Hubert Leś

Ku mniejszej zagładzie

© Hubert Leś, 2023

Gatunek literacki: dramat

Fabuła: Główny bohater odbywa spacer po dystopijnym świecie, którego realia odnieść można do świata współczesnego.

ISBN 978-83-8324-943-8

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

OSOBY:

GŁÓWNY BOHATER

FILOZOF 1

FILOZOF 2

FILOZOFKA

FUNKCJONARIUSZE SŁUŻBY WOLNOŚCI

PAPARDELLIUS

ŚLIWOWIC

BEZDOMNY

ŻOŁNIERZ 1

ROBOTNIK

SZAMAN

DAMA

TADZIU

AKT I

Scena I

Wczesny ranek, słońce jeszcze nie wstało i panuje półmrok. Zimno, żadnego ruchu, wokoło wszystko jakby martwe. Jedynym odgłosem jest przeraźliwy świst wiatru. Scena przedstawia polanę. Na ziemi leży kilka dużych, białych kamieni porozrzucanych po łące. Po prawej stronie (strony cały czas patrząc z widowni) znajduje się skromne, drewniane podwyższenie. W tle widać świątynię z kolumnami, ogólny wystrój przywodzący na myśl starożytną Grecję. Nad krajobrazem góruje z każdej strony oprócz prawej ogromny, szary, kamienny mur. Ze strony prawej natomiast nad serią niższych, coraz dalszych fortyfikacji unosi się w oddali strzelista wieża z czarnych cegieł. Jest okrągła i cienka niby igła, lecz wygląda jakby się rozpadała i mogła w każdej chwili runąć. Widać na jej szczycie tylko jakieś odległe, żółtawe błyski, reszta budowli pozostaje bez życia. Z lewej strony wchodzi Główny bohater. Ubrany w pięć sklejonych ze sobą, białych, lnianych koszul z długim rękawem oraz spodnie koloru piaskowego z licznymi kieszeniami. Na stopach solidne, zimowe buty ze sznurowadłami. Na koszule narzucony ma długi, rozpięty, czarny płaszcz jesienny bez kaptura sięgający mu za kolana. Idzie powoli, po każdym kroku przystaje na krótką chwilę i popada w zamyślenie kiwając minimalnie głową w przód i w tył, po czym kontynuuje spacer. Zbliża się tak do dużego, białego głazu na środku sceny, a następnie siada na nim i zaczyna trząść się z zimna. Zapina płaszcz, ale tylko dwa guziki pod samą szyją. Patrzy przed siebie szczękając zębami.

Główny bohater

Ostatni reportaż…

Nie. Zbyt nowoczesne jak na tutejsze standardy.

Ostatnia relacja…

Już lepiej. Zrozumiałe i wyraziste. Nazwa sugeruje wierne, bezstronne oddanie wydarzeń. Dzisiaj już tylko na tym mi zależy, bo nic innego nie usatysfakcjonuje człowieka, którego świat się kończy. Relacja ta niestety będzie raczej z drugiej ręki, wyrośnie z raportu Służby Wolności pozbawionego ozdób, surowego, prostego i przekazującego tylko najistotniejsze dla administracji szczegóły. Pominięte zostaną wszystkie drobne przerwy, zakłócenia niepojętego, kosmicznego rytmu przepastnego wszechświata. Nieusłyszanymi zostaną przemyślenia, od których przecież huczy mi w głowie. Być może odnotowane w raportach zostanie, że bolała mnie głowa. Wtedy ciężar poetyckiego ujęcia tak prozaicznego odczucia spoczywa na piórze twórcy, ale będzie ono już od początku nadwyrężone ubarwianiem raportu i zamienianiem go w ostatnią relację, czyli poetycki opis mojej wędrówki. Wszystko będzie zależało od silnej woli twórcy, a tego często brakuje, szczególnie gdy artysta opowiedzieć ma cudzą historię z nieznanym sobie bliżej głównym bohaterem, którego jednak sam nie może wymyślić na nowo, bo ten istniał w tym wypadku naprawdę. Do tej pracy lepiej nadawałby się historyk, ale wtedy będzie to kolejny, suchy raport pozbawiony życia i emocji. Po prostu przepisany.

Główny bohater odchyla głowę do tyłu, ręce zwisają mu bezwładnie między nogami. Oddycha ciężko przez dłuższą chwilę, po czym pochyla głowę, a ręce kładzie wzdłuż ud, dłonie leżą mu na kolanach.

Główny bohater

Czy opis historyka będzie gorszy? Nie. Jeżeli oddany możliwie najwierniej, z dokładnymi szczegółami, które raport pominie jako nieistotne, to będzie nawet lepszy. Da pole do popisu każdemu następnemu pokoleniu i wszystkim przyszłym artystom, którzy zechcą wziąć ten ciężar na swoje barki. Sprawi, że napisanie ostatniej relacji z mojej wędrówki nie będzie możliwością zarezerwowaną wyłącznie dla mojego pokolenia, a z następnymi twórcami może przyjść ktoś lepszy, świetniejszy, z bystrzejszym okiem i bardziej otwartym umysłem.

Zamyśla się.

Główny bohater

Nie. W przyszłości sztuka może zamiast rozkwitać, zejść na manowce, a artyści zaczną tworzyć zamiast wartościowych treści, opowiadania mające spodobać się ludziom, przeciętnej większości, każdemu odbiorcy, byle laikowi. To dopiero byłaby tragedia. Gdyby artystę uzależniał odbiorca. W takiej sytuacji nie mogę pozwolić na spisanie ostatniej relacji z tego dnia nikomu innemu jak artystom swojego pokolenia, których znam. Może to i dobrze, w ich wspomnieniach będzie ona najżywsza, a wrodzona ambicja nakaże im oddać atmosferę wczepioną nierozłącznie w pamięć jak najtrafniej. Nie spoczną, dopóki nie znajdą najlepszych środków stylistycznych, idealnych, świetnych, oddających klimat nie tylko tej jednej chwili, ale całej wędrówki. Będą szukać choćby do śmierci całego pokolenia, byle tylko godni odbiorcy dzieła, w jakiejkolwiek formie by ono nie powstało, mogli zanurzyć się całkowicie w tym dniu i poczuć jakby stali oraz szli obok. Jakby każdy krok bohatera był też ich krokiem, jakby każdy oddech napełniał również ich płuca, jakby każdy ból raził także odbiorców. Ostatnia relacja z jednej doby, nawet nie całej.

Bierze wdech ożywczego, zimnego powietrza czując, jak tlen dociera do płuc. Podnosi głowę i patrzy się prosto na wieżę górującą majestatycznie nad całym, znanym mu światem. Zaczyna znowu trząść się z zimna. Wydycha powietrze tworząc przy tym chmurę pary.

Główny bohater

I patrzy na mnie to oko wolności, choć szuka to znaleźć nie może…

Tak, na mnie również patrzy. Z tą tylko różnicą, że mnie właśnie znalazło i odprowadza teraz swoim wzrokiem aż do samego zwrócenia mi wolności. Dzisiaj cały dzień przemaszeruję pod czujnym spojrzeniem padającym na moją osobę z Wieży Wolności. Zawsze ktoś będzie na mnie spoglądał, pilnował każdego ruchu, śledził najmniejszy krok i odnotowywał ukradkowe spojrzenia. Może tam leży moja nadzieja? Nie wiadomo przecież jak wyglądają raporty z Wieży Wolności. Może nie brak im poetyckości, a pisarze posiadają tę niezwykłą lekkość pióra charakterystyczną dla każdego arcydzieła? Gdyby spisali tak moją ostatnią relację, byłoby to piękne. Nie ma jednak pewności, czy tam ktokolwiek pisze. Pewnym jest jedynie to, że ktoś tam żyje i obserwuje. Ten proces naprzemiennego istnienia i oglądania istnieć będzie, dopóki nikt już do uwolnienia nie zostanie. Co się wtedy wydarzy? Chyba nawet Ojciec Założyciel tego nie wiedział. Moim zdaniem wieża runie i zabije wszystkich, którzy się w niej znajdują. Myślę, że jej mieszkańcy nie mieliby nic przeciwko takiemu zakończeniu.

Ponownie opuszcza głowę i wypuszcza chmurę powietrza.

Główny bohater

Jak tu sennie. Jak w cichy wieczór.

Jak tu spokojnie. Jak na cmentarzu.

Minimalnie podnosi głowę.

Ale przecież brali ludzi na etat do Wieży. Moich znajomych, towarzyszy niedoli. Każdy, z kim dzieliliśmy się przemyśleniami, światami, wizjami i poglądami. Każdy, kto zaszczepił w nas cząstkę siebie i w kim my zaszczepiliśmy nasz pierwiastek, jeżeli tylko trafił on na chłonną glebę zamiast przed oblicze zamkniętej bramy groźnie połyskującej z otaczających ją murów tysiącami bagnetów na końcach karabinów i nastawionej do bezwzględnej obrony, choćby zbliżał się nieuzbrojony dyplomata. Większość rozmówców była jednak nastawiona na wymianę, a nie jednostronne starcie. Tych lubiłem najbardziej. Co, jeżeli to jeden z nich będzie oglądał ostatnią relację na żywo? Trzeba wtedy pokazać wszystko co najważniejsze, o niczym nie zapomnieć, każdym szczegółem zająć się z całą troskliwością, żeby nadać widowisku sensu. Choćby jedna osoba miała je zobaczyć, to musi ono wywrzeć na niej tak ogromne wrażenie, że postanowi je spisać, gdyż wyryje się ono w pamięci i sercu, przedostanie się do krwioobiegu, nie pozwoli na bycie usuniętym sprzed widoku chociaż na chwilę, dopóki nie zostanie zrealizowana wizja idealnie oddająca nastrój towarzyszący przedstawianym wydarzeniom. Ta myśl mnie pociesza, bo ja chyba zawsze chciałem przede wszystkim być unieśmiertelnionym, w jakiś sposób uwiecznionym jako ja.

Ponownie odchyla głowę, zamyka oczy i zaczyna powoli oddychać wypuszczając obłoczki z ust. Robi się nieco ciemniej.

Główny bohater

Ojciec Założyciel…

Ciekawe, co było bezpośrednio przed nim. Zanim zacznę się zastanawiać, muszę najpierw uzupełnić ostatnią relację potrzebnymi szczegółami i opisami. Przecież nie mogę mieć pewności, kiedy zostanie odczytana i czy nasz system dalej będzie istniał. Może to wszystko kiedyś zwyczajnie runie, jednego feralnego dnia nie wytrzyma kosmicznego ciężaru położonego na murach i Wieży, pewnej zwyczajnej doby załamie się, w całkowicie przeciętny dzień obróci w pył i zniknie z powierzchni?

I jeśli wtedy nie zostanie już nic oprócz tej jednej relacji: starej, zniszczonej książeczki zagrzebanej w ruinach dawnej cywilizacji i przeznaczonej dla potomnych…

Jeżeli będzie to jedyna pozostałość po obecnym systemie…

Prostuje się i otwiera oczy.

Wtedy całość stanie się niezrozumiała, a przynajmniej nie w pełni i na pewno nie od razu. Muszę więc uzupełnić opisywany obraz o pewne szczegóły. Zacznę od przedstawienia świata wokoło, a konkretnie początku naszej cywilizacji. Podam oficjalną definicję. Istniał kiedyś przedziwny świat pełen wojen, sprzeczności i chaosu. Był zupełnie nieuporządkowany i pełen niewolników. Nawet tamtejsi władcy nie byli tak naprawdę wolni, bo zawsze znajdowało się coś, co ich ograniczało. Zniewalającym czynnikiem byli poddani albo inne państwa czy sytuacja gospodarcza. To tylko kilka przyczyn, lecz ich lista jest zbyt długa, żeby wymieniać wszystkie. W tamtym archaicznym świecie pełnym więźniów systemu, konflikty potrafiły wybuchnąć nawet o kwestie wyznaniowe. Czy to nie głupie?

Na jego twarzy pojawia się przelotny uśmiech.

I wręcz trochę śmieszne. Wtedy w naszej wiedzy następuje ogromna wyrwa, niespodziewana dziura, gargantuiczna przepaść nie dająca się w żaden sposób zasypać. Nagle wszystkie przekazy urwały się, niemożliwym było znalezienie żadnych źródeł historycznych tak jakby momentalnie zapadły się pod ziemię. Ten okres czasu nazywamy Wielką Niewolą. Nazewnictwo ma jasne podłoże: cywilizacja, w której nie ma wolnych ludzi w końcu zniewala się do takiego stopnia, że dochodzi do gwałtownej samozagłady, niewoli ostatecznej. To również oficjalna definicja. Nie wiadomo dokładnie jak długo trwała Wielka Niewola i co przez ten czas działo się na planecie, lecz znana dotychczas cywilizacja z pewnością upadła i obróciła się w proch. Wtedy właśnie, wśród duszącego, gryzącego pyłu, w warunkach uniemożliwiających przeżycie pojawił się Ojciec Założyciel. Nie wiadomo, czy był to człowiek wywodzący się od niewolników zamieszkujących wcześniej świat, czy może jakiś byt wyższy, istota boska o ogromnej mocy. Według podań ujarzmił on naturę, by służyła człowiekowi i zorganizował cały porządek świata na nowo. Wtedy powstało nasze miasto. Jesteśmy wybrańcami Ojca Założyciela, gdyż pierwsza Wieża Wolności w nowym świecie powstała właśnie tutaj. Obecnie najważniejszym kierunkowskazem naszej cywilizacji jest wolność, która chronić ma nas od samozagłady, a osiągnięcie wolności przez wszystkich żyjących ma być warunkiem stworzenia sobie raju jeszcze za życia. Po swojej śmierci natomiast odradzamy się, by ponownie rozpocząć cykl dążenia do wolności, któremu sprzyja podział miast na specyficzne dzielnice, każda z inną drogą do zapewnienia wolności swoim mieszkańcom. Zapewnia to równowagę świata i sprawia, że żyjemy w perfekcyjnie skonstruowanym społeczeństwie…

Pochyla głowę, wzdycha i uśmiecha się.

Niezła bajeczka…

Kiedyś z przyjemnością się nią raczyłem, dzisiaj wolę myśleć sam. Mam własną definicję wolności, ale zgadzam się z tym, że jest to wartość najwyższa, do której należy dążyć. Idę więc do niej w swoim tempie, własną ścieżką. Czynię to przede wszystkim dzisiaj, a nadzór nad całością sprawuje Wieża. Dokończę jednak opowieść o stworzeniu naszego miasta. Otóż, gdy Ojciec Założyciel postawił Wieżę Wolności, przy niej zbudował też ogromne, podłużne miasto otoczone murami chroniącymi od zagrożeń z zewnątrz. Stało się ono wzorem dla kolejnych metropolii. Następnie podzielił miasto na jedenaście dzielnic rozdzielonych mniejszymi murami. Będę je omawiał w miarę wędrówki przez nie, gdyż wtedy lepiej będzie można ujrzeć moje słowa na rzeczywistych przykładach. Obecnie znajdujemy się w pierwszym dystrykcie, Dzielnicy Filozofów. Gdy się rozjaśni i pojawią się tutejsi mieszkańcy, rozwinę ten wątek. Teraz wrócę jeszcze do Wieży Wolności. Ulokowana jest w jedenastym dystrykcie, Dzielnicy Artystów. To jedyna dzielnica, z której można ujrzeć świat zewnętrzny, w historii rzekomo umiłowana przez Ojca Założyciela. Wieża Wolności to budynek będący jednocześnie instytucją o bardzo niejasnych kompetencjach. Ma nas, egzystujących w dzielnicach, prowadzić do wolności. Jej pracownicy nieustannie obserwują wszystkich żyjących, a jeżeli uważają, że coś zagraża osiągnięciu przez mieszkańców tej upragnione, słodkiej wolności, interweniują. Jak taka interwencja wygląda opowiem w swoim czasie. Wspomnienia ożywają znacznie lepiej w miejscach, z którymi są związane. Uważam, że jak na jedyną relację mogącą się zachować, ten opis jest całkiem przystępny dla kogoś nieznającego tego świata.

Prostuje się.

Główny bohater

Jeden tylko paradoks. Nasz świat przejął niektóre rozwiązania ze świata przed Wielką Niewolą, chociaż był on rzekomo zły.

Słońce wschodzi wyżej, robi się coraz jaśniej, wiatr przestaje wyć. Atmosfera z nieprzyjaznej zmienia się na senną, pojawia się gęsta mgła. Główny bohater opuszcza powoli głowę, by zaraz podnieść ją gwałtownie i zamrugać oczami.

Główny bohater

Oto budzi się dzień w Dzielnicy Filozofów, a wraz z nim jej niezwykli mieszkańcy. Szkoda tylko, że ja zasypiam.

Na polanę wchodzi mężczyzna ubrany w czerwoną togę przywdzianą na czarną tunikę, ramię ma odsłonięte. Wchodzi na drewniane podwyższenie, prostuje się, omiata scenę władczym spojrzeniem pełnym wyższości, po czym zaczyna mówić patrząc się przed siebie i dramatycznie, acz ospale, gestykulując.

Filozof 1

Przemawia sennie.

Zniewolono nas i uwięziono.

Ślepcy, dajcie sobie zdjąć bielmo z oczu. Przez moje słowa ujrzycie prawdę, więc słuchajcie jej. Dążymy do wolności, podczas gdy otaczają nas mury. Jesteśmy nieustannie obserwowani, inwigilowani, nasze działania podlegają ocenom Służby Wolności, znają nasz każdy ruch i każde słowo. To nie jest wolność!

Jesteśmy zamknięci w swoich dzielnicach, jak w klatkach. Spróbujcie tylko gdzieś przejść, a zaraz ktoś was zabije. Wyślijcie do Wieży Wolności petycję o przeniesienie, a otrzymacie odmowę. Spróbujcie zbudować drabinę, która pozwoli wam wejść na mury, a czeka was ewaporyzacja. Ludzie!

Na polanę wchodzi kobieta ubrana w jasnoniebieską togę narzuconą na białą tunikę (Filozofka) oraz mężczyzna w ciemnozielonej todze i jasnozielonej tunice (Filozof 2). Kobieta siada na jednym z kamieni przed mównicą i słucha z zainteresowaniem, mężczyzna staje na uboczu, blisko lewej strony, za plecami Głównego bohatera.

Filozof 1

To wszystko jest system totalitarny. Czy nie widzicie tego? Żeby go przełamać musimy coś zrobić. Jeżeli chcemy prawdziwej wolności należy się zjednoczyć. My, lud! Jesteśmy w dzielnicy pierwszej, ale wcale nie mamy w niczym pierwszeństwa. Spójrzcie tylko na siebie! Żyjemy w skrajnym ubóstwie. Wiem to, bo na pewno żyć można w lepszych warunkach. Jednoznacznie stwierdza to naszą biedę, a bardziej komfortowe warunki codziennego życia muszą być zarezerwowane dla innych dzielnic, do których odmawiane jest nam przeniesienie. Trawią nas choroby, medycyna niemal przestała iść do przodu. Wlecze się jak ślimak i próbuje gonić nowe przypadłości, ale nie jest w stanie znaleźć leków nawet na te istniejące od dawna. Dopiero za mojego życia uświadomiono sobie potrzebę dbania o higienę. To jawne zacofanie, przecież higiena to rzecz oczywista dla każdego świadomego człowieka i odkrycie jej ważnej roli tak późno to właśnie dowód na nasze uwstecznienie przez zwierzchność. W Wieży Wolności na pewno mają już medykamenty na każdą przypadłość, ale nam nie są one przydzielane.

Z lewej strony wchodzi dwójka funkcjonariuszy Służby Wolności, wyglądają tak samo, pozbawieni są znaków szczególnych. Ubrani w czarne mundury z jasnymi obszyciami, mają ze sobą karabiny i urządzenia elektroniczne przypominające krótkofalówki. Zatrzymują się obok ubranego na zielono mężczyzny i patrzą na Filozofa 1.

Filozof 1

Dlatego właśnie należy teraz wzniecić bunt, ogłosić powstanie, dać zarzewie wielkiej rebelii ogólnodzielnicowej! Powstańmy wszyscy razem, ciemiężeni i zacofani, powstańmy przeciwko uciskowi Wieży Wolności! Bierzmy młoty w nasze dłonie i walmy z całej siły w mury! Niech runą bariery odgradzające nas od świata zewnętrznego, zobaczmy co pozostaje przed nami ukryte. Niech runą mury między dystryktami, miejmy odwagę do wielkich czynów!

Główny bohater spogląda się w prawą stronę (nie swoją, tylko w prawo patrząc z widowni), za scenę. Ożywia się, jakby zobaczył coś na czym mu zależało, po czym wstaje.

Główny bohater

Cóż to ja widzę na sąsiedniej polanie! Niech relacja podąży za mną w pewnym odstępie, a wtedy nie będę zmuszony niepotrzebnie mówić i osuszać gardła, skoro inni mogą mnie wyręczyć. Na takie ustępstwo jestem w stanie dzisiaj, na mojej drodze do wolności, pójść.

Wychodzi w prawo, za scenę.

Filozof 1

Ludzie, otwórzcie oczy i ujrzyjcie swoją niewolę!

Z tyłu jeden z funkcjonariuszy Służby Wolności wyjmuje notatnik i ołówek, po czym zaczyna coś zapisywać. Drugi kładzie obie ręce na karabinie. Filozof 2 wbija wzrok w ziemię. Pierwszy funkcjonariusz kończy pisać, chowa użyte w tym celu przedmioty i przyjmuje pozę identyczną jak towarzysz. Kobieta siedząca dotychczas na głazie wstaje.

Filozofka

Również sennie.

To jawna herezja! Nie zgadzam się z prezentowanymi przez pana poglądami. Nie jesteśmy przecież nieustannie uciskani, może kilkukrotnie w ciągu całego życia, a to i tak tyczy się jednostek wyjątkowo opornych i niereformowalnych. Skąd zresztą wiedzieć nam, jak jest w innych dzielnicach i czy nie ma tam po prostu bardziej zaawansowanej technologicznie broni, a nie nowoczesnych leków na wszystko. Przecież nawet w Wieży Wolności nie mogli znaleźć panaceum, to niemożliwe i kłóci się z racjonalnym spojrzeniem na świat. Ewolucja niesie nowe zagrożenia, tak samo jak postęp. Pokonanie jednej choroby daje początek walkom z dziesięcioma wcześniej nieznanymi, wyrastają one jak głowy hydry. W takiej sytuacji nie warto je ucinać, a jedynie wybić zęby, żeby nie były zabójcze. To właśnie dzieje się u nas! Zwyciężamy i coraz lepiej znosimy znane nam choroby. Jednocześnie niezwykle rzadko odnotowujemy przypadki zapadnięcia na coś nieznanego. To przywilej!

Filozof 1

Pozwolę sobie pani przerwać. Mamy przecież choroby, na które w Wieży Wolności znaleziono leki, a które dla nas są zabójcze. Najprostszym przykładem jest choroba przez nas niezidentyfikowana, choć usłyszałem kiedyś nazwę ospa bądź odra, padającą z ust jednego funkcjonariusza Służby Wolności. Kiedy ta zaraz nas nawiedziła ludzie umierali w zupełnym chaosie, chorzy byli pół żywi z pragnienia, tarzali się po ulicach i wokół źródeł, nie było na nią leku. Dopiero interwencja z Wieży pozwoliła zażegnać epidemię, ale podczas, jak to nazwano, uzdrawiania naszej dzielnicy, jeden z funkcjonariuszy również zapadł na tę chorobę. Wywieziono go i słuch o nim zaginął, a dwa tygodnie później widziałem dokładnie tego samego osobnika całego i zdrowego podczas standardowego obchodu. To nie cud, tylko postęp, którego nam odmówiono. Ta odmowa prawie nas wtedy zabiła!

Funkcjonariusze Służby Wolności podchodzą nieznacznie, lecz zatrzymują się obok Filozofa 2 zwracając się do niego twarzami.

Filozofka

W takim razie niech pan pomyśli, z jak strasznymi chorobami muszą mierzyć się w Wieży!

Filozof 1

Ci sami z Wieży nas zniewolili!

Filozofka

Jest to jednak brak, który daje pełnię.

Wracając jeszcze do technologicznego zaawansowania broni w innych dzielnicach, tu także jesteśmy w dogodniejszej sytuacji. Wykształcił się u nas system umiłowania mądrości, dialogu, dysput i dyplomacji. Wszystkie spory rozwiązujemy poprzez rozmowę, a nie bezmyślne mordowanie się nawzajem. To wnosi spokój i stabilizację do społeczeństwa. Za mojego życia zdarzył się zaledwie jeden odosobniony przypadek…

Filozof 1

Tak, gdy ktoś podpalił szkołę tego dziwnego filozofa, który głosił, że bytem wyższym są chmury. Jednocześnie bardzo był biegły, mimo swojego szaleństwa, w sztuce rozumowania i logicznego tłumaczenia oraz mówienia z sensem.

Filozofka

Słowem, sofista nad sofistami.

Z tyłu funkcjonariusze rozpoczynają rozmowę z Filozofem 2, który nerwowo odpowiada. Filozof 1 i Filozofka na chwilę zwracają swoje głowy w ich stronę.

Funkcjonariusz Służby Wolności

Dzień dobry, dlaczego łamie pan prawo?

Filozof 2

Leniwie gestykulując.

Więcej już nie mogę mówić, nie mam przekonania co do głoszonych poglądów, brakuje mi słów, nie jestem w stanie wymyślać nowych idei.

Funkcjonariusz Służby Wolności

W takim razie proszę powtarzać swoje wcześniejsze wypowiedzi. Należy korzystać z wolności słowa, a pan uchyla się od tego obowiązku już drugi dzień milcząc na forum publicznym.

Filozof 2

Kiedy mnie brakuje wewnętrznego płomienia, pasji, chęci do głoszenia czegokolwiek. Nawet moje własne słowa zbrzydły mi się i zohydziły. Nic już więcej nie powiem.

Funkcjonariusz Służby Wolności

W takim razie jest pan aresztowany.

Funkcjonariusze biorą Filozofa 2 pod ramiona i wyprowadzają za scenę z prawej strony. Filozof 1 i Filozofka wracają do rozmowy. Zaczyna przysłaniać ich napływająca zza sceny mgła, powoli opadają im głowy.

Filozofka

Powracając jednak do naszej wcześniejszej rozmowy, musi istnieć powód, dla którego tak ciężko przenieść się z dzielnicy do dzielnicy. Jest to na pewno stworzone dla naszego dobra.

Filozof 1

Ależ systemy totalitarne dokładnie to chcą wmówić. Rzekomo ograniczają wolność, żeby żyło się lepiej, a w rzeczywistości jest coraz gorzej. Dochodzi do stopniowej demoralizacji i degradacji społeczeństwa, upadku umysłowego i kulturowego. Wszystko pogrąża się w chaosie, każdy żyje w strachu przed wszechobecną władzą i jej funkcjonariuszami.

Przed chwilą mieliśmy pokaz zatrważającej siły naszej zwierzchności. Odebrano wolność innemu filozofowi na naszych oczach, a my nic. Sami pozwalamy, żeby z każdym z nas po kolei władza zrobiła co mu się żywnie podoba, zamiast zjednoczyć się i dać zdecydowany opór.

Filozofka

Ależ to była interwencja w obronie wolności. Ten człowiek jej nie wykorzystywał, a wręcz korzystania z niej odmawiał i tym samym zagrażał porządkowi świata. Dobrze, że został aresztowany. Nie chcemy z pewnością kolejnej Wielkiej Niewoli. Teraz przeproszę pana na chwilę, lecz muszę udać się na śniadanie. Dyskusje na pusty żołądek nie są wskazane.

Filozof 1

W istocie, również ja nic nie jadłem, gdyż zaraz po przebudzeniu przybiegłem na polanę głosić swoje poglądy. Czy zechce pani pójść ze mną? Mam jeszcze zapas żywności z ostatniej dostawy, po co napoczynać nową.

Filozofka kiwa przytakująco głową. Filozof 1 schodzi z podwyższenia i zaczynają razem iść za scenę, w lewą stronę.

Filozofka

W pełni się zgadzam, należy racjonalnie dysponować posiadanymi zasobami bez względu na panującą sytuację.

Filozof 1

Czyżby bez względu? Rozumiem w czasach nieurodzaju, lecz teraz, kiedy panuje dobrobyt, a przynajmniej żywności nigdy nie brakuje? Wtedy to moim zdaniem przeżytek.

Filozofka

Ależ nie…

Wychodzą za scenę pogrążeni w dyskusji, z pochylonymi głowami. Panuje cisza, scenę zalewa gęsta mgła.

Scena II

Polana jak w scenie pierwszej, spowita gęstniejącą mgłą, ale przed podwyższeniem postawiony jest solidny, drewniany stół. Na podwyższeniu krzesło, na którym siedzi człowiek ubrany w brązowy mundur Urzędnika Służby Wolności. Obok siebie ma postawioną ogromną skrzynię, nie widać jej zawartości, jest jednak otwarta. Mężczyzna (Papardellius) siedzi wygodnie odchylony do tyłu, wygląda jakby w każdej chwili mógł zasnąć, oczy ma lekko przymknięte. Przed nim na stole leży kartka ze spisem nieczytelnych, zamazanych nazwisk oraz ołówek. Na polanie nie ma na razie nikogo innego. Z lewej strony powolnym krokiem leniwie sunie Główny bohater ze smutnym uśmiechem na twarzy.

Główny bohater

Rozkładając ręce i wciąż idąc powolnym krokiem wykrzykuje, raczej bez emocji, jakby stwierdzał fakt.

Papardellius!

Podchodzi do stołu. Urzędnik otwiera oczy i przeciera je chcąc się rozbudzić.

Papardellius

Ach, to ty!

Wstaje i ściska rękę Głównemu bohaterowi, po czym z powrotem siada.

No, no, kopę lat. Dawno się nie widzieliśmy. Zestarzałeś się od naszego ostatniego spotkania.

Główny bohater

Czymś trzeba płacić za mądrość.

Papardellius

Żeby tylko za nią.

Główny bohater

Aż tak źle chyba nie macie? Nie słyszałem ostatnio o żadnych zmianach, a w starym systemie przecież ci dobrze.

Papardellius

Dobrze, niedobrze. Wiesz, wprowadzili przydziały żywnościowe dla dzielnic.

Główny bohater

Jak to? Przecież już istnieją.

Papardellius

Nie o ilość chodzi, a o zawartość. Wcześniej mogliśmy jeść każdy produkt, który istnieje. Obecnie tylko te, które nie są dostarczane do innych dystryktów. No i jak tu żyć?

Główny bohater

Nie powiesz mi chyba, że nie ma za to żadnej rekompensaty?

Papardellius

Jest, a i owszem! Wyznaczyli nas do rozdawania żywności, której nie możemy jeść, z jednym tylko wyjątkiem. Pozwalają nam zabierać do domów nierozdane resztki. Z drugiej strony rzadko kiedy zostają.

Główny bohater

Jest dla mnie jeszcze dzisiaj przydział?

Papardellius

Mozolnie wstając i z ociąganiem sięgając do skrzyni.

Czemu miałoby nie być?

Główny bohater

Lepiej sprawdź.

Papardellius

Nasz klient, nasz pan.

Przestaje grzebać w skrzyni i zaczyna leniwie przerzucać kolejne kartki listy nazwisk.

Papardellius

O, jest! Tak jak mówiłem. To co, dam ci?

Główny bohater

Wiesz co Papardellius…

Papardellius

Ziewając.

No co?

Główny bohater

Nie wyspałeś się?

Papardellius

Wyspałem, ale dzień dzisiaj płynie powoli, wszystko się wlecze i jakby całe życie, co do centymetra, spowolniło właśnie na złość człowiekowi. W dodatku sennie tu u was, omal nie zasnąłem zanim przyszedłeś.

Główny bohater

Dzisiaj sennie wszędzie, tak się złożyło. Pamiętaj, że kosmos może spowolnić, ale nigdy nie przestanie się obracać.

Papardellius

Cokolwiek…

Główny bohater

Słuchaj no Papardellius, weź mnie odznacz na liście i zjedz sobie z rodziną mój przydział. Co dzisiaj jest, a czego wam odmówili?

Papardellius

Na standardowe śniadanie chleb razowy, pasztet z zająca, rzodkiewki, ogórki kiszone, masło jako przydział dla każdej dzielnicy, sok mandarynkowy i marchewkowy do wyboru, standardowo woda i suchary właściwie bez ograniczeń. Nie odmówili nam tylko dwóch ostatnich rzeczy oprócz masła.

Główny bohater

Weź no moją porcję.

Papardellius

Na pewno?

Główny bohater

Bierz, tyle czasu się spotykamy na tej polanie. Długo już rozdajesz przydziały, należy ci się.

Papardellius

Nasz klient, nasz pan.

Odznacza przy jednym z nieczytelnych nazwisk krzyżyk. Już ma wstawać i sięgać do skrzyni, gdy odwraca się w stronę głównego bohatera.

Papardellius

Nie chciałbyś za to trochę marmolady morelowej albo swojskiej wędliny? Mam za dużo, zepsuje się.

Główny bohater

Nie, dzisiaj nie. Co innego mnie raczej interesuje.

Papardellius

Z rana?

Główny bohater

Umysł muszę wyostrzyć. Dzisiaj ostatni dzień na to, lepszej okazji nie będzie. Chce widzieć wyraziście.

Papardellius

Skoro tak to na ciebie działa…

Potowarzyszę ci, żebyś od rana smutny nie chodził.

Wyciąga spod uniformu szklaną butelkę z przezroczystym płynem, odkręca i podaje Głównemu bohaterowi. Obaj biorą po łyku, po czym Urzędnik zakręca i chowa flaszkę.

Główny bohater

Mocne.

Papardellius

O tej porze bez jedzenia wszystko mocne.

Główny bohater

Jaka to?

Papardellius

Domowa, nie wiem nawet skąd.

Główny bohater

Działa jak należy. Poczułem się po niej żałośnie. Wytrwaj w służbie, ja muszę iść. Żegnaj!

Papardellius

Do zobaczenia!

Główny bohater

Na stronie, smutno.

Oby nie.

Wychodzi w lewo, za scenę.

Scena III

Polana ze sceny pierwszej, wciąż spowita gęstą mgłą. Słońce ukryte za chmurami, ciemno. Z boku, po lewej, stoją nieruchomo funkcjonariusze Służby Wolności, głowy mają opuszczone, wyglądają jak śpiące posągi. Główny bohater wchodzi z prawej strony i siada na tym samym kamieniu, co poprzednio. Obok leniwie przelatuje mucha. Opada nagle gwałtownie z sił i zaczyna lecieć bezwładnie w dół. Spada na ziemię przebierając z rzadka odnóżami.

Główny bohater

I tak oto wracam do punktu wyjścia. Powinienem ruszać, lecz brak mi sił. Czy to przez tę atmosferę, senną i gęstą jak otaczająca mnie mgła? Może przez alkohol? Jakby pękającej głowy wypełnionej myślami było mi mało. Po co ja piłem? Miesza się wszystko w moim mózgu, jak w kosmicznej salaterce. Gwiazdy już tak długo i szybko się poruszają, że zlane w całość stały się nierozróżnialne. Na niebie też ich nie widzę, nawet tej gwiazdy największej, słońca. Może to i dobrze. Czuję, że jego wiek mógłby mnie przytłoczyć w obecnym stanie. Jest to starożytny kierunkowskaz, widoczny z każdego punktu na świecie, antyczna pozostałość z przeszłości, nieśmiertelna i niezniszczalna. Nie zasłania jej nawet Wieża Wolności, za to chmury już tak. Kosmiczny porządek. Jeden i ten sam od zawsze, na zawsze. Gdyby się nad tym zastanowić, to w tej ogromnej, złotej kuli jest coś niezwykłego. Nie sposób, w jaki obecnie nie daje światła nikomu, bez wyjątku. To coś innego…

Odchyla głowę do tyłu, zamyka oczy i oddycha ciężko, po czym wraca do normalnej pozycji siedzącej. Wstrząsa nim dreszcz.

Główny bohater

Nie mogę sobie pozwalać na zamykanie oczu, sen gotów w każdej chwili zakraść się podstępem, zmorzyć mnie i zabić całą wyjątkowość tego dnia. Nikt dalej nie zjawia się na polanie, gdzie przyjęło się urządzać najciekawsze i największe dysputy. Oni też pewnie odczuli zmianę klimatu. Musiało ich uśpić, gdy już wstali. Paskudny dzień. Głowa mnie boli i wszystko wiruje. Słońce…

To o tej gwieździe skrytej obecnie za zasłoną nieba przed chwilą rozmyślałem, a myśli swojej nie dokończyłem. Otóż jest w złocistym olbrzymie coś niezwykłego. Każdy, nieważne kim był i co robił, czym się zajmował, ile miał oszczędności, a ile długów, ilu przyjaciół, a ilu wrogów, każdy patrzył się na to samo słońce co ja. Nie było ani w świecie niewolników, ani w trakcie Wielkiej Niewoli czy po niej, istoty, nad którą ten olbrzym by nie górował. Nawet nad Ojcem Założycielem. On też przecież musiał ugiąć się pod potęgą kosmosu, gdyż nie przeprojektował nieba, a jedynie nagiął prawa natury na naszej planecie, lokalnie. Przed majestatem uniwersum musiał się ukorzyć. W bałaganie całego wszechświata to zaledwie pyłek, a dla nas jest to postać ogromnych rozmiarów i jeszcze większego znaczenia. W gruncie rzeczy nic nie jest ważne w skali całej, nieznanej nam rzeczywistości. Wszystko, co po sobie zostawiamy, wpadnie w ręce równie kruchych i przemijających potomnych. Nic nie zachowa się na stałe, każda rzecz ulegnie kiedyś zniszczeniu i zapomnieniu. Czy w takim razie moja ostatnia relacja ma jakiś sens? Gdy tak myślę o słońcu, to chyba tylko dla mnie. Jeszcze jestem zniewolony, a aktem ostatecznego zniewolenia jest moje angażowanie się w ten dzień. To nędzna miliardowa część mrugnięcia wszechświata, najkrótsza możliwa do wyobrażenia chwila w istnieniu kosmosu, a jednak czuję wewnętrznie, że ma ogromne znaczenie. Jakim cudem? Przecież to ważne i doniosłe wydarzenie tylko i wyłącznie dla mnie. Może tu leży przyczyna. Na mojej drodze do wolności pozostanę więc zniewolony aż do samego końca, skoro tak musi być. Od teraz postaram się mniej myśleć w wymiarze kosmicznym, a więcej w ludzkim, bardziej przyziemnie i prosto. Chyba potrzebuję do tego jeszcze trochę zbawczej cieczy. No nic, gdzieś po drodze sama mnie znajdzie. Wszechświat wie czego dzisiaj potrzebuję i da mi to. Nawet jego oczy są dzisiaj zwrócone na mnie, nie tylko te na Wieży Wolności. Alkohol sam odnajdzie mnie podczas mojej wędrówki, ja muszę ją po prostu kontynuować. Niech teraz spłynie na mnie tylko przypływ sił z góry żebym nie zasnął, po czym mogę wstać i iść.

Siada w ciszy, oddycha powoli, zamyka na chwilę oczy, po czym otwiera je.

Główny bohater

Wszystkie elementy układanki już na miejscu. Teraz czekają na odkrycie. Idźmy więc. Pora opuścić Dzielnicę Filozofów, chociaż to moja ulubiona.

Wstaje i wychodzi za scenę, w prawo. Funkcjonariusze stoją nieruchomo jak posągi. Panuje martwa cisza.

Scena IV

Z lewej strony sceny niski mur z dziurą wielkości człowieka. Na reszcie sceny niskie, prowizoryczne budynki ze zniszczonymi fasadami i kolumnami. Resztę krajobrazu wypełnia ogromne jezioro, po którego drugiej stronie widać podobne zabudowania. Dwóch funkcjonariuszy Służby Wolności chodzi między opustoszałymi budowlami i zagląda do środka. Przez dziurę w murze wchodzi Główny bohater, w ślad za nim wlewa się gęsta, mlecznobiała mgła. Obleka wszystkie budynki i zastyga w powietrzu. Słychać, jak fragment którejś z budowli odrywa się i upada na ziemię, po czym zapada cisza przerywana jedynie szelestem niewidocznych liści. Główny bohater przystaje pośród niszczejących zabudowań i bierze głęboki oddech. Zaczyna mówić, ale z ogromnym wysiłkiem.

Główny bohater

Przeklęta mgła. Jakby ten przepastny, nieskończony, niezbadany wszechświat chciał mnie przez nią obserwować i niejako zachęcać do działania, ale jednocześnie próbował mnie uśpić i zdemobilizować do kontynuowania rozgrywki w kosmiczne karty z rzeczywistością. Czy to oznacza, że zaraz wyciągnę dobrą kartę? Jaką pociągnąłem przed chwilą? Jakie dobierałem przez całe moje życie? Urodziłem się pośrodku pustki: wielkiego, ogromnego niczego. W samym centrum wszechświata, który jednak nie kręci się wokół mnie. Ten świat stopniowo mnie trawi, odbiera siły do walki, po cichu zabiera możliwość stawienia oporu. Tymczasem ja nic z tym nie robię, daję się okradać, oszukiwać i upokarzać, a gdy zechcę jednak dokonać ostatniego zrywu, wtedy dopiero zorientuję się, że nie powinienem przez cały swój żywot pozwalać się osłabiać. Braknie mi odwagi bądź silnej woli i upadnę zapomniany, nie wydawszy z siebie nawet krzyku. Choćbym i to zrobił, w kosmosie nikt go nie usłyszy.

Może ja nie jestem w kosmosie, tylko w ogromnym garncu? Miesza w nim niewolniczy diabeł, a ja smażę się i skwierczę. Umieram w cierpieniu, smoła zalepia mi płuca, oczy, usta. Próbuję się ratować, lecz nie jestem w stanie. Wtedy sam szatan wyciąga do mnie rękę i zachęca: “Spróbuj szczęścia”. Jeżeli tak było, to dałem się skusić. Przyjąłem dłoń belzebuba. Ohydną, wyschniętą, starą, pomarszczoną i szorstką. Paznokcie wbiły mi się w serce i zaczęły je wydzierać, a ja sam począłem brać karty. Szatan uniósł mnie nad kocioł. W jakiej kolejności dobierałem? Nieistotne. Liczą się tylko te figury i liczby, które mi zostały. Tych wcześniej zagranych już nie ma, tura minęła. Teraz dobiorę z samego dołu talii, a diabeł trzyma mnie za serce mocno, nie puszcza, ja wiszę tak w bólu nad kotłem ze smołą. Nie chcę być puszczony, ale pragnę, żeby zabrał ze mnie swoje pazury. Ostatnia karta, wszystko stawiam na nią. Jeden zakład o całego mnie, każdą małą cząstkę, wszystkie myśli, duszę, ciało i pamięć. Drżącymi dłońmi sięgam po talię. Dobieram. Ręce trzęsą mi się niekontrolowanie. Niech przestaną. Powoli zaczynam odsłaniać kartę. Dłonie latają mi bez opamiętania raz w prawo, raz w lewo. Wszystkie swoje siły skupiam w palcach. Nie mogę wypuścić tej karty. Zbieram się do ostatniego zrywu, zaraz zobaczę co dobrałem. Ręce drżą. To nie ze strachu, ani stresu. To z…

Bierze głęboki wdech, a następnie wypuszcza powoli powietrze. Mówi jakby lekko zdzwiony.

Zimna. Jest lodowato. To oznacza, że jednak jestem w kosmosie. Mroźnej pustce bez początku i końca, rozciągniętej na ogromnej płachcie świata. Muszę się napić. Odkorkować szampana i pociągnąć solidnie z butelki albo zaraz sam wykorkuję. Mój kosmosie, jaki mróz. Czy to przez tę mgłę? Może to wina jeziora?

Pada na kolana i przykłada ręce do ziemi.

Główny bohater

Nie, chłodem nie ciągnie od ziemi, tylko trochę wyżej. Widocznie od ludzi. Mieszkańców ukrytych w tych prowizorycznych, jednoosobowych budyneczkach. Skoro czuć od nich zimno, to czy są martwi? Dlaczego wiatr nie może pokonać mgły? W ogóle wieje czy to majaki? Pójście z rana do Papardelliusa nie było rozsądne. Zaraz zwymiotuję. Żołądek pragnie desperacko wyrzucić z siebie najlepszą treść. W jednym, gwałtownym porywie, zupełnie jak artysta.

Klęczy z zamkniętymi oczami, oddycha miarowo. W końcu otwiera oczy i siada na ziemi ze skrzyżowanymi nogami. W tle funkcjonariusze Służby Wolności zapalają latarki i kontynuują przeszukiwanie budynków. Tylko czasami przebija się przez gęstą mgłę jakiś snop światła.

Główny bohater

Nie mogę pójść dalej, bo zginę. Szalony jeździec apokalipsy, służący nam za czterech występujących w kanonie świata niewolników, niechybnie ściągnąłby na mnie klęskę. Muszę chwilę odpocząć, nim dojdzie do naszej konfrontacji, a zdarzy się to na pewno. Nie można go uniknąć. To odpowiedni moment na opowieść o tym dystrykcie, drugim ogólnie i jednocześnie drugim, a zarazem ostatnim z dystryktów starych, nazywanych też biednymi. Dzielnica Kałuży…

Nazwa pochodzi od tego jeziora. Błyszczy się ono przeważnie i odbija promienie słońca, lecz nie dzisiaj. Mgła i chmury skutecznie to uniemożliwiają. Ogromna kałuża pozbawiona jest tego błysku co zawsze. Bywa naprawdę widowiskowa, a dzisiaj jest szara, smutna, ponura i przygnębiająca. Jej widok działa na mnie usypiająco, powieki same mi opadają. Feralny dzień pod tym względem. Akurat musiał się trafić. Z rana byłem rześki i świeży, a teraz ciąży mi własna głowa. Nie pomagają ciche cykady i wybrzmiewające w powietrzu koniki polne, usypia całkiem realny szelest nieistniejących liści. Moja świadomość zanika pod wpływem delikatnej muzyki bez wyraźnego źródła, powoli stapiam się w jedno z krajobrazem i tłem, coraz mniej istnieje ja, a coraz bardziej staje się częścią ogromnego mechanizmu. W mózgu mam deser z rzeczywistości. Wszechdeser. Dostaje się do każdego zakątka mojego umysłu i zalewa go oraz zakleja. Nic się nie wydostanie, dopóki nie zjem tej masy bez smaku, o odrażającej konsystencji i odpychającym kolorze. Ciężko go nawet opisać, ale zasłania mi oczy, przykrywa je i nie pozwala patrzeć.

Przeciera oczy.

Główny bohater

Dzielnica Kałuży nie zawsze taka była. Przeważnie tętni życiem, a przynajmniej po odgłosach sądząc. Zresztą widziałem, jak wyglądają tutaj dni i znam ją jak własną kieszeń. Dlatego ubrałem pięć lnianych koszul sklejonych krochmalem. Stary, antyczny przepis. Choćby ktoś uderzył mnie mieczem, nie umrę. Pogruchocze mi żebra, zmiażdży kości, owszem, ale nie zginę od razu, na miejscu. Po przyjęciu jednego ciosu przeważnie już ktoś idzie ci z odsieczą, więc nie trzeba się obawiać śmierci, a jeżeli nikt nie przyjdzie, dostaniesz się tylko do niewoli. To zupełnie niegroźne, a nawet lepsze niż bycie wolnym wojownikiem, który wyłącznie walczy i nie zna niczego innego. Tak, tak, wiem co mówię. Panuje tutaj dziwna tradycja. W dodatku dotyczy ona wszystkiego.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.