Spis treści

Karta redakcyjna

1. Czym jest asertywność? Jak ją rozumiesz?

2. Podstawowe prawdy asertywności i sposoby ich wyrażania

Obrona swoich praw i korzystanie z nich

Odmawianie

Wyrażanie uczuć pozytywnych

Ujawnianie osobistego znaczenia

Wyrażanie uczuć negatywnych

Stopniowanie reakcji

Przyjmowanie uczuć i opinii innych osób

Reagowanie na krytykę

Reagowanie na pochwałę

Wyrażanie osobistych opinii, przekonań, myśli, uczuć

Komunikat JA

FUO + 2K

Pytania motywujące

Monolog wewnętrzny

Asertywna reakcja na własne poczucie krzywdy lub winy

Pomocne techniki wykorzystywane w różnych obszarach

3. Asertywność w relacjach – wstęp do praktyki

Dodatkowe wskazówki przed ćwiczeniami

4. Sfera rodzinna

Ja i partner/partnerka

Traktuj mnie z szacunkiem

Potrzebuję, potrzebujesz, potrzebujemy

Chcę, chcesz, chcemy

Mam prośbę

Chcę cię przeprosić

Jestem ci wdzięczny

To mi się nie podoba

Podzielmy inaczej nasze obowiązki

Chcę zakończyć relację z tobą

Spróbujmy jeszcze raz

Ja i rodzic

Nie chcę rad

Jestem dorosły

Mam do tego prawo

Zachowałem się niewłaściwie

Mam swoje sprawy

Chętnie ci pomogę

W kontakcie z tobą lubię...

Umawialiśmy się na dyskrecję

Posłuchaj, co do ciebie mówię

Nie interesuje mnie, co ludzie powiedzą

Jak chronić siebie, kiedy rodzic pije?

Ja i moje dziecko

Chcę wiedzieć, co u ciebie

Oczekuję, że mi pomożesz

Złości mnie...

Jestem dumny

Chcę cię zrozumieć

Zrozum mnie

Tu się różnimy

Pora na ustalenie granic

Jak rozwiążemy ten problem?

Ja i inni członkowie rodziny

Wiem, że jesteś starszą siostrą

Do tej pory opiekowałem się tobą

Nie podobają mi się twoje uwagi

Ciociu, nie pytaj mnie o to

O tym nie będę rozmawiał

5. Sfera zawodowa

Ja i przełożony

Jak ocenia pan moją pracę?

Co konkretnie ma pan na myśli?

Postanowiłam nie zostawać po godzinach

Podział obowiązków jest nierówny

Chcę otrzymać podwyżkę

A dlaczego nie?

Porozmawiajmy o awansie

Przyznaję się do błędu

Ja i podwładny

Widzę w twojej pracy...

Kiedy trzeba zwolnić

Konflikt pracowników

Rozmowa o awansie

Rozmowa o podwyżce

To nie zależy ode mnie

Oceniłem cię pochopnie

Ja i współpracownik

Wiem, jak to zrobić

To był mój pomysł

Jeśli masz coś do mnie, to powiedz

Porozmawiajmy o lepszej współpracy

Nie ruszaj moich rzeczy

Bądź samodzielny

Potrzebuję twojej pomocy

Nie podrywaj mnie

Ja i klient

Klient szczególnie ważny

Klient niezdecydowany

Klient roszczeniowy

Klient niesłowny

Klient niekonkretny

Klient agresywny

Klient, z którym dobrze się współpracuje

6. Sfera społeczna

Ja i przyjaciele, ja i znajomi

Czekałam na twój telefon

Unikasz mnie. Co mam o tym sądzić?

Nie lubię, kiedy się spóźniasz

Cenię w naszej relacji...

Tego nie zrobię

Wyczuwam ironię w twoim głosie

Co masz na myśli, kiedy to mówisz?

Ja też jestem ważna

Zachowałem się nie fair

Sąsiadko, nie pożyczę pani cukru

Ja i kontakty z otoczeniem

Chcę złożyć reklamację

Chcę złożyć skargę

Mam parę pytań

Pani tu nie stała

Nie życzę sobie, by mówił pan do mnie na „ty”

Proszę spróbować to załatwić

Nie rozumiem pani zachowania

7. Sfera osobista

Ja względem siebie samego

Wyznaczam sobie cele

Jestem lojalny wobec siebie i swoich wartości

Akceptuję siebie

Nie ranię siebie

Wybaczam sobie

Ambicje i poprzeczki

Obiecanki cacanki

8. Pytania do eksperta

Stosuję zasady asertywności, ale nie widzę efektu

Czy asertywność zawsze jest taka poważna?

Jak reagować na asertywność innych, kiedy jest mi ona nie na rękę?

Czy asertywność jest receptą na wszystkie moje problemy w relacjach?

Nie mam wpływu na to, co powiedzą inni

Boję się, że ta osoba się obrazi

Gdzie jest granica między asertywnością a brakiem współpracy?

Czy asertywność wiąże się z egoizmem?

Nie są przyzwyczajeni, że odmawiam

Co mam zrobić z ich oczekiwaniami?

Trudno mi wytrzymać jego niezadowolenie

Nie chcę, żeby ktoś miał przeze mnie kłopoty

Co oznacza być asertywnym w sytuacji przemocy i dysfunkcji rodzinnych?

Asertywność a miłość. Czy to się pokrywa?

Zakończenie

Bibliografia

Przypisy

Redaktor prowadzący: RENATA KICKA

Redakcja: JULIA CELER

Korekta: MARIA SZEWCZYK, eKorekta24.pl

Opracowanie graficzne: ELIZA GOSZCZYŃSKA, GRAŻYNA FALTYN, Studio F

Skład i łamanie: MARCIN SATRO

Opracowanie okładki: KRZYSZTOF ZIĘBA, TonikStudio.pl

© Edgard 2015

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną oraz kopiowanie na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym skutkuje naruszeniem praw autorskich niniejszej publikacji.

Wszystkie historie przytoczone w tej książce są poparte obserwacjami z treningów asertywności i psychoterapii, ale imiona oraz fakty zostały zmienione, więc wszelkie podobieństwo do osób rzeczywistych jest przypadkowe.

ISBN 978-83-7788-481-2

Samo Sedno
Edgard
ul. Belgijska 11, 02-511 Warszawa
tel./fax: (22) 847 51 23
e-mail: samosedno@samosedno.com.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Chcesz zbudować kolejny poziom swojej asertywności. Czas zatem na powtórkę, utrwalenie lub uzupełnienie wiadomości. Po co? Musimy być pewni, że to, na czym będziesz budował, jest kompletne i wykonane z materiałów do tego przeznaczonych – w innym przypadku rozwijanie umiejętności będzie bardziej skomplikowane lub niemożliwe. Ponieważ zawarte w tym rozdziale treści są intensywnie omawiane i skondensowane do najważniejszych kwestii, czytaj ten rozdział z przerwami, układaj sobie powoli przedstawiony materiał w głowie.

Zacznijmy od sprawdzenia, co nazywasz asertywnością. Wyobraź sobie, że asertywność to nazwa zbioru zachowań, postaw, umiejętności, reakcji. Usystematyzuj swoją wiedzę, wykonując poniższe ćwiczenie.

Ćwiczenie

Elementy asertywności

Dokończ poniższe stwierdzenia lub odpowiedz na pytania.

1. Asertywność to...

2. Człowiek asertywny potrafi...

3. Prośby wyrażane asertywnie...

4. W zachowaniu asertywnym jest miejsce na uczucia takie jak...

5. Człowiek asertywny nie zachowuje się...

6. Asertywność wobec drugiego człowieka wyrażana jest w sposób...

7. Czym asertywność różni się od zachowania agresywnego?

8. Czym asertywność różni się od zachowania uległego?

Porównaj swoje odpowiedzi z wypowiedziami innych, którzy mają ogólną wiedzę na temat asertywności. Czy wszystko jest ze sobą spójne? Czy coś się w tych opisach wyklucza?

Przykład

Asertywność to...

1. Asertywność to:

› umiejętność wyrażania swojego poglądu (Beata, l. 40);

› mówienie „nie” bez poczucia winy (Anna, l. 26);

› sposób na sukces w relacjach z bliskimi i w pracy, sposób na to, aby robić swoje i nie dać się zalać sprawami innych (Witek, l. 37);

› umiejętność odmawiania (Kamil, l. 52);

› umiejętność współpracy i utrzymywania prawidłowych relacji interpersonalnych (Tomek, l. 40);

› sposób wyrażania swojego zdania i sprzeciwu (Wiola, l. 20).

2. Człowiek asertywny potrafi:

› odmówić, prosić, przyjąć odmowę, postawić na równi prawa obu stron (Beata, l. 40);

› odmówić i być kulturalny (Anna, l. 26);

› powiedzieć „nie” i powiedzieć „tak” wtedy, kiedy chce, i jest to z nim zgodne (Witek, l. 37);

› być sobą (Kamil, l. 52);

› dogadać się z innymi bezkonfliktowo (Tomek, l. 40);

› być sobą, nie musi udawać (Wiola, l. 20).

3. Prośby wyrażane asertywnie:

› respektują możliwość odmowy, odmienność poglądów (Beata, l. 40);

› sama nie wiem... chyba można po prostu prosić. Prośby są w porządku (Anna, l. 26);

› zawierają konkret, ale też pozostawiają miejsce na to, aby ktoś odmówił (Witek, l. 37);

› są czytelne, bez manipulacji, zastraszania (Kamil, l. 52);

› respektują punkt widzenia innych (Tomek, l. 40);

› nie są przymusem (Wiola, l. 20).

4. W zachowaniu asertywnym jest miejsce na uczucia takie jak:

› niepokój, złość, obawa, radość, zadowolenie, rozczarowanie (Beata, l. 40);

› spokój, zadowolenie, może też złość (Anna, l. 26);

› panowanie nad swoimi uczuciami, niewybijanie się (Witek, l. 37);

› opanowanie, spokój, zadowolenie, pewność siebie (Kamil, l. 52);

› zrozumienie uczuć swoich i innych (Tomek, l. 40);

› opanowanie, zrozumienie, brak zgody na to, co nie pasuje (Wiola, l. 20).

5. Człowiek asertywny nie zachowuje się:

› agresywnie, histerycznie, lękliwie (Beata, l. 40);

› niegrzecznie, agresywnie, nieuczciwie (Anna, l. 26);

› wulgarnie, złośliwie, podstępnie, ale również nie unika odpowiedzialności (Witek, l. 37);

› agresywnie, ulegle, krzywdząco w stosunku do innych (Kamil, l. 52);

› chamsko (Tomek, l. 40);

› drapieżnie, nieczytelnie (Wiola, l. 20).

6. Asertywność wobec drugiego człowieka wyrażana jest w sposób:

› odważny, stanowczy, nieagresywny (Beata, l. 40);

› łagodny (Anna, l. 26);

› stanowczy, czytelny, czasami sprytny (Witek, l. 37);

› prosty, bezpośredni (nie mydli się komuś oczu, nie zwodzi, nie robi nadziei, których nie jesteśmy w stanie spełnić) (Kamil, l. 52);

› normalny (Tomek, l. 40);

› odważny i czytelny (Wiola, l. 20).

7. Czym asertywność różni się od zachowania agresywnego?

› Szacunkiem i respektowaniem prawa do innego zdania obu stron. (Beata, l. 40)

› Człowiek asertywny nie jest niebezpieczny dla drugiego człowieka; ten, kto zachowuje się agresywnie, stwarza sytuację zagrożenia. (Anna, l. 26)

› Asertywność nie narusza granic; agresywne zachowanie atakuje granice drugiego człowieka. (Witek, l. 37)

› W asertywności każdy jest w porządku; zachowanie agresywne wyklucza bycie w porządku. (Kamil, l. 52)

› Asertywność to brak agresji. (Tomek, l. 40)

› Nie atakuje drugiego człowieka. (Wiola, l. 20).

8. Czym asertywność różni się od zachowania uległego?

› Odwagą, stanowczością, stawianiem praw i uczuć obu stron na równi; nie gasi, nie tłumi, wyraża emocje. (Beata, l. 40)

› Tym, że kiedy człowiek jest asertywny, nie robi rzeczy, które są z nim niezgodne, nie daje się przekonać, nie ulega presji, nie boi się, że się naraża albo ryzykuje, że w imię wierności sobie może się narazić. (Anna, l. 26)

› Asertywność jest wyraźna, stanowcza, a uległość jest jakby bez osobowości – nie wiadomo, co tak naprawdę myśli i chce człowiek, który tak się zachowuje. (Witek, l. 37)

› W zachowaniu uległym człowiek jest zbyt miły, zbyt grzeczny, bez własnego zdania, przyklejony do tego, co inni od niego chcą. (Kamil, l. 52)

› W asertywności jest miejsce na zrozumienie i poradzenie sobie z własnymi lękami. (Tomek, l. 40)

› Można w niej pozostać sobą, nie trzeba się chować za drugiego człowieka. (Wiola, l. 20)

Zweryfikuj swoją wiedzę, wypełniając poniższy test.

Ćwiczenie

Prawda czy fałsz

Przeczytaj kilka stwierdzeń dotyczących asertywności. Zaznacz, z czym się zgadzasz – co twoim zdaniem jest prawdą, a z czym się nie zgadzasz – co uważasz za niepoprawne stwierdzenie. Następnie przeczytaj wyjaśnienia. W ten sposób będziemy mogli aktywnie zbliżyć się do tego samego pojmowania asertywności.

Asertywność to przede wszystkim umiejętność odmawiania.

P

F

Niektórzy ludzie zachowują się ulegle, ponieważ boją się odrzucenia.

P

F

Człowiek, który zachowuje się agresywnie, narusza granice innych, ich prawa.

P

F

Wobec niektórych osób można być swobodnie asertywnym, wobec innych przychodzi to z większym trudem.

P

F

Asertywność to zbiór technik pomocnych w uzyskiwaniu tego, czego się chce.

P

F

Są sytuacje, kiedy będąc asertywnym, można coś stracić.

P

F

Asertywnym się jest albo nie jest – nie można być trochę asertywnym, a trochę nie.

P

F

Ludzie nie lubią osób asertywnych.

P

F

Asertywność jest czasami wykorzystywana przeciwko człowiekowi.

P

F

Asertywność to nieustępliwość.

P

F

Człowiek asertywny nie złości się, nie krzyczy i nie płacze, umie wszystko powiedzieć spokojnie.

P

F

Asertywność to coś więcej niż słowo „nie” – to umiejętność bycia sobą, bycia wiernym sobie.

P

F

Asertywności można się nauczyć z książek.

P

F

W przytoczonych wyżej wypowiedziach na temat asertywności jest wiele prawdy, są jednak pewne nieścisłości i uproszczenia. Oto krótka analiza wypowiedzi; jej uzupełnieniem będą dalsze rozważania.

Jak widzimy, w ogólnej wiedzy o asertywności często pojawia się opinia, że asertywność to umiejętność odmawiania (uproszczenie – bo asertywność to coś więcej niż odmawianie).

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki