Spis treści

Karta redakcyjna

Dedykacja

Motto

Przedmowa

Podziękowania

PROLOG. Zanim zaczniesz

Czy ta książka jest dla ciebie?

Jak może ci pomóc ten zeszyt ćwiczeń

Jak jest zorganizowany ten zeszyt ćwiczeń

Wskazówki i ostrzeżenia dotyczące korzystania z tej książki

Znajdowanie towarzyszy: pociecha z innych

Znaczenie strategii samoopieki

Afirmacje i kojące rozmowy ze sobą

Ostrzeżenie: kiedy powinieneś odłożyć ten zeszyt ćwiczeń

Wyzwalacze związane z przeżytymi traumami

ROZDZIAŁ PIERWSZY. Po traumie

Czym jest trauma?

Częste reakcje na traumę

Reakcje fizyczne

Reakcje psychiczne

Reakcje emocjonalne

Reakcje behawioralne

Po traumie mogą zmienić się wspierające relacje

Sprawdź swoje samopoczucie

Dlaczego warto sprawdzać swoje samopoczucie?

Jak sprawdzić swoje samopoczucie

Nauka relaksu

ROZDZIAŁ DRUGI. Sposoby radzenia sobie po traumie

Trauma może zaburzać radzenie sobie

Określanie twoich sposobów radzenia sobie

Analiza strategii radzenia sobie

Wytyczne skutecznego radzenia sobie

Radzenie sobie z negatywnymi uczuciami wobec siebie

Dowiedz się, jak dodać sobie otuchy

Dowiedz się, kiedy dodawać sobie otuchy: zwracaj uwagę na swoje uczucia i reakcje

Dowiedz się więcej o swojej relacji ze sobą

Naucz się rozpoznawać i wykorzystywać dysocjację

Panowanie nad emocjami poprzez uważność

Bezpieczeństwo w kontaktach ze światem

Odczuwanie więzi emocjonalnej z innymi

Odbieranie informacji zwrotnych od innych bez poczucia zdruzgotania

Przewidywanie konsekwencji

Stawianie odpowiednich granic w kontaktach międzyludzkich

Nawiązywanie relacji dwustronnych

Przerwa na relaks

ROZDZIAŁ TRZECI. Przemyślenia

Jak zrozumieć reakcje po traumie

Oddzielanie faktów od reakcji

Oddzielanie faktów od znaczeń

Jak zrozumieć przekonania

Problemy związane z myśleniem na zasadzie „wszystko albo nic”

Twój sposób myślenia

Akomodacja: jak zrozumieć zmiany w przekonaniach

Trauma a pięć podstawowych potrzeb

Po co identyfikować swoje podstawowe przekonania?

Szukanie źródła reakcji w zmienionych przekonaniach

Jak identyfikować i oceniać podstawowe przekonania

Określanie problematycznych obszarów do dalszego przemyślenia

Rozważanie przekonań

Zbieranie i ocena dowodów dotyczących przekonań

Zastanów się, jak zebrać dowody

Ułóż pomysły w kolejności od najmniej ryzykownych

Wykorzystaj najmniej ryzykowne sposoby zbierania dowodów

Oceń dowody dotyczące przekonania

Rozwiązywanie problemów w przypadku szczególnych trudności ze zmianą przekonań

Ułatwianie zmiany przekonań

ROZDZIAŁ CZWARTY. Poczucie bezpieczeństwa; stan bezpieczeństwa

Dlaczego po traumie mogą pojawić się problemy związane z bezpieczeństwem

Bezpieczeństwo według osób, które przeżyły traumę

Czy bezpieczeństwo stanowi dla ciebie problem?

Co może oznaczać bezpieczeństwo

Wymiary bezpieczeństwa

Bezpieczeństwo z samym sobą

Bezpieczeństwo z innymi

Bezpieczeństwo w świecie zewnętrznym

Inne aspekty bezpieczeństwa

Co oznacza dla ciebie bezpieczeństwo?

Oddzielanie faktów dotyczących bezpieczeństwa od twoich reakcji

Jak bezpieczny się czujesz?

Jak oceniasz swoje bezpieczeństwo?

Analiza dowodów: jaki jest twój faktyczny poziom bezpieczeństwa?

Strategie ochronne

Ochrona wewnętrzna

Ochrona zewnętrzna

Czy czujesz się wystarczająco bezpiecznie?

Wiązanie reakcji z przekonaniami dotyczącymi bezpieczeństwa

Określanie przekonań związanych z bezpieczeństwem

Ocena, w czym przekonanie pomaga, a w czym przeszkadza

Określanie obszarów problemowych do dalszego przemyślenia

Bilans

Wybór przekonań do przemyślenia

Ustal fakty, ustal znaczenie, określ przekonanie

Oceń wady i zalety tego przekonania

Wyobraź sobie alternatywne znaczenia pasujące do tych samych faktów

Oceń wady i zalety tych alternatywnych znaczeń

Zastanów się, jak sprawdzić trafność danego przekonania

Spójrz na proces z szerszej perspektywy

Analiza dowodów związanych z przekonaniami dotyczącymi bezpieczeństwa

Jakie masz dowody na potwierdzenie obecnego przekonania?

Jakie masz dowody dotyczące alternatywnego przekonania?

Zbieraj nowe dowody dotyczące bezpieczeństwa

Poddaj pomysły burzy mózgów

Ułóż pomysły w kolejności od najmniej ryzykownych

Wykorzystaj najmniej ryzykowne sposoby zbierania dowodów

Podsumowanie pracy związanej z bezpieczeństwem

ROZDZIAŁ PIĄTY. Co oznacza zaufanie?

Dlaczego po traumie mogą pojawić się problemy związane z zaufaniem

Zaufanie do innych

Zaufanie do siebie

Co może oznaczać zaufanie?

Co oznacza dla ciebie zaufanie?

Zaufanie do siebie

Zaufanie do innych

Oddzielanie faktów dotyczących zaufania od reakcji: odcienie szarości

Czy czujesz się wystarczająco ufny?

Wiązanie reakcji z przekonaniami dotyczącymi zaufania

Określanie przekonań związanych z zaufaniem

Ocena, w czym przekonanie pomaga, a w czym przeszkadza

Określanie obszarów problemowych do dalszego przemyślenia

Bilans

Rozważanie przekonań dotyczących zaufania

Wybór przekonań do przemyślenia

Ustal fakty związane ze zdarzeniem

Ustal, jakie znaczenie mają dla ciebie te fakty

Określ przekonanie, które leży u jego podstaw

Oceń wady i zalety tego przekonania

Wyobraź sobie alternatywne znaczenia pasujące do tych samych faktów

Oceń wady i zalety tych alternatywnych znaczeń

Zastanów się, jak sprawdzić trafność danego przekonania

Spójrz na proces z szerszej perspektywy

Analiza dowodów związanych z przekonaniami dotyczącymi zaufania

Przeanalizuj dowody dotyczące istniejącego przekonania

Poddaj burzy mózgów pomysły na zbieranie dowodów

Ułóż pomysły w kolejności od najmniej ryzykownych

Wykorzystaj najmniej ryzykowne sposoby zbierania dowodów

Zapisz i przeanalizuj dowody za przekonaniem i przeciw niemu

Podsumowanie pracy związanej z zaufaniem

ROZDZIAŁ SZÓSTY. Odzyskiwanie kontroli nad swoim życiem

Dlaczego po traumie mogą pojawić się problemy związane z kontrolą i władzą

Utrata samokontroli

Utrata wpływu na otoczenie i innych ludzi

Co może oznaczać posiadanie władzy i sprawowanie kontroli?

Źródła i ograniczenia osobistej władzy i kontroli

Wzmacnianie swojej władzy

Wywieranie wpływu na innych

Granice

Krzywdzenie się

Co oznaczają dla ciebie władza i kontrola?

Władza osobista i samokontrola

Świadomość granic fizycznych

Świadomość granic emocjonalnych

Władza, kontrola i inni ludzie

Symbole osobistej władzy: radzenie sobie z uczuciem bezradności

Oddzielanie faktów dotyczących władzy i kontroli od reakcji: odcienie szarości

Czy masz wystarczającą kontrolę nad swoim życiem?

Wiązanie reakcji z przekonaniami dotyczącymi władzy i kontroli

Określanie przekonań związanych z władzą i kontrolą

Ocena, w czym przekonanie pomaga, a w czym przeszkadza

Określanie obszarów problemowych do dalszego przemyślenia

Bilans

Rozważanie przekonań dotyczących władzy i kontroli

Wybór przekonań do przemyślenia

Ustal fakty związane ze zdarzeniem

Ustal, jakie znaczenie mają dla ciebie te fakty

Określ przekonanie, które leży u jego podstaw

Oceń wady i zalety tego przekonania

Wyobraź sobie alternatywne znaczenia pasujące do tych samych faktów

Oceń wady i zalety tych alternatywnych znaczeń

Zastanów się, jak sprawdzić trafność danego przekonania

Spójrz na proces z szerszej perspektywy

Analiza dowodów związanych z przekonaniami dotyczącymi władzy i kontroli

Poddaj burzy mózgów pomysły na zbieranie dowodów

Ułóż pomysły w kolejności od najmniej ryzykownych

Wykorzystaj najmniej ryzykowne sposoby zbierania dowodów

Zapisz i przeanalizuj dowody za przekonaniem i przeciw niemu

Podsumowanie pracy związanej z władzą i kontrolą

ROZDZIAŁ SIÓDMY. Docenianie siebie i innych

W jaki sposób trauma może wpłynąć na twoje poczucie własnej wartości

Wstyd a samoocena

Odpowiedzialność, gniew i wina

Wycofywanie się z relacji z innymi

Docenianie innych

Co może oznaczać wartość i szacunek?

Co ma dla ciebie wartość?

Różnica pomiędzy prawami a nagrodami

Pieniądze, władza i oczekiwania

Co oznacza dla ciebie poczucie własnej wartości?

Poczucie własnej wartości – taki, jaki jesteś

Twoja karta praw

Oddzielanie faktów dotyczących poczucia własnej wartości od reakcji: odcienie szarości

Czy masz wystarczająco wysoką samoocenę?

Przerwa na samoopiekę: afirmacje dla samooceny

Wiązanie reakcji z przekonaniami dotyczącymi wartości i szacunku

Określanie przekonań związanych z własną wartością

Ocena, w czym przekonanie pomaga, a w czym przeszkadza

Określanie obszarów problemowych do dalszego przemyślenia

Bilans

Rozważanie przekonań dotyczących wartości i samooceny

Wybór przekonań do przemyślenia

Ustal fakty związane ze zdarzeniem

Ustal, jakie znaczenie mają dla ciebie te fakty

Określ przekonanie, które leży u jego podstaw

Oceń wady i zalety tego przekonania

Wyobraź sobie alternatywne znaczenia pasujące do tych samych faktów

Oceń wady i zalety tych alternatywnych znaczeń

Zastanów się, jak sprawdzić trafność danego przekonania

Spójrz na proces z szerszej perspektywy

Analiza dowodów związanych z przekonaniami dotyczącymi wartości i szacunku

Poddaj burzy mózgów pomysły na zbieranie dowodów

Ułóż pomysły w kolejności od najmniej ryzykownych

Wykorzystaj najmniej ryzykowne sposoby zbierania dowodów

Zapisz i przeanalizuj dowody za przekonaniem i przeciw niemu

Podsumowanie pracy związanej z wartością i samooceną

ROZDZIAŁ ÓSMY. Poczucie bliskości z innymi

Dlaczego po traumie mogą pojawić się problemy związane z intymnością

Poczucie, że sam jesteś sobie obcy

Poczucie braku więzi z innymi

Co może oznaczać intymność?

Ryzyko związane z daniem się poznać

Bycie akceptowanym; akceptowanie innych

Akceptowanie różnic

Co oznacza dla ciebie intymność?

Oddzielanie faktów dotyczących intymności od reakcji: odcienie szarości

Na ile jesteś znany i akceptowany?

Czy twoja potrzeba intymności jest zaspokojona w wystarczającym stopniu?

Równoważenie intymności z innymi potrzebami

Intymność a bezpieczeństwo w relacji

Intymność a zaufanie

Intymność, władza i kontrola

Intymność a poczucie własnej wartości

Na ile równoważysz intymność z innymi potrzebami?

Wiązanie reakcji z przekonaniami dotyczącymi intymności

Oddzielanie faktów od znaczeń: analiza procesu interakcji

Określanie przekonań związanych z intymnością

Ocena, w czym przekonanie pomaga, a w czym przeszkadza

Określanie i ocena alternatywnych przekonań

Bilans

Rozważanie przekonań dotyczących intymności

Podsumowanie pracy związanej z intymnością

EPILOG. Dochodzenie do zdrowia w dłuższej perspektywie

Radzenie sobie ze stresem

Bądź elastyczny, myśl elastycznie

Dowiedz się, ile się da, o tym, co ma się stać

Planuj z wyprzedzeniem

Unikaj zmian wprowadzanych pod wpływem impulsu

Ćwicz

Postaraj się nie zmieniać zbyt wielu rzeczy naraz

Zwracaj uwagę na swoje reakcje i uczucia

Rozmawiaj z innymi osobami, które mają za sobą podobne doświadczenia

Szukaj wsparcia u osób, które potrafią słuchać, zapewnić informacje zwrotne lub pomóc w inny sposób

Pozwól sobie na żałobę po stratach

Medytuj albo wykonuj ćwiczenia relaksacyjne

Dbaj o siebie pod względem fizycznym

Nie spiesz się

Rośnięcie w siłę

Rozpoznawanie swoich silnych stron

Zmiana życiowej perspektywy

Wolność emocjonalna

W poszukiwaniu głębszego sensu

Zakończenie

DODATEK A. Dbanie o siebie w placówkach medycznych

Wybór lekarza lub innego pracownika opieki zdrowotnej

Planowanie wizyty

Podczas wizyty i zabiegu

Po wizycie

Wybór lekarza lub pracownika opieki zdrowotnej

Planowanie wizyty

Podczas wizyty

DODATEK B. Wykorzystanie tego zeszytu ćwiczeń przez specjalistów

Wykorzystanie tego zeszytu ćwiczeń w terapii i jego ograniczenia

Teoria i badania, na których opiera się ta książka

Sposób pracy z zeszytem ćwiczeń

Propozycje oceny

Czas i tempo w wykorzystaniu tego zeszytu ćwiczeń

Świadomość własnych przekonań

Kiedy skierować pacjenta do innego specjalisty

Bibliografia i zasoby dla specjalistów

Przypisy

Tytuł oryginału: Life After Trauma, Second Edition: A Workbook for Healing

Copyright © 2010 the Guilford Press

A Division of Guilford Publications, Inc

Published by arrangement with The Guilford Press

© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Zwierciadło sp. z o.o., Warszawa 2020

Tłumaczenie: Marta Komorowska/Quendi Language Services

Redakcja: Anna Stawińska/Quendi Language Services

Korekta: Joanna Wysłowska/Quendi Language Services

Skład i łamanie: Sylwia Rogowska-Kusz, Magraf s.c., Bydgoszcz

Projekt okładki: Piotr Szczerski

Redaktor inicjująca: Blanka Wośkowiak

Dyrektor produkcji: Robert Jeżewski

Informacje w książce nie mają na celu zastąpienia konsultacji z lekarzem lub terapeutą/psychologiem. Problemy zdrowotne każdej osoby powinny być oceniane przez wykwalifikowanego specjalistę.
Wydawnictwo nie ponosi żadnej odpowiedzialności wobec osób lub podmiotów za jakiekolwiek ewentualne szkody wynikłe bezpośrednio lub pośrednio z wykorzystania, zastosowania lub interpretacji informacji zawartych w książce.

OGRANICZONA LICENCJA NA POWIELANIE TREŚCI
Nabywcy tej książki mają pozwolenie na kopiowanie ponumerowanych ćwiczeń na własny użytek lub na użytek indywidualnych pacjentów. Ćwiczenia te mogą być kopiowane z książki, ale nie mogą być udostępniane, przechowywane ani dystrybuowane z witryn intranetowych, witryn internetowych lub witryn do udostępniania plików, ani udostępniane do odsprzedaży.
Żadna inna część tej książki nie może być powielana, tłumaczona, przechowywana w systemie pobierania ani przesyłana, w żadnej formie lub za pomocą jakichkolwiek środków, elektronicznych, mechanicznych, kserograficznych, mikrofilmowania, nagrywania lub w inny sposób, bez pisemnej zgody wydawcy.

Wydanie I, 2020

ISBN: 978-83-8132-157-0

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie, w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

Wydawnictwo Zwierciadło Sp. z o.o.
ul. Postępu 14, 02-676 Warszawa
tel. (22) 312 37 12

Dział handlowy
handlowy@grupazwierciadlo.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Dla mojej rodziny, przyjaciół i pacjentów; wasza odwaga, dobroć i odporność wciąż na nowo rozpalają we mnie nadzieję

Dla Eve – z wielu powodów

D.R.

Dla moich dzieci: Cary’ego, Kirstin, Ryana, Setha, Nagimy i Zhannah, oraz mojego wnuka Bishopa

A także dla moich pacjentów, których wola życia jest dla mnie inspiracją

M.B.W.

Przedmowa

Kilka lat temu dorosła osoba po traumie przyszła do mojego gabinetu po wsparcie i pomoc. Nigdy wcześniej nie poddawała się terapii. W dzieciństwie była wykorzystywana seksualnie i emocjonalnie, a w dorosłym życiu miała problem z zachowaniem godności, nawiązywaniem zdrowych relacji i wychowywaniem dzieci w troskliwy, rozsądny sposób. Pod koniec pierwszej sesji poprosiła o pracę domową, a ja poleciłam jej Życie po traumie. Tydzień później rozpoczęła naszą drugą sesję słowami: „Nie jestem wariatką!”.

W roku 1999, kiedy ukazało się pierwsze wydanie Życia po traumie, brakowało zasobów do samodzielnej pracy dla dorosłych po traumatycznych doświadczeniach życiowych. Książka wypełniła tę lukę. Obecnie dostępnych jest więcej materiałów, ale niesłabnąca popularność Życia po traumie świadczy o tym, jak celnie ta pozycja ujmuje najważniejsze kwestie związane z procesem powrotu do zdrowia. Często wiążą się one z pięcioma podstawowymi potrzebami psychologicznymi, które książka w przejrzysty sposób określa i opisuje: bezpieczeństwa, zaufania, kontroli, szacunku i intymności. Doświadczenia kliniczne zebrane przeze mnie, moich pacjentów[*] i współpracowników wskazują, że zrozumienie i zmiana własnych przekonań związanych z tymi potrzebami mogą być bardzo istotne dla powrotu do zdrowia po traumie.

Czytelnicy znajdą tutaj rozstrzygnięcie wielu wątpliwości i będą mogli czerpać pociechę z faktu, że nie tylko oni odczuwają ból i dezorientację, z którymi dotąd mierzyli się samotnie. Autorki udzielają osobom, które przeżyły traumę, wskazówek i zachęcają je do zwracania uwagi na swoje uczucia, dbania o swoje potrzeby i skupienia na chwili obecnej. Zeszyt ćwiczeń koncentruje się na teraźniejszości, nie na przeszłości, pomagając czytelnikom uniknąć zapuszczania się we wspomnienia, z którymi mogą nie zdołać zmierzyć się samodzielnie. Książka daje przy tym konkretne wskazówki, opisując działania i ćwiczenia pozwalające poradzić sobie z największymi wyzwaniami związanymi z funkcjonowaniem po przebyciu traumy. Życie po traumie napisały dwie profesjonalistki, uważne i doświadczone w terapii traumy, rozumiejące ból swoich czytelników, znające ich możliwości i determinację. Czytelnik cały czas ma poczucie, że jest widziany, wspierany, prowadzony – i szanowany.

Jako główna twórczyni konstruktywistycznej teorii samorozwoju, leżącej u podstaw Życia po traumie, cieszę się, że teoria została przełożona na praktyczne wsparcie dla osób, które przeżyły traumę. Jestem współautorką przewodnika dla terapeutów i innych osób pracujących z ofiarami traumy, zatytułowanego Risking Connection: A Training Curriculum for Working with Survivors of Childhood Abuse (patrz dodatek B). Tytuł Risking Connection (Zaryzykować więź) wskazuje, że droga do wyleczenia z traumy wiedzie przez nawiązywanie relacji, zapewniających szacunek, informację, więź i nadzieję (respect, information, connection, and hope – RICH). Czytelnicy wiele skorzystają na zapoznaniu się z tą książką oraz na opartej na niej pracy nad sobą.

DR LAURIE ANNE PEARLMAN

Konsultant ds. psychologii

Holyoke, Massachusetts

[*] Angielskie słowo client bywa przekładane na polski zarówno jako „klient”, jak i „pacjent”. Po konsultacji ze specjalistami zdecydowałam się na zastosowanie w tym kontekście drugiej formy (przyp. tłum.).

Podziękowania

Powstanie książki takiej jak ta wymaga wkładu wielu osób. Po pierwsze i przede wszystkim, dziękuję wielu pacjentom, z którymi spotykałam się przez lata, a których zaangażowaniu w terapię zawdzięczam część najcenniejszej wiedzy, jaką wykorzystuję w pracy. Mam nadzieję, że wzbogacam ich życie w równie dużym stopniu, jak oni – moje. Niektórzy pacjenci wnieśli bezpośredni wkład w ten zeszyt ćwiczeń, niezliczeni inni wpłynęli na mój sposób myślenia, opowiadając o swoich zmaganiach i procesie zdrowienia. Każdy z nich rozwija moje myślenie i moją pracę. Żadne słowa nie wystarczą, aby podziękować im za to, jak wiele mi dali.

Dziękuję również mojej współautorce, Mary Beth Williams, za rozpoczęcie tego projektu. Przez kilka lat planowałam pracę nad takim zeszytem ćwiczeń, ale to jej inicjatywa i wizja zaowocowały realizacją tych planów.

Moje wysiłki wspierało również wielu przyjaciół i współpracowników. Chcę podziękować dr Pameli Deiter, dr Sandrze Hartdagen i dr Sheri Nelson Fitts za wspaniałomyślne przeczytanie pierwszej wersji rękopisu, przekazanie mi uwag i wspieranie mnie poprzez nasze relacje osobiste i zawodowe. Moja dobra przyjaciółka Robin Grant Hall nie była wprawdzie bezpośrednio zaangażowana w ten projekt, ale przez lata również służyła mi bezcennym wsparciem. Dziękuję także dr Karen Saakvitne za zapewnienie mi podczas lat pracy w Traumatic Stress Institute bezpiecznego miejsca do omawiania tydzień po tygodniu mojej pracy terapeutycznej. Ogromnie wiele nauczyłam się dzięki jej wrażliwości, współczuciu i przenikliwości. Choć nie mamy już kontaktu, wiele jej mądrych słów i naszych rozmów wraca do mnie, kiedy ich potrzebuję. Inni moi dawni współpracownicy i przyjaciele z Traumatic Stress Institute: dr Mark Hall, dr Amy Ehrlich Charney, dr Sarah Gamble, dr Dan Abrahamson, dr Anne Pratt, dr Richard Nicastro, Molly Beaudoin i Susan Kupec stworzyli wyjątkową wspólnotę, bogatą pod względem zarówno intelektualnym, jak i emocjonalnym. Dziękuję również dr Laurie Pearlman. Nie tylko stworzyła ona (wraz z dr Lisą McCann) teorię, na której opiera się ten zeszyt ćwiczeń (konstruktywistyczną teorię samorozwoju), ale także od naszego pierwszego spotkania była dla mnie cenną współpracowniczką i pokrewną duszą. Szczególne podziękowania należą się Brendzie Shaw, która przez niezliczone godziny przekazywała mi szczegółowe i dokładnie przemyślane komentarze po samodzielnym przeczytaniu i uzupełnieniu zeszytu ćwiczeń. Jej zaangażowanie i poświęcenie świadczą o tym, że istnieje nadzieja na powrót do zdrowia dla osób, które przeszły wyjątkowo trudne doświadczenia życiowe.

Moi rodzice, Cordelia i Joseph Rosenbloom, także służyli wsparciem podczas prac. Oboje przeczytali pierwszą wersję rękopisu, wspierali mnie i podpowiadali przydatne pomysły. Zapiski prowadzone na przestrzeni lat przez mojego ojca oraz proces dochodzenia do zdrowia mojej matki również stanowiły dla mnie inspirację, zaś miłość i poświęcenie rodziców stworzyły podwaliny dla mojego funkcjonowania w codziennym życiu. Smuci mnie jedynie, że matka nie dożyła ukończenia tego zeszytu ćwiczeń i nie mogła świętować go ze mną.

Szczególne podziękowania należą się Barbarze Watkins, naszej redaktorce z The Guilford Press. Jej niestrudzona praca, zaangażowanie, emocje i wiara w projekt umożliwiły stworzenie dopracowanego, przydatnego źródła pomocy dla osób po traumie. Ponownie wykorzystała ona swe umiejętności, angażując się w prace nad drugim wydaniem.

Podziękowania osobnej kategorii należą się Aaronowi i Lii, którzy każdego dnia wnoszą w moje życie radość, nadzieję, wyzwania, perspektywę, rozwój i pociechę. Dziękuję.

DENA ROSENBLOOM

W 1988 roku, rozpoczynając pracę nad swoją rozprawą, natknęłam się na artykuł, którego współautorkami były Lisa McCann i Laurie Anne Pearlman. Na jego podstawie stworzyłam 31-punktową skalę przekonań, wypełnioną następnie przez 531 osób, które doświadczyły molestowania seksualnego. Pracując z nimi, dowiedziałam się więcej o tym, jak istotne znaczenie mają ich przekonania. Wnioski z moich badań wskazały, że najistotniejszą zmienną związaną z długoterminowym pourazowym wpływem molestowania seksualnego dzieci było postrzeganie molestowania jako szkodliwego i negatywnego. Z moich badań nad tą teorią zrodziło się marzenie, aby stworzyć zeszyt ćwiczeń umożliwiający bezpośrednią pomoc osobom, które przeżyły traumę. Oto jego ostateczny owoc. Dziękuję Denie Rosenbloom za jej poświęcenie i cierpliwość oraz Barbarze Watkins za jej wysiłek i wytrwałość.

Na podziękowania zasłużyły również osoby, które wspierały mnie podczas pracy twórczej: moje dzieci; dr Joyce Braak, Heidi Fried, John F. Sommer, Jr., dr David Niles i Lasse Nurmi. Przy okazji drugiego wydania chciałabym podziękować tym samym przyjaciołom oraz, szczególnie gorąco, Jackie Garrick. W ostatnim roku na własnych doświadczeniach nauczyłam się wiele o wytrwałości, stresie pourazowym i odporności. Po nieszczęśliwym wypadku miałam połamane nogi, przeszłam dwie poważne operacje i nieustannie czułam ból – ale także wdzięczność za pozytywne wnioski, jakie da się wyciągnąć nawet z najtrudniejszej sytuacji.

MARY BETH WILLIAMS

PROLOG

Zanim zaczniesz

CZY TA KSIĄŻKA JEST DLA CIEBIE?

Czy masz za sobą którekolwiek z poniższych?

• Przeżyłeś poważny wypadek, na przykład samochodowy lub lotniczy.

• Jako dziecko lub jako dorosły doświadczyłeś znęcania się, byłeś wykorzystywany seksualnie lub emocjonalnie.

• Padłeś ofiarą przestępstwa.

• Doświadczyłeś nagłej lub przedwczesnej śmierci bliskiego przyjaciela lub krewnego.

• Brałeś udział w wojnie jako żołnierz lub cywil.

• Została u ciebie zdiagnozowana poważna choroba.

• Przeżyłeś klęskę żywiołową.

• Byłeś świadkiem przemocy w domu lub w sąsiedztwie.

• Przeżyłeś atak terrorystyczny.

Takie przeżycia mogą wywołać traumę, jeśli są sprzeczne z twoim pojmowaniem tego, jak „powinno” być. Mogą zaburzyć twoją tożsamość i sposób, w jaki odbierasz innych, a także pozbawić cię złudzeń dotyczących tego, jak naprawdę wygląda świat i w jakim stopniu kontrolujesz swoje życie. Jeżeli trauma spowodowana została przez konkretną osobę, może osłabić zaufanie do innych ludzi, utrudnić intymność z nimi, zachwiać twoją samooceną i poczuciem własnej wartości. Jeżeli masz za sobą takie lub podobne doświadczenia, ta książka może ci pomóc.

Jesteśmy psycholożkami wyspecjalizowanymi i przeszkolonymi w pomocy ludziom odbudowującym swoje życie po traumatycznych przeżyciach, niezależnie od tego, ile minęło od nich czasu. Odkryłyśmy, że wielu osobom bardzo pomagają: znalezienie źródła pociechy, nauka troski o siebie, zrozumienie efektów tego, co je spotkało, uzyskanie wsparcia od innych i zapoznanie się z informacjami, które znajdziesz w tej książce. Ma ci ona zapewnić informacje możliwie najbardziej pomocne po traumie, niezależnie od tego, czy przeżyłeś ją niedawno, czy wiele lat temu.

Niniejszy zeszyt ćwiczeń został napisany w taki sposób, żebyś mógł korzystać z niego samodzielnie w domu. Jeżeli chcesz, możesz używać go również w ramach procesu psychoterapii, ale nie wszyscy jej potrzebują po traumatycznych przeżyciach. Jeżeli już odbywasz terapię, możesz przekazać swojemu terapeucie kopię dodatku B „Wykorzystanie tego zeszytu ćwiczeń przez specjalistów”. Zawiera on sugestie, które pozwolą psychoterapeucie najskuteczniej pracować z tobą podczas korzystania z niniejszego zeszytu ćwiczeń. Jeżeli nie odbywasz terapii i potrzebujesz pomocy w zakresie szerszym, niż jest w stanie zapewnić ta książka, zachęcamy, abyś skorzystał ze wsparcia terapeuty specjalizującego się w leczeniu traum.

JAK MOŻE CI POMÓC TEN ZESZYT ĆWICZEŃ

Ten zeszyt ćwiczeń oparty jest na teoriach opracowanych przez dr Laurie Anne Pearlman, dr Karen Saakvitne, dr Lisę McCann i ich współpracowników. Przeanalizowali oni badania nad traumą, zebrali informacje od innych specjalistów i w szerokim zakresie pracowali z osobami po traumach. Na podstawie wyników tych działań opracowali konstruktywistyczną teorię samorozwoju (constructivist self-development theory – CSDT). Wiele publikacji szczegółowo omawia tę teorię. Doszli do wniosku, że trauma wpływa na nas, naruszając pięć podstawowych ludzkich potrzeb:

• potrzebę poczucia bezpieczeństwa

• potrzebę zaufania

• potrzebę odczuwania kontroli nad swoim życiem

• potrzebę czucia się docenionym i doceniania innych

• potrzebę odczuwania bliskości z innymi.

Jeżeli te podstawowe potrzeby są zaspokajane, mamy psychologiczną „poduszkę ochronną”, która pozwala nam uporać się z życiowymi problemami. Funkcjonują jako bufor, ochraniając nas w trudnych chwilach. Po przeżyciu traumy możesz mieć wrażenie, że poduszka zniknęła. Sprawy, z którymi wcześniej sobie radziłeś, teraz cię przytłaczają i wydają się nie do przejścia. Nie jesteś pewien, jak możesz zaspokoić swoje najbardziej podstawowe potrzeby czy jak w ogóle przetrwać dzień.

squareDonna, 27-letnia singielka, uważała, że świat przeważnie jest bezpieczny, o ile zachowuje się podstawową ostrożność. Jednak pewnego popołudnia, w drodze z pracy do domu, została napadnięta i zgwałcona. Kilka miesięcy po napadzie nadal niemal nieustannie odczuwa lęk i czuje, że nie ma żadnej kontroli nad tym, co się z nią dzieje.

Czy trauma pozbawiła cię poczucia bezpieczeństwa, zaufania, własnej wartości, kontroli lub bliskości z innymi? Ten zeszyt ćwiczeń opiera się na założeniu, że trauma zakłóca ci funkcjonowanie, zmieniając podstawowe przekonania na temat bezpieczeństwa, zaufania, własnej wartości, kontroli i intymności. Na przykład zanim Donna została napadnięta, była przekonana, że może zawsze zapewnić sobie bezpieczeństwo. Atak uświadomił jej, że przekonanie, że zawsze będzie bezpieczna, to złudzenie. Jednak w równym stopniu jest złudzeniem przekonanie, że nigdy nie będzie bezpieczna. Donna może znów poczuć się bezpieczna, choć możliwe, że nie w taki sam sposób jak wcześniej. Nie musi żyć w nieustannym lęku. Celem tej książki jest pomoc w znalezieniu realistycznej przestrzeni kompromisu pomiędzy „zawsze” a „nigdy”, w której będziesz mógł żyć w większym komforcie. Ma ona pomóc ci zebrać i przeanalizować jak najwięcej dowodów, a później samodzielnie określić swoje przekonania.

Przeczytaj TO WAŻNE!

Książka została opracowana w taki sposób, żeby pomóc ci radzić sobie z życiem, jakie prowadzisz obecnie, po traumie. Nie prosimy, abyś wracał do samego traumatycznego doświadczenia lub do jego szczegółów, ale niektóre historie i ćwiczenia zawarte w książce mogą przywołać silne, nieprzyjemne wspomnienia, którym towarzyszyć będą przytłaczające uczucia. Jedno z pierwszych zadań w tym zeszycie ćwiczeń stanowi nauka, jak się chronić, jeśli do tego dojdzie. Rozpoczniemy ją w dalszej części prologu. Dlatego przeczytaj go i pierwsze cztery rozdziały po kolei. Nie pomijaj ich i nie przechodź do kolejnych części, dopóki nie upewnisz się, że potrafisz się sobą zaopiekować, kiedy pojawią się silne uczucia.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki