁAD Konrad Kućmiński

SPRZEDAŻ INTERNETOWA

ZAMÓWIENIA HURTOWE

Firma Księgarska Olesiejuk sp. z o.o. s.k.a.
05-850 Ożarów Mazowiecki, ul. Poznańska 91
tel./faks: 22 721 30 00
www.olesiejuk.pl, e-mail: hurt@olesiejuk.pl

WYDAWNICTWO

Fabryka Słów sp. z o.o.
20-834 Lublin, ul. Irysowa 25a
tel.: 81 524 08 88, faks: 81 524 08 91
www.fabrykaslow.com.pl
e-mail: biuro@fabrykaslow.com.pl